Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00242 006935 14488609 na godz. na dobę w sumie
Proces karny. Zarys systemu - ebook/pdf
Proces karny. Zarys systemu - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 645
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0293-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Do rąk Czytelnika trafia jedenaste – a w zasadzie pierwsze w nowym składzie autorskim – wydanie doskonałego podręcznika akademickiego. Jego autorami są obecnie:

Stanisław Waltoś – profesor honorowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesor Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, członek PAN i PAU. Autor kilkuset publikacji z zakresu prawa i procesu karnego, historii prawa i kultury.

Piotr Hofmański – profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownik Katedry Postępowania Karnego tej uczelni, sędzia Sądu Najwyższego. Autor kilkuset publikacji z zakresu prawa i procesu karnego oraz problematyki ochrony praw człowieka.

Czytelnik znajdzie w książce tło historyczne i prawnoporównawcze, jak również warstwę empiryczną, uzupełnione o odesłania do praktyki, najnowsze dostępne dane statystyczne oraz indeks rzeczowy –ilustrowane niezmiennie dowcipnymi rysunkami Szymona Kobylińskiego.

Zachowano układ podręcznika i jej konwencję. Bogate zestawienia literatury umożliwiają pogłębienie omawianych tematów.

Wykład uwzględnia wszystkie ostatnie zmiany polskiej procedury karnej, wraz z wprowadzeniem w formie „Aneksu” do noweli, która zostanie uchwalona w 2013 r., a wejdzie w życie w 1 stycznia 2015 r.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Stanis∏aw WaltoÊ Piotr Hofmaƒski PROCES KARNY Zarys systemu Wydanie jedenaste Warszawa 2013 Opracowanie redakcyjne: Grażyna Polkowska-Nowak Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Anna Gogolewska Ilustracje: Szymon Kobyliński Zdjęcia na okładce: Stanisław Waltoś – Grzegorz Zygier Piotr Hofmański – Krzysztof Michałowski (arch. SN) © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-278-0293-4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział 1. Pojęcia podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.1. Pojęcia procesu karnego i prawa karnego procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.2. Funkcje norm procedury karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1.3. Stosunki procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.4. Cele procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.5. Przedmiot procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.6. Rodzaje procesu w zależności od rodzaju odpowiedzialności prawnej . . . . . . . . . . . . 32 1.7. Działy prawa karnego procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.8. Tryby postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 1.9. Postępowania zasadnicze i dodatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 1.10. Czynności procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1.10.1. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1.10.2. Kategorie czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1.10.3. Warunki niewadliwości czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1.10.4. Następstwa naruszenia warunków niewadliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.10.4.1. Nieważność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.10.4.2. Bezskuteczność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 1.10.4.3. Niedopuszczalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 1.10.4.4. Wadliwość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 1.10.4.5. Bezzasadność (niezasadność) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 1.10.5. Promulgacja i odwoływalność decyzji procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 1.10.5.1. Promulgacja decyzji procesowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 1.10.5.2. Odwoływalność decyzji procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 1.10.5.3. Odwoływalność oświadczeń stron procesowych . . . . . . . . . . . . . . . 62 1.10.6. Prawomocność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 1.10.7. Terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 1.10.8. Dokumentacja czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 1.10.8.1. Protokół . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 1.10.8.2. Notatka urzędowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 6 Spis treści Rozdział 2. Główne tendencje i formy rozwojowe procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . 75 2.1. Formy rozwojowe procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.2. Korzenie współczesnego procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 2.2.1. Proces w Babilonii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 2.2.2. Proces w Grecji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 2.2.2.1. Proces karny w Grecji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 2.2.2.2. Charakterystyka prawa ateńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 2.2.3. Proces karny w Rzymie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.2.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.2.3.2. Proces klasyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.2.3.3. Proces poklasyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 2.2.4. Proces wczesnogermański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 2.2.5. Proces kanoniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.2.6. Proces inkwizycyjny w Niemczech i we Francji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 2.2.6.1. Znaczenie Caroliny (Constitutio Criminalis Carolina) . . . . . . . . . . . . . . 84 2.2.6.2. Powszechny proces niemiecki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.2.6.3. Inkwizycyjny proces francuski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 2.2.7. Proces karny w Anglii i Walii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.2.7.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.2.7.2. Cechy współczesnego procesu angielskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.2.8. Walka o humanitarne oblicze procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 2.2.9. Geneza i rozwój formy mieszanej procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 2.2.9.1. Wielka Rewolucja Francuska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 2.2.9.2. Recepcja formy mieszanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 2.2.10. Współczesny proces francuski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 2.2.11. Współczesny proces niemiecki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2.2.12. Rodowód historyczny współczesnego polskiego procesu karnego . . . . . . . . . . 119 2.2.12.1. Okres porozbiorowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.2.12.2. Okres II Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2.2.13. Powstanie i przeobrażanie modelu procesu karnego Polski Ludowej . . . . . . . . . 124 2.2.13.1. Okres do reform z lat 1949–1950 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.2.13.2. Reformy lat 1949–1950 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2.2.13.3. Okres po roku 1954 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 2.2.13.4. Kodeks postępowania karnego z roku 1969 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 2.2.14. Przemiany procesu karnego III Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 Rozdział 3. Obowiązywanie polskiego prawa karnego procesowego . . . . . . . . . . . . . 135 3.1. Źródła prawa karnego procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 3.1.1. Pojęcie źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 3.1.2. System źródeł prawa karnego procesowego (formalnych) . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 3.1.3. Orzecznictwo sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 3.1.4. Nauka procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 3.1.5. Obyczaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 3.2. Analogia w procesie karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 3.2.1. Rola analogii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 3.2.2. Granice dopuszczalności analogii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3.3. Temporalne i miejscowe obowiązywanie ustawy karnej procesowej . . . . . . . . . . . . . . 144 3.3.1. Obowiązywanie temporalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 3.3.2. Obowiązywanie miejscowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Spis treści 7 3.4. Źródła prawa karnego procesowego obowiązującego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3.4.1. Akty normatywne regulujące proces karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3.4.2. Akty normatywne regulujące ustrój i zasady działania organów procesowych i niektórych innych uczestników procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Rozdział 4. Uczestnicy procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.1. Pojęcie uczestników procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.2. Kategorie uczestników procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4.2.1. Organy procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4.2.1.1. Sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 4.2.1.2. Prokurator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 4.2.1.3. Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne i inne uprawnione służby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4.2.1.4. Organy procesowe w poszczególnych stadiach procesu . . . . . . . . . . . . 176 4.2.2. Strony procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.2.2.1. Spór o pojęcie strony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.2.2.2. Kategorie stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 4.2.2.3. Poszczególne strony czynne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 4.2.2.4. Poszczególne strony bierne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 4.2.3. Reprezentanci stron procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 4.2.3.1. Obrońcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 4.2.3.2. Pełnomocnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 4.2.3.3. Przedstawiciele ustawowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 4.2.4. Rzecznicy interesu społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 4.2.4.1. Cechy wyróżniające rzecznika interesu społecznego spośród uczestników procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 4.2.4.2. Poszczególni rzecznicy interesu społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 4.2.5. Osobowe źródła dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 4.2.6. Pomocnicy organów procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 4.3. Kumulacja ról procesowych i ich rozłączność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Rozdział 5. Naczelne zasady procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 5.1. Ogólne wiadomości o naczelnych zasadach procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 5.1.1. Pojęcie naczelnej zasady procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 5.1.2. Klasyfikacja naczelnych zasad procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 5.1.3. Wyjątki od zasad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.1.4. Wykaz zasad i ich systematyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 5.2. Zasada prawdy materialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.2.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.2.2. Znaczenie zasady prawdy materialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 5.2.3. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 5.2.4. Zasada prawdy materialnej w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 5.3. Zasada obiektywizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 5.3.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 5.3.2. Pojęcie obiektywizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 5.3.3. Zasada obiektywizmu w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 5.4. Zasada współdziałania ze społeczeństwem i instytucjami w ściganiu przestępstw . . 227 5.4.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 8 Spis treści 5.4.2. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 5.4.3. Zasada współdziałania w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 5.4.3.1. Współpraca z obywatelami w ściganiu karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 5.4.3.2. Współudział instytucji państwowych, społecznych i innych jednostek w ściganiu karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 5.4.3.3. Udział ławników w orzekaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.5. Zasady domniemania niewinności i in dubio pro reo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 5.5.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 5.5.2. Racje zasady domniemania niewinności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 5.5.3. Zasada domniemania niewinności w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . 241 5.5.3.1. Istota zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 5.5.3.2. Zakres zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 5.5.4. Zasada in dubio pro reo in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 5.5.5. Zasada in dubio pro reo w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 5.5.6. Ciężar dowodu i jego rozłożenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 5.6. Zasada swobodnej oceny dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 5.6.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 5.6.2. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 5.6.2.1. Swobodna ocena dowodów (w ujęciu teorii kontrolowanej oceny) . . . . 252 5.6.2.2. Ocena dowodów – aprioryczna i aposterioryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 5.6.2.3. Wpływ opinii biegłych na swobodną ocenę dowodów . . . . . . . . . . . . . 254 5.6.3. Zasada swobodnej oceny dowodów w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . 255 5.7. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 5.7.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 5.7.2. Racje zasady bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 5.7.3. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 5.7.4. Zasada bezpośredniości w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 5.7.4.1. Istota zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 5.7.4.2. Pomoc prawna jako odstępstwo od zasady bezpośredniości . . . . . . . . . 264 5.7.4.3. Zasada bezpośredniości w postępowaniu przygotowawczym, odwoławczym, kasacyjnym i trybach szczególnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 5.7.5. Praktyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 5.8. Zasady skargowości i ścigania z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 5.8.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 5.8.2. Zasady in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 5.8.3. Zasada skargowości w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 5.8.4. Zasada ścigania z urzędu w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 5.9. Zasada kontradyktoryjności i zasada inkwizycyjności (śledcza) . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 5.9.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 5.9.2. Zasada kontradyktoryjności in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 5.9.2.1. Racje zasady kontradyktoryjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 5.9.2.2. Warunki kontradyktoryjności procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 5.9.3. Zasada inkwizycyjności in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 5.9.4. Zasady kontradyktoryjności i inkwizycyjności w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 5.9.4.1. Postępowanie przygotowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 5.9.4.2. Postępowanie główne i postępowanie apelacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 5.9.4.3. Ograniczenia kontradyktoryjności postępowania głównego i odwoławczego na rzecz inkwizycyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 Spis treści 9 5.10. Zasada legalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 5.10.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 5.10.2. Zasada legalizmu i oportunizmu in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 5.10.3. Zasada legalizmu w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 5.10.4. Wyjątki na rzecz oportunizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 5.10.5. Zasada legalizmu materialnego a konsensualne zakończenie procesu karnego . . 292 5.10.6. Problem tzw. oportunizmu faktycznego i gwarancje legalizmu . . . . . . . . . . . 294 5.11. Zasada prawa do obrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 5.11.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 5.11.2. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 5.11.3. Zasada prawa do obrony w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 5.11.3.1. Obrona materialna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 5.11.3.2. Obrona formalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 5.12. Zasada publiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 5.12.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 5.12.2. Zasada in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 5.12.3. Zasada publiczności w polskiej procedurze karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 5.13. Zasada kontroli procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 5.13.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 5.13.2. Zasada kontroli in abstracto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 5.13.3. Zasada kontroli procesu w obowiązującej polskiej procedurze karnej . . . . . . 320 5.13.3.1. Kontrola judykacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 5.13.3.2. Kontrola społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 5.13.3.3. Kontrola administracyjna (tzw. nadzór służbowy) . . . . . . . . . . . . . . 323 5.14. Zasada uczciwego (rzetelnego) procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 5.14.1. Z historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 5.14.2. Problem miejsca zasady uczciwego (rzetelnego) procesu w systemie naczelnych zasad procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 5.14.3. Zakres zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Rozdział 6. Dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 6.1. Cechy szczególne postępowania dowodowego w procesie karnym . . . . . . . . . . . . . . . 337 6.1.1. System gwarancji prawdziwych ustaleń faktycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 6.1.2. Stosowanie nowych środków i technik badawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 6.1.3. Prawo i postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 6.1.4. Pojęcie dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 6.1.5. Istota źródła dowodu i środka dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 6.1.6. Przedmiot dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 6.1.7. Czynności dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 6.2. Klasyfikacja dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 6.2.1. Dowody pierwotne i pochodne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 6.2.2. Dowody osobowe i rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 6.2.3. Dowody pojęciowe i zmysłowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 6.2.4. Dowody bezpośrednie i pośrednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 6.2.5. Dowody przypadkowe i z przeznaczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 6.2.6. Dowody ścisłe i swobodne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 6.3. Surogaty udowodnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 6.3.1. Notoryjność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 6.3.2. Oczywistość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 10 Spis treści 6.3.3. Uprawdopodobnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 6.3.4. Domniemania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 6.4. Wprowadzanie dowodów do procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 6.4.1. Sposoby wprowadzania dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 6.4.2. Istota i forma wniosku dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 6.4.3. Oddalenie wniosku dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 6.5. Zakazy dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 6.6. Czynności dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 6.6.1. Czynności poszukiwawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 6.6.1.1. Zatrzymanie rzeczy i przeszukanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 6.6.1.2. Kontrola korespondencji, przekazu informacji i przesyłek . . . . . . . . . . 368 6.6.1.3. Kontrola i utrwalanie rozmów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 6.6.1.4. Poszukiwanie oskarżonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 6.6.2. Czynności ujawniające dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 6.6.2.1. Przesłuchanie: wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadka, opinia biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 6.6.2.2. Okazanie i rozpoznanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 6.6.2.3. Ekspertyza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 6.6.2.4. Oględziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 6.6.2.5. Oględziny i otwarcie zwłok . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 6.6.2.6. Odczytanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 6.6.2.7. Eksperyment procesowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 6.6.2.8. Badanie osoby oskarżonego i wywiad środowiskowy . . . . . . . . . . . . . . 392 6.6.2.9. Świadek koronny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 6.6.3. Czynności kontrolujące dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 6.7. Spór o nowe niekonwencjonalne dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 6.7.1. Przyczyny powstania koncepcji dowodów niekonwencjonalnych . . . . . . . . . . . . 397 6.7.2. Dowody będące przedmiotem sporu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 6.7.3. Uwarunkowania ustawowe regulacji dowodów niekonwencjonalnych . . . . . . . 399 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 Rozdział 7. Środki przymusu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 7.1. Istota i kategorie środków przymusu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 7.2. Zatrzymanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 7.3. Środki zapobiegawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 7.3.1. Funkcje środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 7.3.1.1. Funkcja zasadnicza – funkcja prewencyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 7.3.1.2. Funkcja akcesoryjna – funkcja ochronna. Problem funkcji represyjnej . . . . 417 7.3.2. Ogólne reguły stosowania środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 7.3.2.1. Ogólna podstawa ich stosowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 7.3.2.2. Szczególne podstawy środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 7.3.2.3. Dyrektywy adaptacji do sytuacji procesowej oraz minimalizacji środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 7.3.2.4. Kompetencja do stosowania środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . 420 7.3.3. Rodzaje środków zapobiegawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 7.3.4. Tymczasowe aresztowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 7.3.5. Ogólna charakterystyka nieizolacyjnych środków zapobiegawczych . . . . . . . . . 433 7.3.5.1. Poszczególne nieizolacyjne środki zapobiegawcze . . . . . . . . . . . . . . . . 433 7.4. List żelazny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 7.5. Środki wymuszające spełnienie obowiązków procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 Spis treści 11 7.5.1. Kary porządkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 7.5.2. Przymusowe doprowadzenie do organu procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 7.5.3. Obciążenie dodatkowymi kosztami postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 7.5.4. Immunitety w zakresie środków wymuszających spełnienie obowiązku procesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 7.6. Policja sesyjna, czyli środki wymuszające zachowanie porządku w czasie rozprawy . 443 7.7. Zabezpieczenie majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 Rozdział 8. Przesłanki procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 8.1. Wprowadzenie historyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 8.2. Funkcje systemu przesłanek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 8.3. Spór o istotę przesłanek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 8.4. Kategoryzacja przesłanek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 8.4.1. Przesłanki procesu i przesłanki czynności procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 8.4.2. Przesłanki pozytywne i negatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 8.4.3. Przesłanki ogólne i szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 8.4.4. Przesłanki materialne i formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 8.4.4.1. Przesłanki materialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 8.4.4.2. Przesłanki formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 8.5. Zbieg negatywnych przesłanek procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 464 Rozdział 9. Przebieg procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 9.1. Etapy procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 9.2. Postępowanie przygotowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 9.2.1. Funkcje postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 9.2.1.1. Funkcja przygotowawcza jako funkcja zasadnicza . . . . . . . . . . . . . . . . 469 9.2.1.2. Funkcja profilaktyczna jako funkcja akcesoryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . 471 9.2.1.3. Funkcja względnie prejudycjalna jako funkcja akcesoryjna . . . . . . . . . 472 9.2.2. Formy postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 9.2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 9.2.2.2. Śledztwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 9.2.2.3. Dochodzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 476 9.2.3. Porządek czynności w śledztwie i dochodzeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480 9.2.3.1. Fazy poprzedzające formalne wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . 480 9.2.3.2. Postępowanie przygotowawcze w sprawie (in rem) . . . . . . . . . . . . . . . 481 9.2.3.3. Postępowanie przygotowawcze przeciwko podejrzanemu (in personam) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 9.2.3.4. Zakończenie postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 9.2.3.5. Zawieszenie postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490 9.2.4. Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 9.2.4.1. Formy oddziaływania sądu na postępowanie przygotowawcze . . . . . . 491 9.2.5. Nadzór prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym . . . . . . . . . . . . . . . 493 9.2.5.1. Nadzór procesowy prokuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 9.2.5.2. Nadzór służbowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 9.2.5.3. Kontrola postępowania przygotowawczego sprawowana przez inne osoby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 9.2.5.4. Wzruszanie prawomocnych postanowień o umorzeniu postępowania przygotowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 12 Spis treści 9.3. Postępowanie główne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 9.3.1. Funkcje postępowania głównego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 9.3.2. Porządek czynności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 9.3.2.1. Postępowanie przejściowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 9.3.2.2. Rozprawa główna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505 9.3.2.3. Czynności końcowe postępowania głównego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 520 9.4. Postępowanie apelacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 9.4.1. Funkcje postępowania apelacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 9.4.2. Wyznaczniki aktualnego modelu postępowania apelacyjnego . . . . . . . . . . . . . . 522 9.4.3. Podstawowe pojęcia z zakresu postępowania odwoławczego . . . . . . . . . . . . . . 525 9.4.4. Porządek czynności postępowania apelacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 9.4.4.1. Czynności sądu pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 9.4.4.2. Przygotowanie do rozprawy apelacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 9.4.4.3. Rozprawa apelacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 9.4.4.4. Czynności końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 540 9.4.5. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji po przekazaniu mu sprawy przez sąd odwoławczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 9.5. Postępowanie wykonawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 9.5.1. Funkcje postępowania wykonawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 9.5.2. Porządek czynności w postępowaniu wykonawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 9.5.2.1. Czynności wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 9.5.2.2. Właściwe wykonanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 9.5.2.3. Czynności końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 9.6. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 9.6.1. Zażalenie – środek odwoławczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 9.6.2. Dwuinstancyjność postępowania zażaleniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 9.6.3. Zażalenie – środek niewstrzymujący wykonania zaskarżonego postanowienia (art. 462 § 1) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 9.6.4. Organy rozpoznające zażalenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 9.7. Postępowania korekcyjne po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego . . . . . . . . . . 545 9.7.1. Kasacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 9.7.1.1. Kasacja „zwyczajna” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 9.7.1.1.1. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu i warunki zaskarżenia . . 546 9.7.1.1.2. Podstawy kasacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 9.7.1.1.3. Niedopuszczalność kasacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 9.7.1.1.4. Przebieg postępowania kasacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 9.7.1.2. Kasacja „nadzwyczajna” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 9.7.2. Wznowienie postępowania (sądowego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 9.7.2.1. Wznowienie postępowania na wniosek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 9.7.2.2. Wznowienie postępowania z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 9.7.2.3. Przebieg postępowania wznowieniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 9.7.3. Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 557 9.8. Postępowania następcze po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego . . . . . . . . . . 558 9.8.1. Postępowanie ułaskawieniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 558 9.8.1.1. Prawo łaski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 558 9.8.1.2. Rodzaje postępowania ułaskawieniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559 9.8.1.3. Wykonanie kary a postępowanie ułaskawieniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 561 9.8.2. Postępowanie w sprawie o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, aresztowanie lub zatrzymanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 561 Spis treści 13 9.8.2.1. Przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 9.8.2.2. Uprawnieni do żądania odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 9.8.2.3. Termin do zgłoszenia żądania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 9.8.2.4. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 565 9.8.2.5. Najbardziej charakterystyczne odrębności procedury . . . . . . . . . . . . . . 565 9.8.3. Postępowanie w sprawie wyroku łącznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 9.8.3.1. Pojęcie wyroku łącznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 9.8.3.2. Właściwość i skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 9.8.3.3. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 567 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 568 Rozdział 10. Postępowanie w wyniku skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 10.1. Organy strasburskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 10.2. Warunki dopuszczalności skargi indywidualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 577 10.3. Przebieg postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka . . . . . . . . . 578 10.4. Znaczenie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w polskim procesie karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 581 Rozdział 11. Postępowanie karne transgraniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583 11.1. Wprowadzenie historyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 583 11.2. Zagraniczna pomoc prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 586 11.2.1. Klasyczny zakres zagranicznej pomocy prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 586 11.2.2. Wspólny zespół śledczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 587 11.3. Zatrzymanie dowodów i zabezpieczenie mienia – stosowane w Unii Europejskiej . . 588 11.3.1. „Zamrażanie” za granicą dowodów lub mienia podlegającego przepadkowi na użytek polskiego procesu karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589 11.3.2. „Zamrażanie” w Polsce dowodów lub mienia podlegającego przepadkowi . . 589 11.3.3. Odmowa wykonania orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 590 11.4. Przejęcie i przekazanie ścigania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 590 11.5. Ekstradycja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 593 11.6. Ekstradycja klasyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 593 11.6.1. Ekstradycja klasyczna czynna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 11.6.2. Ekstradycja klasyczna bierna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 11.7. Europejski nakaz aresztowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 597 11.7.1. Wystawianie europejskiego nakazu aresztowania w Polsce . . . . . . . . . . . . . . 599 11.7.2. Wykonywanie europejskiego nakazu aresztowania w Polsce . . . . . . . . . . . . . 600 11.8. Dostarczanie oskarżonego Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu i współpraca z tym Trybunałem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 606 11.8.1. Międzynarodowy Trybunał Karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 606 11.8.2. Postępowanie w zakresie współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 607 11.9. Przejęcie i przekazanie orzeczeń do wykonania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 611 11.10. Wykonywanie w Unii Europejskiej orzeczeń w zakresie kar majątkowych i kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 613 11.10.1. Wykonywanie orzeczeń dotyczących grzywny, nawiązki, świadczenia pieniężnego i orzeczenia zasądzającego od sprawcy koszty procesu . . . . . . . . . . . . 613 11.10.1.1. Wystąpienie polskiego sądu  do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 613 14 Spis treści 11.10.1.2. Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej do polskiego sądu o wykonanie orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 614 11.11. Wykonywanie w Polsce i w państwach członkowskich Unii Europejskiej orzeczeń przepadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 615 11.11.1. Wystąpienie polskiego sądu do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia przepadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 615 11.11.2. Wykonywanie w Polsce orzeczenia sądu unijnego o przepadku . . . . . . . . . 615 11.12. Wykonywanie w państwach członkowskich Unii Europejskiej i w Polsce orzeczeń skazujących na kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 616 11.12.1. Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 616 11.12.2. Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 618 11.13. Wykonywanie w państwach członkowskich Unii Europejskiej i w Polsce orzeczeń skazujących na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, karę ograniczenia wolności, samoistnie orzeczony środek karny, a także orzeczenia o warunkowym zwolnieniu oraz warunkowym umorzeniu postępowania . . . . . . . . . . . . 621 11.13.1. Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia skazującego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, karę ograniczenia wolności, samoistnie orzeczony środek karny, a także orzeczenia o warunkowym zwolnieniu oraz o warunkowym umorzeniu postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 621 11.13.2. Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia karnego związanego z poddaniem sprawcy próbie . . . . . . . . . . . . . . . . . 624 11.14. Wykonywanie orzeczeń o zastosowaniu środków zapobiegawczych w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 626 11.14.1. Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie środka zapobiegawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 626 11.14.2. Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia wydanego w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania . . . . . 627 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 628 Aneks. Podstawowe założenia wielkiej reformy procesu karnego roku 2015 . . . . . . . 633 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 642 Wykaz tablic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 645 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 647 WYKAZ SKRÓTÓW Czasopisma Acta UWr. CPKiNP CPH DDP Dz.U. EP EPS GP GSiP GSP KSP Mon. Prawn. M.P. NP OSP OSNKW OSNPG OSNwSK OSPiKA (OSP) – „Orzecznictwo Sądów Polskich i  Komisji Arbitrażowych” („Orzecz- – „Acta Universitatis Wratislaviensis” – „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” – „Czasopismo Prawno-Historyczne” – „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” – „Dziennik Ustaw” – „Edukacja Prawnicza” – „Europejski Przegląd Sądowy” – „Gazeta Prawnicza” – „Gazeta Sądowa i Penitencjarna” – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Krakowskie Studia Prawnicze” – „Monitor Prawniczy” – „Monitor Polski” – „Nowe Prawo” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego – wyd. Prokuratury Generalnej” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych” Pal. PiP PiŻ PK PP PPK Prok. i Pr. Przegl. Pol. Przegl. Sąd. nictwo Sądów Polskich”) – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Prawo i Życie” – „Problemy Kryminalistyki” – „Problemy Praworządności” – „Problemy Prawa Karnego” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Policyjny” – „Przegląd Sądowy” 16 RPEiS RZN RSCDP Stud. Iur. SKKiP SMO SP-E SP PAN SZP UJ WPP ZN ASW ZN IBPS ZN UG ZN UJ ZN UŁ ZO ZStW Źródła prawa EKPC k.c. k.k. k.k.s. k.k.w. Konstytucja k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.w. k.r.o. k.w. pr.u.s.p. u.o.o.g. u.p.n. u.ś.k. Wykaz skrótów – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Rzeszowskie Zeszyty Naukowe” – „Revue des Sciences Criminelles et de Droit Pénal” – „Studia Iuridica” – „Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne” – „Służba MO” – „Studia Prawno-Ekonomiczne” – „Studia Prawnicze Polskiej Akademii Nauk” – „Studenckie Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Jagiellońskiego” – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” – „Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego” (do 1939 r.) – „Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft” – Europejska Konwencja Praw Człowieka, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – Kodeks cywilny – Kodeks karny – Kodeks karny skarbowy – Kodeks karny wykonawczy – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 IV 1997 r. – Kodeks pracy – Kodeks postępowania administracyjnego – Kodeks postępowania cywilnego – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Kodeks wykroczeń – ustawa z 27 VII 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 z późn. zm.) – ustawa z 12 X 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie nie- których przepisów prawa karnego (Dz.U. Nr 126, poz. 615, uchylona) – ustawa z 26 X 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 z poźn. zm.) – ustawa z  25  VI 1997  r. o  świadku koronnym (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 z późn. zm.) Skrót „art.” wraz z numerem, bez dodatkowego określenia, oznacza artykuł Kodeksu postępowania karnego. WPROWADZENIE Oddawane do rąk Czytelników wydanie jedenaste różni się istotnie od ostatniego, jubileuszowego. Już sama okładka sygnalizuje, że ma ono dwóch autorów, z których ten drugi jest następcą pierwszego w Katedrze. Z tego powodu wydanie to można określić mianem wydania pierwszego, gdyby nie wyraźne nawiązywanie do konstrukcji, sposo- bu narracji i formy dotychczasowych edycji. Nowe wydanie ukazuje się bezpośrednio po uchwaleniu przez Sejm wielkiej reformy procesu karnego, zmierzającej przede wszystkim do rekonstrukcji postępowania przed sądem pierwszej instancji, nadania polskiemu procesowi karnemu cech rzeczywistego procesu skargowego i kontradyktoryjnego. Reforma ma wejść w życie dopiero 1 stycz- nia 2015 r. Do tej daty będą obowiązywać przepisy dotychczasowe, w niejednym zresztą miejscu znowelizowane od czasu ukazania się wydania dziesiątego tego podręcznika. Z  tego powodu zaktualizowane zostały informacje o  stanie prawnym na 1  września 2013 r., o orzecznictwie sądowym oraz literaturze. Równocześnie do podręcznika zos- tał dołączony aneks wprowadzający w istotę reformy procesu karnego, która wejdzie w życie 1 stycznia 2015 r. Mamy nadzieję, że uda się w  ten sposób pogodzić postulat dostarczenia wiedzy o obowiązującym stanie prawnym i teoretycznym z potrzebą przygotowania czytelni- ków na to, co przyniesie im niedaleka przyszłość. Niestety, rozmiary podręcznika znowu nie pozwoliły na włączenie do niego roz- działu poświęconego trybom szczególnym w procesie karnym. Pociechą wszakże jest to, że po 1 stycznia 2015 r. w polskim procesie karnym nie będzie już trybu uprosz- czonego, do tej pory najczęściej stosowanego w praktyce. Aneks dokładnie wyjaśnia, dlaczego tak się stanie. Znacznie natomiast powiększony został rozdział 11, w którym mowa o postępowaniu karnym transgranicznym. To konsekwencja pojawienia się wielu nowych przepisów i gwałtownie wzrastającego znaczenia tego postępowania. Starą i powszechnie znaną prawdą jest to, że warunkiem powstania podręcznika jest współpraca, pomoc i zaangażowanie wielu osób wspierających jego autorów. Win- ni jesteśmy więc wyrazy głębokiej wdzięczności pracownikom Katedry Postępowania Karnego UJ oraz doktorantom za cenne uwagi i pomoc w aktualizowaniu stanu praw- nego, danych statystycznych oraz literatury, za poszukiwania w dziesiątym wydaniu 18 Wprowadzenie usterek i  proponowanie korektur. Szczególnie chcielibyśmy podziękować za to Pani dr  hab.  Dobrosławie Szumiło-Kulczyckiej, dr  hab.  prof.  Uniwersytetu Jagiellońskiego Janinie Czapskiej, Panom dr.  hab.  Adamowi Górskiemu, dr.  Pawłowi Czarneckiemu oraz dr. Dawidowi Dąbrowskiemu. Serdeczne słowa podziękowań należą się także Paniom mgr  Justynie Kowalczyk, naczelnik Wydziału Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości, oraz Agacie Gałuszce- -Górskiej z Wydziału Organizacji Pracy Prokuratury Generalnej za sporządzenie zesta- wień statystycznych, które posłużyły do zaktualizowania informacji o praktyce, w za- sadzie według stanu na koniec 2012 r. Chcielibyśmy także bardzo gorąco podziękować Pani prokurator Beacie Wiraszce-Berezie, sekretarzowi Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, za pomoc w dotarciu trudno dostępnych danych, bez których aktualizowanie tego podręcznika nie byłoby możliwe. W tym miejscu nie może także zabraknąć podziękowań dla Pani Klaudii Szawłow- skiej, zastępcy Redaktora Naczelnego Wydawnictwa Lexis Nexis, za skuteczne nama- wianie do przygotowania tego wydania i opiekę nad nim w Wydawnictwie. Last but really not least chcemy podziękować Pani red. Grażynie Polkowskiej-Nowak, która tradycyjnie redagowała ten podręcznik w wydawnictwie Lexis Nexis. Jej sumien- ność, spostrzegawczość, świetne wyczucie stylu, cierpliwość we współpracy z autorami nie miały sobie równych. Stanisław Waltoś i  Piotr Hofmański Kraków–Zelków–Jastrzębia Góra, sierpień 2013 roku. ROZDZIAŁ 1 POJĘCIA PODSTAWOWE 1.1. POJĘCIA PROCESU KARNEGO I PRAWA KARNEGO PROCESOWEGO Prawo karne to zbiór norm określających odpowiedzialność za czyny zakazane przez ustawę karną pod groźbą kary oraz sposób postępowania w sprawie tej odpowiedzialności. Definicja ta obejmuje prawo karne w znaczeniu ogólnym. Zarys jej rozciąga się na normy regulujące zasady odpowiedzialności i na normy wyznaczające reguły postępo- wania. Nie mówi ona o przestępstwach, lecz o czynach zabronionych pod groźbą kary, a więc również o wykroczeniach. Prawo karne w znaczeniu ogólnym jest jednak poję- ciem używanym raczej przez nieprawników. Dla prawnika jest ono zbyt szerokie, a tym samym niewiele mu mówi. Trzeba je zatem podzielić. Prawo karne dzieli się więc na prawo karne materialne i prawo karne procesowe *1 (formalne). Prawo karne materialne to zbiór norm zakazujących popełniania określonych czynów społecznie szkodliwych, zagrożonych sankcjami karnymi (karami i in- nymi środkami). Po skasowaniu kolegiów do spraw wykroczeń nieaktualne stało się rozróżnienie sądowego i pozasądowego prawa karnego materialnego. W Polsce do sądów należy dziś rozpatrywanie odpowiedzialności zarówno za przestępstwa, jak i za wykroczenia. Pra- wo o wykroczeniach mieści się w pojęciu prawa karnego w znaczeniu ogólnym. Każde prawo materialne ma odbicie w prawie procesowym, choć nie każde realizuje się dzięki działalności odpowiednich organów. Na przykład niektóre działy prawa cy- wilnego strony stosują na zasadzie dwustronnego porozumienia. Strony same zawierają umowę sprzedaży, kierując się przepisami Kodeksu cywilnego. Dopiero spór między nimi powoduje aktywność sądu. Inna sprawa jest z prawem karnym materialnym. Sam fakt wydania i opublikowa- nia zakazu może w dużej mierze zapobiegać popełnianiu społecznie niepożądanych czy- nów, trzeba jednak stworzyć realną groźbę ścigania za nieprzestrzeganie tych zakazów, *2 20 Rozdział 1 ponieważ zrezygnowanie z procesu karnego spowodowałoby całkowite lekceważenie norm prawa karnego materialnego, ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z ta- kiego stanu rzeczy. Wiele lat temu prof. Marian Cieślak lapidarnie ujął to w słowach: „Bez procesu karnego prawo karne materialne byłoby jak strach na wróble”1. Prawo karne materialne nie jest poza tym prawem nadającym się do stosowania w  drodze porozumienia zawieranego na przykład między dwiema osobami, z  zupeł- nym pominięciem organów państwowych. Nie można sobie nawet wyobrazić arbitrażu opartego na normach prawa karnego. Określanie konsekwencji prawnych naruszenia zakazu karnego i ich praktyczna realizacja nie mogą więc należeć do sfery działania jednostek czy niezorganizowanych zbiorowości w społeczeństwie.2 *3 Prawo karne procesowe to zbiór norm prawnych regulujących proces karny2. Taka definicja narzuca konieczność niezwłocznego wyjaśnienia istoty procesu karnego. *4 Proces karny to zespół prawnie uregulowanych czynności, których celem jest wykrycie przestępstwa i jego sprawcy, osądzenie go za to przestępstwo i ewen- tualne wykonanie kary, środków karnych oraz środków zabezpieczających. Porównując pojęcia prawa karnego procesowego i procesu karnego, można powie- dzieć, że pierwsze leży na płaszczyźnie normatywnej (powinności prawnej), drugie zaś na płaszczyźnie faktycznej (ale w prawie relewantnej). Ponieważ prawo karne procesowe z góry nadaje kształt prawny procesowi, zdarza się często, że zarówno w mowie potocznej, jak i w języku prawniczym utożsamia się prawo karne procesowe z  procesem karnym. Najlepszym tego przykładem są akade- mickie podręczniki z zakresu prawa karnego procesowego noszące tytuły: Proces karny Polski Ludowej3, Polski proces karny4, Proces karny5, Polski proces karny przed sądem powszechnym6, Postępowanie karne w zarysie7, Polskie postępowanie karne8. Zamiennie nieraz używa się terminów „procedura” i 
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Proces karny. Zarys systemu
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: