Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00249 004443 13086779 na godz. na dobę w sumie
Problem delimitacji regulacji administracyjnoprawnej w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjneg - ebook/pdf
Problem delimitacji regulacji administracyjnoprawnej w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjneg - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 346
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3809-0021-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> konstytucyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Problemy badawcze ujęte w książce wskazują stan prawny na dzień 20 listopada 2015 roku. Przedmiotem pracy jest refleksja nad prawem jako normą, a więc zwrotem językowym wyrażającym powinność określonego zachowania się. Tym samym rozważania dotyczą przede wszystkim płaszczyzny logiczno-językowej badania prawa jako systemu znaków, obejmując analizę praktyki prawniczej rozumianej jako proces wykładni prawa.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW ................................................................ WSTĘP ....................................................................................... ROZDZIAŁ I. PODZIAŁ PRAWA NA GAŁĘZIE A ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ....................... 1. Uwagi ogólne ..................................................................... 2. Podział prawa na gałęzie ................................................... 3. Prawo administracyjne ....................................................... 4. Prawo karne ....................................................................... 5. Prawo cywilne.................................................................... 6. Prawo konstytucyjne .......................................................... 7. Poprawność kryteriów wyodrębnienia gałęzi prawa a ba- danie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego ............ 8. Trudności w wyznaczeniu horyzontalnych granic prawa administracyjnego. Przenikanie się regulacji prawnej ... 9. Kognicja Trybunału Konstytucyjnego jako uzasadnienie wyboru pola badawczego ujawniającego problem deli- mitacji regulacji administracyjnoprawnej ...................... 10. Podsumowanie ................................................................ 15 19 29 29 31 37 49 52 56 59 61 74 80 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 7 2015-12-01 12:29:54 8 ROZDZIAŁ II. Spis treści 85 86 85 83 83 PRZENIKANIE SIĘ REGULACJI ADMINISTRACYJNO- PRAWNEJ I KARNOPRAWNEJ W ŚWIETLE ORZECZ- NICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ........ 1. Uwagi ogólne ..................................................................... 2. Kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowla- nego ................................................................................ 2.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 2.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego ........................................................ 2.3. Uzasadnienie karnoprawnego charakteru kary z ty- tułu nielegalnego użytkowania obiektu budow- lanego ............................................................. 2.4. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego lub karnoprawnego charakteru kary z tytułu nielegal- nego użytkowania obiektu budowlanego ............. 3. Kary za naruszenie przepisów o rybołówstwie .................. 3.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 3.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru kar za naruszenie przepisów o rybołówstwie ....... 3.3. Uzasadnienie karnoprawnego charakteru kar za na- ruszenie przepisów o rybołówstwie ..................... 3.4. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego lub karnoprawnego charakteru kar za naruszenie przepisów o rybołówstwie .................................... 100 92 94 90 94 95 97 4. Przypisanie punktów za przekroczenie dopuszczalnej pręd- kości przez kierującego pojazdem .................................. 101 4.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................ 101 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 8 2015-12-01 12:29:54 Spis treści 9 4.2. Uzasadnienie karnoprawnego charakteru przypisania punktów za przekroczenie dopuszczalnej prędkości przez kierującego pojazdem ................................. 102 4.3. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru przypisania punktów za przekroczenie dopuszczal- nej prędkości przez kierującego pojazdem ........... 105 4.4. Konsekwencje uznania karnoprawnego lub admini- stracyjnoprawnego charakteru przypisania punk- tów za przekroczenie dopuszczalnej prędkości przez kierującego pojazdem ................................. 107 110 5. Kara pieniężna za nieprzestrzeganie warunków koncesji .. 5.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................ 5.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego lub innego charakteru kary pieniężnej za nieprzestrzeganie warunków koncesji ............................................... 5.3. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego charakteru kary pieniężnej za nieprzestrzeganie warunków koncesji ............................................... 6. Postanowienie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wnio- sku ekstradycyjnego ....................................................... 6.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 6.2. Uzasadnienie karnoprawnego charakteru postanowie- nia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wniosku ekstradycyjnego .................................................... 6.3. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru postanowienia Ministra Sprawiedliwości w spra- wie wniosku ekstradycyjnego .............................. 6.4. Konsekwencje uznania karnoprawnego lub admini- stracyjnoprawnego charakteru postanowienia Mi- nistra Sprawiedliwości w sprawie wniosku ekstra- dycyjnego ............................................................. 121 7. Podsumowanie ................................................................... 125 113 115 114 114 110 111 117 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 9 2015-12-01 12:29:54 10 ROZDZIAŁ III. Spis treści PRZENIKANIE SIĘ REGULACJI ADMINISTRACYJ- NOPRAWNEJ I CYWILNOPRAWNEJ W ŚWIETLE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJ- NEGO ............................................................................. 129 1. Uwagi ogólne ..................................................................... 129 2. Rekompensata za tzw. mienie zabużańskie ....................... 130 2.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 130 2.2. Uzasadnienie cywilnoprawnego charakteru rekom- pensaty za tzw. mienie zabużańskie ..................... 132 2.3. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie ........... 135 2.4. Konsekwencje uznania cywilnoprawnego lub admi- nistracyjnoprawnego charakteru rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie ....................................... 138 3. Świadczenia związane z nienależnie opłaconymi składkami na ubezpieczenie zdrowotne ........................................... 142 3.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 142 3.2. Uzasadnienie cywilnoprawnego charakteru świad- czeń związanych z nienależnie opłaconymi skład- kami na ubezpieczenie zdrowotne ........................ 143 3.3. Uzasadnienie administracyjnoprawnego charakteru świadczeń związanych z nienależnie opłaconymi składkami na ubezpieczenie zdrowotne ............... 145 3.4. Konsekwencje uznania cywilnoprawnego lub admi- nistracyjnoprawnego charakteru świadczeń zwią- zanych z nienależnie opłaconymi składkami na ubezpieczenie zdrowotne ..................................... 147 4. Status gminy w kontekście legitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej (jako podmiotu konstytucyjnych praw i wolności) ...................................................................... 148 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 10 2015-12-01 12:29:55 Spis treści 11 4.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................ 148 4.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego (publiczno- prawnego) charakteru gminy ocenianego w kon- tekście legitymacji do złożenia skargi konstytu- cyjnej .................................................................... 152 4.3. Uzasadnienie cywilnoprawnego (prywatnoprawnego) charakteru gminy ocenianego w kontekście legity- macji do złożenia skargi konstytucyjnej .............. 154 4.4. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego (publicznoprawnego) lub cywilnoprawnego (pry- watnoprawnego) charakteru gminy w kontekście legitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej ..... 156 5. Status spółki z udziałem Skarbu Państwa w kontekście le- gitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej................... 159 5.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 159 5.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego (publiczno- prawnego) charakteru spółki z udziałem Skarbu Państwa ocenianego w kontekście legitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej ............................. 161 5.3. Uzasadnienie cywilnoprawnego (prywatnoprawne- go) charakteru spółki z udziałem Skarbu Państwa ocenianego w kontekście legitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej ............................................ 165 5.4. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego (publicznoprawnego) lub cywilnoprawnego (pry- watnoprawnego) charakteru spółki z udziałem Skarbu Państwa w kontekście legitymacji do zło- żenia skargi konstytucyjnej .................................. 169 6. Status prawny Poczty Polskiej S.A. ................................... 171 6.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 171 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 11 2015-12-01 12:29:55 12 Spis treści 6.2. Uzasadnienie administracyjnoprawnego (publiczno- prawnego) charakteru Poczty Polskiej S.A. ......... 172 6.3. Uzasadnienie cywilnoprawnego (prywatnoprawnego) charakteru Poczty Polskiej S.A. ........................... 174 6.4. Konsekwencje uznania administracyjnoprawnego (publicznoprawnego) lub cywilnoprawnego (pry- watnoprawnego) charakteru Poczty Polskiej S.A. 176 7. Podsumowanie ................................................................... 178 ROZDZIAŁ IV. PRZENIKANIE SIĘ REGULACJI ADMINISTRACYJNO- PRAWNEJ I KONSTYTUCYJNOPRAWNEJ W ŚWIET- LE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJ- NEGO ............................................................................. 181 1. Uwagi ogólne ..................................................................... 181 2. Dobro wspólne (art. 1 Konstytucji RP) ............................. 183 2.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 183 2.2. Administracyjnoprawne ujęcie dobra wspólnego .... 184 2.3. Konstytucyjnoprawne ujęcie dobra wspólnego ....... 190 2.4. Konsekwencje administracyjnoprawnego lub kon- stytucyjnoprawnego ujęcia dobra wspólnego ...... 193 3. Akt normatywny (art. 79 ust. 1, art. 188 i art. 193 Konstytucji RP) analizowany w kontekście aktu administracyjnego generalnego ..................................................................... 196 3.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 196 3.2. Konstytucyjnoprawne ujęcie aktu normatywnego . 198 3.3. Administracyjnoprawne ujęcie aktu normatywnego 203 3.4. Konsekwencje konstytucyjnoprawnego lub admi- nistracyjnoprawnego ujęcia aktu normatywnego odniesionego do aktu administracyjnego general- nego ...................................................................... 213 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 12 2015-12-01 12:29:55 Spis treści 13 4. Zakres działania podmiotu (art. 191 ust. 2 Konstytucji RP) .................................................................................. 215 4.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 215 4.2. Administracyjnoprawne ujęcie zakresu działania pod- miotu ..................................................................... 216 4.3. Konstytucyjnoprawne ujęcie zakresu działania pod- miotu ..................................................................... 221 4.4. Konsekwencje administracyjnoprawnego lub kon- stytucyjnoprawnego ujęcia zakresu działania pod- miotu ..................................................................... 224 5. Spór kompetencyjny (art. 189 Konstytucji RP) ................. 225 5.1. Sprecyzowanie przedmiotu rozbieżności interpreta- cyjnych ................................................................. 225 5.2. Administracyjnoprawne ujęcie sporu kompetencyj- nego ...................................................................... 227 232 5.3. Konstytucyjnoprawne ujęcie sporu kompetencyjnego . 5.4. Konsekwencje administracyjnoprawnego lub konsty- tucyjnoprawnego ujęcia sporu kompetencyjnego 233 6. Podsumowanie ................................................................... 234 ROZDZIAŁ V. WYZNACZANIE GRANIC REGULACJI ADMINISTRA- CYJNOPRAWNEJ W ORZECZNICTWIE TRYBUNA- ŁU KONSTYTUCYJNEGO .......................................... 237 1. Uwagi ogólne ..................................................................... 237 2. Przyczyny zróżnicowania poglądów w zakresie rozgrani- czenia regulacji administracyjnoprawnej ...................... 238 3. Uzasadnienie określonego ukształtowania granic regulacji administracyjnoprawnej .................................................. 249 4. Paradygmat jedności normatywno-aksjologicznej unormo- wań jako uzasadnienie określonego ukształtowania granic regulacji danej gałęzi prawa ........................................... 261 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 13 2015-12-01 12:29:55 14 Spis treści 5. Paradygmat jedności normatywno-aksjologicznej regulacji administracyjnoprawnej .................................................. 278 6. Podsumowanie ................................................................... 288 ZAKOŃCZENIE ....................................................................... 293 BIBLIOGRAFIA........................................................................ 299 1. Akty normatywne ............................................................... 299 2. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego ....................... 302 3. Zdania odrębne od orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 307 4. Literatura ............................................................................ 308 ABSTRACT ............................................................................... 343 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 14 2015-12-01 12:29:55 WYKAZ SKRÓTÓW Akty normatywne Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 k.p.a. k.p.k. k.s.h. k.w. p.b. p.e. p.p. p.p.s.a. p.r.d. u.o.p. ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postę- powania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030, ze zm.) ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r., poz. 1094, ze zm.) kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r., poz. 1409, ze zm.) ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energe- tyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059, ze zm.) ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159, ze zm.) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postę- powaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.) ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przy- rody (Dz. U. z 2015 r., poz. 1651, ze zm.) 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 15 2015-12-01 12:29:55 16 u.o.r. u.s.u.s. u.ś.o.z. WYKAZ SKRÓTÓW ustawa z dnia 19 lutego 2004 r. o rybołówstwie (Dz. U. z 2014 r., poz. 1592, ze zm.) ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121, ze zm.) ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pub- licznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581, ze zm.) umowa z USA o ekstradycji umowa między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji sporządzona w Waszyngtonie dnia 10 lipca 1996 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1066, ze zm.) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2010 r. Nr 11, poz. 67, ze zm.) ustawa o TK z 2015 r. ustawa o KRS ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try- bunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.) ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Kon- stytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realiza- cji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczy- pospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090) ustawa o TK ustawa rekompensacyjna «AUW» «EPS» «GSP» «KPPubl» «PiP» «PPP» «PS» «PSej» Periodyki Acta Universitatis Wratislaviensis Europejski Przegląd Sądowy Gdańskie Studia Prawnicze Kwartalnik Prawa Publicznego Państwo i Prawo Przegląd Prawa Publicznego Przegląd Sądowy Przegląd Sejmowy 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 16 2015-12-01 12:29:55 WYKAZ SKRÓTÓW 17 «RPEiS» «SI» «SIL» «SP» «ST» «ZNSA» «ZNUW» «ZPBAS» Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Studia Iuridica Studia Iuridica Lublinensia Studia Prawnicze Samorząd Terytorialny Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kan- celarii Sejmu Inne ETPC ETS op. cit. «OTK ZU» przyp. S.A. TK ZUS Europejski Trybunał Praw Człowieka Europejski Trybunał Sprawiedliwości opus citatum Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy przypis spółka akcyjna Trybunał Konstytucyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 17 2015-12-01 12:29:55 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 18 2015-12-01 12:29:55 WSTĘP Analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego może być niezwy- kle inspirująca, przede wszystkim ze względu na mnogość płaszczyzn i zagadnień badawczych nadających się do wskazania jako perspekty- wy eksploracyjne tej judykatury. Ma ona bowiem wyjątkowy charak- ter – jak żadna inna ogniskuje zasadniczo wszelkiego typu problemy poszczególnych dogmatyk prawniczych, odnoszone dodatkowo do sfery oddziaływania ustawy zasadniczej, będącej „punktem wyjścia” wszelkich unormowań obowiązujących w państwie. Co więcej, wspo- mniany materiał badawczy jest wyjątkowy również z tego powodu, że „tworzy” go organ o szczególnej pozycji w demokratycznym państwie prawnym, w którego skład – legitymowany demokratycznie – wchodzą osoby wyróżniające się wyjątkową wiedzą prawniczą1, bo posiadają- ce kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 18 ustawy o TK z 2015 r. i art. 5 ust. 3 ustawy o TK), a więc „najwyższe kwali- fikacje sędziowskie”2. Dorobek orzeczniczy polskiego sądu konstytucyjnego może być in- teresujący także dla prawnika administratywisty. Prima facie zajmujące wydają się liczne problemy szczegółowe podejmowane w ramach spraw 1 Jest to prawdopodobnie jedną z głównych przyczyn powstania znacznej liczby opra- cowań poświęconych funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego (tak W. StaśkieWicz, Wykładnia konstytucji w kręgu ideologii, [w:] Wykładnia konstytucji. Inspiracje, teorie, argumenty, red. t. StaWecki, J. Winczorek, Warszawa 2014, s. 273). 2 D. DuDek, Trybunał Konstytucyjny jako organ władzy sądowniczej (uwagi o nowym uregulowaniu pozycji i kompetencji Trybunału), [w:] Konstytucja. Trybunał Konsty- tucyjny, red. c. BanaSińSki, J. oniSzczuk, Warszawa 1998, s. 150. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 19 2015-12-01 12:29:56 20 WSTĘP rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny, a związane z wykładnią przepisów materialnego, procesowego czy ustrojowego prawa admi- nistracyjnego. Staranność interpretacyjna, rzetelność analiz orzecz- nictwa organów administracyjnych i sądowych, szerokie odniesienia do literatury przedmiotu, kontekstu europejskiego oraz – nierzadko – historycznego powodują, że judykatura Trybunału ma wyjątkowy walor poznawczy w zakresie poruszanych zagadnień szczegółowych. Należy jednak podkreślić, iż w ramach wskazanego materiału badaw- czego dostrzegalne są też kwestie o zasadniczym wręcz znaczeniu dla teorii prawa administracyjnego. Na tym tle można zatem odwołać się do spostrzeżenia M. Granata, według którego jurysdykcja Trybunału Konstytucyjnego odgrywa rolę „katalizatora” wobec dyskursu nauki (i to nie tylko nauki prawa konstytucyjnego, ale także w stosunku do nauki innych gałęzi prawa)3. Zasygnalizowana kwestia teoretyczna wiąże się z podstawowym dla niniejszych rozważań pytaniem o to, co jest przyczyną rozbieżności poglądów sędziów Trybunału Konstytucyjnego w zakresie rozwiąza- nia danego problemu zawierającego „element administracyjnopraw- ny”. Przy tym wskazany problem jest rozumiany szeroko, jako sporna kwestia o charakterze merytorycznym (w szczególności zgodności lub niezgodności kontrolowanej normy prawnej z normą wyższego rzędu), formalnym (dopuszczalności zainicjowania postępowania przed Trybunałem) czy innym (np. rozumienia jakiegoś pojęcia konstytucyj- nego). Obejmuje ona „element administracyjnoprawny” wówczas, gdy z określonym prawdopodobieństwem na tle tego problemu możliwe jest przyjęcie takiego jego rozwiązania, które opiera się na konstrukcji charakterystycznej dla regulacji administracyjnoprawnej (obejmującej np. zakres działania organu administracyjnego, podmiot administrujący, akt administracyjny), jak również – jednocześnie – rozstrzygnięcia fundowanego na gruncie regulacji innej gałęzi prawa. To „określone 3 M. Granat, Trybunał Konstytucyjny. Osiągnięcie czy zadanie?, [w:] Trzecia władza. Sądy i trybunały w Polsce. Materiały Jubileuszowego L Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego Gdynia, 24-26 kwietnia 2008 roku, red. a. SzMyt, Gdańsk 2008, s. 25. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 20 2015-12-01 12:29:56 WSTĘP 21 prawdopodobieństwo” wynika stąd, że co najmniej jeden sędzia skła- du orzekającego Trybunału opowiedział się za interpretacją spornego przepisu w „duchu” charakterystycznym prawu administracyjnemu. Ukształtowany w ten sposób problem badawczy pozwala na przy- jęcie hipotezy, zgodnie z którą u podstaw wskazanych rozbieżności orzeczniczych leżą trudności w rozgraniczeniu unormowania admini- stracyjnoprawnego od regulacji innych gałęzi prawa (karnego, cywil- nego czy konstytucyjnego). Weryfikacja słuszności tego twierdzenia może być postrzegana w kontekście coraz częściej zgłaszanych, w pub- likacjach o systemowym charakterze, postulatów podjęcia szerszych badań odnoszących się do podstawowych zagadnień prawa administra- cyjnego. Nauka tego prawa zaczęła bowiem „tonąć” w rozważaniach szczegółowych, coraz bardziej „odrywających się od swojego klasycz- nego podłoża, pod szyldem rzekomej nowoczesności i odchodzenia od skostniałych wzorców”4. Jednocześnie trudno byłoby wytypować zagadnienie o bardziej fundamentalnym znaczeniu dla nauki admi- nistracyjnoprawnej niż problem granic tej gałęzi prawa – węzłowy punkt zainteresowania przedstawicieli powyższej dyscypliny5, będący wyznacznikiem jej samodzielności (autonomii)6. Z istoty rzeczy pyta- nie o granice prawa administracyjnego wiąże się ściśle z dążeniem do wyznaczenia przedmiotu tej regulacji prawnej. Jak zaznaczyła Z. Du- niewska, choć nie jest to zadanie łatwe (o ile w ogóle możliwe do zre- alizowania), to jednak „[d]oprecyzowanie i ujednolicenie przedmiotu prawa administracyjnego warte jest monograficznego opracowania”7. Niniejsza praca może być traktowana jako próba zadośćuczynienia powyższym sugestiom, w wąskim, wybranym przez autora zakresie. 4 J. ziMMerMann, O kryzysie prawa administracyjnego, «Casus» 67/2013, s. 10. 5 Por. D. DąBek, Przestrzeń regulacji administracyjnoprawnej, [w:] Przestrzeń w prawie administracyjnym, red. J. ziMMerMann, Warszawa 2013, s. 89. 6 Por. S. kaźMierczyk, Kryteria autonomii gałęzi prawa, [w:] Z zagadnień teorii i fi- lozofii prawa. Autonomia prawa, red. W. GroMSki, Wrocław 2001, s. 124. 7 z. DunieWSka, Prawo administracyjne – wprowadzenie, [w:] System prawa admi- nistracyjnego. Instytucje prawa administracyjnego, red. r. HauSer, z. nieWiaDoMSki, a. WróBel, t. 1, Warszawa 2010, s. 103. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 21 2015-12-01 12:29:56 22 WSTĘP Istotną przesłanką wyboru tematu pracy są również niepokojące głosy doktryny zwracające uwagę na problem narastającego „kryzysu” prawa administracyjnego8. Wśród podstawowych przyczyn zjawiska wskazuje się odchodzenie od fundamentalnych założeń tego prawa przejawiające się m.in. w braku dbałości (a nawet w ignorancji) usta- wodawcy w zakresie przestrzegania granic regulacji administracyj- noprawnej9. Oczywiście należy pamiętać o tym, że granice te z za- łożenia nie są ostre, ale już bezrefleksyjne przemieszanie typowych konstrukcji poszczególnych sfer regulacji prawnej może być niebez- pieczne (np. sankcje penalne ukryte pod mianem odpowiedzialności administracyjnej)10. W związku z różnym znaczeniem przypisywanym w nauce pra- wa określeniu „regulacja”11, dodatkowego wyjaśnienia wymaga użyte w tytule niniejszej pracy pojęcie „regulacja administracyjnoprawna”. Oznacza ono ogół norm prawnych odpowiadających cechom przedsta- wionym w pierwszym rozdziale dysertacji, które decydują o wyróżnie- niu prawa administracyjnego jako odrębnej gałęzi prawa12. Przyjęte rozumienie odpowiada zatem konwencji terminologicznej, która jest często wybierana w ramach opracowań z zakresu dogmatyki admini- stracyjnoprawnej13 (i jednocześnie odrzucana na gruncie rozważań na przykład ze sfery publicznego prawa gospodarczego). Nawiązując z kolei do kwestii rozważanych przez J. Zimmerman- na, a odnoszących się do zróżnicowanych płaszczyzn znaczeniowych 8 Zob. J. JaGielSki, P. GołaSzeWSki, Kryzys prawa administracyjnego a zmiana jego paradygmatu, [w:] Jakość prawa administracyjnego. Kryzys prawa administracyjnego, red. D.r. kiJoWSki, a. Miruć, a. SułaWko-karetko, t. 1, Warszawa 2012, s. 28-29; J. ziMMerMann, O kryzysie prawa…, s. 6. 9 J. ziMMerMann, Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013, s. 261. 10 Por. tamże. 11 Zob. np. W. Hoff, Prawny model regulacji sektorowej, Warszawa 2008, s. 15-22 i 37-48; r. StaSikoWSki, O istocie regulacji administracyjno-prawnej, «PPP» 11/2008, s. 32-44. 12 z. kMieciak, Skuteczność regulacji administracyjnoprawnej, Łódź 1994, s. 32. 13 Zob. np. tamże; D. DąBek, op. cit., s. 88-89; M. Dyl, Środki nadzoru na rynku kapitałowym, Warszawa 2012, s. 122-164. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 22 2015-12-01 12:29:56 WSTĘP 23 pojęcia „granice regulacji”14, na podkreślenie zasługuje to, że w ramach niniejszej pracy sformułowano pytanie o ukształtowanie tych granic w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, a zatem tego organu władzy publicznej, którego ocena działań ustawodawcy ma szczególne znaczenie dla porządku prawnego. Przy czym przedmiotem zaintere- sowania są granice „horyzontalne”, a zatem występujące w relacjach: prawo administracyjne a inne gałęzie prawa. W związku tym poza za- kresem analizy znajduje się „wymiar wertykalny” – refleksja nad tym, jak daleko (głęboko) może ingerować regulacja administracyjnoprawna w prawa i wolności jednostki15 (które sfery stosunków społecznych powinny pozostać poza unormowaniem tego prawa). Zawężenie pola badawczego jest generalnie podyktowane świadomością sygnalizo- wanego już wysokiego stopnia skomplikowania problemu delimitacji prawa administracyjnego. Ograniczenie się natomiast do badań judy- katury polskiego sądu konstytucyjnego daje gwarancję doniosłości ustaleń legitymowaną autorytetem tego organu16 oraz zapewnia względ- nie szeroki zakres ustaleń delimitacyjnych wynikający z rozległego „zakresu przedmiotowego” unormowań objętych zainteresowaniem Trybunału. Niemniej jednak, nie można tracić z pola widzenia tego, że postępowanie przed polskim sądem konstytucyjnym ma charakter skargowy17 i może zostać wszczęte wyłącznie na podstawie wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej uprawnionego podmiotu (art. 49 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r., art. 31 ust. 3 ustawy o TK). Jed- nocześnie art. 50 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. i art. 66 ustawy o TK stanowią o związaniu Trybunału granicami (zakresem zaskarżenia) określonymi we wniosku, pytaniu prawnym lub skardze. Oznacza to, że zakres dokonywanych przez ten organ analiz wyznaczają w istocie 14 J. ziMMerMann, Granice regulacji materialnoprawnej w prawie administracyjnym, [w:] Nowe problemy badawcze w teorii prawa administracyjnego, red. J. Boć, a. cHaJ- BoWicz, Wrocław 2009, s. 63-64. 15 Por. D. DąBek, op. cit., s. 88-89. 16 Por. B. BanaSzak, [w:] B. BanaSzak, M. Bernaczyk, Aktywizm sędziowski we współczesnym państwie demokratycznym, Warszawa 2012, s. 9. 17 k. WoJtyczek, Zasada skargowości w procedurze kontroli norm przed polskim Trybunałem Konstytucyjnym, «PSej» 1/2003, s. 25. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 23 2015-12-01 12:29:56 24 WSTĘP podmioty inicjujące postępowanie, przez co obecny w nich „obraz struk- tury” systemu prawa w kontekście jego podziału na gałęzie nie może być całościowy, ale jedynie „punktowy”, odnoszący się do niektórych tylko konstrukcji prawnych. Powyższe określenie problemu badawczego zdeterminowało pole i zakres analiz relacjonowanych w niniejszej dysertacji18. Przedstawio- ne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego podlegało doborowi pod kątem możliwości ukazania w jego ramach „administracyjnoprawnego i innego” (tj. charakterystycznego dla innej gałęzi prawa) spojrzenia na daną konstrukcję prawną. Innymi słowy, zakres badań obejmował te orzeczenia polskiego sądu konstytucyjnego, które dotyczą oznaczonej konstrukcji prawnej widzianej przez sędziów składu orzekającego w róż- nych perspektywach – administracyjnoprawnej oraz innej (karnopraw- nej, cywilnoprawnej czy konstytucyjnoprawnej). Przy czym istotnym czynnikiem ustalenia zakresu pola badawczego był nacisk na obiektywne występowanie rozbieżności w orzecznictwie. To spowodowało, że wzięto pod rozwagę zasadniczo te orzeczenia trybunalskie, do których zgłoszo- no zdania odrębne. Ten element bowiem „obiektywizuje” wspomniany dylemat – różnice poglądów sędziów zostały uzewnętrznione (a więc i potwierdzone) przez odmienną w stosunku do większości członków składu orzekającego ocenę danej konstrukcji prawnej mającej cechy administracyjnoprawne (przypisane jej bądź przez autora votum sepa- ratum bądź przez pozostałych sędziów orzekających w danej sprawie). Odstępstwo od tej reguły dopuszczono jednak w odniesieniu do ukazania relacji regulacji konstytucyjnoprawnej oraz administracyjnoprawnej, ze względu na przyjęte założenia dotyczące rozumienia pojęcia prawa konstytucyjnego. W tym przypadku bowiem rozbieżność poglądów sędziów Trybunału może ujawnić się nie tylko przez zdania odrębne, ale również uzasadnienia poszczególnych orzeczeń odwołujących się do tej samej konstrukcji zawartej w ustawie zasadniczej. W związku z głównym problemem badawczym zasadne było sfor- mułowanie kilku problemów szczegółowych, których rozwiązanie pełni ważną rolę również z punktu widzenia weryfikacji przyjętej w pracy 18 Zob. J. aPanoWicz, Metodologia ogólna, Gdynia 2002, s. 99 i 108. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 24 2015-12-01 12:29:56 WSTĘP 25 hipotezy. Wyrażają się one w następujących pytaniach: 1) czy w orzecz- nictwie Trybunału Konstytucyjnego rzeczywiście pojawiają się rozbież- ne poglądy związane z wyznaczeniem granic regulacji administracyj- noprawnej w relacjach do innych gałęzi prawa; 2) jakie przyjmuje się kryteria delimitacji prawa administracyjnego w stosunku do pozostałych rodzajów unormowań; 3) czy rozwiązanie problemu delimitacyjnego (określone zakwalifikowanie „gałęziowe” danej konstrukcji prawnej) ma znaczenie dla orzecznictwa polskiego sądu konstytucyjnego; 4) ja- kie konsekwencje prawne rodzi przyjęcie oznaczonego rozstrzygnięcia danego problemu rozgraniczenia regulacji administracyjnoprawnej od innej; 5) czy można wskazać dyrektywy dokonania prawidłowej oceny przynależności danej konstrukcji prawnej do określonej gałęzi prawa (skoro możliwe jest uzasadnienie różnego zakwalifikowania tej konstrukcji, co wynika z rozbieżnych poglądów sędziów składu orzekającego Trybunału)? Powyższe problemy badawcze (główny i szczegółowe) wskazują, że przedmiotem niniejszej pracy jest refleksja nad prawem jako normą (systemem norm), a więc zwrotem językowym wyrażającym powinność określonego zachowania się19. Tym samym rozważania dotyczą prze- de wszystkim płaszczyzny logiczno-językowej (a nie socjologicznej, psychologicznej czy aksjologicznej) badania prawa20 jako systemu znaków, obejmując przy tym zasadniczo analizę praktyki prawniczej rozumianej jako proces wykładni prawa21. Takie ukształtowanie sfery zainteresowań skutkuje pozostawaniem w obrębie klasycznej metody prawoznawstwa – metody dogmatycznej (rozumianej jako studium prawne, które – biorąc za podstawę pozytywne, obowiązujące prawo – wykłada je systematycznie, w porządku logicznego ugrupowania materiału prawnego, usuwając ewentualne luki i sprzeczności, tłumaczy istotne znaczenie przepisów, tworzy definicje pojęć prawnych i – za 19 Por. J. WróBleWSki, [w:] W. lanG, J. WróBleWSki, S. zaWaDzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986, s. 25-26. 20 Por. tamże, s. 37. 21 Por. t. BarankieWicz, Współczesne metody badania prawa, «Studia Prawnicze KUL» 1/2010, s. 120-121. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 25 2015-12-01 12:29:57 26 WSTĘP pomocą uogólnień – doprowadza do ustalenia wytycznych przenika- jących dane prawodawstwo22). O specyfice metodologicznej świadczy przyjęta technika badaw- cza przedmiotu rozważań, sprowadzająca się zasadniczo wyłącznie do analizy orzecznictwa jednego z organów władzy sądowniczej23. Innymi słowy, w tej płaszczyźnie niniejszy wywód sprowadza się do analizy materiału źródłowego (judykatura Trybunału) oraz do kon- strukcji logicznej opartej na syntezie (formułowaniu twierdzeń ogól- nych na podstawie danych wyjściowych)24. Z istoty rzeczy w ramach rozważań na kanwie orzecznictwa polskiego sądu konstytucyjnego odwołania do literatury przedmiotu pojawiają się w niewielkim zakresie („niejako na marginesie”), celem wzmocnienia argumentacji na rzecz słuszności konstatacji formułowanych przez autora pracy. Oczywiście powyższy wybór jest ściśle zdeterminowany tematem pracy oraz wy- znaczonymi problemami badawczymi, które to czynniki równocześnie uzasadniają pominięcie rozważań o charakterze historycznoprawnym i komparatystycznym (a przez to usprawiedliwiają nieodwoływanie się do odpowiadających im metod historycznej i prawnoporównawczej). Uwaga ta odnosi się również do ostatniej części pracy, w której poru- szono kwestie związane z regułami wykładni prawa. W tym zakresie nawiązano – zasadniczo – tylko do osiągnięć przedstawicieli polskiej teorii prawa kierując się założeniem, że sposoby interpretacji przepisów różnią się w poszczególnych systemach prawnych25. Uzupełniająco w ramach wywodu ujawniane są też wyniki zasto- sowania metody aksjologicznej (zob. piąty rozdział niniejszej pracy), fundowanej na założeniu, że prawo jest nośnikiem, realizatorem i gwa- rantem określonych wartości26. Uwzględnienie wskazanej metody zostało 22 e. Jarra, Ogólna teorja prawa, Warszawa 1922, s. 17. 23 Por. P. WSzołek, O metodach badawczych stosowanych w nauce prawa administra- cyjnego dla poznania prawa jako wypowiedzi normatywnej, «PPP» 7-8/2011, s. 41. 24 Por. J. aPanoWicz, op. cit., s. 73-74. 25 Zob. np. r. ekinS, Interpretive Choice in Statutory Interpretation, «The American Journal of Jurisprudence» 59.1/2014, s. 1. 26 Por. t. BarankieWicz, Współczesne metody…, s. 126. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 26 2015-12-01 12:29:57 WSTĘP 27 zdeterminowane aprobatą twierdzenia, że „może być ona traktowana jako czynność uzasadniania określonej treści i obowiązywania norm prawnych, tzn. czynność wskazywania na podstawy (racje, powody) uznania określonych norm prawnych za normy słuszne i obowiązujące”27. Przyjęte założenia ukierunkowują strukturę prezentacji wyników badań, która obejmuje ekspozycję danych i ich opis, analizę i interpre- tację wyników oraz uogólnianie i wnioskowanie28. Reguła ta przenika rozważania zawarte w niniejszej dysertacji, usystematyzowane w ra- mach wstępu, pięciu rozdziałów oraz zakończenia. Pierwszy rozdział odnosi się do relacji zachodzących w płaszczyźnie podziału prawa na gałęzie i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W tym obrębie zrekonstruowano podstawowe kryteria wyróżnienia poszczególnych sfer unormowania (prawa administracyjnego, karnego, cywilnego i konstytucyjnego), zasygnalizowano praktyczne znaczenie powyższego podziału oraz wskazano na trudności związane z usta- leniem wyraźnych granic między zakresem regulacji wymienionych gałęzi prawa, polegające w szczególności na różnym kwalifikowaniu „gałęziowym” danej konstrukcji prawnej. Ponadto skonstruowano pojęcie-narzędzie29 służące ukazaniu tego problemu delimitacyjnego, w aspekcie wyodrębnienia prawa administracyjnego w systemie praw- nym, w postaci przenikania się regulacji administracyjnoprawnej i innej. Następnie, przez odniesienie się do kognicji polskiego sądu konstytucyj- nego, uzasadniono wybór orzecznictwa tego organu jako adekwatnego pola badawczego dla zastosowania powyższego pojęcia-narzędzia. W kolejnych rozdziałach zrelacjonowano wyniki zastosowania narzę- dzia badawczego w odniesieniu do judykatury Trybunału Konstytucyjne- go przez ukazanie – na przykładach oznaczonych konstrukcji prawnych – kwestii: przenikania się regulacji administracyjnoprawnej i karnopraw- nej (drugi rozdział), przenikania się regulacji administracyjnoprawnej i cywilnoprawnej (trzeci rozdział) oraz przenikania się regulacji 27 Tamże, s. 128. 28 Por. J. aPanoWicz, op. cit., s. 139. 29 Podział na pojęcia-przedmioty i pojęcia-narzędzia wprowadził f. lonGcHaMPS, Uwagi o używaniu pojęć w naukach prawnych, «ZNUW» 27, Seria A, Prawo VII/1960, s. 11-12. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 27 2015-12-01 12:29:57 28 WSTĘP administracyjnoprawnej i konstytucyjnoprawnej (czwarty rozdział). Istotnym elementem każdego z tych rozdziałów było wykazanie zakwa- lifikowania przez Trybunał (sędziego Trybunału zgłaszającego zdanie odrębne do orzeczenia) danej konstrukcji prawnej do sfery normowania określonej gałęzi prawa, zrekonstruowanie kryteriów tej kwalifikacji oraz zdefiniowanie konsekwencji prawnych określonego ukształtowania granic regulacji administracyjnoprawnej w relacji do pozostałych gałęzi prawa. Piąty rozdział został poświęcony wskazaniu przyczyn przenikania się regulacji administracyjnoprawnej i regulacji innych gałęzi prawa, obserwowanego w płaszczyźnie orzecznictwa polskiego sądu kon- stytucyjnego. W dalszej kolejności, na podstawie ustaleń teorii pra- wa, wyznaczono prawdopodobne kryteria, które stosuje lub powinien stosować Trybunał Konstytucyjny w celu uzasadnienia określonego ukształtowania granic regulacji administracyjnoprawnej. Potencjalne trudności w stosowaniu tych kryteriów stały się zaś impulsem do za- proponowania odmiennego czynnika służącego wyodrębnieniu sfery unormowań administracyjnoprawnych, a mianowicie tzw. paradygmatu jedności normatywno-aksjologicznej. *** Inspiracją do prowadzenia badań, których wynikiem jest niniejsza książka, był dorobek doktrynalny i orzeczniczy mojego Mistrza Pana Profesora Zbigniewa Cieślaka. Pragnę wyrazić głęboką wdzięczność Panu Profesorowi za pełną życzliwości i wyrozumiałości opiekę na- ukową, Jego nieustającą gotowość niesienia pomocy oraz ujawnianie przekonania o sensowności moich wysiłków na polu nauki. Chciałbym również podziękować Koleżankom i Kolegom – uczestnikom War- szawskiego Seminarium Aksjologii Administracji, w szczególności za nieograniczoną możliwość wymiany poglądów w nurtujących nas kwe- stiach. Ponadto wyrazy wdzięczności za trud przygotowania recenzji wydawniczej książki kieruję do Państwa: Profesor Katarzyny Zalasiń- skiej, Profesora Zbigniewa Cieślaka i Profesora Artura Mezglewskiego. Ich życzliwe uwagi w nieoceniony sposób przyczyniły się do opubli- kowania niniejszej monografii oraz nadania jej ostatecznego kształtu. 2015 - Majchrzak - Problem delimitacji.indd 28 2015-12-01 12:29:57
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Problem delimitacji regulacji administracyjnoprawnej w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjneg
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: