Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00085 006848 11257625 na godz. na dobę w sumie
Procedura wyroku pilotażowego w praktyce Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - ebook/pdf
Procedura wyroku pilotażowego w praktyce Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-057-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> europejskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Maciej Lubiszewski doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Praw Człowieka i Prawa Europejskiego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie; jego zainteresowania badawcze koncentrują się na europejskim systemie ochrony praw człowieka, a w szczególności na problematyce funkcjonowania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w dobie przemian; autor kilkunastu opracowań poświęconych tej dziedzinie.

Jakub Czepek - doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Praw Człowieka i Prawa Europejskiego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie; specjalizuje się w prawie międzynarodowym oraz prawie międzynarodowym praw człowieka. Głównym obszarem jego zainteresowań jest funkcjonowanie i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; autor licznych publikacji dotyczących zobowiązań pozytywnych państwa, wymuszonych zaginięć, procedury pilotażowej oraz szeroko pojętych praw człowieka, łącznie z praktyką polską w tym zakresie.

Monografia stanowi pierwsze na polskim rynku wydawniczym opracowanie w całości poświęcone problematyce procedury pilotażowej oraz innym reakcjom Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na systemowe i strukturalne dysfunkcje krajowych porządków prawnych.
Publikacja zawiera informacje o procedurze pilotażowej i quasi-pilotażowej oraz metodach implementacji wyroków pilotażowych. Ich ważnym źródłem były m.in. rozmowy przeprowadzone z osobami zaangażowanymi w funkcjonowanie tego mechanizmu: sędziami ETPC, pracownikami Kancelarii Trybunału oraz przedstawicielami Komitetu Ministrów Rady Europy.
Autorzy dokonali oceny procedury pilotażowej z perspektywy ogólnego prawa międzynarodowego, a także omówili źródła nieprawidłowości w działaniu krajowego porządku prawnego. Przedstawione wiadomości będą pomocne np. podczas przygotowywania skarg do ETPC czy rozstrzygania w sprawach dotyczących problemów o charakterze systemowym lub strukturalnym.
Książka jest przeznaczona dla zarówno dla praktyków - sędziów, adwokatów oraz radców prawnych, jak i dla pracowników naukowych wydziałów prawa zajmujących się omawianą problematyką.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

procedura wyroku pilotażowego w praktyce europejskiego trybunału praw człowieka Maciej Lubiszewski Jakub Czepek MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Projekt został sfi nansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC/2011/01/D/HS5/02383 Stan prawny na 1 października 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Bożena Gronowska Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Dagmara Wachna Łamanie Wolters Kluwer Poszczególne rozdziały napisali: Maciej Lubiszewski: rozdz. I, II, IV pkt 2, 3.2, 3.4; rozdz. VI Jakub Czepek: rozdz. III, IV pkt 1, 3.1, 3.3; rozdz. V, VII Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9606-6 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów ............................................................................................ 9 Wstęp ............................................................................................................. 11 Rozdział I Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka a mechanizm wyroku pilotażowego ................................................................................. 15 1. Zaległości w rozpatrywaniu skarg ...................................................... 15 2. Reforma konwencyjnego systemu kontrolnego – Proces Interlaken ................................................................................. 20 3. Wyrok pilotażowy jako środek reformujący ..................................... 26 Rozdział II Ogólna charakterystyka wyroku pilotażowego .................................... 30 1. Geneza wyroku pilotażowego ............................................................. 30 2. Próba zdefiniowania procedury wyroku pilotażowego .................. 41 3. Podstawy normatywne procedury wyroku pilotażowego ............. 48 Rozdział III Praktyka wyroku pilotażowego ................................................................ 55 1. Broniowski przeciwko Polsce .................................................................... 56 2. Hutten-Czapska przeciwko Polsce ............................................................ 59 3. Lukenda przeciwko Słowenii ..................................................................... 60 4. Xenides-Arestis przeciwko Turcji ............................................................ 62 5. Burdov przeciwko Rosji (nr 2) .................................................................. 64 6. Olaru i inni przeciwko Mołdawii ............................................................. 65 7. Yuriy Nikolayevich Ivanov przeciwko Ukrainie ...................................... 67 8. Suljagić przeciwko Bośni i Hercegowinie ................................................. 68 9. Rumpf przeciwko Niemcom ...................................................................... 69 10. Maria Atanasiu i inni przeciwko Rumunii .............................................. 70 11. Greens i M.T. przeciwko Wielkiej Brytanii .............................................. 72 5 Spis treści 12. Vassilios Athanasiou i inni przeciwko Grecji ........................................... 74 13. Finger przeciwko Bułgarii ........................................................................ 76 14. Dimitrov i Hamanov przeciwko Bułgarii ................................................. 77 15. Ananyev i inni przeciwko Rosji ................................................................ 78 16. Ümmühan Kaplan przeciwko Turcji ........................................................ 80 17. Michelioudakis przeciwko Grecji .............................................................. 82 18. Kurić i inni przeciwko Słowenii ............................................................... 83 19. Manushaqe Puto i inni przeciwko Albanii ............................................... 85 20. Glykantzi przeciwko Grecji ...................................................................... 87 21. Ališić i inni przeciwko Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Macedonii, Serbii oraz Słowenii .................................................................................. 88 22. Torreggiani i inni przeciwko Włochom .................................................... 89 23. M.C. i inni przeciwko Włochom ............................................................... 90 24. Gerasimov i inni przeciwko Rosji ............................................................. 92 25. Neshkov i inni przeciwko Bułgarii ........................................................... 93 26. Varga i inni przeciwko Węgrom ............................................................... 94 27. Rutkowski i inni przeciwko Polsce ........................................................... 96 28. Gazsó przeciwko Węgrom ......................................................................... 99 Rozdział IV Elementy procedury wyroku pilotażowego ........................................... 101 1. Identyfikacja problemu ......................................................................... 101 1.1. Odmienny charakter problemu strukturalnego i systemowego ................................................................................ 102 1.2. Źródło problemu systemowego i strukturalnego ..................... 108 2. Wskazanie środków krajowych o charakterze generalnym ............ 109 3. Opcjonalne elementy wyroku pilotażowego ..................................... 123 3.1. Czas na wprowadzenie środków krajowych ............................ 124 3.2. Odroczenie rozstrzygnięcia w zakresie słusznego zadośćuczynienia ........................................................................... 127 3.3. Zawieszenie badania innych spraw (efekt zamrożenia) .......... 130 3.4. Działania informacyjne towarzyszące procedurze wyroku pilotażowego ................................................................... 133 Rozdział V Inne metody rozwiązywania problemów systemowych i strukturalnych ............................................................................................ 138 1. Wyroki quasi-pilotażowe ..................................................................... 139 6 Spis treści 2. Trzecia grupa wyroków ........................................................................ 144 3. Uproszczona procedura komitetowa .................................................. 149 4. Orzeczenia grupowe ............................................................................. 152 5. Orzeczenia łączne .................................................................................. 155 6. Wyroki – zasady ..................................................................................... 156 7. Inne rozwiązania .................................................................................... 159 Rozdział VI Procedura wyroku pilotażowego w szerszym kontekście ................... 162 1. Procedura wyroku pilotażowego z perspektywy konwencyjnego systemu kontrolnego ............................................................................. 162 2. Procedura wyroku pilotażowego z perspektywy reżimu odpowiedzialności międzynarodowej państwa ................................ 173 Rozdział VII Perspektywy przyszłego zastosowania procedury wyroku pilotażowego ................................................................................................ 177 Podsumowanie ............................................................................................. 183 Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ................. 187 Bibliografia ................................................................................................... 195 7 Wykaz skrótów CDDH EKPC EPS ETPC HRL Regulamin ETPC – – – – – – Komitet Sterujący ds. Praw Człowieka Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawo- wych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 lis- topada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) Europejski Przegląd Sądowy Europejski Trybunał Praw Człowieka Human Rights Law Review Regulamin Europejskiego Trybunału Praw Czło- wieka (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284/1 z późn. zm.) 9 Wstęp Procedura wyroku pilotażowego po raz pierwszy została wykorzysta- na w sprawie Broniowski przeciwko Polsce1 w 2004 r. Od tamtej pory na stałe wpisała się w krajobraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Mimo to zarówno procedura, jak i jej mechanizmy oraz od- mienne metody rozstrzygania w sprawach dotyczących tego samego pro- blemu systemowego lub strukturalnego nie były zbyt często przedmiotem badań. W literaturze polskiej w zasadzie tylko jedna monografia2 podej- mowała tę kwestię w szerszym zakresie. Samą procedurę najprościej można określić jako mechanizm załatwia- nia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka grup spraw, których wspólnym źródłem jest problem tkwiący w prawie lub praktyce niezgod- nej z Konwencją, poprzez wskazanie tego problemu i zobowiązanie pań- stwa do jego rozwiązania za pomocą środków generalnych3. Założeniem i głównym celem niniejszej monografii jest dokładne zba- danie procedury wyroku pilotażowego oraz regulacji prawnych, które po- średnio lub bezpośrednio wiążą się z tą procedurą. Celem badawczym jest także analiza innych metod rozwiązywania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka problemu skarg repetytywnych. Przyjęte metody badawcze opierają się na analizie orzecznictwa ETPC w kontekście spraw wynikających z problemu o charakterze systemowym lub strukturalnym. Wykorzystanie tej metody zostało uzupełnione przez analizę oficjalnych dokumentów Rady Europy (raportów, sprawozdań itp.) dotyczących możliwości zastosowania mechanizmów służących 1 Wyrok ETPC z dnia 22 czerwca 2004 r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce, skarga nr 31443/96, LEX nr 122528. Teksty wyroków dostępne są także na stronie hudoc.echr.coe.int. 2 J. Wołąsiewicz (ed.), Pilot Judgment Procedure in the European Court of Human Rights, 3rd Informal Seminar for Government Agents and other Institutions, Warsaw 2009. 3 Zob. szerzej rozdział II, pkt 2. 11 Wstęp zmniejszeniu liczby skarg repetytywnych oraz perspektyw ich użycia. Wspomniane metody zostały uzupełnione przez analizę dostępnej litera- tury przedmiotu oraz szereg wywiadów z ekspertami mającymi bezpo- średni kontakt z badaną procedurą oraz jej zastosowaniem. Wśród tych ekspertów byli sędziowie ETPC, pracownicy Kancelarii Trybunału i Ko- mitetu Ministrów Rady Europy oraz pracownicy polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Monografia składa się z siedmiu rozdziałów. W pierwszym z nich przeanalizowano podejmowane w ostatnich latach działania reformujące konwencyjny system kontrolny zwany Procesem Interlaken. Celem tej części pracy jest przedstawienie procedury wyroku pilotażowego jako jed- nego ze środków reformujących. Naszym zdaniem o wiele łatwiej zrozu- mieć omawiany mechanizm, mając świadomość, że był to wynalazek, któ- rego matką była paląca potrzeba rozwiązania problemu gigantycznych zaległości w rozpatrywaniu skarg. W rozdziale drugim scharakteryzowa- no „pełną” procedurę wyroku pilotażowego. Omówiona w nim została geneza tego rozwiązania – jak się okaże, spór co do jego kształtu, który miał miejsce w fazie projektowania, w dużym stopniu wyjaśnia ewolucję mechanizmu pilotażowego. W rozdziale drugim dokonano również próby zdefiniowania wyroku pilotażowego oraz wskazano jego podstawy nor- matywne. Celem rozdziału trzeciego jest syntetyczny opis wszystkich do- tychczas wydanych wyroków pilotażowych. Rozdział czwarty koncen- truje się na analizie poszczególnych elementów wyroku pilotażowego, za- równo tych o charakterze konstytutywnym, jak i fakultatywnym. Taka kolejność prezentacji procedury wyroku pilotażowego może bu- dzić wątpliwości. Typowym rozwiązaniem jest bowiem poprzedzenie przedstawienia praktyki funkcjonowania badanej instytucji analizą jej po- szczególnych elementów. Ten model z pewnością by się sprawdził, gdyby praktyka miała charakter następczy względem regulacji prawnej danej in- stytucji. W przypadku procedury wyroku pilotażowego Trybunał naj- pierw zaczął tę procedurę stosować, by dopiero po jakimś czasie stworzyć w swoim Regulaminie jej podstawy prawne. Postanowiliśmy więc zapo- znać Czytelnika z praktyką procedury wyroku pilotażowego (w rozdziale trzecim), a następnie (w rozdziale czwartym) dokonać analizy każdego ze składników tej procedury. Analiza ta opiera się w dużej mierze na prak- tyce, dzięki czemu udało nam się uniknąć wielu powtórzeń, przez co wy- wód jest – jak sądzimy – czytelniejszy. 12 Wstęp Przedmiotem badań w rozdziale piątym są inne niż pełna procedura pilotażowa metody rozpatrywania skarg, u podstaw których leży problem systemowy lub strukturalny. W rozdziale szóstym ukazano procedurę wyroku pilotażowego w szerszym kontekście. Całość wieńczy rozdział siódmy, w którym podjęta została próba przewidzenia przyszłości proce- dury wyroku pilotażowego. Wybrana problematyka okazała się bardzo wymagająca i wielowątko- wa. Mieliśmy to szczęście, że udało nam się spotkać na swej drodze wielu życzliwych ludzi, którzy, poświęcając swój czas, udzielili nam cennego wsparcia. Nasze podziękowania w pierwszej kolejności kierujemy do sę- dziów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: Boštjana Zupančiča, Paula Mahoneya i Krzysztofa Wojtyczka. Szczególne wyrazy wdzięczności należą się pani Renacie Degener z Kancelarii Trybunału za potężną dawkę informacji, ale też za okazaną nam anielską cierpliwość. Wiele zawdzię- czamy również panu Fredrikowi Sundbergowi z Komitetu Ministrów – bardzo długa rozmowa zmieniła nasze spojrzenie na wyroki pilotażowe w wielu aspektach. Dziękujemy też paniom Justynie Chrzanowskiej – Peł- nomocnik Ministra Spraw Zagranicznych ds. postępowań przed Europej- skim Trybunałem Praw Człowieka oraz jej zastępcy – dr Aleksandrze Mę- żykowskiej. Zdecydowaną większość materiałów do tej książki uzyskaliś- my dzięki kwerendzie w Bibliotece Trybunału w Strasburgu. Nieoceniona przy tym była pomoc i serdeczność okazana nam przez jej pracowników: Norę Binder, Genevieve Woods i Alaina Heisserera. Realizacja projektu oraz wydanie niniejszej książki stały się możliwe dzięki grantowi przyznanemu przez Narodowe Centrum Nauki – Insty- tucji tej należą się z naszej strony szczególne podziękowania. Z radością oddajemy do rąk Czytelnika efekt naszych badań. Mimo pomocy ze strony wymienionych wyżej osób, zapewne nie ustrzegliśmy się potknięć i omyłek. Wszystkie te błędy idą wyłącznie na nasze konto. Będziemy wdzięczni za każde spostrzeżenie i uwagę, w tym celu prosimy o kontakt za pośrednictwem naszego bloga, poświęconego orzecznictwu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: https:// strasbourgcaselaw. wordpress. com/ . Maciej Lubiszewski Jakub Czepek 13 Rozdział I Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka a mechanizm wyroku pilotażowego 1. Zaległości w rozpatrywaniu skarg Najpoważniejszym problemem, z którym Europejski Trybunał Praw Człowieka boryka się od wielu lat, są ogromne i do niedawna systema- tycznie rosnące zaległości w rozpatrywaniu masowo napływających skarg4. W rekordowym pod tym względem 2011 r. w Trybunale strasbur- skim na rozpatrzenie czekało 151 600 skarg5. Wdrożone reformy, o których będzie jeszcze mowa, zaczęły przynosić efekty. Już w 2012 r. liczba bada- nych skarg spadła do niespełna 128 0006, by na koniec 2014 r. osiągnąć poziom niespełna 70 000 skarg. Spadek liczby badanych skarg wydaje się być tendencją stałą, czego dowodzą najnowsze statystyki opublikowane przez Trybunał: na koniec marca 2015 r. na rozpatrzenie oczekiwało 64 850 skarg7. 4 Niniejszy podrozdział opiera się na opracowaniu przygotowanym w ramach projektu bada- wczego, którego efektem jest niniejsza publikacja – por. M. Lubiszewski, Zwiększenie efektywności Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w świetle prac nad reformą konwencyjnego systemu kontrolnego (w:) R. Sztychmiler, J. Krzywkowska (red.), Problemy z sądową ochroną praw człowieka, t. 2, Olsztyn 2012, s. 459 i n. 5 European Court of Human Rights, Annual Report 2011, s. 151, http:// www. echr. coe. int/ Documents/ Annual_ report_ 2011_ ENG. pdf (data dostępu: 21 kwietnia 2015 r.). 6 European Court of Human Rights, Annual Report 2012, s. 151, http:// www. echr. coe. int/ Documents/ Annual_ report_ 2012_ ENG. pdf (data dostępu: 21 kwietnia 2015 r.). 7 Statystki dostępne na stronie internetowej Trybunału pod adresem: http:// www. echr. coe. int/ Documents/ Stats_ pending_ month_ 2015_ BIL. pdf (data dostępu: 21 kwietnia 2015 r.) 15 Rozdział I. Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka... Na ostatnią dekadę XX w. przypadł gwałtowny wzrost liczby skarg kierowanych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Potwierdzają to statystyki: o ile w 1990 r. Kancelaria Trybunału zarejestrowała 1216 skarg, o tyle w 2000 r. – już 10 482. W pierwszej dekadzie XXI w. nastąpił dalszy wzrost liczby składanych skarg. W latach 2010–2013 do Trybunału kierowanych było ponad 60 000 skarg rocznie8. Oficjalne dane za 2014 r. pozwalają z umiarkowanym optymizmem patrzeć w przyszłość. Trybunał odnotował bowiem spadek liczby napływających skarg – do 56 3009. Czasy, w których Trybunał wydawał 20-30 wyroków rocznie, dawno już minęły. Od dziesięciu lat liczba wyroków waha się w granicach 1200-3700 rocznie. W świetle przytoczonych wcześniej danych dotyczą- cych napływu skarg nawet wynik z roku 2013 jest kroplą w morzu po- trzeb10. Przed zapaścią Trybunał chronią decyzje o niedopuszczalności wydawane od pewnego czasu przez składy jednoosobowe. W 2013 r. łącz- na liczba takich decyzji osiągnęła rekordowy poziom 89 737 skarg11. Tak znaczne obciążenie pracą Europejskiego Trybunału Praw Czło- wieka niewątpliwie negatywnie wpływa na skuteczność konwencyjnego systemu kontroli12, a przez to na skuteczność najlepszego instrumentu ochrony międzynarodowo chronionych praw człowieka, jakim jest EKPC. To właśnie z tego powodu tak wiele wysiłku wkłada się w proces refor- mowania systemu strasburskiego, który dziś często jest nazywany Proce- sem Interlaken. Aby lepiej zrozumieć, na czym ten proces polega, należy przyjrzeć się źródłom ogromnych zaległości, jakie powstały w ciągu ostatnich dwóch dekad. Truizmem jest stwierdzenie, że powodem powstania tych zaleg- łości jest zbyt duża – jak na możliwości Trybunału – liczba skarg. Para- doksalnie problem z efektywnością pracy Trybunału jest konsekwencją jego sukcesu13. Osoby, które nie znalazły – w ich ocenie – sprawiedliwości 8 Rekordowy pod tym względem był rok 2013, w którym do Trybunału wpłynęło 65 800 skarg. 9 European Court of Human Rights, Annual Report 2014, s. 170, http:// www. echr. coe. int/ Documents/ Annual_ report_ 2014_ ENG. pdf (data dostępu: 21 kwietnia 2015 r.). 10 W 2013 r. Trybunał przyjął 65 900 skarg, wydał 3659 wyroków. Na rozpatrzenie czekało 99 900 skarg. 11 European Court of Human Rights, Annual Report 2013, s. 175, http:// www. echr. coe. int/ Documents/ Annual_ report_ 2013_ ENG. pdf (data dostępu: 21 kwietnia 2015 r.). 12 Por. ust. 5 preambuły do Protokołu nr 14 do EKPC, Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 587. 13 M.-L. Bemelmans-Videc, Guaranteeing the Authority and Effectiveness of the European Convention on Human Rights, Committee on Legal Affairs and Human Rights, Parliamentary Assembly, Council of Europe, AS/Jur (2011) 44, 4 November 2011, C2, § 6l. 16 1. Zaległości w rozpatrywaniu skarg w swoim kraju, poszukują jej w instytucji określanej jako „najznamienitszy ze współczesnych organów międzynarodowej ochrony praw człowieka”14. Jedną z najważniejszych przyczyn zaległości jest wzrost liczby państw-stron EKPC. Trybunał rozpoczął funkcjonowanie w 1959 r. W tamtym czasie Kon- wencja wiązała 13 państw15. Obecnie jej stronami jest 47 państw, co ozna- cza, że pod parasolem ochronnym tego traktatu pozostaje ponad 820 mln ludzi (a zatem potencjalnych skarżących). Wzrost liczby państw-stron Konwencji nie był równomierny. Do końca 1988 r. do EKPC przystąpiło zaledwie 8 krajów, natomiast tylko w latach 90. ubiegłego wieku – 16 państw. Tak gwałtowne rozszerzenie grona państw-stron związane było przede wszystkim z upadkiem komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej16. Stan przestrzegania praw człowieka w tych krajach dalece odbiegał od standardów Rady Europy. W 2011 r. – to jest w czasie, kiedy zaległości były największe w historii Trybunału – aż 55,7 wszystkich procedowanych spraw prowadzonych było wobec któ- regoś z siedmiu państw postkomunistycznych17. Przypisywanie państwom postkomunistycznym wyłącznej odpowie- dzialności za wzrost obciążenia Trybunału nie jest jednak słuszne. Problem malejącej efektywności organów strasburskich w świetle nagromadzania się coraz większej liczby skarg zauważono już na początku lat 80., kiedy to przystąpiono do prac nad Protokołem nr 8 do EKPC18. W tym kontekście warto też zwrócić uwagę, że wśród krajów, prze- ciwko którym skierowano najwięcej skarg, znajdują się cztery państwa, od wielu lat zajmujące czołowe miejsca w tych niechlubnych statystykach. Skargi przeciwko Rosji, Ukrainie, ale także przeciwko Turcji i Włochom – 14 B. Gronowska, Europejski Trybunał Praw Człowieka – na rozdrożach przełomu wieków (w:) T. Ja- sudowicz, M. Balcerzak (red.), Księga pamiątkowa ku czci Profesora Jana Białocerkiewicza, Toruń 2009, s. 121. 15 Austrię, Belgię, Danię, Niemcy, Islandię, Irlandię, Włochy, Luksemburg, Holandię, Norwe- gię, Szwecję, Turcję i Wielką Brytanię 16 Należy przy tym odnotować, iż nie wszystkie ratyfikacje można przypisać procesowi de- mokratyzacji państw postkomunistycznych. Po 1989 r. do Konwencji przystąpiły Andora, Finlandia, San Marino i Monako. 17 Bułgaria – 2,7 , Mołdawia – 2,8 , Polska – 4,2 , Serbia – 4,5 , Ukraina – 6,8 , Rumunia – 8,1 , Rosja – 26,6 – podane za: Annual Report 2011, s. 153. 18 K. Drzewicki, Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – filozofia zmian czy zmiana fi- lozofii?, EPS 2006, nr 6, s. 7. 17 Rozdział I. Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka... a zatem „starym” stronom Konwencji – stanowią ponad połowę wszyst- kich skarg badanych przez Trybunał19. Inną, równie istotną przyczyną powstania ogromnych zaległości jest bardzo wysoki odsetek skarg, które nie spełniają warunków dopuszczal- ności określonych w Konwencji. W rekordowym pod tym względem roku 2012 odsetek skarg uznanych za niedopuszczalne wyniósł aż 98,1 . W in- nych okresach był nieznacznie niższy, jednak od 2011 r. nie spadał poniżej poziomu 97 20. Z punktu widzenia wyroków pilotażowych najistotniejsze są jednak inne powody zaległości w rozpatrywaniu spraw przez Europejski Trybu- nał Praw Człowieka. Jak się okazuje, wiele skarg ma swoje źródło w prob- lemie tkwiącym w wewnętrznym porządku prawnym, zidentyfikowanym już przez Trybunał. Skargi te określane są mianem skarg powtarzających się21. Bywa, że różnią się od siebie jedynie stanem faktycznym. Ich rozpa- trzenie jest często formalnością. Trybunał przywołuje ustalenia z wyroku referencyjnego, by stwierdzić następnie, że nie znajduje w rozpatrywanej sprawie nic, co mogłoby odwieść go od zmiany stanowiska. W wyroku rozstrzygającym sprawę powtarzającą się Trybunał może wskazać ogólny standard orzeczniczy, choćby nawet miał on wynikać z orzeczenia zapad- łego wobec innego państwa. Takie podejście można dostrzec w sprawach dotyczących przewlekłości postępowania sądowego, dla których wyro- kiem referencyjnym jest orzeczenie Wielkiej Izby z 2000 r. w sprawie Fryd- lender22. Inna metoda polega na wskazaniu konkretnego problemu występują- cego w danym państwie, który został zidentyfikowany we wcześniejszym 19 Z raportów rocznych ETPC wynika, że w 2014 r. skargi przeciwko tym państwom stanowiły 61,8 wszystkich skarg, w 2013 r. – 55,5 , w 2012 r. – 54,8 , w 2011 r. – 53 , w 2010 r. – 54,6 , w 2009 r. – 53,5 , zaś w 2008 r. – 52,8 . 20 W 2014 r. odsetek decyzji o niedopuszczalności wyniósł 97,23 wszystkich rozstrzygnięć Trybunału, w 2013 r. – 96,08 , w 2011 r. – 97,10 , w 2010 r. – 93,67 , w 2009 r. – 93,26 , a w 2008 r. – 94,13 . 21 W literaturze można spotkać także inne określenia tego rodzaju spraw: powtarzalne, repe- tytywne (co jest kalką językową angielskiego wyrażenia repetitive cases używanego przez Trybunał), klonowe (clone cases), seryjne czy masowe. 22 Por. np. sprawy węgierskie dotyczące przewlekłości postępowań sądowych: wyrok ETPC z dnia 26 maja 2015 r. w sprawie Tóth przeciwko Węgrom, skarga nr 14099/12, LEX nr 1683608, § 17; wyrok ETPC z dnia 26 maja 2015 r. w sprawie Berki przeciwko Węgrom, skarga nr 31162/09, LEX nr 1683610, § 12. W tych wyrokach Trybunał odwołał się do standardu pilności ujętego w § 43 wyroku Wielkiej Izby z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie Frydlender przeciwko Francji, skarga nr 30979/96, LEX nr 76766. 18 1. Zaległości w rozpatrywaniu skarg orzeczeniu w sprawie przeciwko temu państwu. W takim przypadku Try- bunał odwołuje się do tzw. sprawy wiodącej (ang. leading case). Jako przy- kład mogą posłużyć rumuńskie sprawy dotyczące niedostatecznych wa- runków detencji23. Wyrokiem wiodącym jest orzeczenie z 2012 r. w sprawie Iacov Stancin przeciwko Rumunii24. Trybunał nie publikuje danych statystycznych dotyczących spraw re- petytywnych. Z przywołanego wcześniej raportu Bemelmans-Videc wy- nika, że aż 60 skarg dopuszczonych do rozpoznania sądowego to skargi powtarzające się25. Jak wskazał Prezes Trybunału, na koniec 2015 r. odsetek ten wynosił ok. 50 , co oznaczało, że 34 000 skarg26 dotyczyło problemów znanych już zarówno Trybunałowi, jak i pozwanym państwom. To nato- miast prowadzi do wniosku, iż jedną z przyczyn zaległości, z jakimi boryka się Trybunał, jest niewystarczający poziom implementacji standardów strasburskich w krajowych porządkach prawnych. Obok omówionych wyżej najistotniejszych przyczyn problemów z efektywnością konwencyjnego systemu kontrolnego można wskazać in- ne, mniej ważne – przynajmniej z perspektywy niniejszego opracowania. Z pewnością wymienić tu należy niedostatecznie głębokie reformy wprowadzone Protokołem nr 1127 oraz mocno spóźnione – przede wszyst- kim za sprawą Rosji – wejście w życie Protokołu nr 14. Ostatni z doku- mentów wprowadził składy jednoosobowe z funkcją orzekania w przed- miocie dopuszczalności oraz składy trzyosobowe rozpatrujące meryto- rycznie28 sprawy będące przedmiotem dobrze ugruntowanego orzecznic- twa. Protokół nr 14 stanowił więc odpowiedź na narastający wówczas problem dużej liczby skarg oczywiście niedopuszczalnych (składy jed- noosobowe) oraz rosnącego odsetka skarg powtarzających się (trzyosobo- we komitety). Dokument ten został podpisany 13 maja 2004 r., a zatem w czasie, kiedy problem efektywności systemu strasburskiego nabrzmie- 23 Por. np. wyrok ETPC z dnia 21 maja 2015 r. w sprawie Drăgună i inni przeciwko Rumunii, skargi nr 864/13, 17392/13, 22165/13, 47938/13, 52867/13, 54100/13, LEX nr 1682801. 24 Wyrok ETPC z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie Iacov Stancin przeciwko Rumunii, skarga nr 35972/05, LEX nr 1191994. 25 Raport Bemelmens-Videc, s. 7. 26 Annual Report 2014, s. 5. 27 K. Drzewicki, Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka..., s. 7. 28 Komitety są również właściwe do wydawania decyzji w przedmiocie dopuszczalności, jed- nak ich głównym zadaniem jest stosowanie tzw. uproszczonej procedury komitetowej wobec spraw powtarzających się, a od pewnego czasu spraw niepriorytetowych – por. A. Mężykowska, Realizacja postulatów Procesu Interlaken w działalności ETPCz, EPS 2014, nr 7, s. 23. 19 Rozdział I. Reforma Europejskiego Trybunału Praw Człowieka... wał, jednak wszedł w życie dopiero 1 czerwca 2010 r. Próbą obejścia sprze- ciwu Rosji był Protokół 14bis z 2009 r., który wprawdzie wszedł w życie, jednak nie związały się nim państwa odpowiedzialne za masowy napływ skarg do Trybunału. 2. Reforma konwencyjnego systemu kontrolnego – Proces Interlaken Kwestia słabnącej efektywności ETPC została podniesiona podczas Konferencji Ministerialnej, jaka odbyła się w Rzymie w 50. rocznicę pod- pisania Konwencji (3–4 listopada 2000 r.). Wykonując stosowne zalecenia Konferencji, Komitet Ministrów 7 lutego 2001 r. powołał Grupę Ewalua- cyjną w celu zbadania obserwowanego i przewidywanego wzrostu liczby skarg i możliwości ich rozpatrzenia przez Trybunał oraz rozważenia wszelkich możliwych środków zagwarantowania skuteczności, mając na uwadze opracowanie propozycji odnoszących się do potrzeby reformy29. Grupa Ewaluacyjna przygotowała swój raport 27 września 2001 r.30 Legł on u podstaw Protokołu nr 14 do Konwencji31. Kolejnym dokumentem, w którym sformułowano istotne postulaty zreformowania systemu EKPC w celu zwiększenia jego skuteczności, jest Raport Grupy Mędrców Komitetu Ministrów32. Stanowił on realizację de- cyzji III Szczytu Szefów Państw i Rządów Rady Europy, który odbył się w Warszawie w dniach 16–17 maja 2005 r. W dniach 18–19 litego 2010 r. w szwajcarskim Interlaken odbyła się Konferencja wysokiego szczebla dotycząca przyszłości Europejskiego Try- bunału Praw Człowieka. W ostatnim dniu konferencji podpisano Dekla- rację wraz z planem działania33. Kolejna Konferencja wysokiego szczebla 29 CM/Del/Dec(2001)740/4.5, pkt 1.a.ii. 30 Report of the Evaluation Group to the Committee of Ministers on the European Court of Human Rights, EG Court(2001)1, 27 September 2001 (dalej jako raport Grupy Ewaluacyjnej). 31 Por. ust. 3 Protokołu nr 14 do EKPC, w szczególności odwołanie się w nim do Deklaracji Komitetu Ministrów nr 109 z 8 listopada 2001 r. W deklaracji nr 109 „ciepło przyjęto” raport Grupy Ewaluacyjnej i zlecono Zastępcom Ministrów pilne rozważenie rekomendacji zawartych w tym raporcie. 32 Report of the Group of Wise Persons to the Committee of Ministers, CM(2006)203, 15 November 2006 (dalej jako raport Grupy Mędrców). 33 Interlaken Declaration, High Level Conference on the Future of the European Court of Human Rights, 19 February 2010, tekst dostępny na stronie ETPC (dalej jako deklaracja z Interlaken). 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Procedura wyroku pilotażowego w praktyce Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: