Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00249 004966 15200455 na godz. na dobę w sumie
Proces karny. Część szczególna - ebook/pdf
Proces karny. Część szczególna - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 464
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5038-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik omawia główne tendencje rozwojowe procesu karnego, problemy teoretyczne i interpretacyjne powstające na tle unormowań kodeksu postępowania karnego z 1997 roku wraz z jego licznymi już nowelizacjami.

Publikacja powstała zgodnie z zamysłem nieżyjącego już Profesora Zbigniewa Sobolewskiego. Jej autorzy - współpracownicy Profesora - dokończyli rozpoczętą przez niego pracę.

Podręcznik Proces karny. Część szczególna jest uzupełnieniem pierwszej części Proces karny. Część ogólna, dzięki czemu wszystkie zagadnienia procesu karnego zostały ukazane w sposób kompleksowy. Obecne, drugie wydanie publikacji stanowi poszerzoną wersję poprzedniego opracowania - zawiera omówienie ostatnich zmian prawnych, w tym dotyczących m.in. wzmocnienia praw procesowych osób, wobec których wydano orzeczenia pod ich nieobecność, oraz uproszczenia współpracy policyjnej i sądowej w zakresie wzajemnego uznawania orzeczeń i wykonywania kar i środków karnych bezpośrednio na podstawie orzeczeń państw członkowskich Unii Europejskiej.

Ponadto podręcznik zawiera prezentację najnowszego orzecznictwa, przedstawia wnikliwą analizę przepisów wywołujących rozbieżności interpretacyjne w praktyce oraz prezentuje bogaty dorobek nauki prawa karnego. Obszerna i aktualna literatura przedmiotu jest cennym uzupełnieniem pracy, a przejrzysty układ treści ułatwia zapoznanie się z problematyką procesu karnego.

Adresaci:
Książka przeznaczona jest dla studentów prawa i administracji. Zainteresuje także prawników praktykujących w obszarze prawa i postępowania karnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

cele postępowania przygotowawcze- go Rozdział pierwszy POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE 1. Cele i funkcje postępowania przygotowawczego Postępowanie przygotowawcze jest pierwszym stadium procesu karne- go1. Występuje wtedy, gdy przestępstwo jest ścigane w trybie publicznoskar- gowym. Warto przypomnieć, że postępowanie będzie toczyło się z urzędu także wtedy, gdy prokurator zdecyduje się wszcząć postępowanie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego z uwagi na interes społeczny (art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.)2. Zgodnie z treścią art. 297 § 1 k.p.k. celem postępowania przygotowawcze- go jest: – ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on prze- stępstwo; – wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy; – zebranie danych stosownie do art. 213 i 214 k.p.k., czyli danych o osobie oskarżonego oraz informacji w ramach wywiadu środowiskowego; – wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i rozmiarów szkody; – zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla sądu; pamiętać bowiem należy, że materiał zgromadzony w postępo- waniu przygotowawczym może być wykorzystany do celów dowodo- wych przed sądem, co jest szczególnie ważne w przypadku czynności niepowtarzalnych, czyli takich, których nie można już przed sądem po- 1 Więcej o postępowaniu przygotowawczym zob. S. Waltoś, Model postępowania przygotowawczego, Warszawa 1997; J. Tylman, Postępowanie przygotowawcze w procesie karnym, Warszawa 1998; J. Kudrelek, I. Wojciechowska, Postępowanie przygotowawcze. Wybrane zagadnienia, orzecznictwo, przykłady, Szczytno 2008; B.T. Bieńkowska, Kilka uwag na temat jawności zewnętrznej postępowania przygotowawczego w świetle art. 156 § 5 zd. 2 k.p.k. (w:) Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycz- nym, red. B.T. Bieńkowska, D. Szafrański, cz. 2, Warszawa 2009, s. 49–59; P. Starzyński, Media a zasady procesowe i cele postępowania przygotowawczego (w:) System wymiaru sprawiedliwości a media. Materiały kon- ferencyjne, red. C. Kulesza Białystok 2009, s. 83–94; J. Skorupka, Znaczenie porozumień procesowych dla modelu postępowania przygotowawczego (w:) System wymiaru..., s. 17–33. 2 M. Czekaj, Ingerencja prokuratora w sprawach o przestępstwa prywatnoskargowe, Prok. i Pr. 1999, nr 7–8, s. 46–64. 23 wtórzyć, np. oględzin miejsca zdarzenia, przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym świadka, który następnie zmarł. Od dnia 8 czerwca 2010 r.3 nie ma już konieczności wszechstronnego wy- jaśnienia okoliczności sprawy w postępowaniu przygotowawczym. Jest to krok w kierunku zmiany modelu procesu. W uzasadnieniu projektu noweli- zacji kodeksu postępowania karnego Komisji Kodyfikacyjnej z 2011 r.4 wy- raźnie już podkreśla się, że zarówno w dyskusji w środowisku prawników, jak i w dyskusji w gronie członków Komisji zdecydowaną przewagę zyskuje opcja, według której model postępowania karnego opiera się na założeniu, że czynności dowodowe postępowania przygotowawczego mają – co do za- sady – stworzyć podstawę skargi oskarżycielskiej (przeprowadzane są dla oskarżyciela), a jedynie wyjątkowo – w takim zakresie, w jakim przeprowa- dzenie dowodu przed sądem nie będzie możliwe – wykorzystywane będą przez sąd jako podstawa ustalania faktów sprawy. W postępowaniu przygotowawczym należy także dążyć do wyjaśnienia okoliczności, które sprzyjały popełnieniu czynu (art. 297 § 2 k.p.k.). Wypełnienie owych zadań pozwala dopiero przejść do kolejnego – sądo- wego – stadium procesu karnego. Postępowanie przygotowawcze pełni zasadniczo dwie funkcje: – przygotowawczą (przygotowawczo-wykrywczą), polegającą na wykryciu przestępstwa i sprawcy oraz przygotowaniu materiału dla sądu; – profilaktyczną, mającą zapobiec popełnianiu dalszych przestępstw, dzięki ujawnieniu czynników i przyczyn sprzyjających działalności przestępczej. funkcje postępo- wania przygoto- wawczego W postępowaniu przygotowawczym dominuje zasada inkwizycyjności (tajności), z pewnymi tylko wyjątkami na rzecz kontradyktoryjności. „Kon- tradyktoryjność postępowania przygotowawczego może być realizowana poprzez te wszystkie przepisy karnoprocesowe, które uprawniają strony tego stadium procesu do różnorakich działań mogących mieć wpływ nie tylko na zakres, przebieg i sposób przeprowadzenia postępowania przygotowawcze- go, ale także na jego wynik”5. 2. Formy postępowania przygotowawczego formy postępowa- nia przygotowa- wczego Wśród przepisów kodeksu postępowania karnego możemy wyróżnić dwie formy postępowania przygotowawczego: – śledztwo, – dochodzenie. 3 Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych in- nych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589). 4 Kodeks postępowania karnego (projekt ustawy), Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa bez roku wydania, s. 53. 5 Z. Świda (red.), Postępowanie karne. Część szczególna, Warszawa 2011, s. 65. 24 Różnice między nimi dotyczą: kategorii czynów, organów prowadzących postępowanie, czasu trwania, zakresu przeprowadzanych czynności, nadzo- ru prokuratorskiego oraz stopnia złożoności form niektórych czynności6. W myśl art. 325a § 2 k.p.k. przepisy dotyczące śledztwa stosuje się odpowied- nio do dochodzenia, o ile przepisy rozdziału 36a nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 309 pkt 1–4 k.p.k. śledztwo prowadzi się obligato- ryjnie w sprawach: 1) w których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu okręgowego; 2) o występki – gdy osobą podejrzaną jest: sędzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służ- by Celnej lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego; 3) o występki – gdy osobą podejrzaną jest: funkcjonariusz Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, finansowego organu postępowania przygoto- wawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępo- wania przygotowawczego, w zakresie spraw należących do właściwości tych organów lub o występki popełnione przez tych funkcjonariuszy w związku z wykonywaniem czynności służbowych; 4) o występki, w których nie prowadzi się dochodzenia7. Jak widać, o prowadzeniu postępowania przygotowawczego w formie śledztwa obligatoryjnego decydować może rodzaj przestępstwa (kryterium przedmiotowe – art. 309 pkt 1 i 4 k.p.k.), osoba sprawcy (kryterium podmio- towe – art. 309 pkt 2 k.p.k.) lub zarówno rodzaj popełnionego przestępstwa, jak i osoba sprawcy (art. 309 pkt 3 k.p.k.). Śledztwo fakultatywne natomiast prowadzone jest w sprawach o występ- ki, w których nie prowadzi się dochodzenia, jeżeli prokurator tak postanowi ze względu na wagę lub zawiłość sprawy (art. 309 pkt 5 k.p.k.). Według treści art. 325b k.p.k. dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa należące do właściwości sądu rejonowego: – zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym że w przypadku przestępstwa popełnionego przeciwko mieniu tylko wów- czas, gdy wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 100 000 zł; – przewidziane w art. w art. 159, art. 254a i art. 262 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.); – przewidziane w art. 279 § 1, art. 286 § 1 i 2 oraz w art. 289 § 2 k.k., jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza 100 000 zł. przesłanki prowadzenia śledztwa przesłanki prowadzenia dochodzenia 6 K. Marszał, S. Stachowiak, K. Zgryzek, Proces karny, Katowice 2003, s. 412; A. Kiełtyka, Śledztwo po zmianach kodeksu postępowania karnego, Prok. i Pr. 2008, nr 6, s. 20–38. 7 Zob. R.A. Stefański, Obligatoryjne śledztwo prokuratora w świetle nowelizacji do k.p.k. z 2003, Prok. i Pr. 2003, nr 3. 25 wyłączenie dochodzenia przekształcanie form postępowania przygotowawcze- go Artykuł 325b § 2 k.p.k. wyłącza jednak spod dochodzenia całą grupę prze- stępstw wskazanych w § 1 pkt 1 i ogranicza przedmiotowy zakres dochodze- nia. Natomiast w art. 325c k.p.k. wprowadzono wyraźne wyłączenie (oparte na kryterium podmiotowym) dochodzenia, po pierwsze – w stosunku do os- karżonego pozbawionego wolności w tej lub innej sprawie, chyba że zasto- sowano zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie wobec sprawcy ujętego na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, a także jeżeli oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy lub gdy biegli lekarze psychiatrzy powo- łani do wydania opinii w sprawie stwierdzą, że poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu lub w czasie postępowania jest wyłączona albo w znacznym stopniu ograniczona. Ubezwłasnowolnienie samo w sobie nie oznacza niepoczytalności spraw- cy czynu zabronionego. Samo ujawnienie w toku dochodzenia wątpliwości odnośnie do poczytalności podejrzanego nie eliminuje jeszcze możliwości prowadzenia postępowania przygotowawczego, w sprawach wskazanych w art. 325b § 1 k.p.k., w tej właśnie formie. Wymaga ono jedynie powołania biegłych psychiatrów i dopiero jeżeli przed zakończeniem dochodzenia złożą oni opinię, o jakiej mowa w art. 325c pkt 2 in fine k.p.k., niezbędne staje się jego przekształcenie w śledztwo, co eliminuje w konsekwencji także tryb uproszczony. Jeżeli opinii takiej nie złożono przed zakończeniem dochodze- nia i sprawa przeszła w stadium sądowe w trybie uproszczonym lub gdy dopiero w tym stadium dostrzeżono zaistnienie owych wątpliwości, postę- powanie uproszczone pozostaje dopuszczalne bez względu na treść opinii, jaką złożą biegli8. Mamy tu więc do czynienia z podmiotowym ograniczeniem dochodzenia. Dochodzenia nie prowadzi się także, jeżeli czyn będący przedmiotem po- stępowania wyczerpuje znamiona określone w dwóch przepisach lub w wię- kszej liczbie przepisów ustawy karnej pozostających w związku kumulatyw- nym (art. 11 § 2 k.k.), z których chociaż jeden przepis wyłącza możliwość prowadzenia dochodzenia9. W nauce procesu karnego oraz w orzecznictwie sądowym przeważa po- gląd, że przekształcenie śledztwa w dochodzenie jest niedopuszczalne, po- nieważ wszczęcie śledztwa jest faktem procesowym nieodwracalnym, wy- muszającym taką formę postępowania przygotowawczego aż do jego zakoń- czenia. Brak możliwości przekształcenia śledztwa w dochodzenie ma charak- ter trwały. Ta sama zasada dotyczy sytuacji, gdy z prowadzonego śledztwa wyłączono materiały do odrębnego prowadzenia, niezależnie od tego, czy dotyczą czynu podlegającego ściganiu w trybie dochodzenia, czy też – nie. 8 Wyrok SN z dnia 25 lutego 2009 r., II KK 316/08, Prok. i Pr.-wkł. 2009, nr 6, poz. 30. 9 Postanowienie SN z dnia 30 czerwca 2004 r., I KZP 8/04, OSNKW 2004, nr 7–8, poz. 81. 26 organy postępowa- nia przygotowa- wczego Postępowanie w wyłączonym zakresie jest kontynuacją postępowania pier- wotnego i powinno się toczyć w tej samej formie10. 3. Organy prowadzące postępowanie przygotowawcze Zgodnie z treścią art. 298 k.p.k. postępowanie przygotowawcze prowadzi lub nadzoruje prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie – Policja. W przypadkach określonych w ustawie uprawnienia Policji przysługują in- nym organom. Ponadto czynności wymienione przez ustawę w postępowa- niu przygotowawczym przeprowadza sąd. Mówiąc szczegółowo o organach postępowania przygotowawczego, należy wyróżnić organy właściwe do pro- wadzenia śledztwa oraz dochodzenia. Od wejścia w życie k.p.k. – 1 września 1998 r. – zasadniczym organem postępowania przygotowawczego był prokurator. Nowelizacja kodeksu po- stępowania karnego z 2003 r.11 spowodowała, że większość zadań związanych z prowadzeniem śledztw, a także dochodzeń przysługiwała Policji. Po kolej- nej zmianie kodeksu postępowania karnego, która weszła w życie 12 lipca 2007 r., znów jednak zdecydowanie zwiększono uprawnienia prokuratora w zakresie prowadzenia postępowania przygotowawczego. Nie bez wpływu na rolę prokuratora w postępowaniu przygotowawczym pozostała istotna zmiana ustrojowa modelu prokuratury związana z rozdzieleniem stanowiska Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości w dniu 31 marca 2010 r.12 Znowelizowany art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 z późn. zm.), ograniczający niezależność prokuratora, stanowi, że prokurator jest obowiązany wykony- wać zarządzenia, wytyczne i polecenia przełożonego prokuratora. Zarządze- nia, wytyczne i polecenia nie mogą jednak dotyczyć treści czynności proce- sowej. 10 Szerzej na powyższy temat zob.: W. Grzeszczyk, glosa do postanowienia SN z 17 listopada 2005 r., I KZP 39/05, Prok. i Pr. 2006, nr 4, poz. 181–193; tenże, Przegląd uchwał Izby Karnej SN (prawo karne proce- sowe – 2007 r.), Prok. i Pr. 2008, nr 4, poz. 173 i n. oraz wskazaną tam literaturę; R.A. Stefański, Przegląd uchwał Izby Karnej SN w zakresie prawa karnego procesowego za 2007 r., WPP 2008, nr 2, s. 102–103. Odmiennie P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, t. 2, Komentarz do artykułów 297–467, red. P. Hofmański, Warszawa 2007, s. 163–164, którzy uważają, że przesłanki skutkujące niedopusz- czalnością dochodzenia mają charakter przejściowy, a nie trwały i gdy np. dojdzie do uchylenia tym- czasowego aresztowania, dalsze postępowanie może być prowadzone w formie dochodzenia, jeśli ko- nieczność prowadzenia śledztwa nie wynika z innych przepisów. 11 Ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155 z późn. zm.). 12 Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 178, poz. 1375 z późn. zm.). 27 Według art. 311 k.p.k. śledztwo prowadzi prokurator13, który może po- wierzyć Policji jego przeprowadzenie w całości lub w określonym zakresie albo dokonanie poszczególnych czynności śledztwa. W przypadkach wska- zanych w art. 309 pkt 2 i 3 k.p.k. prokurator może powierzyć Policji wyłącznie dokonanie poszczególnych czynności śledztwa. Powierzenie to nie może jed- nak obejmować czynności związanych z postanowieniem o przedstawieniu zarzutów, zmianą lub uzupełnieniem tego postanowienia oraz zamknięciem śledztwa, przy czym może mieć zastosowanie art. 308 § 2 k.p.k., tak więc w razie prowadzenia przez Policję śledztwa tzw. powierzonego lub czynności powierzonych, można dokonać innych czynności, jeśli nastąpi taka potrzeba. Pamiętać należy, że prokurator może w każdej chwili zastrzec do osobistego wykonania jakąkolwiek czynność śledztwa, w szczególności czynności wy- magające wydania postanowienia. Uprawnienia Policji związane z prowa- dzeniem śledztwa z mocy art. 312 k.p.k. przysługują także: organom Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Celnej oraz Cen- tralnego Biura Antykorupcyjnego, w zakresie ich właściwości, a także innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych. Dochodzenie jest prowadzone przez Policję14 lub organy, o których mowa w art. 312 k.p.k., chyba że prowadzi je prokurator. Przepis art. 325d k.p.k. odsyła do aktu wykonawczego, w którym upoważniono inne organy do pro- wadzenia dochodzeń oraz uprawniono do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również określa zakres spraw zleconych tym organom. Dochodzenie w zakresie swych kompetencji mogą zatem pro- wadzić: – organy Inspekcji Handlowej; – organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej; – urzędy skarbowe i inspektorzy kontroli skarbowej; – Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej15. Z mocy ustaw szczególnych, do których odsyła art. 312 pkt 2 k.p.k., upo- ważnienie do prowadzenia dochodzenia mają także: strażnicy leśni, nadleś- niczy, zastępcy nadleśniczych, inżynierowie nadzoru, leśniczy i podleśniczy (art. 47 ust. 2 pkt 7 i art. 48 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 z późn. zm.), strażnicy Państwowej Straży 13 W kwestii właściwości prokuratur zob. art. 17 ust. 14 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o proku- raturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Sprawied- liwości z dnia 25 marca 2010 r. w sprawie utworzenia prokuratur apelacyjnych, okręgowych i rejono- wych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 49, poz. 297); rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jed- nostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 49, poz. 296 z późn. zm.) – § 121–136. 14 W przedmiocie właściwości miejscowej i rzeczowej jednostek Policji por. § 5–12 Zarządzenia nr 1426 Komendanta Głównego Policji z dnia 23 grudnia 2004 r. (Dz. Urz. KGP 2005, nr 1, poz. 1). 15 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie określenia orga- nów uprawnionych obok Policji do prowadzenia dochodzeń oraz organów uprawnionych do wnosze- nia i popierania oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również zakresu spraw zleconych tym organom (Dz. U. Nr 108, poz. 1019 z późn. zm.). 28 Łowieckiej (art. 39 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 z późn. zm.). Ponadto dyrektorzy parku narodowego oraz inni funkcjonariusze parku mają prawo do podejmowania czynności związanych z ujawnianiem i zabezpieczaniem dowodów według unormowań kodeksu postępowania karnego (art. 108 ust. 5–8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 z późn. zm.). W myśl art. 53 § 37 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765 z późn. zm.) do prowadzenia postępowania przygotowa- wczego uprawnione są również wskazane w tym przepisie organy finansowe. Zgodnie z art. 663 k.p.k. w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych uprawnienia i obowiązki procesowe Policji wykonują organy Żandarmerii Wojskowej. 4. Czas trwania postępowania przygotowawczego Maksymalny czas trwania śledztwa zasadniczo wynosi 3 miesiące. W uza- sadnionych wypadkach okres śledztwa może być przedłużony na dalszy czas oznaczony przez prokuratora nadzorującego śledztwo lub prokuratora bez- pośrednio przełożonego wobec prokuratora, który prowadzi śledztwo, nie dłuższy jednak niż rok. W szczególnie uzasadnionych wypadkach właściwy prokurator nadrzędny nad prokuratorem nadzorującym lub prowadzącym śledztwo może przedłużyć jego okres na dalszy czas oznaczony16. W tym ostatnim przypadku ustawodawca nie określa czasu trwania przedłużonego śledztwa. Należy również zauważyć, że większy akcent został położony na wyjątkowość takiego przedłużenia, skoro powodem przedłużenia musi być nie każdy uzasadniony przypadek, ale szczególnie uzasadniony. Generalnie czas trwania dochodzenia jest krótszy w porównaniu ze śledz- twem. Dochodzenie powinno być bowiem ukończone w ciągu 2 miesięcy. Prokurator może ten okres wydłużyć o miesiąc, czyli do 3 miesięcy, a w przy- padkach szczególnie uzasadnionych na dalszy czas oznaczony (art. 325i § 1 k.p.k.)17. Czas jest czynnikiem określającym cechy i warunkującym przebieg po- stępowania przygotowawczego, które według założeń modelowych powin- 16 Tak jest od dnia 8 czerwca 2010 r. (zob. nowela z dnia 5 listopada 2009 r.). 17 Zob. J. Kasiński, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego – wybrane zagadnienia, Pa- lestra 2009, nr 11–12, s. 44–58; J. Błachut, S. Majcher, Szybkość postępowania przygotowawczego w świetle badań aktowych (w:) Zagubiona szybkość procesu. Światło w tunelu, red. S. Waltoś, Kraków 2007, s. 67–147. Według projektu Komisji Kodyfikacyjnej art. 325i § 1 powinien mieć następujące brzmienie: „§ 1. Do- chodzenie powinno być ukończone w ciągu 2 miesięcy. Prokurator może przedłużyć ten okres do 3 miesięcy, a wypadkach szczególnie uzasadnionych – na dalszy czas oznaczony. Jeżeli dochodzenie prowadzi prokurator, przedłużenia czasu jego trwania na okres przekraczający 6 miesięcy dokonuje prokurator bezpośrednio przełożony”. 29 czas trwania śledztwa czas trwania dochodzenia no zakończyć się w rozsądnym terminie, zwłaszcza gdy w toku postępowania przygotowawczego stosowane jest tymczasowe aresztowanie18. Ustawą z dnia 20 lutego 2009 r.19 wprowadzono możliwość wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przygotowawczego, 5. Strony i ich uprawnienia oraz obowiązki w postępowaniu przygotowawczym strony postępowa- nia przygotowa- wczego W postępowaniu przygotowawczym stronami są: – podejrzany; – pokrzywdzony. Prokurator ma natomiast prawa strony jedynie w ramach czynności są- przygotowawczym podejmowanych w postępowaniu dowych (art. 299 k.p.k.). Inne osoby także mogą występować w postępowaniu przygotowawczym, ale tylko niekiedy ustawa przyznaje im określone uprawnienia (np. osobom niebędącym stronami przysługuje zażalenie na postanowienia i zarządzenia oraz czynności naruszające ich prawa – art. 302 k.p.k.). Podejrzany i pokrzywdzony, jako strony postępowania przygotowawcze- go, ogólnie mówiąc, mają prawo do: – uczestniczenia w czynnościach śledztwa lub dochodzenia (czynnościach dowodowych oraz innych, wnoszenia pism procesowych itp.)20; – inicjatywy dowodowej (składania wniosków dowodowych); – wnoszenia zażalenia na zasadach określonych w ustawie; – korzystania z fachowej pomocy (podejrzany – z pomocy obrońcy, po- krzywdzony – z pomocy pełnomocnika) – uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o swojej sytuacji procesowej21. podejrzany Na uprawnienia i obowiązki stron w postępowaniu przygotowawczym patrzeć trzeba również przez pryzmat tego, że występują w roli osobowych źródeł dowodowych. Definicja podejrzanego zawarta jest w art. 71 § 1 k.p.k., przy czym według § 3 tego przepisu, jeśli przepisy kodeksu używają w znaczeniu ogólnym określenia „oskarżony”, odpowiednie przepisy mają zastosowanie także do „podejrzanego”. Dbałość o gwarancje procesowe podejrzanego jest zaakcen- 18 J. Skorupka, Czas jako czynnik determinujący przebieg postępowania przygotowawczego, Prok. i Pr. 2010, nr 1–2, poz. 253–270. 19 Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 61, poz. 498). Zob. szerzej na ten temat – J. Kasiński, Skarga na przewlekłość..., s. 44–57. 20 Zob. M. Porwisz, Dyscyplinowanie uczestników postępowania przygotowawczego (w:) Czynności..., 21 Por. np. A. Baworowski, Doręczenia elektroniczne w toku postępowania przygotowawczego, Prok. i Pr Szczytno 2008, s. 174–194. 2007, nr 11, s. 33–47. 30 towana w postępowaniu przygotowawczym. Zgodnie z art. 300 k.p.k. przed pierwszym przesłuchaniem należy pisemnie pouczyć podejrzanego o jego uprawnieniach do: – składania wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy od- powiedzi na pytania; – składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia; – korzystania z pomocy obrońcy, w tym o możliwości udziału obrońcy w przesłuchaniu; – końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania22. W postępowaniu przygotowawczym na podejrzanym ciążą obowiązki wynikające z art. 74 i 75 k.p.k. Podejrzany nie ma wprawdzie obowiązku do- wodzenia swojej niewinności ani winy, jednak musi poddać się oględzinom ciała i badaniom wskazanym w art. 74 § 2 k.p.k. Musi też, jeśli pozostaje na wolności, stawiać się na każde wezwanie organu procesowego oraz zawia- damiać o zmianie miejsca pobytu. W przypadku nieusprawiedliwionego nie- stawiennictwa można podejrzanego zatrzymać i doprowadzić przymusowo. Istotne konsekwencje w zakresie doręczeń pism procesowych ponosi podej- rzany w przypadku przebywania za granicą bez wskazania adresu w kraju dla doręczeń lub zmiany miejsca zamieszkania bądź nieprzebywania pod wskazanym przez siebie adresem (art. 138 i 139 k.p.k.). Podejrzany musi po- twierdzić podpisem, że został pouczony o wskazanych prawach i obowiąz- kach. Kodeks postępowania karnego definiuje pojęcie pokrzywdzonego w art. 49. Pamiętać jednak trzeba, że wiąże się ono ściśle z prawem karnym materialnym. Krąg pokrzywdzonych wyznacza zatem zespół znamion prze- stępstwa, z powodu którego toczy się proces. Pokrzywdzony może w postę- powaniu przygotowawczym wystąpić w charakterze źródła dowodowego, jakim jest świadek. Wówczas zastosowanie do niego będą miały przepisy sta- nowiące o obowiązkach i uprawnieniach świadka. Jako świadek pokrzyw- dzony będzie miał obowiązek stawiennictwa przed oblicze organu proceso- wego oraz złożenia prawdziwych zeznań. Ważne gwarancje procesowe przy- sługują świadkom na podstawie art. 185a i 185b k.p.k. Podobnie jak podej- rzanemu, informacji o przysługujących mu prawach i obowiązkach procesowych oraz – w wy- padkach przewidzianych w przepisach prawa karnego procesowego przeka- zywać informacje o decyzjach procesowych (por. art. 253 § 3, art. 305 § 4, art. 318, 334 § 2 k.p.k.). i pokrzywdzonemu należy udzielać również W stosunku do pozostałych podmiotów pojawiajacych sie wpostępwoa- niu przygotowawczym zakres uprawnień i obowiązków jest zasadniczo za- 22 Ł. Budźko, Prawo do obrony na etapie postępowania przygotowawczego w świetle orzecznictwa Europej- skiego Trybunału Praw człowieka w Strasburgu (w:) Węzłowe problemy procesu karnego, red. P. Hofmański, Warszawa 2010, s. 689–691. Komisja Kodyfikacyjna zaproponowała, aby z materiałami postępowania przygotowawczego zaznajamiać na końcu tego postępowania także pokrzywdzonego i jego pełno- mocnika. 31 pokrzywdzony pozostałe podmioty wężony, gdyż łączą się one ściśle tylko z poszczególnymi (pojedynczymi) przypadkami, gdy podmiotowi przyznane jest konkretne uprawnienie lub nałożony konkretny obowiązek. Na przykład zgodnie z art. 302 k.p.k. osoby niebędące stronami mogą składać zażalenie na warunkach w nim wskaza- nych. Nie oznacza to, że jednocześnie na mocy art. 302 k.p.k. mogą korzystać z innych gwarancji procesowych przysługujących podejrzanemu i pokrzyw- dzonemu, np. brać udział w czynnościach dowodowych. Nie będzie stroną postępowania osoba podejrzana, czyli taka, której nie przedstawiono zarzu- tów23. Natomiast w trakcie czynności sądowych prowadzonych w postępowaniu przygotowawczym prokuratorowi przyznano na mocy art. 299 § 3 k.p.k. taki sam zakres praw, jakie mają strony zasadnicze. 6. Wszczęcie postępowania przygotowawczego 6.1. Źródła informacji o przestępstwie U podstaw wszczęcia postępowania karnego musi leżeć informacja o po- pełnionym przestępstwie. Zaznaczyć trzeba, że pojęcie „informacji” jest szer- sze wobec pojęcia „dowodu”. Informacja bowiem to wszelkie dane o świecie zewnętrznym, które są uzyskiwane albo przez bezpośrednie poznanie zmy- słowe, albo przez podawany przez inną osobę opis jakiegoś stanu rzeczy lub zjawisk24. Informacje o przestępstwie mogą docierać do organów ścigania z różnych źródeł. Informacje o przestępstwie można podzielić na wewnętrzne i zewnętrz- ne25. Informacje wewnętrzne to – inaczej mówiąc – informacje pochodzące ze źródeł własnych organów ścigania. Do tej grupy zalicza się informacje uzys- kane w toku prowadzenia czynności administracyjno-porządkowych (np. służba patrolowa, rutynowa kontrola pojazdów mechanicznych), czyn- ności operacyjnych (np. podsłuch, podgląd, obserwacja, rozpytanie) oraz prowadzenia postępowania karnego w innej sprawie.26 Ważną grupę wiadomości o czynie zabronionym stanowią informacje po- chodzące ze źródeł zewnętrznych (informacje zewnętrzne), czyli niepowią- zanych instytucjonalnie z organami ścigania. Wśród nich sporo informacji organy ścigania otrzymują od osób indywidualnych – ofiar przestępstw lub osób, które obserwowały przestępstwo bezpośrednio bądź dowiedziały się 23 Postanowienie SN z dnia 22 lipca 2004 r., WZ 49/04, OSNKW 2004, nr 10, poz. 93. 24 T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Kraków 2005, s. 46. 25 Zob. J. Gurgul, Źródła informacji o nieznanym sprawcy, Probl. Krym. 2006, nr 253, s. 27–32; B. Hołyst, Kryminalistyka, Warszawa 2004, s. 427–434. 26 Wyrok SN z dnia 27 lutego 2008 r., V KK 324/07, LEX nr 357447. 32 informacja o przestępstwie informacje wewnętrzne informacje zewnętrzne o nim z innych źródeł. Mamy wówczas do czynienia z instytucją zawiado- mienia o popełnieniu przestępstwa27. Można mówić o prawnym i społecznym obowiązku zawiadomienia o przestępstwie. Obowiązek prawny niezwłocznego powiadomienia organu ścigania o przestępstwie spoczywa na każdym, kto uzyskał wiarygodną wia- domość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego wskazanego w art. 240 § 1 k.k. W tych przypadkach niezawia- domienie o przestępstwie jest czynem zabronionym. Przy czym art. 240 § 2 i 3 k.k. wyłącza przestępność oraz karalność niezawiadomienia we wskaza- nych w nim sytuacjach. Ponadto instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa (art. 304 § 2 k.p.k.). Natomiast z art. 304 § 1 k.p.k. wynika społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie. Każdy bowiem, dowiedziawszy się o popełnieniu przestęp- stwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym pro- kuratora lub Policję. Z ustnego zawiadomienia o przestępstwie sporządza się protokół (art. 143 § 1 pkt 1 k.p.k.). Dopuszczalne jest również sporządzenie wspólnego protokołu z przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej. W protokole tym można również zamieścić wniosek o ściganie (art. 304a k.p.k.). Zawiado- mienie o przestępstwie może być odczytywane na rozprawie sądowej, chyba że zostało złożone do protokołu, o którym mowa w art. 304a k.p.k., czyli razem z zeznaniami osoby zawiadamiającej28. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa może nastąpić również w for- mie pisemnej, drogą elektroniczną, faksem lub telefonicznie. Nie sporządza się wówczas protokołu, ponieważ w trzech pierwszych przypadkach zawia- domienie jest dokonane w formie pisemnej (dokument, dane elektroniczne), a z rozmowy telefonicznej można sporządzić notatkę urzędową. Niekiedy doniesienie o przestępstwie może być anonimowe. Dzieje się tak wtedy, gdy osoby zgłaszające popełnienie czynu zabronionego z różnych względów nie chcą ujawniać swojej tożsamości. Każdy tego typu anonimowy sygnał należy skrupulatnie zbadać i dążyć do ustalenia autora anonimu. Czasami zdarza się również, że sam sprawca donosi o swoim przestęp- stwie. Wówczas ma miejsce samooskarżenie. Należy szczególnie krytycznie podchodzić do samooskarżeń, gdyż sprawcą zgłaszającym się do organów ścigania mogą kierować różne motywy. Nie zawsze podyktowane będą szcze- rą skruchą sprawcy, ale niekiedy powód samooskarżenia będzie wiązał się obowiązek zawiadomienia o przestępstwie zawiadomienie o przestępstwie anonim samooskarżenie 27 Por. wyrok SN z dnia 27 lutego 2008 r., V KK 324/07, LEX nr 357447, Prok. i Pr.-wkł. 2008, nr 7–8, poz. 24. 28 Zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 18 marca 2004 r., II AKa 64/03, KZS 2004, z. 9, poz. 83. 33 informacje medialne z chęcią odwrócenia uwagi od innego znacznie poważniejszego czynu za- bronionego. Przyczyną fałszywych samooskarżeń może być też choroba psy- chiczna, niedorozwój umysłowy lub inne zakłócenia czynności psychicznych sprawcy. Do specyficznych zawiadomień należy też doniesienie o przestępstwie przez osobę niepełnoletnią. Coraz częściej informacje o przestępstwie docierają również do organów ścigania za pośrednictwem środków masowego przekazu. Jeśli więc np. prokurator lub policjant z Wrocławia, który z mediów ogól- nopolskich (gazeta, radio, telewizja) dowie się o popełnieniu ściganego z urzę- du przestępstwa zaistniałego w Białymstoku, to ma obowiązek złożenia za- wiadomienia o tym fakcie. Wydaje się, że po powzięciu takiej informacji, po- winien on, w formie pisemnej, poinformować o niej swoich przełożonych. Przykładem może być tzw. afera Rywina. W sprawozdaniu Sejmowej Komisji Śledczej wymienione są przypadki, w których osoby piastujące urzędy pań- stwowe i będące funkcjonariuszami państwowymi pomimo istnienia uzasad- nionych podejrzeń popełnienia przestępstwa nie zawiadomiły o tym właści- wych organów ścigania. Należałoby uznać za słuszny pogląd, że w sytuacji gdy podmiot będący funkcjonariuszem publicznym uzyskał informacje, po- mimo braku jednoznacznych dowodów powinien zawiadomić o tym organy ścigania w celu przeprowadzenia czynności sprawdzających w tym kierunku. Artykuł 304 § 2 k.p.k. stanowi konkretyzację ogólniejszej zasady współdzia- łania instytucji państwowych w postępowaniu karnym, wyrażonej w art. 15 § 2 k.p.k. Zasada ta jest niczym innym, jak prawnym wyrazem przekonania, że należyte poparcie ścigania karnego tak ze strony obywateli, jak i rozmaitych instytucji, jest bardzo często warunkiem jego skuteczności. W przypadku bo- wiem niedopełnienia obowiązku zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu takie działanie jest zawsze działaniem na szkodę interesu publicz- nego, uniemożliwiającego lub utrudniającego ściganie karne29. Podobny obo- wiązek zawiadomienia o przestępstwie zachodzi, gdy funkcjonariusz pub- liczny powziął wiadomość o przestępstwie w innych prywatnych sytuacjach (np. będąc prywatnie na jakimś przyjęciu czy na zakupach). Zawiadomienie o przestępstwie, co do którego prowadzenie śledztwa jest obowiązkowe, lub własne dane świadczące o popełnieniu takiego przestęp- stwa Policja przekazuje wraz z zebranymi materiałami niezwłocznie proku- ratorowi. 6.2. Postępowanie sprawdzające W wielu przypadkach, zanim dojdzie do wszczęcia postępowania karne- go, potrzebne jest zweryfikowanie przez organy ścigania informacji o prze- 29 B. Szyprowski, Uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa jako faktyczna przesłanka wszczęcia postępowania przygotowawczego, Prok. i Pr. 2006, nr 3, s. 138–139. 34 postępowanie sprawdzające czynności sprawdzające stępstwie po to, aby nie wszczynać postępowania zbyt pochopnie i w sposób nieuzasadniony. Zweryfikowaniu tych informacji o czynie zabronionym służy postępowa- nie sprawdzające, w ramach którego podejmuje się czynności30 mające na celu przekonanie się o tym, czy rzeczywiście istnieje wymagana przez przepisy kodeksu postępowania karnego podstawa do wszczęcia procesu karnego. Postępowanie sprawdzające ma interesujący charakter, ponieważ podstawą jego przeprowadzenia jest przepis art. 307 k.p.k., natomiast jest ono przepro- wadzane jeszcze przed wszczęciem postępowania karnego. Nie jest więc ono częścią (fazą) procesu. W ramach postępowania sprawdzającego, jeśli zachodzi potrzeba, prze- prowadzać można czynności mające charakter sprawdzający: – zażądanie uzupełnienia w wyznaczonym terminie danych zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie; przy czym to uzupełnienie może na- stąpić również przez przesłuchanie w charakterze świadka osoby zawia- damiającej o przestępstwie; – dokonanie sprawdzenia faktów przez sam organ ścigania31. Artykuł 307 § 2 k.p.k. zabrania przeprowadzania w postępowaniu spraw- dzającym dowodu z opinii biegłego oraz czynności wymagających spisania protokołu. Protokół można sporządzić jedynie z przyjęcia ustnego zawiado- mienia o przestępstwie lub wniosku o ściganie oraz z przesłuchania w cha- rakterze świadka osoby zawiadamiającej o przestępstwie. Te same rygory obowiązują organy ścigania w przypadku, gdy podejmują się one sprawdzenia własnych informacji nasuwających przypuszczenie, że popełniono przestępstwo przed wszczęciem postępowania (art. 307 § 5 k.p.k.). Zażądanie uzupełnienia danych zawartych w zawiadomieniu o przestęp- stwie należy wyraźnie odróżnić od przesłuchania zawiadamiającego w cha- rakterze świadka. W pierwszym przypadku oświadczenia składane przez do- noszącego o przestępstwie będą w dalszym ciągu jedynie zawiadomieniem, jednak będą one miały charakter uzupełniający pierwotne zawiadomienie. Natomiast w wyniku przesłuchania w charakterze świadka zostaną już uzys- kane zeznania od zawiadamiającego. Naturalnie, art. 304a k.p.k. pozwala, aby utrwalić w jednym protokole zawiadomienie o przestępstwie oraz zeznania, ale to rozróżnienie oświadczeń ma znaczenie w trakcie stadium sądowego dla odczytywania zawiadomienia oraz zeznań (por. art. 393 § 2 k.p.k.). Uzupeł- nienie danych zawartych w zawiadomieniu może polegać na uściśleniu, spre- cyzowaniu, wyjaśnieniu lub dodaniu pewnych kwestii, które interesują organ przyjmujący zawiadomienie. Nie jest wykluczone, że zawiadamiający do- starczy organowi procesowemu nie tylko ustne informacje, lecz także doku- menty czy inne przedmioty, które w przyszłym postępowaniu karnym zo- staną włączone w skład materiału dowodowego. 30 Zob. J. Tylman, Instytucja czynności sprawdzających w postępowaniu karnym, Łódź 1984. 31 Zob. § 138 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. – Regulamin wew- nętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. 35 Dokonanie zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie lub pochodzą- cych z innych źródeł sprawdzenia faktów przez organ ścigania we własnym zakresie może polegać np. na rozpytaniu osób, obserwacji lub obejrzeniu miejsca zdarzenia, wystąpieniu z żądaniem przeprowadzenia kontroli przez organ nadrzędny32. Nie ma przeszkód, aby podejmować niemające charak- teru procesowego, czynności operacyjno-rozpoznawcze33. W trakcie postę- powania sprawdzającego należy mieć na uwadze jego cel, jakim jest przeko- nanie się o istnieniu podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawcze- go. Nie można tego celu utożsamiać ściśle z celami postępowania przygoto- wawczego ustanowionymi w art. 297 k.p.k. Skoro jednak postępowanie sprawdzające ma służyć ewentualnemu wszczęciu postępowania przygoto- wawczego, to niekiedy granica między celem postępowania sprawdzającego a celami postępowania przygotowawczego może być niezbyt wyraźna. W tej sytuacji co najmniej wątpliwe jest twierdzenie, że w postępowaniu spraw- dzającym nie wolno rozpytywać osoby podejrzanej lub jej zatrzymać, gdyż realizowany jest tym samym cel wykrycia sprawcy oraz jego ujęcia przypisany postępowaniu przygotowawczemu34. Należy zdać sobie sprawę z tego, że czynności, które pomagają zrealizować cele postępowania przygotowawcze- go, mogą jednocześnie służyć osiągnięciu celu postępowania sprawdzające- go, jakim jest przekonanie się o istnieniu podstawy do wszczęcia postępowa- nia. Nie można więc eliminować z kręgu czynności sprawdzających takich, za pomocą których można realizować cele postępowania przygotowawczego i sprawdzającego. Ważne jest tylko, aby w postępowaniu sprawdzającym czynności owe wykorzystywać wyłącznie do celu postępowania sprawdza- jącego. Czynności podejmowane w postępowaniu sprawdzającym dokumentuje się w formie protokołu, w przypadkach wyraźnie przewidzianych w przepi- sach35. Czynności sprawdzające wymienione w art. 307 § 2 i 3 k.p.k. są czyn- nościami dowodowymi36. Nie oznacza to, że nie nadają się do dowodowego wykorzystania w przyszłym postępowaniu karnym inne zgromadzone w trakcie postępowania przygotowawczego informacje, dokumenty czy przedmioty. Można przecież wykorzystać informacje o osobowym źródle do- wodowym i wprowadzić je w charakterze świadka do procesu albo zaliczyć w poczet dowodów odnalezione przedmioty mające związek z popełnionym przestępstwem (np. narzędzia popełnionego przestępstwa). 32 R.A. Stefański (w:) J. Bratoszewski (i in.), Kodeks..., t. 2, s. 52. 33 Podobnie T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego wraz z komentarzem do ustawy o świadku koronnym, Kraków 2004, s. 777; odmiennie F. Prusak, Postępowanie sprawdzające w nowym k.p.k., Problemy Praworządności 1971, nr 2, s. 40–41. 34 Zob. T. Nowak, Sprawdzenie zawiadomienia o przestępstwie, NP 1978, nr 4, s. 611. 35 Chodzi tu przede wszystkim o art. 307 k.p.k., ale należy mieć na względzie, że również dla niektórych czynności pozaprocesowych (operacyjnych, administracyjno-porządkowych), które mogą być podejmowane w postępowaniu sprawdzającym, zastrzega się formę protokołu (np. dla kontroli osobistej w wypadku wskazanym w § 18 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2005 r. w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów, Dz. U. Nr 141, poz. 1186). 36 Z. Młynarczyk, Czynności sprawdzające i odmowa wszczęcia postępowania karnego, Prok. i Pr. 1995, nr 4, s. 109. 36 czas trwania postępowania sprawdzającego uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa Artykuł 307 § 1 k.p.k. stanowi, że postanowienie o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia albo o odmowie wszczęcia należy wydać najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia. W literaturze istnieje spór odnośnie do charakteru prawnego tego terminu. Jest on uznawany z jednej strony za ter- min instrukcyjny37, a z drugiej – za prekluzyjny38. Przychylić należy się do pierwszego stanowiska, ponieważ niezakończenie postępowania sprawdza- jącego w terminie 30 dni nie oznacza, że nie można podjąć decyzji w przed- miocie wszczęcia lub odmowy postępowania przygotowawczego. W tym pierwszym przypadku niedopuszczalne okazywałoby się ściganie sprawcy czynu zabronionego. Przeszkoda w ściganiu musi przecież wynikać z wyraź- nego przepisu ustawy, a nie być domniemywana na podstawie charakteru terminu. Przepisy kodeksu postępowania karnego nie określają natomiast terminu dla czynności sprawdzających podejmowanych w celu sprawdzenia własnych informacji organów ścigania. Powinny one jednak zakończyć się w jak najkrótszym terminie, a zatem nie należy zbytnio zwlekać i ociągać się bez uzasadnionej przyczyny z ich przeprowadzeniem. 6.3. Podstawa wszczęcia postępowania Podstawą wszczęcia postępowania przygotowawczego jest uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (art. 303 oraz 325a w zw. z art. 303 k.p.k.). Sformułowanie to ma charakter ocenny, nieostry i w praktyce jedno- znaczne stwierdzenie, że zaistniała podstawa do wszczęcia postępowania, może być dużym problemem. Organ procesowy zobowiązany jest do łącznej oceny obu kwestii – za- równo co do uzasadnionego podejrzenia, jak i co do przestępstwa, jedynie bowiem pełne rozważenie tych spraw zapewni, że postępowanie karne, an- gażujące zespół sił ludzkich, czasu i środków materialnych organów proce- sowych nie będzie wszczynane bez powodu lub z błahych powodów39. Przepisy kodeksu postępowania karnego nie wymagają pewności do wszczęcia postępowania przygotowawczego, ale konieczne jest podejrzenie, które jednak musi być nie jakiekolwiek, ale uzasadnione. Muszą zatem istnieć dowody wskazujące na popełnienie przestępstwa, czyli uprawdopodabnia- jące jego popełnienie40. W doktrynie twierdzi się, że podstawa wszczęcia po- stępowania ma charakter obiektywno-subiektywny. Obiektywne jest upraw- dopodobnienie faktu popełnienia przestępstwa, a subiektywny jest stopień tego prawdopodobieństwa. W innym wypadku uważa się, że decydujące znaczenie ma nie to, że według oceny organu procesowego istnieje podej- 37 J. Tylman, Instytucja..., s. 87. 38 W. Chmielarczyk, Instytucja czynności sprawdzających w praktyce wojskowych organów ścigania, WPP 1972, nr 3, s. 370. 39 B. Szyprowski, Uzasadnione podejrzenie..., s. 154. 40 R. Kmiecik, Uprawdopodobnienie w procesie karnym, NP 1983, nr 5, s. 45–49. 37 rzenie popełnienia przestępstwa, ale to, że podejrzenie owo jest obiektywnie uzasadnione41. „Uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa” jest pojęciem bar- dzo szerokim i nieostrym. Nie da się w sposób kazuistyczny określić wszyst- kich stanów, sytuacji i okoliczności uprawdopodabniających podejrzenie po- pełnienia przestępstwa. Ocena tych sytuacji jest pozostawiona organom pro- cesowym. Uzasadnione podejrzenie to określony stan emocjonalny, przeko- nanie, oparte na pewnym ciągu informacji (poszlakach, dowodach, zespole danych), który uwzględniając zasady logicznego rozumowania, wpływa na subiektywny osąd organu procesowego, że zaistnienie określonego zdarzenia było obiektywnie możliwe. Nie może wynikać jedynie z niczym niepopartych przez zawiadamiającego domysłach, niesprawdzonych pogłoskach. W takim wypadku należy podjąć czynności w celu wyjaśnienia faktycznego stanu rze- czy. Do przyjęcia uzasadnionego podejrzenia przestępstwa powinna zacho- dzić co najmniej taka sytuacja, gdy prawdopodobieństwo istnienia zdarzenia jest większe niż tego, że przestępstwa nie popełniono. Słowo „uzasadnione” akcentuje więc racjonalność podejrzenia, co oznacza, że nie może wchodzić w grę intuicja, plotka czy też bliżej niesprecyzowane przypuszczenie42. Wszczęcie postępowania karnego w sprawie może jednak zbiegać się ze wszczęciem postępowania przeciwko konkretnej osobie (in personam). W tej sytuacji, podstawie wszczęcia postępowania przygotowawczego stawia się ostrzejszy wymóg, jaki przewidziany jest dla wszczęcia postępowania prze- ciwko konkretnej osobie. Dane w chwili wszczęcia postępowania muszą za- tem uzasadniać podejrzenie, że czyn popełniła konkretna osoba i uzasadniać jego popełnienie w stopniu dostatecznym (por. art. 313 § 1 k.p.k.). W oma- wianej sytuacji stopień prawdopodobieństwa co do faktu popełnienia prze- stępstwa oraz jego sprawcy musi być wyższy niż w przypadku wszczęcia samego postępowania w sprawie (in rem). postanowienie o wszczęciu śledztwa 6.4. Decyzja o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia (formalne wszczęcie postępowania przygotowawczego) Decyzja o wszczęciu śledztwa43 ma formę postanowienia, które wydawane jest z urzędu lub na skutek zawiadomienia o przestępstwie. Postanowienie o wszczęciu śledztwa wydaje prokurator. W postanowieniu takim, poza ogól- nymi danymi wymaganymi dla każdego postanowienia (art. 94 § 1 k.p.k.) określa się czyn, będący przedmiotem postępowania oraz jego kwalifikację prawną. Z treści art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. wynika, że postanowienie o wszczęciu śledztwa musi zawierać uzasadnienie. Określenie czynu następuje przez jego 41 M. Siewierski, J. Tylman, M. Olszewski, Postępowanie karne w zarysie, Warszawa 1971, s. 185; R.A. Stefański (w:) J. Bratoszewski (i in.), Kodeks..., s. 34. 42 T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 1998, s. 567; Z. Młynarczyk, Wszczęcie śledztwa i dochodzenia, Prok. i Pr. 1995, nr 4, s. 107–108. 43 Zob. J. Gurgul, Wszczęcie postępowania przygotowawczego. Legalizm, odpowiedzialność, aspiracje, Probl. Krym. 2003, nr 240, s. 19. 38 skonkretyzowanie, polegające na wskazaniu czasu i miejsca jego popełnienia oraz innych elementów wchodzących w zakres znamion przestępstwa (§ 143 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych pro- kuratury, Dz. U. Nr 49, poz. 296 z późn. zm.). Opisowi czynu musi odpowiadać kwalifikacja prawna. Musi ona być precyzyjna, dlatego czasem zachodzi po- trzeba powołania dwóch lub więcej przepisów (np. przy kumulatywnej kwa- lifikacji, recydywie itd.). Właściwe określenie czynu i jego kwalifikacji prawnej ma istotne znaczenie dla przyjęcia prawidłowej formy i trybu postępowania przygotowawczego. Przepis art. 303 k.p.k., wskazujący na decyzję o wszczęciu śledztwa, znaj- duje odpowiednie zastosowanie w dochodzeniu w związku art. 325a § 2 k.p.k. Decyzja o wszczęciu dochodzenia ma zatem także formę postanowienia, w którym należy wskazać czyn oraz jego kwalifikację prawną. Zgodnie treścią art. 325e § 1 k.p.k. postanowienie o wszczęciu dochodzenia może zostać za- mieszczone w protokole, o którym mowa w art. 304a k.p.k., czyli w protokole zawierającym zawiadomienie o przestępstwie i zeznania zawiadamiającego przesłuchanego w charakterze świadka. Postanowienie o wszczęciu docho- dzenia nie wymaga uzasadnienia. Wydaje je prowadzący dochodzenie. Nie jest wymagane powiadomienie prokuratora o wszczęciu dochodzenia ani za- twierdzenie przez niego postanowienia o wszczęciu dochodzenia. Regulacja taka jest wyrazem uproszczenia trybu dochodzenia. W sytuacji gdy wydawane jest postanowienie o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia mówi się o formalnym wszczęciu postępowania przygotowa- wczego. Przepisy kodeksu postępowania karnego przewidują jednak możli- wość faktycznego wszczęcia tego postępowania. wszczęcie dochodzenia 6.5. Faktyczne wszczęcie postępowania przygotowawczego W art. 308 k.p.k. przewidziano możliwość faktycznego wszczęcia postę- powania karnego. Paragraf 1 wspomnianego artykułu stanowi, że w granicach koniecznych dla zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem, prokurator albo Policja może w każdej sprawie, w wypadkach niecierpiących zwłoki, jeszcze przed wyda- niem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, przeprowadzić w niezbędnym zakresie czynności procesowe. Postępowanie jest zatem wszczynane z chwilą faktycznego podjęcia czynności procesowej. O tym, czy zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki, decydują zawsze oko- liczności konkretnej sprawy. Ustawodawca daje pierwszeństwo względom pragmatycznym i pozwala na dokonywanie czynności procesowych, mimo braku formalnej decyzji o wszczęciu postępowania przygotowawczego, ale przy jednoczesnym zachowaniu następujących warunków: – zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania (art. 303 i 313 § 1 k.p.k.); podjęcie czynności procesowej wypadek niecierpiący zwłoki 39 – istnieje konieczność zabezpieczenia śladów i dowodów przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem; – istnieje obiektywna obawa, że ślady i dowody zostaną utracone, zniszczo- ne lub zniekształcone, jeśli stosowne czynności nie zostaną podjęte, czyli zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki44. Obawa musi być realna. czynności podejmowane w niezbędnym zakresie czas trwania czynności w niezbędnym zakresie Artykuł 308 § 1 k.p.k. wymienia jedynie przykładowe czynności proceso- we, które mogą być przeprowadzane. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania „a zwłaszcza”, co oznacza „na przykład”, „w szczególności”. Wskazane tam czynności nie tworzą zamkniętego katalogu45. W art. 308 § 1 k.p.k. wymieniono te najważniejsze czynności, które przeważnie pozwalają na szybkie zabezpieczenia śladów i dowodów przed ich utratą. Są to: oglę- dziny, w razie potrzeby z udziałem biegłego46, przeszukanie, czynności okreś- lone w art. 74 § 2 pkt 1 k.p.k., a także inne niezbędne czynności w stosunku do osoby podejrzanej, nie wyłączając pobrania krwi, włosów i wydzielin or- ganizmu. W wypadkach niecierpiących zwłoki, w szczególności z uwagi na możliwość zatarcia śladów lub utraty dowodów, można w toku wspomnia- nych czynności przesłuchać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa w charakterze podejrzanego przed wydaniem postanowienia o przedstawie- niu zarzutów, ale tylko wtedy, jeśli zachodzą warunki do sporządzenia po- stanowienia, o którym mowa w art. 313 § 1 k.p.k. Chodzi tu o istnienie danych dostatecznie uzasadniających, że osoba podejrzana popełniła czyn zabronio- ny. Przesłuchanie rozpoczyna się od informacji o treści stawianego zarzutu. Postępowanie w tzw. niezbędnym zakresie, o którym stanowi art. 308 k.p.k. nie może trwać dłużej niż 5 dni, licząc od momentu podjęcia pierwszej czynności. Również najpóźniej w ciągu 5 dni od dnia przesłuchania podej- rzanego w trybie art. 308 § 2 k.p.k. należy wydać postanowienie o przedsta- wieniu zarzutów bądź, w przypadku braku warunków do jego sporządzenia, umorzyć postępowanie w stosunku do osoby podejrzanej. W sprawach, w których prowadzenie śledztwa jest obowiązkowe, postanowienia wydaje prokurator. W art. 308 k.p.k. ustawodawca odróżnił przeprowadzenie takiej czynności jak przesłuchanie osoby podejrzanej (§ 2) od innych podejmowa- nych w niezbędnym zakresie czynności (§ 1). Artykuł 308 § 2 k.p.k. stanowi, że przesłuchanie we wspomnianym trybie może nastąpić w toku czynności wymienionych w § 1. Najczęściej dopiero po podjęciu innych czynności za- czyna kształtować się podejrzenie co do danej osoby. Termin określony w art. 308 § 3 k.p.k. przewidziany jest do wydania postanowienia o przedsta- wieniu zarzutów albo umorzenia postępowania przeciwko osobie przesłu- 44 Pojęcie „wypadek niecierpiący zwłoki” próbował zdefiniować SN w wyroku z dnia 3 sierpnia 1983 r., I KR 74/83, OSNKW 1984, nr 74, poz. 35 z glosą M. Cieślaka, OSP 1985, z. 3, poz. 62 i z glosą F. Prusaka, NP 1985, nr 2, s. 135. 45 Zob. B. Szyprowski, Dochodzenie w niezbędnym zakresie jako faktyczne wszczęcie postępowania przy- gotowawczego, Prok. i Pr. 2006, nr 11, s. 140–167. 46 W wypadkach niecierpiących zwłoki (art. 308 k.p.k.) powołanie biegłego może nastąpić w innej formie niż pisemne postanowienie, także np. w rozmowie telefonicznej, choć musi ono być w dalszym toku postępowania potwierdzone we właściwej formie. Wyrok SN z dnia 27 kwietnia 2009 r., V KK 379/08, LEX nr 507949. 40 chanej, nie zaś do trwania postępowania w niezbędnym zakresie. Przesłu- chanie w trybie art. 308 § 2 k.p.k. może być pierwszą czynnością wszczynającą faktycznie proces karny i wówczas od tej czynności liczy się zarówno mak- symalny czas trwania postępowania w niezbędnym zakresie, jak i maksy- malny termin do wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów lub umorzeniu postępowania. Owe terminy biegną niezależnie od siebie i w tym sensie postępowanie w niezbędnym zakresie może maksymalnie trwać 5 dni, a terminu, o którym mowa w art. 308 § 3 k.p.k., nie można traktować jako terminu do zakończenia (przedłużenia) czynności w niezbędnym zakresie, ale jedynie jako termin do wydania postanowienia o przedstawieniu zarzu- tów lub o umorzeniu postępowania. Może się więc zdarzyć, że jeśli przesłu- chanie nastąpi nie w pierwszym dniu, ale w kolejnych czterech dniach trwa- jącego postępowania w niezbędnym zakresie, to termin do wydania wspom- nianych postanowień liczyć się będzie od dnia przesłuchania i upłynie on już po upływie 5-dniowego terminu do zakończenia postępowania w niezbęd- nym zakresie. Zgodnie treścią z art. 308 § 6 k.p.k. w przypadkach określonych w § 1 i 2 art. 308 k.p.k. czas trwania śledztwa lub dochodzenia liczy się od dnia pierwszej czynności. W świetle art. 122 § 2 k.p.k. nie ma wątpliwości, że 5-dniowy termin wy- magany do przedstawienia zarzutów nie jest terminem zawitym. W doktrynie z jednej strony ugruntował się pogląd, że termin ten ma charakter instruk- cyjny47, a z drugiej że jego upływ czyni bezskuteczne z mocy prawa wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów48. Za tym, że jest to termin pre- kluzyjny przemawiałby kontekst uregulowania wskazujący na jego stano- wczość i ostateczność (art. 308 § 3 k.p.k. używa zwrotu „najpóźniej w ciągu 5 dni”), z kolei na to, że termin ten zaliczyć można do grupy terminów instruk- cyjnych, wskazywałby fakt, że jest on krótki, kilkudniowy. W literaturze moż- na spotkać się ze stanowiskiem, według którego: „(...) wspomniany pięciod- niowy termin ma charakter prekluzyjny tylko dla wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów na podstawie art. 308 § 3 k.p.k. w związku z art. 313 k.p.k., które to postanowienie «zatwierdza» przesłuchanie przeprowadzone w wypadku niecierpiącym zwłoki. Po upływie tego terminu możliwe będzie natomiast wydanie postanowienia na podstawie art. 313 k.p.k., ale wyklu- czone jest wówczas korzystanie z protokołu przesłuchania podejrzanego w dochodzeniu w niezbędnym zakresie, w przeciwieństwie do innych do- wodów zebranych w trybie art. 308 § 1 k.p.k.49”. Przy interpretacji art. 71 § 1 w zw. z art. 308 § 2 k.p.k. nie ma wątpliwości co do faktu „przekształcenia” osoby podejrzanej w podejrzanego w tzw. do- chodzeniu w niezbędnym zakresie. Prokurator, podejmując decyzję w spra- wie wydania bądź odmowy wydania postanowienia o przedstawieniu za- charakter prawny terminu konsekwencje przesłuchania w charakterze podejrzanego 47 R.A. Stefański, Czynności procesowe w niezbędnym zakresie w nowym kodeksie postępowania karnego, 48 S. Łagodziński, Odmowa wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów i jej prawnokarne skutki, WPP 1998, nr 1–2, s. 54. Prok. i Pr. 1997, nr 4, s. 116. 49 M. Klejnowska, Oskarżony jako osobowe źródło informacji o przestępstwie, Kraków 2004, s. 230. 41 rzutów, dokonuje oceny zarówno legalności podjętych w trybie art. 308 k.p.k. czynności, jak i merytorycznej zasadności postawienia w stan podejrzenia. Wypowiada się on co do zasadności prowadzenia postępowania przeciwko osobie przesłuchanej, a nie tylko jej przesłuchania50, zwłaszcza że przesłu- chanie następuje zwykle obok innych czynności dowodowych. Nie w każdym przypadku decyzja o przesłuchaniu okaże się błędna z punktu widzenia mo- mentu, w którym jest podejmowana. Dopiero z perspektywy czasu może okazać się, że w chwili przesłuchania podejrzanego w dochodzeniu niecier- piącym zwłoki istniał dowód wskazujący w stopniu dostatecznym na taką potrzebę, a następnie jego wiarygodność została obalona. Jeżeli przesłuchanie podejrzanego zostało przeprowadzone, mimo że nie zachodził wypadek nie- cierpiący zwłoki, to wcześniejsze pociągnięcie do odpowiedzialności karnej nastąpiło nie z braku merytorycznych podstaw ścigania, ale z braku meryto- rycznych podstaw zastosowania „przyspieszonego” trybu z art. 308 k.p.k. Wszczęcie postępowania w niewłaściwym trybie nie powinno prowadzić do odmowy wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów albo umorzenia postępowania na podstawie art. 308 § 3 k.p.k.51 Nie jest też wykluczone, że sąd, gdy sprawa trafi do niego, zdecyduje się zdyskwalifikować wspomniane wyjaśnienia. Odmowa wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów na podstawie art. 308 § 3 k.p.k., z powodu braku merytorycznych podstaw do kontynuowania postępowania karnego, powoduje utratę przez osobę prze- słuchaną w charakterze przesłuchanego w trybie art. 308 § 2 k.p.k. tego statusu ex nunc. Nie następuje natomiast wsteczne uchylenie tego statusu i przyjęcie, że podejrzany nie występował w procesie. Postanowienie o odmowie przed- stawienia zarzutów nie przekreśla wartości dowodowej wyjaśnień podejrza- nego, złożonych w trybie art. 308 § 2 k.p.k., i nie wywołuje skutku w postaci nieważności takiego przesłuchania52. Po zakończeniu czynności w niezbędnym zakresie może zostać wydana formalna decyzja o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. Nie może być ona jednak traktowana jako akt inicjujący postępowanie, skoro rozpoczęło się ono z chwilą podjęcia wcześniejszych czynności. W sprawach, w których prowa- dzenie śledztwa przez prokuratora jest obowiązkowe, prowadzący postępo- wanie w niezbędnym zakresie przekazuje sprawę niezwłocznie prokurato- rowi po dokonaniu czynności w niezbędnym zakresie. Pamiętać trzeba, że w przypadku braku podstaw do wydania formalnej decyzji o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia należy wydać postanowienie o umorzeniu postę- powania, a nie o odmowie jego wszczęcia, gdyż zostało ono zainicjowane czynnościami faktycznymi w niezbędnym zakresie. Nie można więc odmówić wszczęcia czegoś, co już zostało wszczęte i trwa. zakończenie czynności w niezbędnym zakresie 50 J. Grochowski, Postawienie w stan podejrzenia w trybie art. 276 k.p.k., PPK 1988, nr 14, s. 67–68. 51 Odmiennie R. Kmiecik, O reasumpcji wadliwych decyzji nie kończących postępowania karnego, NP 1980, 52 R.A. Stefański (w:) J. Bartoszewski (i in.), Kodeks..., s. 63; M. Klejnowska, Wartość dowodowa przy- znania się oskarżonego do winy zanim postawiono go w stan oskarżenia, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe Prawo 2000, t. 29, s. 180. nr 7–8, s. 104. 42 podstawa odmowy wszczęcia postępowania forma odmowy wszczęcia postępowania środki zaskarżenia 6.6. Odmowa wszczęcia śledztwa lub dochodzenia Decyzja o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia ma formę po- stanowienia i zostaje wydana wówczas, gdy organ ścigania nie znajduje pod- staw do wszczęcia procesu karnego. Postanowienie takie może zapaść z uwagi na to, że zawiadomienie o przestępstwie, a także ewentualna jego weryfikacja w postępowaniu sprawdzającym nie stwarzają podstaw do stwierdzenia uza- sadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa. Wszczynaniu postępo- wania stać będą na przeszkodzie okoliczności wymienione w art. 17 § 1 k.p.k. Postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub o jego umorzeniu wy- daje prokurator albo Policja, z zastrzeżeniem, że postanowienie wydane przez Policję wymaga zatwierdzenia prokuratora (art. 305 § 3 k.p.k.). Postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia wydaje prowadzący dochodzenie i rów- nież wymaga ono zatwierdzenia przez prokuratora. Decyzja odmawiająca zainicjowania dochodzenia może zostać zamie- szczona w protokole, o którym mowa w art. 304a k.p.k. i nie wymaga uza- sadnienia (art. 325e § 1 i 2 k.p.k.). Jednak w przypadku złożenia zawiadomie- nia o przestępstwie przez inspektora pracy uzasadnienie postanowienia o od- mowie wszczęcia dochodzenia jest sporządzane na jego wniosek (art. 325e § 1a k.p.k.). O odmowie wszczęcia śledztwa zawiadamia się osobę lub instytucję pań- stwową, samorządową lub społeczną, które złożyły zawiadomienie o prze- stępstwie oraz ujawnionego pokrzywdzonego. Niejednokrotnie pokrzyw- dzony może być jednocześnie zawiadamiającym o przestępstwie. Na posta- nowienie o odmowie wszczęcia śledztwa przysługuje zażalenie pokrzyw- dzonemu oraz wspomnianym instytucjom. Jeżeli osoba lub instytucja, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie nie zostaną w ciągu 6 tygodni powia- domione o odmowie wszczęcia śledztwa, mogą wnieść zażalenie do proku- ratora nadrzędnego albo powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie (art. 306 § 3 k.p.k.). Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawcze- go przysługuje, podobnie jak na decyzję o umorzeniu postępowan
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Proces karny. Część szczególna
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: