Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00485 008188 15910501 na godz. na dobę w sumie
Problemy edukacji, rehabilitacji i socjalizacji osób niepełnosprawnych. Tom 2 - ebook/pdf
Problemy edukacji, rehabilitacji i socjalizacji osób niepełnosprawnych. Tom 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 188
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-749-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zainteresowanie osobami z różnymi rodzajami dysfunkcji, ich potrzebami i możliwościami podlega ciągłej ewolucji. Analizując dane z literatury omawiającej problemy osób niepełnosprawnych w ciągu ostatnich stu lat, można zaobserwować zmiany w podejściu do procesu terapii, edukacji, socjalizacji i rehabilitacji.

Obecnie poglądy na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych wskazują na celowość i trafność w podejmowaniu przez nie same decyzji i branie odpowiedzialności za swoje postawy i rozwój. W książce znajdziemy m.in. rozważania na temat poczucia jakości życia niepełnosprawnych, pozytywnych postaw społecznych warunkujących skuteczną rehabilitację, problemu zapomnianych niepełnosprawnych pacjentów, psychologicznych wyznaczników walki z chorobą, statusu osób niepełnosprawnych, metod terapii wobec dzieci z defektami.

Zawarte w publikacji treści powinny przyczynić się do poszerzenia i upowszechnienia wiedzy w obszarze tak trudnym i skomplikowanym, jakim jest praca z osobami niepełnosprawnymi.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wielowymiarowość procesu rehabilitacji Tom 2 serii: Problemy Edukacji, Rehabilitacji i Socjalizacji Osób Niepełnosprawnych Pamięci mojej nieodżałowanej Żony Renaty książkę tę poświęcam Jerzy Rottermund Wielowymiarowość procesu rehabilitacji pod redakcją Jerzego Rottermunda Oi cyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2007 © Copyright by Oi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007 Rada Naukowa Serii: Józef Binnebesel, Jacek Błeszyński, Teresa Borowska, Maria Chodkowska, Władysław Dykcik, Petr Franiok, Mieczysław Gulda, Ladislav Horňák, Aniela Korzon, Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz, Jan Pańczyk, Andrzej Radziewicz-Winnicki, Edward Saulicz, Adam Stankowski, Wiesław h eiss, Janina Wyczesany Rada Redakcyjna Serii: Zenon Gajdzica, Anna Klinik, Jerzy Rottermund Recenzent: dr hab. Edward Saulicz, prof. AWF Katowice Redakcja merytoryczna: Jerzy Rottermund Redakcja wydawnicza: Radosław Doboszewski Projekt okładki: Joanna Brzeska-Klinik Publikacja doi nansowana przez Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego ISBN 978-83-7308-492-6 ISBN 978-83-7308-749-1 Oi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsoi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2007 Spis treści Wstęp (Jerzy Rottermund) ............................................................................... 7 Introduction (Jerzy Rottermund) .................................................................... 11 Elżbieta M. Minczakiewicz Poczucie jakości życia niepełnosprawnych jako czynnik determinujący rozwój jednostki i jej postępy w zakresie rehabilitacji społeczno-zawodowej .............................................. 15 Bogumiła Witkowska Pozytywne postawy społeczne warunkiem skutecznej rehabilitacji osób niepełnosprawnych .................................................................................. 29 Józef Binnebesel Zapomniani niepełnosprawni pacjenci .......................................................... 37 Zbigniew Bohdan Czy dzieci mają prawo do prawdy o chorobie? ............................................. 47 Bogusław Stelcer Psychologiczne wyznaczniki skutecznego zmagania się z chorobą i niepełnosprawnością .................................................................... 57 Jan Piszczan, Jerzy Rottermund Choroba i uzdrowienie w wybranych fragmentach Biblii ........................... 67 6 Spis treści Alicja Żywczok Odwaga przezwyciężania cierpienia, rozpaczy i defetyzmu w postawie osób niepełnosprawnych ............................................................ 79 Mirosława Gawęcka Fenomenologiczny aspekt niepełnosprawności .......................................... 93 Katarzyna Gabryś Poczucie własnej wartości u dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną. Rola wychowawcza środowiska integracyjnego ................ 105 Barbara Gramlewicz Status osoby niepełnosprawnej ...................................................................... 115 Izabela Antos Rola pediatry we wczesnym wykrywaniu zaburzeń rozwoju mowy ....... 129 Dorota Kornaś Zabawy słuchowe w rehabilitacji dzieci niesłyszących .............................. 139 Grażyna Gunia, Małgorzata Trojańska Zdrowie jako wartość w edukacji i socjalizacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną ........................................................... 149 Urszula Morcinek Metody terapii stosowane wobec dzieci ze specyi cznymi trudnościami w nauce szkolnej. Propozycje programów stymulujących ........................................................ 157 Joanna Godawa W kręgu sztuki i arteterapii. Słowa, które mają uzdrawiającą moc ......... 169 Magdalena Lemańczyk Socjodrama sposobem na przekroczenie barier ......................................... 177 Wstęp Zagadnienia sensu i zadowolenia z życia dotyczą całej populacji od po- czątku jej istnienia, bez względu na rasę, miejsce zamieszkania, posiadane uzdolnienia, zdobytą wiedzę oraz towarzyszącą niepełnosprawność. Każ- dy człowiek ma inną hierarchię potrzeb i wartości, którymi się kieruje. Te zróżnicowania pomiędzy ludźmi warunkują indywidualne zainteresowa- nia i powodują różnice priorytetów w zachowaniu. Stawiane sobie plany i ambicje powodują, że dla jednej osoby prawdziwe spełnienie dokonuje się podczas wykonywania codziennych prostych obowiązków, dla dru- giej wartość będą przedstawiać tylko dzieła wielkie i odkrywcze. Dlatego spełnianie własnych potrzeb przez samorealizację wpływa w pierwszej kolejności na sens życia, a w następnej – na zadowolenie z życia. Ten stały proces realizacji swoich zamierzeń może przebiegać na dwóch poziomach: w z r o s t u (związanego z rozwojem potencjału i samoaktualizacją) oraz n i e d o b o r u (w którym przeważa pustka i frustracja), prowadzącego do utraty sensu wszelakich działań i zadowolenia. Zainteresowanie osobami z różnymi rodzajami dysfunkcji, ich potrze- bami i możliwościami podlega ciągłej ewolucji. Analizując dane z literatu- ry podnoszącej problemy osób niepełnosprawnych w ciągu ostatnich stu lat, można zaobserwować zmiany w podejściu do procesu terapii, edukacji, rehabilitacji i socjalizacji. W pierwszej połowie ubiegłego stulecia dominował pogląd o tworze- niu udogodnień dla osób niepełnosprawnych, w którym dla dorosłych tworzono specjalne zakłady, a dla dzieci szkoły, w obu przypadkach po- wodując ich całkowitą izolację. Twierdzono, że edukacja i życie w jedno- rodnym środowisku ludzi z dysfunkcjami różnych narządów jest zasadne, gdyż osoby te są „inne” oraz nie mogą uczyć się i żyć wspólnie z resztą spo- 8 Wstęp łeczeństwa. Pogląd ten spowodował, że osoby pełnosprawne pozbawione kontaktu z inwalidami nie czuły z nimi więzi, nie dostrzegały ich potrzeb, co skutkowało brakiem interakcji społecznych. Okres po II wojnie światowej charakteryzował się zmianą podejścia do niepełnosprawności, a działania skierowane zostały na kompleksową opiekę. Prowadzone badania i obserwacje skorygowały wcześniejsze błęd- ne wnioski o braku zdolności i możliwościach osób niepełnosprawnych. Wielokierunkowa rehabilitacja zakładała, że proces usprawniania powi- nien zakończyć się zdobyciem zawodu i podjęciem zatrudnienia; działa- nia ukierunkowano na integrację lub reintegrację osób z ograniczonymi możliwościami ze społeczeństwem. W tym czasie dla dzieci tworzono specjalne programy edukacyjne, dorosłym zaś proponowano inne formy doskonalenia, by zagwarantować i mieć wpływ na poprawę i zycznych, edukacyjnych i społecznych możliwości niepełnosprawnych. W latach 80. ubiegłego wieku zaczęto zwracać uwagę na siłę ego oso- by niepełnosprawnej i stwierdzono, że naukę i pracę zawodową należy wykonywać we własnym środowisku. Obowiązująca koncepcja zakładała wspólne funkcjonowanie pełno- i niepełnosprawnych osób w lokalnej społeczności, gdyż każda jednostka ma prawo należeć do danego środowi- ska, tworzyć go wspólnie i w nim się rozwijać. Taka zmiana w podejściu do problemów niepełnosprawnych spowodowała, że osoby z dysfunkcjami nie muszą już wykazywać się umiejętnościami i zdolnościami, by znaleźć się w określonej grupie. O ich aktywności i zaangażowaniu we wspólnych działaniach decyduje jedynie zainteresowanie, wiek i problemy zdrowotne. Likwidacja barier mentalnych, prawnych i organizacyjnych przy szerokiej interdyscyplinarnej aktywności ludzi z dysfunkcjami psychomotoryczny- mi ma zasadniczy wpływ na ich jakość życia. Obecne poglądy na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych wskazu- ją na celowość i trafność w podejmowaniu przez nie same decyzji i branie odpowiedzialności za swoje postawy i rozwój. Możliwość wyboru w zakre- sie kształcenia, zdobycia zawodu, podjęcia pracy i ograniczenia zależności od innych osób wpływa na poprawę ich sił wewnętrznych oraz pozwala kontrolować własne życie. Nie wszystkim chorym dane jest decydować o sobie, a na pewno nie ma wśród nich ludzi całkowicie niezależnych. Szeroko rozumiany rozwój jednostki możliwy jest dzięki pomocy wielu Wstęp 9 osób reprezentujących szereg dyscyplin naukowych. W zakresie potrzeb somatycznych najważniejszą rolę należy przypisać medycynie i jej składo- wej, i zjoterapii. Niepoślednie znaczenie ma prawidłowe odżywianie, czyli dostarczanie także niezbędnych mikroelementów do regeneracji organi- zmu. W obszarze zagadnień psychologicznych główne elementy oddziały- wania oparte są na wsparciu psychologicznym i religijnym. Podstawowym zaś celem pracy i terapii z osobami niepełnosprawnymi jest zmniejszenie procesów chorobowych wraz z poprawą jakości życia. Wspólna praca chorego z zespołami rehabilitacyjnymi daje szansę poprawy możliwości psychomotorycznych, a lepsze funkcjonowanie przyczyni się zwrotnie do wyznaczania nowych celów i zamierzeń. Terapeuci różnych specjalności pracujący z ludźmi chorymi powin- ni w pierwszej kolejności wzmocnić u nich znaczenie własnego Ja, gdyż każda jednostka stanowi wartość samą w sobie. Wspólna praca w grupie zapewnia ludziom niepełnosprawnym zdobywanie nowych doświadczeń, pozwala rozwijać w człowieku osobowość i potrzebę poszukiwania no- wych wartości, również w obszarze interpersonalnym. Kolejnym czynni- kiem mającym znaczenie w obszarze sensu życia jest religijność, choć nie dla wszystkich jest warunkiem niezbędnym. Towarzyszące nawet drobnym sukcesom przyjemne stany uczuciowe stopniowo się zwiększają i pojawia się zadowolenie. Człowiek czerpie za- dowolenie nie tylko z tego, co pozytywne, ale również z tego, co w porów- naniu z poprzednią sytuacją jest mniej negatywne. Dlatego terapia ludzi o mniejszych możliwościach psychomotorycznych winna być prowadzona wielokierunkowo oraz wykorzystywać różne predyspozycje i zdolności niepełnosprawnych, by drobnymi osiągnięciami wskazywać sens pracy i skutecznie wywołać u nich zadowolenie. Żywię nadzieję, że zawarte w publikacji treści przyczynią się do po- szerzenia i upowszechnienia wiedzy w obszarze tak trudnym i skompli- kowanym, jakim jest praca z osobami niepełnosprawnymi, a jednocześnie staną się inspiracją w poszukiwaniu rozwiązań nowych i skuteczniejszych w pokonywaniu ich złożonych problemów życiowych. Pragnę podziękować Autorom zamieszczonych tekstów za podzielenie się własnymi obserwacjami i doświadczeniem w pracy z osobami niepeł- nosprawnymi. 10 Wstęp Szczególne podziękowanie za wnikliwą recenzję kieruję do Pana Pro- fesora Edwarda Saulicza, którego uwagi i sugestie w znacznym stopniu zaważyły na ostatecznym kształcie tomu. Jerzy Rottermund Introduction h e problem of life sense and satisfaction concerns the whole popula- tion from its very beginning, regardless of race, place of living, abilities, knowledge or accompanying disabilities. Each person has a dif erent hier- archy of needs and values that indicate their direction in life. h ese dif e- rences among people develop individual interests and provokes priorities in their behaviour. Self-imposed plans and ambitions can cause that for some people real fuli llment occurs when performing simple daily rou- tines, while for others only great deeds and discoveries are valuable. h ere- fore fuli lling your own needs through self-realisation inl uences i rst of all the sense of life and then the life satisfaction. h is constant process of realising your own plans can be performed at two levels: i n c r e a s e as- sociated with the development of potential and self-actualization, and d e - f i c i e n c y when emptiness and frustration prevail what in consequence leads to the loss of sense of performed activities and satisfaction. Interest in people with dif erent kinds of dysfunction, their needs and abilities still evolves. When analysing literature resources about problems of disabled people in the last century, we can observe changes in the ap- proach to their therapy, education, rehabilitation and socializing. In the i rst half of the last century a notion of creating facilities for disabled people dominated where special working plants were build for adults and special schools for children, making them completely isolated. It was claimed that life and education of people with dysfunctions of vari- ous bodily systems in their homogeneous environment was completely justii ed as those persons were „dif erent” and they could not live or learn with the rest of the community. As the result of that opinion, healthy peo- ple who did not have any contact with the disabled, did not feel any ties 12 Introduction with them and did not notice their needs what had its consequence in lack of social interaction. h e period at er World War II is characterized by change in the approach to disabilities – activities are directed towards complex care. Researches and observations modii ed previous faulty conclusions that disabled people lack in skills or abilities. Multi-directional rehabilitation assumed that the recovery process should be ended with gaining pro- fessional qualii cations and getting a job. h ose activities were directed towards integration and reintegration of people with limited abilities with the rest of the society. h ere were special educational programs for children while other forms of improvement were proposed to adults in order to guarantee and inl uence their physical, educational and social opportunities. In 1980s special attention was given to the ego strength of a disabled person. It was claimed that education and work should take place in the normal environment. A valid conception assumed coexistence of both healthy and disabled people within a local community as each person has the right to belong to their natural environment, participate in its crea- tion and develop within its boundaries. Such a change in approach to the problems of the disabled caused that people with dysfunctions do not have to prove their skills and abilities to belong to any social group. Only their interests, age or health problems decide about their engagement in com- mon activities. Overcoming mental, legal or organizational barriers as well as performing a wide number of interdisciplinary activities considerably improve life quality of people suf ering from mental and motoric dysfunc- tions. Current views on a disabled person’s functionality shows usefulness and accuracy of making decisions by themselves, taking responsibility for their own behaviour and their personal development. Opportunity to make a choice about their own education, gaining professional qualii ca- tion, getting a job or limiting their dependence on others enhances their inner strength and allows them to control their own life. Not every disabled person is given a choice of deciding about themselves and for sure there are no people completely independent among them. Widely understood personal development is possible only with the support of many people representing a wide range of scientii c disciplines. Medicine and physio- Introduction 13 therapy play the most important role when it comes to somatic needs. Correct nutrition i.e. supplying the body with all necessary microelements has also a crucial meaning for the organism recovery. In the sphere of psy- chological issues, main elements of inl uence are based on psychological and religious support. h e basic aim of therapy and work with the disabled is to reduce pathogenic processes with simultaneous improvement of their life quality. Cooperation of the disabled person and rehabilitating teams gives a chance of psycho-motoric improvement, and a better functioning will contribute to creating new aims and plans. h erapists in dif erent specialties who work with the disabled, should i rst of all strengthen their ego as each person has their own value. Team- work gives the disabled people opportunity to gain new experiences, lets them develop their personality as well as a need to search for new values, also in interpersonal aspects. Another factor of considerable importance for life’s meaning is religiousness, although it is not necessary for every one. Even successes of minor importance are followed by pleasant feelings that gradually increase and then satisfaction appears. A man can be satis- i ed not only with favourable things but also with these which are less negative comparing to the previous situation. h erefore the therapy for people with lesser psychomotoric abilities should be led multi-direction- ally. Dif erent predispositions and abilities of the disabled should be used to show, through small achievements, sense of their work and make them ef ectively satisi ed. I hope that issues covered by this study will contribute to widening and spreading knowledge of this dii cult and complicated matter which is working with the disabled and that they will be inspiration to seek out new and more ei cient solutions to help these people overcome their complex life problems. I would like to thank the authors of all the sources that I have drawn upon, for sharing their observations and experiences gathered while work- ing with the disabled people. My special thanks go to Professor Edward Saulicz for his thorough review since his remarks and suggestions has signii cantly contributed to the i nal version of this volume. Jerzy Rottermund Elżbieta M. Minczakiewicz Akademia Pedagogiczna im. KEN w Krakowie Poczucie jakości życia niepełnosprawnych jako czynnik determinujący rozwój jednostki i jej postępy w zakresie rehabilitacji społeczno-zawodowej Niepełnosprawność skłania do pytań fundamentalnych: o sens życia z niepełnosprawnością, o własne miejsce w życiu, o szanse na udane, samodzielne życie, wreszcie też o partnera we wspólnej drodze przez życie. (C. Kosakowski, 2005) Wprowadzenie Nie wchodząc w problem jakości życia jako kategorii aksjologicznej, ujmowanej czy to z perspektywy psychologicznej, socjologicznej, czy me- dycznej, podajmy dei nicję W. Okonia, który jakość życia dei niuje jako [...] stopień zaspokojenia potrzeb materialnych i niematerialnych zarówno jednostek, jak również rodzin i określonych zbiorowości. Poziom jakości życia określają ilościowe i jakościowe wskaźniki obiektywne i subiektywne przejawiane w postaci zadowolenia lub niezadowolenia z warunków ży- ciowych (2001, s. 150; por. K. Jaracz, 2001; S. Sadowska, 2006; A. Zawiślak, 2006; R. J. Piotrowicz, 2005). „Jakość życia niepełnosprawnych” ujętą w tytule opracowania stara- liśmy się przybliżyć, opierając się na założeniach pedagogiki podmiotowej 16 Elżbieta M. Minczakiewicz (S. Kowalik, 1993, 1995), pozwalających na holistyczne postrzeganie i uj- mowanie człowieka niepełnosprawnego jako osoby wolnej, autonomicznej, obdarzonej indywidualnymi cechami osobowymi i zdolnościami – osoby, która ma możliwość samodzielnego stanowienia o sobie i swoim dalszym życiu. Poruszając problem poczucia jakości życia niepełnosprawnych, ma- my na uwadze przede wszystkim stan wyrażanych i zaspokajanych po- trzeb jednostki, dostępność do pewnych dóbr materialnych i usług, świad- czących o poziomie jej życia w środowisku lokalnym (tzw. standard życia), sposobie nawiązywania i podtrzymywania kontaktów i więzi społecznych. Dla wielu z nich jest to trudne, a niekiedy wręcz niemożliwe. Poczucie jakości życia, z jednej strony, dei niują wskaźniki obiektywne istniejące niezależnie od człowieka i jego woli, z drugiej natomiast wskaź- niki subiektywne (schemat 1.), jako pewnego rodzaju odczucia zadowo- lenia i uniesienia bądź inne osobiste doznania, czasem rozterki i zawody, niepowtarzalne przeżycia wynikające z osiągania osobistych satysfakcji lub życiowych porażek (por. E. Syrek, 2001; R. J. Piotrowicz, 2005; S. Sa- dowska, 2006; A. Zawiślak, 2006). Schemat 1 Obiektywne i subiektywne determinanty jakości życia Determinanty jakości życia Determinanty jakości życia: – Opieka zdrowotna i rehabilitacja – Edukacja na wszystkich poziomach ontogenezy – Środowisko życia osób niepełnosprawnych – infrastruktura (dostępność do dóbr kultury) – Rehabilitacja społeczno- -zawodowa i zatrudnienie Źródło: opracowanie własne. Subiektywne odczucia i doznania: – Poczucie bezpieczeństwa – Poczucie tożsamości i autonomii – Poczucie samorealizacji (spełniania się) – Plany i aspiracje – Satysfakcja z własnych osiągnięć – Satysfakcja z pracy – Udział w życiu rodziny i społeczności lokalnej Poczucie jakości życia niepełnosprawnych jako czynnik determinujący rozwój... 17 Celem niniejszego opracowania było zatem ukazanie, jak znaczącą rolę w ogólnym dążeniu osób niepełnosprawnych w wieku poedukacyjnym (tj. powyżej 25. roku życia) i osiąganiu postępów w zakresie ich społecz- no- zawodowej rehabilitacji odgrywa subiektywnie ujmowana samoocena dei niująca jakość życia jednostki (por. T. Borys, 2001). Materiał i metody Badaniami objęto ogółem 64 osoby z diagnozą niepełnosprawności i - zycznej i/lub intelektualnej (najczęściej były to: wady i dysfunkcje narządu ruchu w wyniku mózgowego porażenia dziecięcego oraz obniżenie funk- cji intelektualnych z nakładającymi się wadami wzroku, słuchu i mowy), w tym 25 (39,06 ) kobiet i 39 (60,94 ) mężczyzn, w wieku od 25 do 37 lat. Wszyscy badani ukończyli szkołę stopnia podstawowego, a 18 (28,1 ) ukończyło szkołę zawodową (różne specjalności) (por. A. Zandecki, 1999). 26 osób (40,62 ) z niepełnosprawnością intelektualną wywodziło się z ro- dzin o niższym statusie społecznym i niższym standardzie życia niż osoby z dysfunkcją narządu ruchu oraz z wadami i zaburzeniami wzroku, słuchu i mowy. Wszyscy badani niezależnie od stanu cywilnego pozostawali w ja- kimś stopniu pod opieką najbliższej rodziny lub krewnych; 8 (12,5 ) osób trwało w związku małżeńskim od 2 do 5 lat, a 5 z nich doczekało się włas- nego potomstwa. Systematycznym leczeniem było objętych 47 (73,43 ) osób; 23 (35,94 ) osoby uczęszczały na basen lub korty tenisowe, korzy- stając jednocześnie z zabiegów i zjoterapeutycznych (masaży, gimnastyki korekcyjnej, i zykoterapii), co w rozumieniu badanych miało poprawić ich stan psychosomatyczny, a przede wszystkim sprawność i zyczną (por. K. de Walden-Gałuszko, M. Mankowicz, 1994). W programie rehabilitacji zawodowej uczestniczyły 23 (35,94 ) osoby. Podstawową metodą badań była metoda sondażu diagnostycznego, której technikami były: rozmowa ukierunkowana, wywiad oraz analiza dokumentacji (np. świadectw szkolnych, świadectw pracy, książeczki woj- skowej, zdjęć świadczących o posiadaniu rodziny, współmałżonka i dzieci, ogródka, psa, roweru), pomocniczą funkcję pełniły natomiast metody sta- tystyczne. Materiał badawczy zebrano za pomocą Kwestionariusza Subiek- tywnej Oceny Funkcjonowania Społecznego oraz Kwestionariusza Jakości 18 Elżbieta M. Minczakiewicz Życia (obydwa kwestionariusze w opracowaniu własnym), wzorowanych na znanych wersjach kwestionariuszy, np. polskiej wersji Kwestionariusza QOL R. L. Schalocka w przekładzie A. Firkowskiej-Mankiewicz (1999) i Kwestionariusza Jakości Życia autorstwa S. Steuden, B. Zdunek i A. Soból (2003). Kwestionariusz Jakości Życia umożliwiał dokonanie samooceny w zakresie czterech wybranych obszarów jakości życia osób badanych: 1. doświadczania własnej niepełnosprawności; 2. funkcjonowania w rodzi- nie i środowisku zamieszkania; 3. oczekiwań związanych ze swym stanem zdrowia i procesem rehabilitacji; 4. ogólnej satysfakcji i zadowolenia ze swego życia. Ponadto zastosowano Kwestionariusz Rozmowy Skategory- zowanej z użyciem narzędzia pomocniczego zw. Drabinką, pozwalającego na dookreślenie stopnia jakości życia w subiektywnej opinii i ocenie osób badanych (por. K. Doroszewicz, E. Stanisławiak, 2002). Badania miały charakter indywidualny, z wyraźnymi cechami wielowątkowości i wielo- etapowości działań procesualnych, a uzyskane wyniki zgodnie z przyjętą koncepcją i procedurą badań zostały poddane analizie jakościowej. Wybrane wyniki badań Doświadczanie własnej niepełnosprawności w budowaniu poczucia jakości życia jednostki Doświadczanie własnej niepełnosprawności przez pryzmat ujaw- nianych odczuć i negatywnych emocji badani opisywali na podstawie dziewięciu itemów zawartych w Kwestionariuszu Jakości Życia. Osoby badane, mając przed sobą tekst Kwestionariusza, miały dokonać wybo- ru właściwej odpowiedzi, sytuując ją jednocześnie na czterostopniowej skali ocen: „tak”, „raczej tak”, „raczej nie”, „nie”. Odpowiedzi dotyczące doświadczania negatywnych emocji wynikających z niepełnosprawności wiązały się z pytaniem podstawowym: Czy jako osoba niepełnosprawna, przebywająca w swym środowisku życia (np. rodzina, zakład pracy, są- siedztwo, przyjaciele), miewasz takie odczucia, jak: 1. zawstydzenie, 2. ze- szpecenie ciała, 3. nieatrakcyjność, 4. smutek, 5. poczucie winy, 6. strach, 7. przerażenie, 8. brak akceptacji, 9. odrzucenie? Generalnie, osoby badane miały świadomość swej niepełnosprawności i zycznej i/lub intelektualnej. Bardziej swą niepełnosprawność doświadczały osoby sprawne intelektu- Poczucie jakości życia niepełnosprawnych jako czynnik determinujący rozwój... 19 alnie z porażeniem mózgowym, dysfunkcją narządu ruchu (np. z poraże- niem kończyn dolnych, przykurczem kończyn górnych, deformacją dłoni i palców), przemieszczające się przy użyciu wózka inwalidzkiego, z zabu- rzeniami mowy. One też często doświadczały uczucia nieatrakcyjności, strachu, braku akceptacji, a nawet przerażenia. Kobiety z niepełnospraw- nością intelektualną najczęściej odczuwały smutek i odrzucenie, określały siebie jako mało atrakcyjne lub nieatrakcyjne, niezasługujące na uwagę otoczenia. Osoby z dysfunkcją narządu ruchu z dodatkowymi dei cytami (np. z silną wadą wzroku, słuchu i mowy) doświadczały emocji zawsty- dzenia, strachu, smutku i poczucia winy. Analiza wyników badań prze- prowadzona ze względu na płeć osób badanych wykazała, iż dziewczęta, pomimo wielkiej wrażliwości na punkcie swojej urody i chęci podobania się, bardziej przeżywające skutki diagnozowanej niepełnosprawności niż chłopcy, swe negatywne doznania najczęściej sytuowały w dolnej części skali, wybierając kategorię opisu „nie” lub „raczej nie”. Tylko nieliczne (najczęściej z diagnozą niepełnosprawności intelektualnej, zatrudnione na nisko płatnych stanowiskach robotniczych) zdecydowanie potwierdzały istnienie odczuć o negatywnym charakterze, zaznaczając w kategorii opi- su „tak” lub „raczej tak”. W przypadku mężczyzn odczucia negatywne sytuowały się w górnej części skali, tzn. „tak” lub „raczej tak” (wykres 1.). Uzyskawszy takie wyniki badań, trudno negować ich bezzasadność, a jesz- cze trudniej skomentować nasuwające się na ich podstawie wnioski, biorąc pod uwagę własne oczekiwania i dotychczasowe doświadczenia. Poziom funkcjonowania społecznego w autopercepcji i samoocenie w kontekście poczucia jakości życia Podstawę empiryczną formułowanego problemu badawczego stanowi- ły wyniki badań uzyskane drogą wywiadu z osobami badanymi za pomocą Kwestionariusza Skali Subiektywnej Oceny Funkcjonowania Społecznego (w opracowaniu własnym) i naniesione na siatkę proi lową o pięciostop- niowej skali. Skala ta przybierała wartości rosnące od 0 do 5; przy czym wartości od 0 do 1 informują, iż diagnozowana postać niepełnosprawno- ści nie przeszkadza osobie badanej w normalnym funkcjonowaniu spo- łecznym; wartości od 2,0 do 3,5 sugerują, że osoba może mieć trudności w niektórych obszarach funkcjonowania społecznego; wartości powyżej 3,5 do 5,0 wskazują, iż osoba badana może mieć bardzo duże trudności 20 Elżbieta M. Minczakiewicz w normalnym funkcjonowaniu w środowisku i nie potrai ć funkcjonować samodzielnie, bez pomocy osób trzecich. Wykres 1 Proi le wyników średnich dla kobiet i mężczyzn w obszarze emocji i odczuwania przez nich swojej niepełnosprawności a i n d e r ś 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 3,8 3,85 3,56 3,82 3,7 3,94 3,42 3,23 3,11 2,43 2,41 2,02 2,2 1,5 3,9 3,3 3,65 2,8 18 19 20 21 22 23 24 25 26 numery pytań Kobiety Mężczyźni Skala ocen: 4 – tak, 3 – raczej tak, 2 – raczej nie, 1 – nie. Uwaga: im wyższy był wskaźnik cyfrowy (4), tym poczucie jakości życia w autoper- cepcji i samoocenie osób badanych było wyższe; im bardziej wskaźnik niższy (1), tym satysfakcja i samoocena były niższe. Źródło: badania własne. Uzyskane wyniki badań pozwoliły ustalić, że diagnozowana postać niepełnosprawności u osób badanych w różnym stopniu utrudniała im funkcjonowanie społeczne. W znikomym stopniu (1,0–2,0), zarówno ko - bietom, jak mężczyznom, utrudniała samodzielne przygotowywanie posił- ków (1,25) oraz utrzymywanie czystości i higieny osobistej (1,15) (wy- kres 2.). W pozostałych obszarach funkcjonowania (tj. od 4. do 15. zadania) wyniki ulegały wyraźnej dyferencjacji ze względu na płeć osób badanych. Kobietom diagnozowana niepełnosprawność w średnim stopniu (2,0–3,5) utrudniała funkcjonowanie w takich obszarach życia, jak: nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów z innymi ludźmi (3,4), uzyskiwanie dobrych efektów w podnoszeniu umiejętności zawodowych i zatrudnieniu na określonym stanowisku pracy (2,3), planowaniu dalszej przyszłości (2,2),
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Problemy edukacji, rehabilitacji i socjalizacji osób niepełnosprawnych. Tom 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: