Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00198 005177 13081577 na godz. na dobę w sumie
Procesy demograficzne w województwie łódzkim w XXI wieku - ebook/pdf
Procesy demograficzne w województwie łódzkim w XXI wieku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-929-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przemiany demograficzne – przede wszystkim depopulacja i starzenie się ludności – coraz częściej przedstawiane są, w zależności od nastawienia osoby/instytucji oceniającej, jako wyzwanie lub jako zagrożenie. Od kilkunastu lat w polskich realiach myślenie o przyszłości demograficznej widoczne jest również w skali mezzo, tj. w skali regionów/województw, a nie jedynie w skali kraju. Kolejne województwa odkrywają, że przemiany demograficzne mogą stać się głównym hamulcem rozwoju nie tylko w długim, ale również w średnim okresie. W opracowaniu skoncentrowano się na określeniu zmian w liczbie i rozmieszczeniu ludności województwa łódzkiego. Uwzględniono najważniejsze demograficzne czynniki wywołujące te zmiany, a zatem zachowania rozrodcze i matrymonialne, stan zdrowia i umieralność oraz migracje. Za źródło informacji posłużyły zarówno dane ewidencji bieżącej ludności, dane z dwóch ostatnich spisów powszechnych, jak i najnowsza prognoza demograficzna GUS. Prowadzone analizy, oprócz poziomu regionalnego, uwzględniają zróżnicowanie lokalne na poziomie powiatów. Książka jest skierowana do decydentów sektora publicznego – odpowiedzialnych za realizację regionalnej i lokalnej polityki społecznej, przede wszystkim za dostarczanie najważniejszych usług społecznych (edukacja, ochrona zdrowia, zaopatrzenie w media), oraz do przedsiębiorców – zainteresowanych tym, jak zmieniająca się demografia będzie kształtować popyt na dobra i usługi rynkowe oraz podaż pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Szukalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 © Copyright by Authors, Łódź 2015 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Publikacja dofinansowana przez Dziekana Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07087.15.0.K RECENZENT Jan Paradysz REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Danuta Bąk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Ark. wyd. 10,0; ark. druk. 10,5 ISBN 978-83-7969-279-8 e-ISBN 978-83-7969-929-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści P. Szukalski Wprowadzenie Anna Janiszewska Depopulacja ludności w województwie łódzkim Piotr Szukalski Przemiany zachowań rozrodczych w województwie łódzkim Piotr Szukalski Rodziny i małżeństwa w województwie łódzkim Piotr Szukalski, Michał Przybylski Stan zdrowia mieszkańców województwa łódzkiego Dorota Kałuża-Kopias Migracje w województwie łódzkim Piotr Szukalski Sytuacja demograficzna Łodzi na tle innych wielkich polskich miast 7 11 33 59 83 109 145 Wprowadzenie Przemiany demograficzne – przede wszystkim depopulacja i starzenie się ludności – coraz częściej przedstawiane są, w zależności od nasta- wienia osoby/instytucji oceniającej, jako wyzwanie lub jako zagrożenie. Wyzwanie − albowiem zmniejszająca się liczba ludności oznaczać może poprawę stanu środowiska, lepsze zaspokajanie potrzeb ludności, re- dukcję skali takich problemów społecznych jak bezrobocie; zaś starze- nie się ludności prowadzić może do wzrostu popytu na pracochłonne usługi opiekuńczo-pielęgnacyjne i  powstawania nowych nisz rynko- wych w  ramach „srebrnej” gospodarki. Zagrożenie natomiast − gdyż mniejsza liczba mieszkańców oznacza wyższe przeciętne i  krańcowe koszty zaopatrzenia w usługi społeczne, czy niższe wpływy podatkowe, z kolei wyższy odsetek osób starszych prowadzi do wyższego udziału wydatków socjalnych w  ramach PKB i  wzrostu zapotrzebowania na bardzo kosztowne usługi lecznicze i pielęgnacyjne w ostatnich latach życia. Niejednoznaczność oceny długookresowych skutków przemian demograficznych nie zmienia przekonania, iż oceny negatywne, obawy przed skutkami depopulacji, a zwłaszcza „siwego tsunami”, zdecydowa- nie przeważają nad nadziejami związanymi z tymi procesami. Od kilkunastu lat w polskich realiach myślenie o przyszłości demo- graficznej widoczne jest również w skali mezzo, tj. w skali regionów/ województw, a nie jedynie w skali kraju. Kolejne województwa odkry- wają, że przemiany demograficzne mogą stać się głównym hamulcem rozwoju nie tylko w długim, ale również w średnim okresie1. Do gro- na takich regionów dołączyło kilka lat temu województwo łódzkie. Po latach marginalizowania problematyki demograficznej i doszukiwania 1 Ten sposób myślenia widoczny jest już na poziomie lokalnym. Prowadzone w Katedrze Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej UŁ badania liderów lokal- nych wskazują, że wyludnianie się wskutek emigracji, a zwłaszcza emigracje zagraniczne osób młodych są wymieniane obecnie na pierwszym miejscu jako zagrożenie rozwoju przez samorządowców województwa łódzkiego, spychając bezrobocie, ubóstwo i inne problemy na dalszy plan. 8 się w  odpływie młodych ludzi w  przeważającej mierze pozytywów („eksport bezrobocia”, remittances, doświadczenia zawodowe, praktycz- na znajomość języków obcych), do świadomości władz województwa i opinii publicznej dociera to, że zmniejszanie się liczby ludności w po- łączeniu ze wzrostem odsetka osób starszych będzie decydować o przy- szłości regionu. Przejawem powyższej zmiany w sposobie myślenia jest silne akcentowanie problematyki ludnościowej w dokumentach strate- gicznych województwa, w tym uchwalenie regionalnego Planu przeciw- działania depopulacji. Niniejszy tom poświęcony jest analizie sytuacji demograficznej wo- jewództwa łódzkiego, ze szczególnym uwzględnieniem stolicy regionu. Łódź bowiem – w okresie PRL określana mianem demograficznego la- boratorium Polski, z uwagi na przyspieszony proces przemian struktury i wielkości rodziny – jest „odpowiedzialna” w dużym stopniu za sytuację ludnościową regionu, gdyż zamieszkuje ją prawie 30 populacji regio- nu, a jednocześnie wyróżnia się na tle innych wielkich miast zarówno złą sytuacją zdrowotną, jak i niską atrakcyjnością osiedleńczą. W skład niniejszego tomu wchodzi sześć opracowań poświęconych kolejno: przemianom dotyczącym liczby i rozmieszczenia ludności re- gionu, zachowaniom rozrodczym, rodzinom i małżeństwom, sytuacji zdrowotnej, migracjom oraz specyfice sytuacji ludnościowej Łodzi. Teksty te zostały przygotowane przez pracowników i doktorantów Uni- wersytetu Łódzkiego, jednostki akademickiej, która w naturalny sposób predestynowana jest do prowadzenia badań w zakresie przemian lud- nościowych na tym terenie. W ostatnich kilkunastu latach pracownicy tej uczelni przygotowali wiele opracowań poświęconych problematyce przemian demograficznych regionu, czego wyrazem niech będzie znaj- dujący się poniżej spis najważniejszych, zwartych pozycji z  ostatnich lat. Duża część z tych opracowań dostępna jest w elektronicznej wer- sji w  Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (http://dspace.uni.lodz. pl:8080/xmlui/). Piotr Szukalski Wprowadzenie Bibliografia 9 Bald K., Markowski T. (red.) [2005], Obszar me- tropolitalny Łodzi – wyzwania i problemy, Biuletyn KPZK PAN, z. 215 Dzieciuchowicz J. [2014], Ludność Łodzi − roz- wój i przemiany strukturalne, Wyd. UŁ, Łódź Janiszewska A. [2007], Dobór przestrzenny i demograficzno-społeczny małżeństw za- wieranych w Łodzi, Wyd. UŁ, Łódź Janiszewska A. [2013], Zachowania matrymo- nialne i prokreacyjne w Polsce – ujęcie geo- graficzne, Wyd. UŁ, Łódź Kałuża D., Kowaleski J. T., Lange M., Nowak- -Sapota W., Szukalski P. [2008], Proble- my demograficzne społeczności łódzkiej w społeczno-ekonomicznym i zdrowotnym, Wyd. Biblioteka, Łódź aspekcie Kowaleski J. T. (red.) [1997], Procesy demogra- ficzne w Makroregionie Środkowym, Absol- went, Łódź Kowaleski J. T. (red.) [2002], Reprodukcja lud- ności i mobilność przestrzenna na obszarze Ziemi Łódzkiej, Wyd. UŁ, Łódź Kurek S., Lange M. [2013], Zmiany zachowań prokreacyjnych w Polsce w ujęciu prze- strzennym, Wyd. Nauk. UP, Kraków Liszewski S. [2001], Zarys monografii woje- wództwa łódzkiego, ŁTN, Łódź Obraniak W. [2007], Ludność Łodzi i innych wiel- kich miast w Polsce w latach 1984−2006, Urząd Statystyczny w Łodzi, Łódź Rokicka E. (red.) [2013], Jakość życia mieszkań- ców Łodzi i jej przestrzenne zróżnicowanie, Wyd. UŁ, Łódź Rzepkowski A. [2008], Ludność miasta Łodzi w latach 1918−1939, Wyd. UŁ, Łódź Starosta P. (red.) [2012], Zróżnicowanie zaso- bów kapitału ludzkiego i społecznego w re- gionie łódzkim, Wyd. UŁ, Łódź Szukalski P. (red.) [2010], Społeczno-demo- graficzne wyzwania stojące przed Łodzią i województwem łódzkim, „Acta Universi- tatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 35, Wyd. UŁ, Łódź, http://dspace.uni.lodz. pl:8080/xmlui/handle/11089/254 [dostęp 12.09.2015] Szukalski P. [2012], Sytuacja demograficz- na Łodzi, Wyd. Biblioteka, Łódź, http:// dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/han- dle/11089/3445 [dostęp 12.09.2015] Szukalski P. [2012], Raport z realizacji grantu Prezydenta Miasta Łodzi „Zapaść demo- graficzna Miasta i jej skutki dla przyszłości Łodzi”, http://dspace.uni.lodz.pl:8080/ xmlui/bitstream/handle/11089/3539 [do- stęp 12.09.2015] Szukalski P., Fernandez-Martinez C., Weyman T. [2013], Lodzkie Region: Demographic challenges within an ideal location, „OECD LEED Working Paper”, http://www.oecd. org/cfe/leed/LODZKIE 20REGION_V7.pdf [dostęp 12.09.2015] Wprowadzenie Depopulacja ludności w województwie łódzkim Anna Janiszewska Katedra Studiów Ludnościowych i Badań nad Usługami Uniwersytet Łódzki Wstęp Współczesne przemiany demograficzne, które objęły kraje europejskie, w  tym Europę Środkowo-wschodnią, doprowadziły w  wielu krajach do spadku liczby ludności. Według studium Regiony wyludniające się: nowy paradygmat demograficzny i terytorialny, opracowanego na zlece- nie Komisji Rozwoju Regionalnego Parlamentu Europejskiego (2008), ze zjawiskiem depopulacji ludności mamy do czynienia przede wszyst- kim w  nowych państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz we wschodniej części Niemiec. Prawie we wszystkich krajach Unii Euro- pejskiej można znaleźć regiony, w których liczba ludności zaczęła spa- dać już w latach 1980. Oznacza to nasilenie procesów depopulacyjnych w wymiarze regionalnym i lokalnym. Zjawisko spadku liczby ludności w  regionach można rozpatrywać w ramach koncepcji „regionu kurczącego się” (shrinking region), która pojawiła się na początku lat 2000. Koncepcja ta dotyczy w największym skrócie zmniejszania się liczby mieszkańców danego regionu na prze- strzeni jednego pokolenia. Przeprowadzona w  ww. Raporcie Komisji Rozwoju Regionalnego PE typologia „regionów kurczących się” wyróż- nia cztery typy, a kryterium ich wyodrębnienia stanowi spadek liczby ludności w latach 2005–2030. Dwa pierwsze wyróżnione typy odnotują spadek liczby ludności prawie pewny lub prawdopodobny, a dla następ- nych dwóch przewidziano, że będzie to mało prawdopodobne i zupeł- nie nieprawdopodobne. Na obszarze naszego kraju wyznaczono wówczas tylko jeden re- gion (województwo małopolskie), dla którego przewidziano, że spadek liczby ludności będzie zupełnie nieprawdopodobny, a dla województw mazowieckiego, wielkopolskiego i pomorskiego mało prawdopodobny. Pozostała część regionów Polski będzie podlegała w latach 2005–2030 procesom depopulacyjnym. Województwo łódzkie znalazło się grupie 12 dziesięciu jednostek administracyjnych naszego kraju o prawdopodob- nym spadku liczby ludności, gorszy scenariusz przewidziano tylko dla dwóch województw (śląskiego i opolskiego), gdzie wyludnienie będzie prawie pewne. Na znaczenie procesów depopulacyjnych w województwie łódzkim wskazuje także Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego 2020, która jest najważniejszym dokumentem samorządu województwa określają- cym wizję jego rozwoju. Autorzy Strategii wskazują, że problemy demo- graficzne w województwie łódzkim należą do największych w kraju, po- nieważ w regionie obserwuje się jeden z najintensywniejszych procesów depopulacji o  utrwalonym trendzie i  niekorzystnej prognozie. Takie rozmiary depopulacji w regionie łódzkim powinny być istotnym czyn- nikiem, który w nowy sposób zdefiniuje strategie rozwoju tego obszaru, a przede wszystkim celów i warunków realizacji jego polityki ludnoś- ciowej. Z tego powodu opracowano Plan przeciwdziałania depopulacji w województwie łódzkim. Główny cel planu ma stanowić: [o]dbudowa kapitału ludzkiego poprzez tworzenie sprzyjających warunków na rynku pracy, rozwój wykształcenia i kompetencji oraz poprawę jakości życia mieszkańców wo- jewództwa łódzkiego w perspektywie krótko- i długookresowej. 1. Rozmiary depopulacji Analiza tendencji rozwojowej potencjału ludnościowego województwa łódzkiego została przeprowadzona z uwzględnieniem dłuższej perspek- tywy czasowej. Uważano bowiem, że prawidłowe określenie kierunku zmian ludnościowych wymaga prześledzenia ich na przestrzeni kilku- dziesięciu lat. Dlatego omawiając zmiany w zaludnieniu regionu, rozpo- częto analizę od lat 50. ubiegłego wieku. Po gwałtownym regresie demograficznym podczas II wojny świato- wej potencjał ludnościowy województwa łódzkiego zwiększał się w wol- nym tempie. W latach 1950–19601 liczba ludności wzrosła z 2 140,8 tys. do 2 361 tys. osób (średnio w ciągu roku powyżej 22 tys.) (por. tab. 1). Następne dwa okresy międzyspisowe (1960–1970 i 1970–1978) wyka- zały mniejsze tempo przyrostu ludności w regionie w ciągu roku. Śred- nioroczny przyrost wyniósł odpowiednio 12,5 tys. (w latach 1960–1970) 1 Wykorzystane dane statystyczne dotyczące zaludnienia w województwie łódzkim dla lat 1950–1988 zostały przeliczone i podane według podziału administracyjne- go na dzień 1.01.1999 r. Pochodzą one z opracowania A. Gawryszewskiego [2005]. Anna Janiszewska 13 i 13,3 tys. (w latach 1970–1978). Wzrost ten dotyczył głównie ludności miejskiej, o czym świadczy współczynnik urbanizacji, który zwiększył się z 50,4 (1950 r.) do 64,3 w 1988 r. Według danych pochodzących ze spisów powszechnych ludności rok 1988 był ostatnim, w którym od- notowano wzrost liczby ludności w  stosunku do poprzedniego spisu (przyrost o ponad 111 tys. osób). Następne dwa spisy z lat 2002 i 2011 wykazały już spadek zaludnienia regionu łódzkiego. Spadek w  latach 1988–2002 wyniósł prawie 91 tys., a w 2002–2011 nieco ponad 74 tys. osób. Straty w potencjale ludnościowym od roku 1988 wykazały tak- że inne województwa w Polsce, są to następujące województwa: opol- skie (5,97 ), śląskie (5,65 ), świętokrzyskie (2,79 ), lubelskie (1,52 ) i dolnośląskie (1,12 ). Należy jednak zaznaczyć, że względny spadek ludności w  województwie łódzkim był największy (6,10 ). W  wyni- ku zmniejszania się potencjału ludnościowego w  województwie spa- dał jego udział w zaludnieniu krajowym, od 8,7 w 1950 r. do 6,6 w 2011 r. Przyczyniło się to także do zmniejszenia gęstości zaludnienia w województwie, ze 148 osób/km2 w 1988 r. do 139 osób/km2 w 2011 r. Tabela 1. Rozwój liczby ludności województwa łódzkiego w latach 1950–2011 (na podstawie spisów powszechnych) Wyszczególnienie Liczba ludności 1950 1960 1970 1978 1988 2002 2011 Ogółem 2 140,8 2 361,0 2 486,5 2 592,7 2 703,7 2 612,9 2 538,7 Udział w zaludnieniu kraju 8,7 8,0 7,6 7,4 7,1 6,8 6,6 Miasto 1 079,9 1 271,2 1 414,8 1 570,6 1 737,1 1 697,7 1621,8 ludności miejskiej 50,4 53,8 56,9 60,6 64,3 Wieś 1 060,8 1 089,7 1 071,7 1 022,1 966,6 ludności wiejskiej 49,6 46,2 43,1 39,4 35,7 65,0 915,1 35,0 63,9 916,9 36,1 Uwaga: dane dla lat 1950–1988 według podziału administracyjnego na 01.01.1999 r. Źródło: Gawryszewski [2005]. Analiza zmian ludnościowych województwa łódzkiego, przeprowa- dzona na podstawie dostępnych danych dla lat 1995–2013, wskazuje na stałą tendencję spadkową liczby ludności. Na kształtowanie się depo- pulacji regionu łódzkiego większe oddziaływanie mają zmiany liczby ludności miejskiej niż wiejskiej. Wyższe tempo spadku liczby ludno- ści mieszkającej w  miastach potwierdzają jednopodstawowe indeksy Depopulacja ludności w województwie łódzkim 14 dynamiki liczby ludności obliczone dla kolejnych lat analizowanego okresu przy przyjęciu roku 1995 jako bazy (tab. 2). W końcowym okre- sie analizy (2013 r.) indeks przybrał wartość 91,3 dla ludności miejskiej i 97,6 dla wiejskiej. O zdecydowanie większej dynamice spadku liczby ludności w miastach niż na wsi świadczą także zmiany wartości współ- czynnika gęstości zaludnienia. Na terenach miejskich zmniejszył się on z 1547 osób/km2 (1988 r.) do 1403 osób/km2 (2011 r.), zaś na wsiach z 56,5 osób/km2 do 53,5 osób/km2. Tabela 2. Rozwój liczby ludności województwa łódzkiego w latach 1995–2013 (stan w dniu 31 XII) Rok 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Liczba ludności Ogółem 2 687 761 2 680 350 2 672 823 2 663 608 2 637 438 2 627 824 2 617 318 2 607 380 2 597 094 2 587 702 2 577 465 2 566 198 2 555 898 2 548 861 2 541 832 2 542 436 2 536 681 2 524 651 2 513 093 Miasta 1 744 590 1 740 721 1 735 527 1 730 078 1 718 139 1 709 881 1 701 332 1 692 382 1 682 773 1 674 882 1 665 261 1 657 288 1 647 086 1 638 657 1 630 989 1 622 813 1 615 408 1 606 066 1 593 021 Wieś 943 171 939 629 937 296 933 530 919 299 917 943 915 986 914 998 914 321 912 820 912 204 908 910 908 812 910 204 910 843 919 623 918 273 918 585 920 072 Dynamika ludności 1995 = 100 Wieś 100,0 99.6 99,4 99,0 97,5 97,3 97,1 97,0 96,9 96,8 96,7 96,4 96,4 96,5 96,6 97,5 97,4 97,4 97,6 Miasta 100,0 99,8 99,5 99,2 98,6 98,0 97,5 97,0 96,5 96,0 95,5 95,0 94,4 93,9 93,5 93,0 92,6 92,1 91,3 Ogółem 100,0 99,7 99,4 99,1 98,1 97,8 97,4 97,0 96,6 96,3 95,9 95,5 95,1 94,8 94,6 94,6 94,4 93,9 93,5 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych, http://stat.gov.pl/bdl/ app/strona.html?p_name=indeks/ Spadkowy trend liczby ludności w latach 1995–2013 nie był charaktery- styczny tylko dla województwa łódzkiego (w Polsce spadek liczby ludności od 1997 r., niewielki wzrost w latach 2008–2011 i znów spadek w 2012– 2013), wystąpił on jeszcze w  ośmiu województwach: opolskim, śląskim, Anna Janiszewska
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Procesy demograficzne w województwie łódzkim w XXI wieku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: