Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00238 004060 12918144 na godz. na dobę w sumie
Problemy badawcze i diagnostyczne w logopedii - ebook/pdf
Problemy badawcze i diagnostyczne w logopedii - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 156
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8477-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> logopedia
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Prezentowany tom zawiera wyniki badań oraz wypowiedzi teoretyczne naukowców z różnych ośrodków akademickich, logopedów praktyków, językoznawców, lekarzy specjalistów i pedagogów. Autorzy podjęli się upowszechnienia osiągnięć i najnowszych wyników badań, które mogą być wykorzystane w codziennej praktyce diagnostyczno-terapeutycznej. Książka z pewnością zainteresuje logopedów, studentów kierunków logopedycznych, ale także pedagogów, glottodydaktyków, psychologów czy lekarzy specjalistów z zakresu ortodoncji i laryngologii. Tematyka kolejnych rozdziałów koncentruje się wokół zagadnień związanych z problemami o charakterze naukowo-badawczym oraz diagnostyczno-terapeutycznym w logopedii, np. metodologia logopedii, miejsce logopedy w szpitalu klinicznym, metody pracy logopedycznej, rozwój językowy i komunikacyjny dzieci, programowanie terapii w zaburzeniach rozwojowych, wczesna interwencja logopedyczna, techniki pracy z osobami jąkającymi się, najnowsze narzędzia diagnostyczne. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Irena Jaros, Renata Gliwa Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Dialektologii Polskiej i Logopedii 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Recenzent Józef Porayski-Pomsta Redaktor inicjujący Urszula Dzieciątkowska Redakcja Monika Poradecka Skład komputerowy Mateusz Poradecki Korekta techniczna Elżbieta Rzymkowska Projekt okładki Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07208.15.0.K Ark. druk. 9,75 ISBN 978-83-8088-476-2 e-ISBN 978-83-8088-477-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia @uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści WPROWADZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monika Kaźmierczak DIALOGICZNA RELACJA LOGOPEDY I PACJENTA . DIALOGICAL RELATIONSHIP OF THE SPEECH‑LANGUAGE THERAPIST AND PATIENT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Hamerlińska‑Latecka LOGOPEDIA A METODOLOGIA BADAŃ NAUK SPOŁECZNYCH SPEECH THERAPY AND RESEARCH METHODOLOGY OF SOCIAL SCIENCES . . . . . . . . . . . . Wiesław Chudzik, Renata Gliwa ROLA I MIEJSCE LOGOPEDY W SZPITALU WIELOSPECJALISTYCZNYM THE ROLE AND PLACE OF A SPEECH THERAPIST AT THE HOSPITAL MULTIDISCIPLINARY . . . . . . Izabela Ejsmunt‑Wieczorek VERB WORDBUILDING IN CHILD’S SPEECH DEVELOPMENT PROCESS SŁOWOTWÓRSTWO CZASOWNIKA W ROZWOJU MOWY DZIECKA . . . . . . 5 9 19 35 47 Ewa Gacka OPIEKA LOGOPEDYCZNA W OPINIACH RODZICÓW DZIECI Z ZABURZENIAMI ROZWOJU MOWY. DONIESIENIA Z BADAŃ . . SPEECH THERAPY CARE IN THE OPINIONS OF PARENTS OF CHILDREN WITH IMPAIRED SPEECH DEVELOPMENT. REPORTS FROM THE STUDY . . . . . . . . . . . 57 Renata Marciniak‑Firadza ELEMENTY METODY WERBOTONALNEJ W TERAPII DZIECI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ . . VERBOTONAL METHOD ELEMENTS IN THERAPY FOR CHILDREN WITH INTELLECTUAL DISABILITY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Mirosław Michalik, Anna Cholewiak, Wojciech Jagiełowicz NIEMÓWIENIE, MILCZENIE, PRZEMILCZENIE, PAUZA, CZYLI WIELKIE NIC W TEORII I PRAKTYCE LOGOPEDYCZNEJ MUTISM, SELECTIVE MUTISM, STAYING SILENT, PAUSE – SERIOUS GAPS IN THE THEORY AND PRACTICE OF SPEECH THERAPY . . . . . . . . . . . . . . 79 4 • Spis treści Jurek Olszewski, Kalina Owczarek JAKOŚĆ MOWY ZASTĘPCZEJ U CHORYCH PO USUNIĘCIU KRTANI BEZ PROTEZY GŁOSOWEJ I Z WSZCZEPIONĄ PROTEZĄ GŁOSOWĄ TYPU PROVOX II . . THE QUALITY OF SUBSTITUTE SPEECH WITH LARYNGECTOMEES PATIENTS WITH OR WITHOUT THE IMPLANTED VOICE PROSTHESIS TYPE PROVOX II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Danuta Pluta‑Wojciechowska DLACZEGO WYMOWA GŁOSEK POLSKICH MOŻE BYĆ TRUDNA DLA CUDZOZIEMCÓW? . . . WHY PRONOUNCING POLISH SOUNDS MAY BE HARD FOR THE FOREIGNERS? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Barbara Sambor NIEPOŻĄDANE CECHY FONETYCZNE SAMOGŁOSEK A ZABURZENIA CZYNNOŚCI PRYMARNYCH U OSÓB DOROSŁYCH NON‑NORMATIVE PHONETIC FEATURES IN VOWELS PRODUCTION AND PRIMARY FUNCTION DISORDERS IN ADULTS . . . . . . . . . 117 Grażyna Śmiech‑Słomkowska INTEGRACJA NARZĄDU ŻUCIA Z OBWODOWYM NARZĄDEM MOWY INTEGRATION OF MASTICATORY SYSTEM AND VOICE ORGANS . . . . . 129 Tomasz Woźniak ZABURZENIA MOWY DZIECI I MŁODZIEŻY ZE SCHIZOFRENIĄ . . LANGUAGE DISORDERS IN CHILDREN AND ADOLESCENTS WITH SCHIZOPHRENIA . . . . . . . . . . . 135 Ewelina Zając BADANIA KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNEJ UCZNIÓW KLAS I–III Z WYKORZYSTANIEM LOGOPEDYCZNEGO TESTU PRZESIEWOWEGO DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM S. GRABIASA, Z.M. KURKOWSKIEGO I T. WOŹNIAKA . . . A STUDY OF COMMUNICATIVE COMPETENCE IN STUDENTS OF CLASSES I‑III USING SPEECH THERAPY SCREENING TEST FOR SCHOOL CHILDREN BY S. GRABIAS, Z.M. KURKOWSKI AND T. WOZNIAK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 WPROWADZENIE Logopedię jako naukę należy postrzegać przez pryzmat jej wielowymiarowości – re‑ fleksji teoretyczno‑badawczej, mającej odbicie w praktyce logopedycznej – oraz jej powiązań z takimi dyscyplinami nauki, jak językoznawstwo, medycyna, pedagogi‑ ka i psychologia. Współpraca logopedów ze specjalistami reprezentującymi wyżej wymienione dziedziny wiedzy w procesie diagnostyczno‑terapeutycznym zaburzeń mowy o różnej etiologii, postulowana i podkreślana w odniesieniu do opieki logope‑ dycznej, gwarantuje jej powodzenie. To podstawowe dla logopedii założenie, zarów‑ no w wymiarze teoretycznym, jak i pragmatycznym, stało się inspiracją do zapropo‑ nowania przedstawicielom różnych dyscyplin naukowych, powiązanych z logopedią, udziału w przedstawianej monografii. Tom Problemy badawcze i diagnostyczne w logopedii zawiera wyniki badań oraz wypowiedzi o charakterze teoretycznym naukowców reprezentujących polskie ośrod‑ ki akademickie (Łódź, Lublin, Katowice, Kraków, Bydgoszcz): logopedów praktyków, którzy mają możliwość zastosowania w swojej pracy myśli naukowej, językoznawców, lekarzy specjalistów i pedagogów. Bezpośrednią motywacją do powstania tej publika‑ cji było spotkanie naukowe na temat problemów badawczych i diagnostyczno‑terapeu‑ tycznych w logopedii, połączone z warsztatami, zorganizowane przez Katedrę Dialek‑ tologii Polskiej i Logopedii Uniwersytetu Łódzkiego, w którym udział wzięli między innymi autorzy prezentowanych w tomie prac. Skierowane do szerokiego grona słu‑ chaczy spotkanie zgromadziło rzeszę zainteresowanych proponowaną tematyką prak‑ tykujących logopedów i studentów studiów logopedycznych z całej Polski. Celem pod‑ jętej dyskusji była nie tylko prezentacja działalności naukowo‑badawczej, ale przede wszystkim upowszechnianie osiągnięć i najnowszych wyników badań, które mogą być wykorzystane w codziennej praktyce diagnostyczno‑terapeutycznej. Monografia adresowana jest szczególnie do logopedów i studentów kierunków lo‑ gopedycznych, ale wieloaspektowość omawianych w pracy kwestii sprawia, że pre‑ zentowane tu zagadnienia zainteresują także pedagogów, glottodydaktyków, psy‑ chologów oraz lekarzy specjalistów z zakresu ortodoncji i laryngologii. Tematyka zamieszczonych prac jest bardzo różnorodna, koncentruje się wokół zagadnień zwią‑ zanych z problemami o charakterze naukowo‑badawczym oraz diagnostyczno‑tera‑ peutycznym w logopedii, również w wymiarze instytucjonalnym. Monika Kaźmierczak porusza zagadnienie relacji terapeuta–pacjent. Autorka twierdzi, że w epoce dialogu spotkania logopedy i pacjenta powinny być oparte na zasadach rozmowy twarzą w twarz, na prawdziwej relacji dialogicznej uczestników spotkania, mimo asymetrii wynikającej z zadań obu podmiotów logopedycznych. Wskazuje, że istota dialogu wynikająca z założeń dialogiki nie sprowadza się jedynie do rozmowy jako naprzemiennej wymiany komunikatów, ale jest relacją interperso‑ nalną, będącą efektem otwartości i autentycznego zainteresowania drugim człowie‑ kiem. Spotkania terapeutyczne wymagają obustronnego zaangażowania, wyzwole‑ nia w sobie życzliwości oraz zorientowania na dobro drugiej osoby. Logopeda pełni 6 • WPROWADZENIE tu rolę przewodnika profesjonalisty, który sytuuje się na pozycji partnera w toku diagnozy i terapii. Dzięki interakcji opartej na komunikacji werbalnej i niewerbal‑ nej, uwzględniającej możliwości pacjenta, można uzyskać lepsze rezultaty w zakresie rozpoznania, zrozumienia czy akceptacji deficytów w zakresie jego komunikacji. Agnieszka Hamerlińska‑Latecka podejmuje próbę opisu możliwości wykorzy‑ stania metodologii typowej dla nauk społecznych w badaniach logopedycznych. W artykule przedstawiony został schemat badania naukowego w logopedii oraz naj‑ ważniejsze jego etapy. Zwrócono uwagę na konieczność umiejętnego doboru właś‑ ciwej metody i paradygmatu badawczego. Scharakteryzowano wybrane, najczęś‑ ciej stosowane metody badawcze, omówiono także strategie badań jakościowych i ilościowych i wskazano możliwości ich wykorzystania w praktyce logopedycznej. Autorka zwraca uwagę na potrzebę rozwijania refleksji etycznej oraz tworzenia komi‑ sji etycznych na uczelniach prowadzących studia i badania naukowe z tego zakresu. W rozdziale autorstwa Wiesława Chudzika i Renaty Gliwy poruszono zagad‑ nienie zakresu obowiązków i kompetencji logopedy w szpitalu wielospecjalistycz‑ nym. W ostatnich dziesięcioleciach logopeda przestał pełnić jedynie funkcję specja‑ listy w zakresie usuwania wad wymowy. Zmianie uległo rozumienie pojęcia opieka logopedyczna, poszerzył się także jego zakres. Efektem jest zwiększenie liczby obsza‑ rów, w których logopedzi mogą nieść pomoc, co w konsekwencji powoduje wzmo‑ żone zapotrzebowanie na specjalistów tej dziedziny w placówkach służby zdrowia. Autorzy dokonują przeglądu struktury szpitala wielospecjalistycznego, począwszy od stacjonarnej opieki zdrowotnej, poprzez opiekę ambulatoryjną, podstawową opie‑ kę zdrowotną, po zakłady opiekuńczo‑lecznicze, wskazując na ograniczoną rolę lo‑ gopedy w stosunku do faktycznych potrzeb, wynikającą z ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Postulują konieczność uporządkowania i zwiększenia zakresu świad‑ czeń logopedycznych. Artykuł Izabeli Ejsmunt‑Wieczorek wpisuje się w obszar prac poświęconych on‑ togenezie systemu językowego u dzieci. Autorka podjęła zagadnienie słowotwórstwa werbalnego, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów nabywania i tworzenia czasowników paradygmatycznych, które w dotychczasowej literaturze językoznaw‑ czej czy logopedycznej, poświęconej tematyce rozwoju mowy dziecka, pozostawały w cieniu opisów słowotwórstwa rzeczowników, przymiotników czy czasowników de‑ nominalnych. Zaprezentowany w artykule materiał językowy pozwala śledzić, w jaki sposób dziecko przyswaja zasady systemu słowotwórczego języka polskiego oraz jak radzi sobie z tworzeniem nowych form słowotwórczych w zakresie czasownika. Ewa Gacka prezentuje wyniki badań dotyczących oceny dostępności i jakości opieki logopedycznej na terenie Łodzi i w jej okolicach. Grupę badawczą stanowili rodzice dzieci w wieku od niemowlęcego do okresu adolescencji, którzy uczestniczyli w terapii logopedycznej swoich podopiecznych. W badaniach zastosowano technikę ankiety, która miała charakter dobrowolny i anonimowy. Autorka, po przedstawie‑ niu oceny opieki logopedycznej dokonanej przez rodziców, formułuje wnioski wyni‑ kające z przeprowadzonych badań, wskazując na te obszary funkcjonowania usług logopedycznych, w których należałoby wprowadzić korekty. Tematem pracy Renaty Marciniak‑Firadzy jest jedna z metod stymulacji multi‑ sensorycznej – werbotonalna. Autorka, kierując się wynikami badań, dowodzący‑ WPROWADZENIE • 7 mi, że problemy z rehabilitacją osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną w znacznie mniejszym stopniu wynikają z ich możliwości poznawczych, natomiast w dużej mierze są rezultatem niewłaściwego doboru metod wspomagania oraz trud‑ ności z komunikacją, próbuje zachęcić logopedów do aktywnego poszukiwania me‑ tod rehabilitacji. Na tle przedstawionych najczęściej stosowanych metod rewalidacji dzieci niepełnosprawnych umysłowo zachęca szczególnie do korzystania z metody werbotonalnej, składającej się z kilku technik, do których należą między innymi: zabawy fonacyjne, rytm ciała, rytm muzyczny, drama, ćwiczenia równowagi, gra‑ ficzne odwzorowanie rytmów. Autorka omawia w rozdziale trzy z nich, wymienia także szereg zalet tej metody, między innymi usprawnienie artykulacji i fonacji głosu oraz funkcji oddechowych. Potrzeba naukowego opisu faktu, jakim jest niemówienie, stała się przedmiotem opracowania autorstwa Mirosława Michalika, Anny Cholewiak i Wojciecha Jagie‑ łowicza, którzy wychodząc od argumentów lingwistycznych, omawiają to zagad‑ nienie z perspektywy typologii zaburzeń mowy oraz fenomenu osoby niemówiącej. Przedstawiają propozycję uwzględnienia w refleksji na temat niemówienia zjawiska tempa wypowiedzi (nietożsamego z tempem mówienia). Odnoszą się także do kom‑ petencji logopedów w zakresie diagnozy i programowania terapii osób niemówią‑ cych. Autorzy postulują podjęcie interdyscyplinarnych badań na temat niemówienia, co pozwoliłoby lepiej poznać samo zjawisko i efektywniej niwelować jego skutki. Porównanie jakości głosu zastępczego u chorych po laryngektomii bez protezy głosowej i z wszczepioną protezą głosową jest tematem rozdziału autorstwa Jur‑ ka Olszewskiego i Kaliny Owczarek. Prezentowane wyniki uzyskano na podsta‑ wie oceny postępów u pacjenta po usunięciu krtani, u którego udało się wypracować mowę przełykową, i u pacjenta z wszczepioną protezą głosową typu Provox II . Auto‑ rzy skrótowo przedstawiają historię metod chirurgicznej rehabilitacji głosu po usu‑ nięciu krtani, omawiają najnowsze techniki, ze szczególnym uwzględnieniem protez głosowych typu Provox, które w opinii wielu laryngologów i foniatrów zapewniają najlepszą jakość głosu w porównaniu z innymi metodami. W nurt badań dotyczących bilingwizmu i problemów związanych z nauką języ‑ ka polskiego jako obcego wpisuje się praca Danuty Pluty‑Wojciechowskiej. Autorka zwraca uwagę na występowanie przeszkód w wymowie polskich spółgłosek w przy‑ padku obcokrajowców oraz omawia różne czynniki, które mogą być przyczyną trud‑ ności w uzyskaniu normatywnego brzmienia głosek języka polskiego. Jednocześnie wskazuje na konieczność zastosowania metodyki logopedycznej w przypadku ich występowania u osób uczących się języka polskiego. Wypowiedź Barbary Sambor poświęcona jest prezentacji wyników badań zależ‑ ności między zaburzeniami pierwotnych wzorców połykania i pozycji spoczynko‑ wej języka podczas oddychania a nienormatywną artykulacją samogłosek w wieku dorosłym. Autorka zwraca uwagę, że w podstępowaniu diagnostycznym dość często dochodzi do pomijania oceny sposobu realizacji samogłosek, tymczasem ich arty‑ kulacja może wiązać się ze stosowaniem nieprawidłowych, sekundarnych strategii kompensacyjnych. Brak ingerencji terapeutycznej w obszarze zaburzonych wzorców prymarnych skutkuje problemami z utrwaleniem prawidłowej motoryki w trakcie artykulacji. 8 • WPROWADZENIE Grażyna Śmiech‑Słomkowska podejmuje rozważania na temat związku narzą‑ du żucia z narządem mowy w artykułowaniu dźwięków. Przedstawia cechy budo‑ wy oraz fizjologiczne czynności narządu żucia na różnych poziomach rozwoju dzie‑ cka. W warunkach fizjologicznych, przy prawidłowym słuchu, wymowa zależy od właściwego funkcjonowania wszystkich elementów anatomicznych narządu żucia, to jest warg, zębów i ich ustawienia w łukach zębowych, wzajemnych relacji łuków zębowych, położenia żuchwy w stosunku do szczęki, języka (jego masy, ułożenia, na‑ pięcia mięśniowego), podniebienia twardego, podniebienia miękkiego (głównie jego napięcia mięśniowego). Zaburzenie jednego elementu powoduje dysfunkcje w obrę‑ bie innych z nim powiązanych, w konsekwencji przyczyniając się do powstania wad wymowy. Artykuł Tomasza Woźniaka poświęcony jest analizie porównawczej zaburzeń mowy występujących u dzieci ze schizofrenią w początkowej fazie, z patologią mowy diagnozowaną u młodzieży i dorosłych ze schizofrenią. Analiza dyskursu dialogo‑ wego i narracyjnego, będąca podstawą obserwacji obu grup badanych, skłania Auto‑ ra do wniosków mających zastosowanie w programowaniu terapii logopedycznej. Jakościowa i ilościowa charakterystyka możliwości językowych dzieci na pierw‑ szym etapie edukacyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci rozpoczynają‑ cych naukę, to przedmiot rozważań Eweliny Zając. Autorka w syntetycznym ujęciu przedstawia właściwości języka dzieci sześcio‑, siedmio‑, ośmio‑ i dziewięcioletnich, rozumiane jako cechy swoiste mowy dziecka. Wyniki badań przeprowadzonych z wykorzystaniem Logopedycznego testu przesiewowego dla dzieci w wieku szkolnym S. Grabiasa, Z.M. Kurkowskiego i T. Woźniaka obrazują sprawność językową ucz‑ niów rozpoczynających naukę i dzieci, które mają za sobą pewien okres pracy szkol‑ nej i znajdują się na pograniczu „skoku programowego”. Analiza formy dźwiękowej zgromadzonych wypowiedzi wskazuje znaczną poprawność w zakresie posługiwania się środkami językowymi zgodnymi z obowiązującą normą fonetyczną. Pewne od‑ stępstwa uwidaczniają się w postaci upraszczania grup spółgłoskowych, zniekształ‑ cania wyrazów, a także zastępowania najtrudniejszych dźwięków formami łatwiej‑ szymi. Autorka podkreśla rolę rodziców i szkoły w osiąganiu precyzji językowej dzieci oraz wskazuje obszary, które powinny być objęte intensywną stymulacją. * * * Składamy serdeczne podziękowania Autorom zamieszczonych tekstów za ich życzli‑ wy udział w edycji tego tomu. Mamy nadzieję, że zawartość oddawanej do rąk Czy‑ telników monografii Problemy badawcze i diagnostyczne w logopedii będzie nie tylko źródłem wiedzy, ale i inspiracji do własnych badań. Irena Jaros, Renata Gliwa Katedra Dialektologii Polskiej i Logopedii Wydział Filologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Monika Kaźmierczak Uniwersytet Łódzki*1 DIALOGICZNA RELACJA LOGOPEDY I PACJENTA DIALOGICAL RELATIONSHIP OF THE SPEECH‑LANGUAGE THERAPIST AND PATIENT Słowa kluczowe: logopeda, pacjent, dialogiczność, autorytet. Keywords: speech‑language therapist, patient, dialogical, authority. Wprowadzenie Mimo wciąż żywych dyskusji wokół współczesnej koncepcji człowieka, jego pod‑ miotowości, wolności, godności oraz postrzegania ludzkiego życia przez kontakty z innymi, współcześnie diagnozowane jest osłabienie, wręcz rozkład więzi społecz‑ nych. U jego podstaw leży kryzys człowieka, stąd popularność haseł: „postantropo‑ centryzm”, „posthumanizm”, wskazujących na dezaktualizację założeń klasycznej humanistyki i wyrażających świat „po człowieku”. Obserwowany kryzys komuni‑ kacji interpersonalnej wynika z rewizji pojęcia podmiotowości oraz porządku spo‑ łecznego, ze świadomego zaprzestania, unikania bądź zastępowania dialogu innymi formami, destrukcyjnie wpływającymi na bezpośrednie relacje międzyludzkie. Jed‑ ną z odpowiedzi na obserwowany stan rzeczy ma być zwrot ku filozoficznym i antro‑ pologicznym nurtom XX i XXI wieku, w tym personalizmowi czy nurtowi egzysten‑ cjalno‑dialogicznemu. Życie w epoce dialogu [Szulakiewicz, 2002, s. 21] powinno być zorientowane na jego różne rodzaje: wewnętrzny, domniemany, społeczny, publiczny, dydaktycz‑ ny, wychowawczy, edukacyjny, ekumeniczny, kulturowy, dialog między umarłymi i żywymi, dialog egzystencjalny itd. [Ostrowska, 2000, s. 18]. Również w logopedii sytuacja dialogowa może zaistnieć oraz realizować się – dzięki spotkaniu człowie‑ ka z człowiekiem: logopedy i pacjenta. Szczególnie pierwszy kontakt, nawet jesz‑ cze przed rozpoczęciem procesu diagnozy, wpływa na powstanie więzi, obdarze‑ nie zaufaniem i szacunkiem, na pozytywną motywację do podejmowanych działań. W toku terapii logopedycznej nacisk jest położony na wspólne osiąganie określone‑ go, optymalnego dla pacjenta celu, którym może być wygaszanie, ograniczanie czy wręcz eliminowanie problemów związanych z zaburzeniem mowy. Ponieważ zacho‑ wania językowe uwypuklają zarówno symptomy dysfunkcji, jak też pozytywne stro‑ * Wydział Filologiczny, Katedra Dialektologii Polskiej i Logopedii, ul. Pomorska 171/173, 90‑236 Łódź.1 10 • Monika Kaźmierczak ny pacjenta, na których buduje się plan i program terapii, w wielu wypadkach zaini‑ cjowanie spotkań z logopedą, ich częstotliwość, intensywność oraz jakość, stanowi warunek sine qua non sukcesu. Logopeda ma świadomość, że poszanowanie godno‑ ści pacjenta i własnej wyznacza konieczność zdobycia doświadczenia, które umoż‑ liwi stworzenie przyjaznej atmosfery, pozwoli w jak najlepszy sposób zorganizować kolejne spotkania, a formę czy rytm pracy dopasować indywidualnie do pacjenta. Logopeda, jako organizator spotkań, przyjmuje różne postawy w kontakcie z pa‑ cjentem, co wynika między innymi z zaufania do swojej wiedzy i umiejętności, przeświadczenia o znawstwie przedmiotu, zaangażowania w proces diagnostycz‑ no‑terapeutyczny, charakteru, otwartości na drugiego człowieka, umiejętności przyjmowania krytyki czy niepowodzeń, wymagań stawianych przez rodzica/opie‑ kuna bądź placówkę, temperamentu itp. Zakłada się, iż relacja pacjent–logopeda jest relacją binarną: indywidualności – pacjenta (przypadku) z zasadą – logopedą (szer‑ szą świadomością budowaną na podstawie wiedzy oraz refleksji opartej na terapii prowadzonej z wieloma pacjentami). Dlatego też terapeuta jest postrzegany, a także oceniany, głównie przez pryzmat kompetencji i umiejętności, które są w znacznym stopniu mierzalne, możliwe do zweryfikowania, pozwalają osiągnąć cel terapeutycz‑ ny czy określić skuteczność prowadzonych działań. Rzadziej podkreśla się, że pod‑ czas spotkania, czyli obecności człowieka obok lub naprzeciw drugiego, ze względu na określone zachowania (też językowe), następuje proces krystalizacji podmiotowo‑ ści obu uczestników dialogu, kształtuje się tożsamość i osobowość każdego z nich. Dialog-rozmowa, dialog twarzą w twarz Logopeda i pacjent to dwie osoby, które spotykają się w chwili rozpoczęcia procedu‑ ry logopedycznej. Wówczas ma miejsce dialog, rozumiany jako rozmowa minimum dwóch osób, wymiana komunikatów, myśli, emocji, uzgodnienie stanowisk oraz zbliżenie punktów widzenia, czyli proces interakcyjny w celu porozumienia i zrozu‑ mienia się [Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, 1999, s. 120, sv. dialog; Śnieżyń‑ ski, 1997, s. 139]. Dialog to najważniejszy sposób interakcji międzyludzkiej, którego składową jest również dialog twarzą w twarz, nazywany prototypowym aktem mowy (prototypical speech act, Levinson) albo fundamentem językowego użycia (funda‑ mental site of language use, Clark, Wilkes‑Gibbs) [Załazińska, 2006, s. 12]. W takim znaczeniu rozmowę można postrzegać jako dialogiczną formę użycia języka (z gr. dialogein – ‘rozmawiać’), podstawową dla komunikacji międzyludzkiej [Załazińska, 2006, s. 14]. Używanie języka oraz umiejętność mówienia warunkują kształt i jakość życia człowieka, jak również jego relacji z innymi. Trudności w analizowaniu dialogu wynikają z jego dynamiki, ulotności i elip‑ tyczności, a niekiedy nawet symultanicznie wygłaszanych monologów. Jako „żywa mowa” dopuszcza pomyłki czy niepoprawne użycie kategorii gramatycznych, za‑ burzenia suprasegmentalne, znaczną ekspresję ciała, w tym nadmiar gestów i mi‑ miki twarzy, co może być efektem zaangażowania rozmówcy oraz emocjonalności wypowiedzi. Jednak rozumienie twarzy jako konkretnego bytu, „mówiącej” części człowieka, którą można ogarnąć wzrokiem, w pewnej mierze prowadzi do uprzed‑ DIALOGICZNA RELACJA LOGOPEDY I PACJENTA • 11 miotowienia. W sensie filozoficzno‑metafizycznym, jaki nadaje dialogika, w dialogu buduje się relacja pomiędzy uczestnikami spotkania, relacja, dzięki której przekracza się ontologię: „Tylko relacja z innym człowiekiem wprowadza wymiar transcendencji i prowadzi do całkowicie innego stosunku niż doświadczenie w zmysłowym sensie terminu, względne i egoistyczne” [Lévinas, 2002, s. 226]. Filozofia spotkania, zwana inaczej filozofią dialogu, ma swoje źródła w buncie przeciwko reifikacji człowieka, przeciw nowożytnemu racjonalizmowi i idealizmo‑ wi, zwraca uwagę na etyczny wymiar relacji międzyludzkich [Kłoczkowski, 2005; Zielewska, 2002]. Według Martina Bubera jest to partnerska, wzajemna relacja Ja–Ty, Emmanuel Lévinas podkreśla zaś jej niesymetryczność, odrębność podmiotów Ja– –Inny [Załazińska, 2006, s. 27]. M. Buber zwraca uwagę na (nie)trwałość oraz funk‑ cjonowanie relacji międzyludzkich, E. Lévinasa zajmuje zaś ich geneza i uwarunko‑ wania. Obaj filozofowie podkreślają, że jednostkowa podmiotowość człowieka może się realizować tylko w interakcji z Ty/Innym. Relacja w dialogu Dla M. Bubera relacja binarna Ja–Ty to wybór samego człowieka, który w chwili spotkania dookreśla siebie, szanując podmiotowość Ty, traktując każdego uczest‑ nika spotkania jako samodzielną jednostkę, którą jest naprawdę, nie zaś projekcję pewnego wyobrażenia tworzoną przez Ja. Prawdziwy dialog wymaga akceptacji od‑ mienności, zakłada też możliwość odpowiadania [Rosner, 2011, s. 19]. Dla M. Bu‑ bera konkretna rozmowa toczy się w relacji równowagi oraz wzajemności – każdy z uczestników mówi (nadaje, przekazuje) i słucha (odbiera) [Buczyńska‑Garewicz, 1980, s. 882]. W odróżnieniu od relacji wzajemności Ja–Ty, która jest „rzeczywistym wyjściem ku drugiemu i byciem z nim” [Buber, 1992, s. 228], zależność Ja–To/Ono prowadzi do uprzedmiotowienia partnera spotkania. Zmiana relacji na nierówno‑ rzędną jest efektem posiadania (postrzegam, przedstawiam sobie, myślę, odczuwam) [Baran, 1991, s. 15] poznawanego przedmiotu, utrzymania dystansu. W klasycznym ujęciu filozofii dialogu M. Bubera otwarcie na Ty, partnerstwo w relacji równorzędnej czy współdziałanie podmiotów może prowadzić do wzajem‑ nego rozumienia oraz poczucia bliskości, które realizuje się przed‑ i pozawerbalnie, ale też w rozmowie i dzięki niej. Otwartość, wzajemność oraz akceptacja drugiej oso‑ by warunkują prawdziwą rozmowę, prawdziwą komunikację, która nie polega tylko na wymianie informacji za pomocą języka. Właśnie zastępowanie relacji dialogowej Ja–Ty monologiem zorientowanym na przedmiot wypowiedzi: Ja–To/Ono, odzwier‑ ciedla kryzys człowieka. Relacja Ja–Ty M. Bubera, jako odpowiedź na kryzys kultury europejskiej, rodziny i relacji międzyludzkich, wskazuje, że „istoty człowieka nie należy szukać w odłączo‑ nych indywiduach, ponieważ naszą istotą jest łączność osoby ludzkiej z pokoleniem, do którego należy, i ze społeczeństwem, w którym żyje. Jeśli więc chcemy poznać istotę człowieka, musimy poznać istotę tej więzi” [Buber, 1993, s. 70]. Pierwotne jest wchodzenie w relację z Ty i dążenie do niej, nie zaś zdystansowany ogląd, analiza, kategoryzowanie świata czy redukcjonizm charakterystyczny dla nauk przyrodni‑ 12 • Monika Kaźmierczak czych. Doświadczenie Ty jest doświadczeniem całości osoby, czyli jej jedności, nie zaś indywiduum złożonego z wielu różnych części. Jeśli zaistnienie relacji oraz wytwo‑ rzenie więzi prowadzi do wyłączności, „wówczas można działać, pomagać, uzdra‑ wiać, wychowywać, wspierać, wyzwalać” [Buber, 1991, s. 44]. Również relacja Ja z Innym E. Lévinasa zachodzi podczas spotkania twarzą w twarz, podkreślającą zredukowanie dystansu i skupienie uwagi na drugim. Twarz naprzeciwko wyraża odmienność, osobę, którą można poznawać, choć do ostatecz‑ nego i pełnego poznania nie dojdzie ze względu na inność, odmienność podmiotu. Ja doświadcza bycia z drugim twarzą w twarz, która mówi. Dzięki usytuowaniu na‑ przeciw pojawiają się zarówno możliwość i potrzeba, jak też prowokacja, wyzwanie, zobowiązanie do podjęcia dialogu. E. Lévinas również nie pojmuje twarzy Innego jako konkretnego bytu, lecz początek języka i nadawanego znaczenia w doświadcza‑ niu drugiego. Czynność mówienia poświadcza obecność Innego, który, zwracając się twarzą do Ja, spełnia warunek do zaistnienia komunikacji, a podczas mówienia uobecnia się w języku, przez język czy dzięki językowi. Wysłuchane słowo oraz mó‑ wienie dają możliwość bycia‑w‑świecie [Kłoczowski, 2005, s. 79], wykraczania poza siebie. Wypowiadane frazy, czyli to, co powiedziane, są wtórne wobec samego mó‑ wienia. W odróżnieniu od M. Bubera, E. Lévinas wskazuje, że relacji dialogicznej nie ce‑ chuje równorzędność czy wzajemność [Lévinas, 2002, s. 29], pojawia się raczej asy‑ metria i odpowiedzialność za Innego, którą rozpatruje się w kategoriach obowiązku [Kozak, 2011, s. 37], gotowości do rezygnacji z siebie, poświęcenia dla Innego. Możli‑ we jest spotkanie, ale nie podporządkowanie Innego sobie. W kontekście współczes‑ nej kultury będzie to zatem spotkanie z człowiekiem zagubionym, potrzebującym wejść w relację, mimo różnic i dystansu. Autorytet w dialogicznej relacji logopeda–pacjent W logopedii filozofia dialogu znajduje swoje odzwierciedlenie w relacji opartej na wzajemnym szacunku, godności oraz akceptacji jedyności, czyli wyjątkowości pod‑ miotów. Sprzyjają temu zarówno inter‑ i transakcyjność, jak też transgresyjność. Podczas spotkania zarówno pacjent, jak i logopeda oddziałują na siebie wzajemne, co więcej – poza tym, że każdy wchodzi w akcję z samym sobą, powinien mieć też zdolność przekraczania siebie, wychodzenia do drugiego z poszanowaniem granic jego autonomii oraz wolności. Relację logopedy i pacjenta cechuje jednak asyme‑ tryczność. W tym układzie autorytet epistemiczny [Bocheński, 1993, s. 242], oparty na kompetencjach logopedy, trwa do momentu zakończenia terapii. Odpowiedzial‑ ność za pacjenta to odpowiedzialność za organizację spotkań, wybór, ukierunko‑ wanie i – w pewnej mierze – przebieg aktywności. Za Lévinasem można uznać, że odpowiedzialność uwzględnia i każe przyjąć dysproporcje, jednak w gabinecie nie można zapominać o współodpowiedzialności za ostateczny efekt terapii, skoro dzia‑ łania zakładają kreatywność, jak również znaczną samodzielność pacjenta, oczywi‑ ście w miarę jego możliwości psychofizycznych. Logopeda pomaga i zachęca, ale też
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Problemy badawcze i diagnostyczne w logopedii
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: