Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00383 009135 11212457 na godz. na dobę w sumie
Problem psychologii w filozofii pokantowskiej - ebook/pdf
Problem psychologii w filozofii pokantowskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 168
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3269-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

'Książka skupia się na próbach interpretacji filozofii Kanta w świetle psychologii. Najbardziej trafnie bowiem dwa najważniejsze kierunki interpretacji Kanta ujmuje w formie wątpliwości Leonard Nelson, który na początku wieku dwudziestego stwierdza: „W filozofii czasów nowożytnych mówiło się o »problemie Kant – Fries«. Nawiązywało się przy tym do rozważanego przez Kunona Fischera w jego mowie prorektorskiej pytania, »czy krytyka rozumu powinna być metafizyczna, czy też antropologiczna«, pytania, które jest równoznaczne z tym, czy prawdziwego dalszego rozwoju ugruntowanej przez Kanta filozofii krytycznej należy poszukiwać w dorobku niemieckich filozofów identyczności, czy też u Friesa”. Chodzi zatem w rozprawie o tych filozofów, którzy nawiązują do Friesa. Jeżeli jednak występują w niej niedociągnięcia, stanowi to jedynie o winie autora.' (fragment Wstępu)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Problem Psychologii w filozofii Pokantowskiej andrzej j. noras Problem Psychologii w filozofii Pokantowskiej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego katowice 2017 Redaktor serii: Filozofia Dariusz Kubok recenzent Radosław Kuliniak SpiS tReŚci WStęp . . . . . . . . . . . . . . . .   7 Rozdział pierwszy jakob friedrich fries . . . . . . . . .  15 Rozdział drugi friedrich eduard beneke . . . . . . .  39 Rozdział trzeci johann friedrich herbart . . . . . . .  61 Rozdział czwarty jürgen bona meyer . . . . . . . . . .  89 Rozdział piąty leonard nelson . . . . . . . . . . . 113 ZaKońcZenie . . . . . . . . . . . . . 137 literatura . . . . . . . . . . . . . . 143 indeks osobowy . . . . . . . . . . . 157 summary . . . . . . . . . . . . . . . . 163 zussammenfassung . . . . . . . . . . . . . 165 WStęp Występujący w tytule termin „psychologia” zastąpił pierwotny, roboczy termin „psychologizm”, który jest co najmniej dwuznaczny. psychologizm oznacza przede wszystkim obecność psychologii w filozofii i w świetle współczesnych dyskusji jest sporem o rozumienie logi- ki, a mianowicie o to, czy logika jest nauką wartościującą i normatywną, czy też ma swoje źródło w psychologii myślenia. nie wolno jednak zapominać, że takie myśle- nie jest charakterystyczne dla czasów późniejszych niż analizowane w niniejszej rozprawie i dla współczesne- go rozumienia psychologizmu, mającego swe korzenie w pozytywizmie. Fakt, że psychologizm ten jest niejed- noznaczny, potwierdza stanowisko Richarda Hönigswal- da, o którym Kurt Walter Zeidler pisze, że jego filozofia, a ściślej: psychologia myślenia, stanowi „przezwyciężenie neokantowskiego antypsychologizmu”1. nie można jed- nak zapominać, że początkowo psychologizm oznacza coś innego – co bynajmniej nie wyklucza się ze wskaza- nym rozumieniem – a mianowicie oparcie się na doświad- czeniu wewnętrznym, a to w połowie dziewiętnastego 1 K.W. Z e i d l e r:  Kritische Dialektik und Transzendentalontologie. Der Ausgang des Neukantianismus und die post ‑neukantianische Syste‑ matik R. Hönigswalds, W. Cramers, B. Bauchs, H. Wagners, R. Reinin‑ gers und E. Heintels. Bonn 1995, s. 86. 7 wieku uznano za wystarczający powód do sformułowa- nia zarzutu psychologizmu. Zarzut ten po raz pierwszy wysunął Kuno Fischer w stosunku do Jakoba Friedricha Friesa, kiedy stwierdził:  „t o,  c o j e s t a p r i o r i,  n i g d y n i e m o ż e z o s t a ć p o z n a n e a p o s t e r i o r i”2.  arthur Kronfeld (1886–1941), lekarz psychiatra i filozof nauki, zarazem przyjaciel Leonarda nelsona, zdanie to określa mianem „anatemy Kunona Fischera”3. nie zmienia to jed- nak faktu, że właśnie Kuno Fischer wywołuje spór, który znany jest jako „problem Kant – Fries”. Dwuznaczność w rozumieniu psychologizmu skut- kuje licznymi niejasnościami w jego opisie i klasyfikacji. nie ma jednego psychologizmu, a zatem nie ma jednej jego krytyki. W filozofii pokantowskiej sprawa wydaje się jednak bardzo prosta – przynajmniej tak się wydaje z per- spektywy tych, którzy filozofię tę oceniają jako pierwsi. Już w pierwszym wydaniu słynnego podręcznika z za- kresu historii filozofii autorstwa Friedricha Überwega można przeczytać, że „Fries próbował psychologicznie ugruntować krytykę rozumu”4. Dalej zaś Überweg za- uważa: „Stosownie do tego psychologia opierająca się na doświadczeniu wewnętrznym musi stanowić podstawę wszelkiego filozofowania”5. Warto zwrócić uwagę na fakt, że w wydaniu siódmym książki, którego redaktorem był Max Heinze (1835–1909), zdanie to zostało dodatkowo uwyraźnione rozstrzelonym drukiem6. Dopiero w wyda- niu dwunastym słynnego podręcznika znajduje się osob- 2 K. F i s c h e r:  Die beiden kantischen Schulen in Jena. Rede zum 3 a. K r o n f e l d:  Das Wesen der psychiatrischen Erkenntnis. Bei‑ Antritt des Prorektorats, den 1. Februar 1862. Stuttgart 1862, s. 18. träge zur allgemeinen Psychiatrie I. Berlin 1920, s. 28. les bis auf die Gegenwart. theil 3: Die Neuzeit. Berlin 1866, s. 183. 4 F. Ü b e r we g:  Grundriss der Geschichte der Philosophie von Tha‑ 5 ibidem, s. 189. 6 Zob.  F. Ü b e r we g:  Grundriss der Geschichte der Philosophie. theil 3: Die Neuzeit. Hrsg. von M. H e i n z e.  7. aufl. Berlin 1886, s. 300. 8 ny rozdział poświęcony filozofii Friesa, który poniekąd „potwierdza” jego psychologizm. „Fries ugruntowuje psychologizm, kiedy Kantowską krytykę przekształca w to, co psychologiczne, a wszelką filozofię sprowadza do samoobserwacji”7. nieco dalej zaś wydawca tej książ- ki traugott Konstantin Österreich (1880–1949) zauważa: „Jakob Friedrich Fries (1773–1843) jest głównym przed- stawicielem  p s y c h o l o g i z m u”8;  i wreszcie Österreich stwierdza, że „jest on zupełnie  p s y c h o l o g i s t ą”9. Wniosek, jaki stąd płynie, można sformułować tak: na- stępujący po Überwegu redaktorzy jego książki potwier- dzają psychologizm Friesa. problem psychologii jest jednak o wiele bardziej złożo- ny, niż wydaje się to na pierwszy rzut oka, a wspomniany już reprezentant neokantyzmu i długoletni profesor Uni- wersytetu Wrocławskiego Richard Hönigswald podkreśla, że psychologizm oznacza „psychologię na niewłaściwym miejscu”10. nie oznacza rezygnacji z psychologii w ogó- le, lecz oznacza – poniekąd po Kantowsku – wyznacze- nie psychologii granic. interesujące i ważne zarazem jest wszakże to, że Willy Moog twierdzi, iż w taki sposób jak Hönigswald definiuje psychologizm austriacki filozof alois Höfler (1853–1922), który już w wykładzie wygło- 7 „Fries begründet den psychologismus, indem er die kantische Kritik ins psychologische umbiegt und alle philosophie auf Selbst- beobachtung zurückführt”.  F. Ü b e r we g:  Grundriss der Geschichte der Philosophie. teil 4: Die deutsche Philosophie des neunzehnten Jahr‑ hunderts und der Gegenwart. 12. aufl. Hrsg. von t.K. Ö s t e r r e i c h. Berlin 1923, s. 11. 8 ibidem, s. 147. 9 ibidem, s. 149. 10 R. H ö n i g s wa l d:  Grundfragen der Erkenntnistheorie. Hrsg. von W. S c h m i e d ‑ K o wa r z i k.  Hamburg 1997, s. 6. Zob. na ten temat:  a.J. n o r a s:  Pojęcie samoświadomości w filozofii świadomości Paula Natorpa. W: „Folia philosophica”. t. 32. Red.  p. Ł a c i a k.  Ka- towice 2014, s. 89–90, oraz  a.J. n o r a s:  Kłopoty z filozofią. katowi- ce 2015, s. 63–73. 9 szonym podczas V Międzynarodowego Kongresu psy- chologów w Rzymie stwierdza: „»psychologizm« mówi coś innego niż »psychologia«, a mianowicie oznacza nad- miar psychologicznego myślenia, psychologię na niewłaś- ciwym miejscu”11. przy okazji warto wspomnieć, że Moog podkreśla fakt, że Fries jest psychologistą, aczkolwiek za- uważa: „[…] jakkolwiek ostatnio się to kwestionuje”12. ma zatem Moog świadomość możliwości innego zinterpre- towania filozofii Friesa i Friedricha eduarda Benekego, którego nazwisko wymienia razem z Friesem. ciekawe jest również to, że Hermann cohen, założyciel logicznej szkoły neokantyzmu, zwraca również uwagę na istnieją- cy problem, kiedy pisze: „twórca klasycznej logiki platon, jest zarazem pierwszym psychologiem w wielkim, meto- dycznym stylu”13. oznacza to, że relacja między filozofią a psychologią okazuje się złożona. 10 Skoro zatem kamieniem obrazy jest filozofia Friesa, to właśnie ją należy uczynić punktem wyjścia rozważań. trzeba ponadto umieścić filozofię Friesa w kontekście historycznym, który oczywiście wiąże się wprost z pró- bami odczytania myśli immanuela Kanta. Za istotny element tego odczytania należy jednak uznać to, że wpi- suje się ono w tradycję – a raczej ją tworzy – odczyta- nia w duchu szeroko rozumianej psychologii, czy może tylko doświadczenia wewnętrznego. Zwyczajowo pierw- szym, którego zwykło się postrzegać w świetle filozofii pokantowskiej, jest Karl Leonhard Reinhold (1757–1823), 11 „»psychologismus« will etwas anderes sagen als »psycholo- gie«, nämlich ein Zuviel an psychologischem Denken, psychologie am unrechten ort”.  a. H ö f l e r:  Sind wir Psychologisten?. in: Atti del V congresso internazionale di psicologia. Tenuto in Roma dal 26 al 30 aprile 1905. Sotto le presidenza del  G. S e r g i.  pubblicati dal S. de S a n c t i s.  Roma 1906, s. 322. por.  W. M o o g:  Logik, Psycho‑ logie und Psychologismus. Wissenschaftssytematische Untersuchungen. Halle a. S. 1919, s. 3. 12 W. M o o g:  Logik, Psychologie und Psychologismus…, s. 6. 13 H. c o h e n:  Logik der reinen Erkenntniss. Berlin 1902, s. 20. co skutkuje między innymi tendencją do poszukiwania naczelnej zasady, a w konsekwencji – do zbudowania sy- stemu. ale z perspektywy stanowiska Friesa wygląda to mniej korzystnie, ponieważ dla Reinholda poznanie do- konuje się dzięki naoczności i refleksji, a nie opiera się na doświadczeniu wewnętrznym. Lista filozofów pokantowskich, którzy odwołują się do psychologii, jest jednak znacząca, a na plan pierwszy wysuwają się nazwiska Friedricha eduarda Benekego i Johanna Friedricha Herbarta. później dołączą do nich myśliciele, którzy wprost nawiązują już do Friesa bądź podkreślają wyraźnie, że ich interpretacja Kanta opiera się na linii interpretacyjnej, którą wyznaczył Fries. i tu szczególną uwagę należy zwrócić na nazwiska dwóch fi- lozofów. pierwszym jest Jürgen Bona Meyer, natomiast drugim – Leonard nelson. pierwszy w roku 1870 wydał książkę zatytułowaną Kant’s Psychologie14, drugi odnowił na początku dwudziestego stulecia ruch Friesa. Badanie filozofów pokantowskich – choć termin ten jest niejasny – wpisuje się w dyskusję dotyczącą źródeł neo- kantyzmu. Frederick c. Beiser mówi o genezie neokan- tyzmu, ale ujmuje ją bardzo szeroko, ponieważ jedynym filozofem, którego nie określa mianem neokantysty, jest fries15. natomiast Beneke jawi się jako neokantowski mę- czennik, Herbart – neokantowski metafizyk, a Jürgen Bona Meyer – neokantowski sceptyk. pomija Beiser Leonarda nelsona, ale przede wszystkim dlatego, że jego działal- ność wykracza poza wyznaczone ramy czasowe. W ujęciu Beisera datami granicznymi są lata 1796 oraz 1880. pierw- sza cezura ma wymiar konkretny, gdyż wtedy Johann Gottlieb Fichte sfomułował pierwszy projekt teorii wiedzy. tym jednak, co wątpliwe, jest wiązanie tej daty z genezą neokantyzmu. podobnie data 1880, która badaczowi neo- 14 J.B. M e ye r:  Kant’s Psychologie. Berlin 1870. 15 F.c. B e i s e r:  The Genesis of Neo ‑Kantianism, 1796–1880. ox- ford 2014. 11 kantyzmu nie mówi nic poza tym, że lata osiemdziesiąte dziewiętnastego wieku są czasem rozkwitu neokantyzmu, okresem, który trwa do końca pierwszej wojny światowej. Kwestia jest dyskusyjna, ale nie miejsce tu na rozważanie narosłych wątpliwości. argument przemawiający za po- strzeganiem wymienionych filozofów w kontekście gene- zy neokantyzmu stanowi to, że odwołują się oni do psy- chologii dlatego, żeby lepiej zrozumieć Kanta. prezentowana książka tylko w znikomym stopniu od- nosi się do problemu genezy neokantyzmu, ponieważ problemem przewodnim czyni rozumienie psychologii w zaprezentowanych koncepcjach. naturalnie, ich dobór – jak już wspomniano – nie jest arbitralny. chodzi bowiem o filozofów, którzy zagadnieniu psychologii poświęcili w swoich rozważaniach bardzo dużo miejsca. Uczynili to jednak w imię powrotu do Kanta, co poniekąd wiąże się z problemem genezy neokantyzmu. Rzecz wszakże w tym, że postrzeganie wszystkich tych filozofów w świet- le neokantyzmu zakrawa mimo wszystko, w przekonaniu piszącego te słowa, na pewne nadużycie. neokantyzm jest bardzo ważnym zjawiskiem w historii filozofii, ale nie można całej filozofii pokantowskiej zredukować do neo- kantyzmu. W tym znaczeniu ujęcie Beisera staje się zbyt szerokie. Raczej rację ma Kurt Walter Zeidler, który tak charakteryzuje neokantyzm: „podczas gdy neokantyzm nie tylko postrzega sam siebie jako przeciwieństwo wszel- kiego pozytywistycznego materializmu i empirystycznego psychologizmu, lecz także ujmuje siebie wobec »nienauko- wej« metafizyki i spekulacji, w takim samym stopniu od- różnia się od »spekulacji« idealizmu niemieckiego, jak od »realizmu« Herbarta albo metafizyki woli Schopenhauera, a od psychologicznych następców Kanta (Fries, Beneke) w takim samym stopniu, jak od Kanta historycznego”16. 16 K.W. Z e i d l e r:  Kritische Dialektik und Transzendentalontolo‑ gie…, s. 71. 12 Książka skupia się na próbach interpretacji filozofii Kanta w świetle psychologii. najbardziej trafnie bowiem dwa najważniejsze kierunki interpretacji Kanta ujmuje w formie wątpliwości Leonard nelson, który na począt- ku wieku dwudziestego stwierdza: „W filozofii czasów nowożytnych mówiło się o »problemie Kant – Fries«. nawiązywało się przy tym do rozważanego przez Ku- nona Fischera w jego mowie prorektorskiej pytania, »czy krytyka rozumu powinna być metafizyczna, czy też an- tropologiczna«, pytania, które jest równoznaczne z tym, czy prawdziwego dalszego rozwoju ugruntowanej przez Kanta filozofii krytycznej należy poszukiwać w dorobku niemieckich filozofów identyczności, czy też u Friesa”17. chodzi zatem w rozprawie o tych filozofów, którzy na- wiązują do Friesa. Jeżeli jednak występują w niej niedo- ciągnięcia, stanowi to jedynie o winie autora. 17 L. n e l s o n:  Jakob Friedrich Fries und seine jüngsten Kritiker. Inaugural ‑Dissertation zur Erlangung der Doktorwürde der hohen phi‑ losophischen Fakultät der Georg ‑Augusts ‑Universität. Göttingen 1904, s. 1. andrzej J. noras THe PRoBLeM oF PsYCHoLoGY In THe PosT‑KanTIan PHILosoPHY s u m m a r y The subject of analyses undertaken in the book are con- cepts of the post‑Kantian philosophers who, in their inquiries, referred to psychology, namely: Jakob Friedrich Fries, Friedrich eduard Beneke, Johann Friedrich Herbart, Jürgen Bona Meyer, and Leonard nelson. What is revealed in the course of the author’s investigations is the following. First of all, attempts to establish relationship between psychology and philosophy are not identical with the subsequent endeavours to found philosophy on a bedrock of psychology. such an understanding of relations between the two has come to be known as psychologism, and does not refer to the concepts in question. second of all, one cannot propose a single model of understanding the relation occurring between philosophy and psychology. as a source of the problem here one can indicate the interpretation of Kant’s thought put forward by Fries. The latter – to a lesser or greater degree – is referred to by the re- maining thinkers. Thirdly, the author’s analyses demonstrate such a plethora of standpoints regarding the titular issue that the only common denominator may be broadly understood psychology. andrzej J. noras PRoBLeM deR PsYCHoLoGIe In PosTKanTIanIsCHeR PHILosoPHIe Z u s a m m e n f a s s u n g Zum Gegenstand des vorliegenden Buches sind Theorien von postkantianischen Philosophen, die sich in ihren Werken auf Psychologie beziehen. es sind: Jakob Friedrich Fries, Friedrich eduard Beneke, Johann Friedrich Herbart, Jürgen Bona Meyer und Leonard nelson. die von dem Verfasser durchgeführ- ten Forschungen offenbaren folgende wichtige Fragen. erstens sind die Versuche, gewisse Beziehungen zwischen Psychologie und Philosophie zu entdecken mit späteren Bemühungen, die Philosophie auf Psychologie zu gründen, nicht identisch. solches Verhältnis zwischen den beiden Wissenschaften ist unter dem namen Psychologismus bekannt und geht die hier erörterten Probleme nicht an. Zweitens darf man nicht nur von einem Modell der Beziehungen zwischen Philosophie und Psychologie reden. die Ursache des Problems liegt in der von Fries durchgeführ- ten deutung der Kants Philosophie. Fries ist derjenige, auf den sich – in geringerem oder höheren Maße – übrige Philosophen berufen. drittens – was unsere Forschungen gezeigt haben – sind die stellungen zu dem Problem so different, dass hier nur die weit aufgefasste Psychologie zum einzigen gemeinsamen nenner werden kann. Redaktor Małgorzata Pogłódek Projektant okładki Tomasz Kipka Łamanie edward Wilk Copyright © 2017 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208‑6336 ISBN 978‑83‑226‑3268‑0 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑226‑3269‑7 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. ark. druk. 10,5. ark. wyd. 8,0. Papier offset. kl. III, 90 g.  Cena 22 zł (+ VaT) druk i oprawa „ToTeM.CoM.PL sp. z o.o.” sp.K. ul. Jacewska 89, 88‑100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Problem psychologii w filozofii pokantowskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: