Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00659 009448 7438109 na godz. na dobę w sumie
Problemy odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce - ebook/pdf
Problemy odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 223
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-056-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce, zbiorowym dziele specjalistów polskich i francuskich, ukazano różnorodne problemy odpowiedzialności cywilnej w szerokim obszarze stosunków stricte cywilno-prawnych, stosunków prawa gospodarczego i handlowego oraz prawa pracy. Czytelnik znajdzie w niej ogólne zagadnienia reformy prawa cywilnego i bardziej szczegółowe, lecz węzłowe, kwestie winy nieubezpieczalnej we francuskim i w polskim prawie ubezpieczeń gospodarczych, odpowiedzialności spółek kapitałowych, w tym odpowiedzialności spółki dominującej za spółkę zależną, odpowiedzialności spółki akcyjnej wobec akcjonariuszy mniejszościowych czy też wpływu prawa francuskiego na polską regulację odpowiedzialności cywilnej wspólników spółek handlowych. W monografii zostały też poruszone problemy polskiego i francuskiego prawa pracy, takie jak odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej, cywilna odpowiedzialność uzupełniająca pracodawcy za szkodę wyrządzoną wskutek wypadku przy pracy czy też odpowiedzialność cywilna pracodawcy za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. Dobór autorów i przedstawionych w książce zagadnień stwarza przedstawicielom nauki i praktyki prawa szczególną okazję do lepszego zrozumienia i porównania najnowszych tendencji w zakresie odpowiedzialności cywilnej w Polsce i we Francji.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Zbigniew Hajn, Dagmara Skupień – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Zakład Europejskiego i Zbiorowego Prawa Pracy, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Bogusław Cudowski TŁUMACZENIE Część I: rozdział I, rozdział III – Jarosław Zasada Część II: rozdział I – Mariola Lemonnier Część III: rozdział I – Katarzyna Pfeifer-Chomiczewska, Jarosław Zasada REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Publikacja współfinansowana ze środków Stowarzyszenia Henri Capitant des amis de la culture juridique française © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07193.15.0.K Ark. wyd. 12,7; ark. druk. 13,875 ISBN 978-83-8088-055-9 e-ISBN 978-83-8088-056-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie Wykaz najważniejszych skrótów Część pierwsza Zasady odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce Rozdział pierwszy Denis Mazeaud Projekty reformy francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej Rozdział drugi Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Czy reforma odpowiedzialności cywilnej jest konieczna? Rozdział trzeci Fabrice Leduc Wina nieubezpieczalna w prawie francuskim Rozdział czwarty Małgorzata Serwach Problematyka winy nieubezpieczalnej w stosunkach ubez- pieczeniowych Część druga Odpowiedzialność cywilna w prawie spółek Rozdział pierwszy Hugues Kenfack Odpowiedzialność cywilna we francuskim prawie spółek 7 9 11 13 33 61 69 87 89 6 Spis treści Rozdział drugi Wojciech Popiołek Odpowiedzialność spółki kontrolującej za szkodę wyrzą- dzoną przez spółkę filialną 99 Rozdział trzeci Mariola Lemonnier Odpowiedzialność spółki wobec akcjonariuszy mniejszo- ściowych 113 Rozdział czwarty Anna Klimaszewska Odpowiedzialność cywilna wspólników spółek handlo- wych w prawie polskim – wpływy kultury prawa francu- skiego a wpływy innych kultur Część trzecia Odpowiedzialność cywilna w prawie pracy Rozdział pierwszy Vincent Roulet Aktualne zagadnienia odpowiedzialności w prawie pracy Rozdział drugi Dagmara Skupień Zasady odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzo- ną osobie trzeciej przez pracownika Rozdział trzeci Dariusz Makowski Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy na podstawie kodeksu cywilnego za bezprawne rozwiąza- nie umowy o pracę Rozdział czwarty Małgorzata Kurzynoga Uzupełniająca odpowiedzialność cywilna pracodawcy z tytułu wypadku przy pracy Autorzy 131 145 147 169 183 207 221 Wprowadzenie Stowarzyszenie Henri Capitant des amis de la culture juridique française odgrywa istotną rolę nie tylko w zakresie promowania francuskiej myśli prawniczej na świecie, ale również w rozwijaniu wymiany naukowej na poziomie międzynarodowym. Organizowane przez Stowarzyszenie przy udziale krajowych instytucji naukowych konferencje, tak zwane Jour- nées, służą analizie prawnoporównawczej krajowych instytucji prawnych i wzajemnie inspirują działalność badawczą ich uczestników pochodzą- cych z Francji i innych państw. Monografia na temat odpowiedzialności cywilnej, którą oddajemy do rąk czytelników, jest wynikiem pracy znakomitych autorów z Polski i Francji, specjalistów w dziedzinie prawa cywilnego, prawa gospodarcze- go i prawa pracy. Została ona opracowana po przedyskutowaniu zawar- tych w niej zagadnień na międzynarodowej konferencji w języku francu- skim na temat La responsabilité civile – les développements en France et en Pologne (Odpowiedzialność cywilna – zmiany we Francji i w Polsce), która została zorganizowana 6 maja 2014 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego przez Zakład Europejskiego i Zbiorowego Pra- wa Pracy, przy współudziale Stowarzyszenia Henri Capitant des amis de la culture juridique française oraz dzięki wsparciu Urzędu Marszałkow- skiego Województwa Łódzkiego. Monografia zostaje wydana równolegle w dwóch wersjach językowych: francuskiej i polskiej. Część pierwsza monografii odnosi się do zasad odpowiedzialności cywilnej i kierunków możliwej ich reformy. Projekty reformy rozwiązań prawnych dotyczących odpowiedzialności deliktowej przedstawia prof. Denis Mazeaud (Université Panthéon-Assas, Paris 2). Z kolei głębokiej analizy systemu odpowiedzialności cywilnej w  Polsce w  ujęciu praw- noporównawczym dokonuje prof. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska (Uniwersytet Łódzki), kwestionując jednocześnie potrzebę reformy za- sad tej odpowiedzialności w naszym kraju. Dwa ostatnie rozdziały części pierwszej przedstawiają rozwiązania prawne i orzecznictwo dotyczące 8 winy nieubezpieczalnej we Francji (prof. Fabrice Leduc, Université F. Ra- belais w Tours) i w Polsce (dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Łódzki). Druga część opracowania koncentruje się na problematyce odpowie- dzialności cywilnej w prawie spółek. Profesor Hugues Kenfack (Université de Toulouse 1 Capitole) omawia zasady odpowiedzialności cywilnej spół- ek prawa handlowego i prawa cywilnego za cudze czyny (osoby kierujące i zatrudnione w spółce), jak również za zwierzęta i rzeczy. Profesor Woj- ciech Popiołek (Uniwersytet Śląski w Katowicach) omawia zyskującą coraz większe znaczenie w związku z rozwojem grup spółek kapitałowych tema- tykę odpowiedzialności cywilnej spółki kontrolującej za szkodę wyrządzo- ną z winy spółki kontrolowanej. Profesor Mariola Lemonnier (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski) analizuje zasady odpowiedzialności spółki akcyjnej w stosunku do akcjonariuszy mniejszościowych. Ostatni rozdział tej części zawiera opracowanie dr Anny Klimaszewskiej (Uniwersytet Gdański) o cha- rakterze historycznym, dotyczące wpływów, między innymi francuskiej kul- tury prawniczej, na polskie prawo spółek handlowych, a w szczególności na rozwiązania prawne dotyczące odpowiedzialności cywilnej wspólników. Część trzecia jest poświęcona kwestiom związanym z odpowiedzial- nością cywilną w prawie pracy w Polsce i we Francji. Część tę rozpoczyna opracowana przez dr. Vincenta Rouleta (Université F. Rabelais w Tours) prezentacja nowych tendencji w  zakresie odpowiedzialności cywilnej we francuskim prawie pracy. Doktor Dagmara Skupień (Uniwersytet Łódzki) przedstawia zasady odpowiedzialności cywilnej pracodawcy za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej, zwracając uwagę na sytuacje, w których pracownik jest odpowiedzialny za czyn własny, a także omawiając zasady odpowiedzialności pracodawcy-użytkownika za szkodę wyrządzoną przez pracownika tymczasowego w kontekście za- trudnienia za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Rozdział opra- cowany przez dr. Dariusza Makowskiego (Uniwersytet Łódzki) dotyczy odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy na podstawie kodeksu cywilnego za bezprawne rozwiązanie umowy o pracę, w szczególności w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Przedmiotem ostat- niego rozdziału monografii, autorstwa dr Małgorzaty Kurzynogi (Uni- wersytet Łódzki), jest problematyka dopuszczalności uzupełniającej od- powiedzialności cywilnej pracodawcy z tytułu wypadku przy pracy. Redaktorzy dziękują p. dr hab. prof. UWM Marioli Lemonnier za po- moc w opracowaniu monografii. Publikując tę monografię mamy nadzieję, że przyczyni się ona do po- głębienia wiedzy na temat aktualnych problemów odpowiedzialności cy- wilnej w Polsce i we Francji. Zbigniew Hajn, Dagmara Skupień Wprowadzenie Wykaz najważniejszych skrótów Bull. civ. C. séc. soc. Cah. Soc. Cass. ass plén. Cass. Com. Civ. Crim. Dr. soc. GAJ civ. JCP JCP S LEDA LEDC LGDJ NJW OSN OSNC OSNCP OSNP RDC Resp. civ. et assur. RGDA RJDA RTD civ. Soc. „Bulletin des arrêts des chambres civiles de la Cour de cassation” Code de la Sécurité sociale „Cahiers Sociaux” Arrêt de l’assemblée plénière de la Cour de Cassa- tion Arrêt de la chambre commerciale de la Cour de Cas- sation Cassation, chambre civile Cassation, chambre criminelle Droit social Grands arrêts de la Jurisprudence civile „Juris-Classeur Périodique (La semaine juridique)” „Juris-Classeur Périodique, édition sociale” „L’Essentiel, Droit des assurances” „L’Essentiel, Droit des contrats” Librairie générale de droit et de jurisprudence „Neue Juristische Wochenschrift” Orzecznictwo Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych „Revue trimestrielle de droit civil” „Responsabilité civile et assurance” „Revue générale du droit des assurances” „Revue de jurisprudence de droit des affaires” „Revue trimestrielle de droit civil” Cour de cassation, chambre sociale Część pierwsza Zasady odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce Rozdział pierwszy Projekty reformy francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej Denis Mazeaud Profesor, Uniwersytet Panthéon-Assas, Paris 2 1. Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło niedawno decyzję o reformie prawa zobowiązań. Ta od dawna oczekiwana zmiana dokona się w dwóch etapach. W 2016 r. prawo umów zostanie zreformowane w drodze ordo- nansu1. Następnie ustawą zostanie wprowadzona nowelizacja przepisów dotyczących odpowiedzialności cywilnej… Nareszcie prawodawca po- święca uwagę prawu zobowiązań – „śpiącej królewnie Kodeksu cywil- nego” – które trwa w co do zasady niezmienionym kształcie od przeszło dwóch stuleci. Zapowiedź rychłej reformy zaskoczyła i ucieszyła francu- skich prawników, tym bardziej że mówiło się o niej bez mała od dziesięciu lat, a ujmując rzecz ściśle – od roku 2004, kiedy w trakcie zorganizowanej na Sorbonie uroczystości z okazji dwustulecia Kodeksu cywilnego, ów- czesny prezydent Francji Jacques Chirac oświadczył publicznie: „Należy zreformować prawo zobowiązań”. 2. Od czasu tego wezwania zapanowało swoiste twórcze wrzenie, w re- zultacie którego powstało kilka projektów wstępnych reformy. Najpierw, w 2005 r. „legion” profesorów prawa pod kierownictwem Pierre’a Catali przygotował projekt wstępny, stawiając sobie za cel dokonanie zmian wpi- sujących się w ciągłość przyjętych rozwiązań, bez porzucania głównych 1 Przypisek tłumacza: ordonans (ordonnance) – we Francji akt prawny ustanawiany przez Radę Ministrów, z upoważnienia Parlamentu i po zasięgnięciu opinii Rady Stanu, regulujący zagadnienia, które powinny zostać unormowane w ustawie. Upoważnienia do wydawania ordonansów regulujących z góry określoną materię Parlament udziela na określony czas. Ordonanse wymagają zatwierdzenia przez Parlament. Tracą moc obowiązującą, jeżeli projekt ustawy zatwierdzającej je nie zostanie złożony w parlamencie przed upływem terminu określonego w ustawie upoważniającej. Po zatwierdzeniu ordonans ma moc ustawy (por. art. 38 Konsty- tucji Republiki Francuskiej). 14 zasad właściwych francuskiemu modelowi prawnemu. W 2009 r. Senat opublikował własne sprawozdanie pt. Odpowiedzialność cywilna: nie- zbędne zmiany. Ta inicjatywa parlamentarna proponuje szereg, mniej lub bardziej nowatorskich i śmiałych, zmian w przepisach odpowiedzialności cywilnej. Ostatnim oficjalnie ogłoszonym projektem wstępnym był ten przygotowany głównie przez wykładowców skupionych wokół François Terrégo, chcących modernizować prawo, zrywając z zasadami i pojęcia- mi charakterystycznymi dla odpowiedzialności cywilnej. Mimo licznych propozycji, do listopada ubiegłego roku żadna refor- ma nie zarysowała się realnie na horyzoncie. „Im więcej projektów, tym mniej zmian” – komentowali z rozbawieniem autorzy kwestionujący za- sadność reformy Kodeksu cywilnego, bez której nasze prawo odpowie- dzialności cywilnej ewoluowało dzięki orzecznictwu, dostosowując się w ten sposób do nowych warunków ekonomicznych, technologicznych, naukowych, politycznych i społecznych, a która – z drugiej strony – ro- dziłaby obawy o petryfikację naszego prawa. 3. Niemniej nie budzi naszej najmniejszej wątpliwości, że przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej wymagają reformy. Wymusza ją troska o walory kodyfikacji, tj. dostępność, przewidywalność i stabilność prawa. Zauważmy na wstępie – wprawiający w zakłopotanie – kontrast mię- dzy Kodeksem cywilnym a stanem prawa pozytywnego. Najkrócej rzecz ujmując, Kodeks przestał być (i daleko mu do tej roli) wiernym i rze- telnym odzwierciedleniem współczesnych regulacji. Zestarzał się, na domiar złego brzydko, zarówno gdy chodzi o ducha, jak i literę prawa. Utrwalone w Kodeksie przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej – które, pomijając wprowadzenie regulacji odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, w zasadzie trwają w niezmie- nionym kształcie – u zarania (1804 r.) były pomyślane jako środek ma- jący kształtować stosunki społeczne i wzmacniać wolność indywidualną poprzez dochodzenie obowiązku naprawienia szkody względem tych, którzy z  winy swojej ją wyrządzili (przed dwustu laty postrzegano to jako mechanizm przeciwdziałający i sankcjonujący przypadki zawinio- nego wyrządzenia szkód), są dziś przestarzałe, niestosowane, nieaktualne i niedostosowane do rzeczywistości. Niektóre z tych przepisów zostały po prostu uchylone przez Sąd Kasacyjny – np. ten dotyczący, opartej na zasadzie domniemanej winy, odpowiedzialności rodziców za szkody wy- rządzone przez ich małoletnie dziecko, która przeobraziła się w przykład odpowiedzialności obiektywnej. Kodeks wymaga zatem poważnej „reno- wacji”, aby, po pierwsze, wkomponować w jego treść dorobek judykatu- ry – od ponad stu lat rozwijającej nasze prawo i przezwyciężającej jego unieruchomienie – oraz, po drugie, stawić czoła nowym wyzwaniom Denis Mazeaud 15 stojącym przed naszym społeczeństwem, do których zaliczyć można np. wyjątkowo niebezpieczne następstwa działalności przemysłowej i  han- dlowej, nieodwracalne w  swych skutkach szkody masowe oraz szkody grożące przyszłości kolejnych pokoleń. W swym aktualnym stanie, nasze prawo odpowiedzialności cywilnej jest stosunkowo mało czytelne, a  zatem – nieprzewidywalne. Trudno byłoby dziś, nawet prawnikowi, ustalić treść prawa na podstawie lektu- ry Kodeksu cywilnego. Stał się on jedynie mglistym odzwierciedleniem obowiązujących regulacji. Od pierwszej połowy XX w. ewoluowały one mimo braku zmian w ustawie, a ich najpoważniejsze przemiany wycho- dziły spod pióra sędziów, którzy stopniowo zastępowali klasyczne prawo odpowiedzialności nowoczesnym „prawem odszkodowawczym”, w czym w  ostatnim dwudziestopięcioleciu XX w. wsparł ich sam prawodawca. Nawarstwienie kolejnych zmian oraz niewłączanie do Kodeksu przepi- sów współczesnych ustaw dotyczących obowiązku odszkodowawczego doprowadziło do rozproszenia naszego prawa, „rozrzucenia” go między Kodeks cywilny, inne kodeksy (np. Kodeks zdrowia publicznego), „Biule- tyn orzecznictwa Sądu Kasacyjnego” oraz „Dziennik Urzędowy Republiki Francuskiej”. Aktualnie nasz Kodeks nie jest „skarbnicą żyjącego prawa”, przestał być ostoją przepisów o odpowiedzialności cywilnej. Zawarte są w nim jedynie fragmenty – jeśli nie pozostałości – regulacji, która znala- zła swe miejsce w innych kodeksach czy zbiorach. Tylko interwencja ustawodawcy umożliwi przeprowadzenie reformy, której skala będzie odpowiadała tak znacznym potrzebom. Odpowiednia precyzja oraz uwzględnienie odległej perspektywy czasowej są warunka- mi autentycznej i stabilnej zmiany naszego prawa odpowiedzialności cy- wilnej. Z drugiej strony, interwencja ta jest konieczna dla zbalansowania trendów „socjalnych” – opowiadających się za prawem do odszkodowa- nia jako swego rodzaju prawem naturalnym i przyjmujących za punkt odniesienia interesy poszkodowanego z trendami (nurtami) „liberalny- mi” – krytykującymi „wynaturzenia wiktymologii” i  wzywającymi nie tylko do powrotu do idei odpowiedzialności w czasach, gdy prawo zu- pełnie poddało się ideologii naprawiania szkód, lecz także do przyjęcia „odszkodowawczej ekonomiki”. 4. Po wskazaniu przynajmniej niektórych powodów reformy, należy pokrótce omówić cele, które rząd chce osiągnąć – względnie te, które po- winien sobie wyznaczyć – aby korekta Kodeksu okazała się godna miana „reformy prawa odpowiedzialności cywilnej”. W celu dokonania koniecznej zmiany, rząd powinien wykonań trzy zadania. Po pierwsze – jeśli chcemy, aby nasze prawo pisane na powrót stało się prawem żywym, konieczna jest aktualizacja Kodeksu. Zawarte w nim Projekty reformy francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej 16 przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej wymagają gruntowne- go przekształcenia – zwłaszcza przepisy historyczne, których część nie oddaje już aktualnego stanu prawnego (np. art. 1384 akapit 7), które nie znajdują zastosowania w praktyce (art. 1386), czy też te, które być może swoje najlepsze dni mają już za sobą – tu odważmy się wskazać na art. 1384 akapit 1. Przede wszystkim jednak Kodeks jest niekompletny. Z niejasnych przyczyn niektóre przepisy stanowiące integralną część na- szego porządku prawnego nie zostały doń wprowadzone, jak np. przepisy ustawy z 9 lipca 1985 r. o odszkodowaniach przyznawanych poszkodo- wanym w wypadkach drogowych. Nieobecne są ponadto wszystkie re- gulacje współczesnego prawa odpowiedzialności cywilnej, wypracowane w orzecznictwie Sądu Kasacyjnego, które należałoby teraz wprowadzić do Kodeksu, aby znów odgrywał on rolę pisanego odpowiednika obo- wiązującego prawa. Oczywiste jest zatem, że zasadne byłoby włączenie wszystkich postanowień, które od dziesięcioleci rządzą i kształtują od- powiedzialność cywilną, a które znajdują się poza Kodeksem cywilnym. Nieodzowne jest także uporządkowanie naszego prawa odpowiedzial- ności cywilnej. Autorzy reformy będą musieli je gruntownie i starannie przemyśleć, aby przywrócić mu spójność, jedność i czytelność, których pozbawiły go następujące po sobie działania prawodawcy oraz sędziów. Przy okazji tak szeroko zakrojonej nowelizacji należy na nowo ułożyć owo „rozproszone” prawo, wybrać kilka wielkich myśli przewodnich, wokół których zostanie ono dobitnie wyartykułowane. Konieczne jest płótno nie tylko odrestaurowane, lecz odnowione; obecna mozaika musi ustąpić miejsca kształtnemu freskowi. Wreszcie, potrzebne jest odpowiednie „nastrojenie” naszego prawa odpowiedzialności cywilnej. Zadaniem autorów reformy będzie zaję- cie stanowiska odnośnie do zagadnień o  fundamentalnym znaczeniu, ze świadomością, że ich dzieło pozostawi trwały ślad, a co za tym idzie – powinno uwzględniać odległy horyzont czasowy. Będą oni musieli np. zdecydować, czy pojęcie szkody powinno być na tyle szerokie, by objąć nim szkody wyrządzone w środowisku naturalnym, czy ogólna zasada odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez rzeczy nie powinna zo- stać zastąpiona odpowiedzialnością za anormalnie niebezpieczne skutki prowadzonej działalności, czy nie przyszedł już czas na wprowadzenie do porządku prawnego tzw. karnych odszkodowań, czy prawo odpowie- dzialności powinno w dalszym ciągu być stosowane jedynie do zdarzeń przeszłych, czy też – dzięki nowym narzędziom, takim jak zasada ostroż- ności – może odnosić się do ryzyka szkód przyszłych, szczególnie poważ- nych i nieodwracalnych, etc. 5. Niezależnie od powyższych uwag, zarzut braku reformy nale- ży widzieć w odpowiednich proporcjach. W istocie bowiem – i jest to Denis Mazeaud 17 szczególna cecha współczesnego francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej – niezmienność Kodeksu cywilnego przez wszystkie lata nie była równoznaczna z brakiem zmian w prawie jako takim. Nie byłoby przesadą stwierdzenie, że mimo unieruchomienia Kodeksu, nasze pra- wo odpowiedzialności cywilnej podlegało metamorfozom – głównie dzięki odwadze i pomysłowości Sądu Kasacyjnego. Wyrazem tej zmiany było wprowadzenie koncepcji i zasad, które odcisnęły na naszym prawie szczególnie głębokie piętno. 6. W celu przedstawienia możliwego zakresu przyszłej reformy oraz oceny jej wad i zalet, można dokonać porównania dwóch przywołanych wyżej projektów wstępnych: Projektu wstępnego reformy prawa zobowią- zań i przedawnienia2, w części poświęconej odpowiedzialności cywilnej, przygotowanego przez kilkanaścioro profesorów pod kierunkiem Ge- neviève Viney z  projektem wstępnym powstałym pod egidą Académie des sciences morales et politiques3, którego zwierzchnikami byli Philippe Rémy i Jean-Sébastien Borghetti4. Porównanie tych dokumentów jest bardzo interesujące ze względu na znaczące różnice, jakie między nimi zachodzą. Można wręcz powiedzieć, że ich analiza porównawcza ujawnia kulturowy i ideologiczny rozziew. Projekt Catali wpisuje się w tradycję rozwiązań prawa francuskiego, co nie wyklucza kilku godnych podkreślenia innowacji. Ujmując rzecz zwięźle, punkt ciężkości przesunięto tu na usankcjonowanie dorobku orzecznic- twa, proponując na marginesie pewne zmiany stanu prawnego. Mamy więc do czynienia z podwójnym wysiłkiem kodyfikacji i nowelizacji. Projekt wstępny Terrégo zakłada prawdziwą rewolucję, zupełną zmia- nę paradygmatu; nad konsolidację przedkłada rekonstrukcję i rewizję na- szego prawa odpowiedzialności cywilnej. Poza przepisami, diametralnej zmianie ulega także – i przede wszystkim – duch Kodeksu. Jego autorzy opracowali „odnoszącą się do prawa cywilnego politykę zmierzającą do rozróżnienia i  zhierarchizowania interesów wymagających ochrony”5, 2 Dalej jako „projekt (wstępny) Catali” od nazwiska Pierre’a Catali, który kierował pracami i w 2006 r. opublikował projekt w Documentation française. 3 Dalej jako „projekt (wstępny) Terrégo” od nazwiska François Terrégo, który kie- rował pracami i opublikował projekt w wydawnictwie „Dalloz”: Pour une réforme du droit de la responsabilité civile [O reformę prawa odpowiedzialności cywilnej], Dalloz, Paris 2011. 4 Z porównania wykluczony został niedawny projekt wstępny Ministerstwa Spra- wiedliwości, w chwili pisania niniejszego wystąpienia nieoficjalny i utajniony. 5 Ph. Rémy, J.-S. Borghetti, Présentation du projet de réforme de la responsabilité délictuelle, [w:] Pour une réforme du droit de la responsabilité civile [Omówienie projektu  reformy  odpowiedzialności  deliktowej, [w:]  O  reformę  prawa  odpowie- dzialności cywilnej], Dalloz, Paris 2011, sp. no 8. Projekty reformy francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej 18 która w miejsce ideologii naprawiania szkód wprowadza istną „ekonomi- kę odszkodowań”. Jej celem jest „zracjonalizowanie sposobu naprawie- nia szkody na osobie, ograniczenie dopuszczalności naprawienia szko- dy wyrządzonej osobom pośrednio poszkodowanym oraz przesądzenie, w  sposób niebudzący wątpliwości, dopuszczalności naprawienia szkód niemajątkowych”6. W celu naświetlenia z całą ostrością kulturowego, politycznego i tech- nicznego kontrastu między obydwoma projektami wstępnymi, dokona- my kolejno porównania ich ducha (I), struktury (II) i treści proponowa- nych rozwiązań (III). Duch projektów 7. Przez prawie sto lat nasze prawo odpowiedzialności cywilnej ewolu- owało mimo inercji ustawodawcy i petryfikacji Kodeksu cywilnego. Nie- zależnie od tego, że koniec XX w. był okresem odrodzenia ustawy jako źródła prawa7, naczelne zasady odpowiedzialności cywilnej kreowane były przez sędziów, a  prawodawca skupiał się na szczegółowych reżi- mach odpowiedzialności. Innymi słowy, Sąd Kasacyjny wytyczał szerokie perspektywy, podczas gdy ustawa odnosiła się raczej do jednostkowych przypadków8. Projekt wstępny Catali w  jakiejś mierze podtrzymuje tę współpracę podmiotów kształtujących prawo odpowiedzialności cywilnej, stwarza- jąc sędziom pewne pole manewru. Dzięki temu nie są oni sprowadzeni do mało chwalebnej roli „ust ustawy”, lecz pełnią funkcję „współtwór- ców” norm prawnych. Gdy chodzi o źródła prawa w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej, stanowisko projektu Terrégo jest zgoła odmienne. Wedle jego autorów, rolą ustawodawcy jest podjęcie najistotniejszych decyzji, wskazanie kie- runku i wyznaczenie kursu – „zyska na tym, przynajmniej na jakiś czas, stabilność systemu i  przewidywalność rozstrzygnięć”9; co więcej, „po przejęciu przez prawodawcę steru rekodyfikacji prawa odpowiedzialności Ibidem, sp. no 15. 6 7 Ustawa o odszkodowaniach przyznawanych poszkodowanym w wypadkach drogo- wych (1985) oraz Ustawa o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt  niebezpieczny (1998). Ibidem, sp. no 2. Ibidem, sp. no 4. 8 9 Denis Mazeaud 19 cywilnej, nie ma powodu, by pozostawiać sędziom pełen zakres uzyska- nej przez nich władzy”10. Nowy podział ról w procesie tworzenia prawa jest konsekwencją zasadniczej decyzji z dziedziny polityki prawa: chodzi o zwalczanie ideologii indemnizacji, od dziesięcioleci oddziałującej na sędziów i zastąpienie jej „odszkodowawczą ekonomiką”, w ramach której ustawodawca miałby określać interesy podlegające ochronie, wskazywać „prawnie relewantne sposoby ich naruszenia oraz warunki udzielenia im ochrony”11. W projekcie Terrégo to radykalne stanowisko dochodzi do głosu w przepisach zastrzegających na rzecz ustawodawcy wyłączne uprawnienie do ustanawiania przypadków odpowiedzialności obiektyw- nej czy odpowiedzialności za cudze czyny – albo będą one zakorzenione w ustawie, albo w ogóle ich nie będzie… Przy takich przepisach nie zo- staną w  przyszłości wydane orzeczenia takie, jak w  sprawach Teffaine, Jand’heur, Blieck, etc. 8. Projekt Terrégo przewiduje także związanie sędziego – w stosun- ku do władzy prawodawczej – na etapie ustalania wysokości przyznawa- nego odszkodowania. Stawiając sobie za cel racjonalizację mechanizmu naprawiania szkód niemajątkowych, pomysłodawcy projektu ulegli cza- rowi „taryfikatorów”, znanych z przepisów wykonawczych dotyczących odszkodowań za uszkodzenie ciała. W tej dziedzinie sędzia jest związa- ny. Nie ma mowy o dostosowaniu odszkodowania do danego przypadku – musi zapaść „wyrok prêt à porter”. Można jednak zadać pytanie, czy nieufność względem sędziów nie czyni wyłomu w zasadzie pełnego od- szkodowania? Projekt wstępny Catali co prawda nie odżegnuje się od „widełek od- szkodowania”, jednak nie oddaje się im ślepo i ogranicza ich zastosowa- nie do przypadków spowodowania, trwałego bądź przejściowego, roz- stroju zdrowia. 9. Kolejna rozbieżność dotyczy roli, jaką w porównywanych projek- tach wstępnych odgrywają klauzule generalne. Osadzony we francuskiej tradycji projekt wstępny Catali posługuje się klauzulami generalnymi w  odniesieniu do winy, odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez rzeczy czy odpowiedzialności za cudze czyny (dwie ostatnie klauzule są dziełem Sądu Kasacyjnego). Przywiązanie do instytucji klauzuli generalnej tłumaczyć może podwójny pożytek, jaki można zeń czerpać – chodzi o uelastycznienie przepisów i dostosowanie ich litery do stanu faktycznego. Pozwalają one sędziom uwzględnić szko- dy w różnych jej przejawach – także nowych, nieprzewidywalnych, nie- oczekiwanych, trudnych do wyobrażenia, oryginalnych, etc. Odnotujmy, 10 Ibidem, sp. no 7. 11 Ibidem, sp. no 10. Projekty reformy francuskiego prawa odpowiedzialności cywilnej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Problemy odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: