Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00510 010141 17906883 na godz. na dobę w sumie
Prognozowanie inflacji w polityce pieniężnej - ebook/pdf
Prognozowanie inflacji w polityce pieniężnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 252
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1166-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest monografią o wykorzystaniu prognoz inflacji w polityce pieniężnej czterech krajów Europy Środkowej: Czech, Polski, Słowacji i Węgier.

Opracowanie zawiera niedostępną dotychczas w polskim piśmiennictwie ekonomicznym syntezę informacji na temat zawarty w tytule oraz badania empiryczne dotyczące roli prognoz inflacji w polityce monetarnej ukazane w szerszym kontekście. W publikacji przedstawiono podstawy teoretyczne przemawiające za wykorzystaniem prognoz w prowadzeniu polityki pieniężnej, istotę i rodzaje prognoz inflacji oraz konsekwencje ich stosowania.

 

Kieruję wyrazy uznania pod adresem autorki, która – pokonując wiele przeszkód, realizując trudne, odpowiedzialne, często dyskusyjne zadania – uzyskała rezultaty nie tylko Ją satysfakcjonujące, ale również przyczyniające się do poważnego wzbogacenia wiedzy teoretycznej i praktycznej na rozważane w pracy tematy. Dlatego też myślę, iż zainteresowanie książką będzie duże, a jej oceny pochlebne. Chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze jedną cechę ocenianego tekstu. Otóż uważam, że godnym podkreślenia i wysokiej oceny jest szacunek, z jakim pani Magdalena Szyszko odnosi się do różnych poglądów, koncepcji i nurtów myślenia, przy jednoczesnym klarownym wyrażaniu swojego stanowiska w kwestiach będących przedmiotem rozważań.

Prof. dr hab. Bogusław Pietrzak

Katedra Skarbowości SGH

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Szyszko:Szyszko 16/11/09 9:06 PM Page 1 K sià˝ ka jest mo no gra fià o wy ko rzy sta niu pro gnoz in fla cji w po li ty ce pie ni´˝ nej czte rech kra jów Eu ro py Ârod ko wej: Czech, Pol ski, S∏o wa cji i W´ gier. Opra co wa nie za wie ra nie do st´p nà do tych czas w pol skim pi Êmien nic twie eko no micz nym syn te z´ in for ma cji na te mat za war ty w ty tu le oraz ba da nia em pi rycz ne do ty czà ce ro li pro - gnoz in fla cji w po li ty ce mo ne tar nej uka za ne w szer szym kon tek Êcie. W pu bli ka cji przed sta - wio no pod sta wy teo re tycz ne prze ma wia jà ce za wy ko rzy sta niem pro gnoz w pro wa dze niu po li ty ki pie ni´˝ nej, isto t´ i ro dza je pro gnoz in fla cji oraz kon se kwen cje ich sto so wa nia. Kie ru j´ wy ra zy uzna nia pod ad re sem au tor ki, któ ra – po ko nu jàc wie le prze szkód, re ali zu jàc trud ne, od po wie dzial ne, cz´ sto dys ku syj ne za da nia – uzy ska ∏a re zul ta ty nie tyl ko Jà sa tys fak cjo - nu jà ce, ale rów nie˝ przy czy nia jà ce si´ do po wa˝ ne go wzbo ga ce nia wie dzy teo re tycz nej i prak tycz - nej na roz wa ˝a ne w pra cy te ma ty. Dla te go te˝ my Êl´, i˝ za in te re so wa nie ksià˝ kà b´ dzie du ˝e, a jej oce ny po chleb ne. Chcia∏ bym zwró ciç uwa g´ na jesz cze jed nà ce ch´ oce nia ne go tek stu. Otó˝ uwa - ˝am, ˝e god nym pod kre Êle nia i wy so kiej oce ny jest sza cu nek, z ja kim pa ni Mag da le na Szysz ko od no si si´ do ró˝ nych po glà dów, kon cep cji i nur tów my Êle nia, przy jed no cze snym kla row nym wy ra ˝a niu swo je go sta no wi ska w kwe stiach b´ dà cych przed mio tem roz wa ˝aƒ. Prof. dr hab. Bo gu s∏aw Pie trzak Ka te dra Skar bo wo Êci SGH Mag da le na Szysz ko jest dok to rem na uk eko no micz nych. Pra cu je na sta no wi sku ad iunk ta w Ka te drze Ban ko wo Êci i Ryn ku Fi nan so we go Wy˝ szej Szko ∏y Ban ko wej w Po zna niu. Wspó∏ - pra cu je rów nie˝ z Ka te drà Teo rii Pie nià dza i Po li ty ki Pie ni´˝ nej Uni wer sy te tu Eko no micz ne go w Po zna niu. Jej za in te re so wa nia na uko we sku pio ne sà wo kó∏ pro ble ma ty ki po li ty ki mo ne - tar nej, w szcze gól no Êci wy ko rzy sta nia pro gnoz in fla cji przez ban ki cen tral ne wdra ˝a jà ce no wo cze sne stra te gie po li ty ki pie ni´˝ nej. www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel. 022 31 12 222, fax 022 33 77 601 Cena 44 z∏ Magdalena Szyszko Prognozowanie inflacji w polityce pieni´˝nej M a g d a l e n a S z y s z k o P r o g n o z o w a n i e i n f l a c j i w p o l i t y c e p i e n i ´ ˝ n e j E S N A N I F strSzyszko 2/09/09 7:52 Page 1 Prognozowanie inflacji w polityce pieni´˝nej strSzyszko 2/09/09 7:52 Page 2 E S N A N I F strSzyszko 2/09/09 7:52 Page 3 Magdalena Szyszko Prognozowanie inflacji w polityce pieni´˝nej Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2009 Przedmowa Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Katarzyna Kuźniak Recenzent: prof. zw. dr hab. Bogusław Pietrzak Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Kostas Tsipsos/iStockphoto.com Seria: Finanse © Wydawnictwo C.H. Beck 2009 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Cyfrowe Centrum Druku i Fotografii, Bydgoszcz ISBN 978-83-255-1166-1 4 Spis treści Przedmowa Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Prognozowanie inflacji a wybrane aspekty polityki pieniężnej . . . . . . . . 1.1. Potrzeba i uwarunkowania wykorzystania prognoz inflacji w polityce pieniężnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Istota i rodzaje prognoz opracowywanych przez banki centralne . . . . . . . 1.3. Skutki wyboru rodzaju prognozy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Celowanie w prognozę jako reguła polityki monetarnej . . . . . . . . . . . 1.5. Prognozowanie inflacji a wybrane aspekty jakościowe polityki pieniężnej . . 2. Konstrukcja systemów prognostycznych w praktyce . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Trudności związane z prognozowaniem inflacji w gospodarkach 17 17 21 29 36 43 58 58 przechodzących transformację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 2.2. Filozofia budowy systemów prognostycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Techniczne aspekty systemów prognostycznych wybranych krajów . . . . . 80 2.4. Sposób prezentacji wyników prognoz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3. Prognozy inflacji jako przesłanki podejmowania decyzji przez komitety monetarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3.1. Metodologia porównań stosowania celowania w prognozę . . . . . . . . . . 127 3.2. Deklaracje banków centralnych na temat miejsca prognoz w polityce pieniężnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3.3. Prognozy inflacyjne banków centralnych a reakcje ich komitetów monetarnych . . 135 3.4. Znaczenie prognoz inflacji w komunikacji komitetów monetarnych z otoczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 3.5. Deklaracje banków centralnych a wykorzystanie prognoz w praktyce . . . . 190 4. Przejrzystość systemów prognostycznych w badanych krajach . . . . . . . . 196 4.1. Pomiar przejrzystości polityki monetarnej i systemów prognostycznych . . . 196 4.2. Metodologia porównań przejrzystości systemów prognozowania inflacji . . . 203 4.3. Analiza porównawcza przejrzystości systemów prognostycznych . . . . . . . 209 4.4. Przejrzystość systemów prognozowania inflacji a inne aspekty polityki pieniężnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 5 Przedmowa 6 Przedmowa Przedmowa Jednym z warunków niezakłóconego funkcjonowania gospodarki rynkowej jest istnienie stabilnego poziomu cen. Pieniądz odgrywa bowiem ważną rolę wśród czynników wywierających wpływ na tę gospodarkę. Polityka pienięż- na jest tą subdyscypliną polityki gospodarczej, której zadaniem jest regulacja pieniądza, a w szczególności utrzymanie stabilnego poziomu cen. Podmiotami wyposażonymi w kompetencje w tym zakresie są banki centralne. Dysponują one instytucjonalnym umocowaniem do prowadzenia w imieniu państwa po- lityki monetarnej. Akty prawne różnej rangi gwarantują bankom centralnym także niezależność w dążeniu do wypełniania postawionych przed nimi celów. Cel finalny jest zazwyczaj celem inflacyjnym. Jak dowiodły doświadczenia lat siedemdziesiątych XX wieku, aktywna polityka pieniężna, nakierowana na re- alizację celów ogólnogospodarczych nie spełniła pokładanych w niej nadziei. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku inflacja stała się głównym przed- miotem zainteresowania polityki pieniężnej w rozwiniętych gospodarkach ryn- kowych. Polityka pieniężna nastawiona na realizację celu inflacyjnego ewoluuje. Coraz częściej prowadzona jest w ramach nowoczesnej strategii wielopara- metrycznej z wykorzystaniem stopy procentowej jako głównego instrumentu na płaszczyźnie makroekonomicznej. Wzrasta również liczba banków central- nych, które sięgają do prognoz inflacji jako do narzędzi wspomagających pro- ces decyzyjny komitetów monetarnych. Wykorzystanie prognoz inflacji ma związek przede wszystkim z występo- waniem opóźnień w polityce pieniężnej. Władze monetarne podejmując de- cyzję co do jej parametrów dziś, mogą oddziaływać na sytuację gospodarczą, w szczególności na inflację, dopiero w horyzoncie kilku kwartałów. Wysłany w momencie t impuls monetarny, czyli zmiana wielkości związanych wyłącz- 7 Przedmowa nie ze sferą pieniężną gospodarki, będzie wywierał określone efekty monetar- ne i niemonetarne w horyzoncie transmisji monetarnej, który nie rozpoczyna się zazwyczaj wcześniej niż przed upływem roku od uruchomienia impulsu i trwa dwa, trzy kwartały. Prowadzenie polityki w warunkach istnienia długich opóźnień wymaga korzystania z informacji, które przynajmniej w przybliżeniu obrazują przyszłą sytuację gospodarczą. Jednymi z takich informacji są pro- gnozy inflacji. Znaczenie prognoz inflacji w polityce monetarnej ma również związek ze wspomnianą już zmianą filozofii prowadzenia polityki. Coraz częściej od- chodzi się bowiem od tradycyjnych strategii opartych na triadzie celów i wdra- ża strategie wieloparametryczne (modelowo-optymalizujące), w szczególności strategię bezpośredniego celu inflacyjnego (BCI) w różnych wersjach. Prowa- dząc politykę w oparciu o strategie wieloparametryczne, banki centralne nie koncentrują się na celu pośrednim, ale „patrzą na wszystko” – analizują szeroki zakres danych gospodarczych, w tym sięgają do prognoz inflacji. W literaturze dominuje pogląd, że prognoza inflacyjna jest częścią kompletnej strategii BCI, przyjmując w niej rolę celu pośredniego. Stosowanie narzędzi polityki zale- ży od systematycznego oszacowywania przyszłej (nie przeszłej czy obecnej) inflacji, a nie od subiektywnych przypuszczeń odnośnie jej kształtowania się [Debelle i in., 1998, s. 3 4]. Banki centralne wdrażające strategię wieloparametryczną w warunkach, w których ich decyzje przekładają się na wyniki gospodarki z opóźnieniami, sięgają do prognoz inflacji, przyznając im rolę celu pośredniego polityki. Nie- kiedy uczestnicy rynku finansowego są informowani, że prognoza jest celem pośrednim, jednak niezależnie od złożenia takiej deklaracji, władze monetar- ne ogłaszają, że jest ona jedną z przesłanek o różnej wadze w funkcji reakcji, uwzględnianych w podejmowaniu decyzji co do poziomu podstawowego in- strumentu polityki – stopy procentowej. Banki centralne nie mogą jednak wykorzystywać prognoz opracowywanych przez niezależne instytucje. U podstaw prognoz zewnętrznych nie leży bo- wiem zidentyfikowany (choć częściowo) mechanizm transmisji impulsów mo- netarnych. Tymczasem właśnie znajomość mechanizmu transmisji i opóźnień polityki umożliwia stworzenie prognoz o odpowiednim horyzoncie (co naj- mniej równym horyzontowi transmisji monetarnej), uwzględniających reakcje zmiennych gospodarczych na zmianę stopy procentowej banku centralnego. Dlatego władze monetarne decydują się zazwyczaj na sporządzanie własnych prognoz inflacji, a także spójnych z nimi prognoz makroekonomicznych. Wy- korzystanie takiej prognozy jako swoistego celu operacyjnego polityki oznacza prowadzenie polityki pieniężnej zgodnie z logiką inflation forecast targeting 8 Przedmowa (IFT, celowanie w prognozę)1. W uproszczeniu, celowanie w prognozę naka- zuje bankowi centralnemu zmianę podstawowych stóp procentowych, jeśli wynikający z prognozy poziom inflacji w horyzoncie transmisji monetarnej odbiega od celu inflacyjnego. Takie działanie ma charakter dynamicznego pro- gramowania – bank centralny powtarza w kolejnych cyklach procedurę de- cyzyjną nakazującą mu reagowanie w sposób spójny z wynikami prognozy, czyli minimalizowanie odchylenia sporządzonej w momencie poprzedzającym podjęcie decyzji prognozy przyszłej inflacji od celu. Oczywiście bank centralny, nawet jeśli uznaje prognozę inflacji za ważną przesłankę podejmowania decy- zji, nie reaguje wyłącznie w odpowiedzi na wynik prognozy, ale konfrontuje ją z innymi informacjami z gospodarki. Poza tym bank centralny pozostawia sobie zazwyczaj pewną elastyczność w realizacji celu inflacyjnego poprzez określenie przedziału jego dopuszczalnych wahań lub określenie zbioru zda- rzeń (szoków) leżących poza kontrolą polityki pieniężnej, których wystąpie- nie zwalnia władze z osiągnięcia celu. Z tych dwóch powodów, reakcja władz monetarnych, nawet jeśli deklarują one stosowanie IFT, nie zawsze musi być zgodna z jego logiką. Prowadzenie nowoczesnej polityki pieniężnej jest zazwyczaj także zwią- zane ze wzrostem znaczenia aspektów jakościowych tej polityki, w tym jej przejrzystości. Jeśli bank centralny realizuje wysokie standardy przejrzystości, a jednocześnie celuje w prognozę, podejmując decyzje co do poziomu stóp, to powinien poinformować rynek o wynikach prognozy. Coraz więcej banków centralnych publikuje wyniki prognoz. Takie postępowanie może jednak zabu- rzyć przejrzystość polityki, bo nie zawsze decyzje są zgodne z logiką IFT. Mie- rzenie przejrzystości, jako kategorii jakościowej, jest metodologicznie trudne. Poza nielicznymi wyjątkami nie bada się przejrzystości systemów prognostycz- nych, a ewentualnie uwzględnia jej aspekty w mierniku przejrzystości polityki jako całości. Książka jest monografią o wykorzystaniu prognoz inflacji w polityce mo- netarnej czterech krajów Europy Środkowej: Czech, Polski, Słowacji i Węgier. Traktuje tym samym o stosunkowo nowym zjawisku w polityce pieniężnej i prezentuje je opisowo oraz od strony empirycznej. Realizacja inflation fore- cast targeting w ramach strategii wieloparametrycznej jest nowym elementem jakościowym w polityce pieniężnej. Autorka zdecydowała się na podjęcie tego tematu w niniejszym opracowaniu ze względu na opisany powyżej pokrótce 1 Przede wszystkim ze względu na fakt, że nie ma opracowań w polskim piśmiennictwie eko- nomicznym na temat inflation forecast targeting, z czym wiąże się brak powszechnie przyjętego tłu- maczenia tego zwrotu, autorka w pracy będzie używać terminu anglojęzycznego lub posługiwać się sformułowaniem celowanie w prognozę. 9 Przedmowa wzrost znaczenia prognoz w polityce monetarnej. Jednocześnie w piśmien- nictwie polskim nie ma opracowań na ten temat, oprócz publikacji traktują- cych o technicznych aspektach systemu prognostycznego Narodowego Banku Polskiego. Literatura anglojęzyczna dostarcza przede wszystkim informacji o teoretycznym podłożu IFT. Mniej jest w niej badań empirycznych nad wyko- rzystaniem tego podejścia. Nie ma również analiz porównawczych w przekroju międzynarodowym. Tymczasem badanie stosowania IFT w praktyce banków centralnych prowadzi do lepszego rozpoznania procedur podejmowania de- cyzji przez komitety monetarne. Z jednej strony banki centralne prowadzą- ce politykę pieniężną w oparciu o strategię bezpośredniego celu inflacyjnego lub strategie do niej zbliżone, deklarują chęć zachowania wysokich standar- dów jakościowych polityki pieniężnej – wiarygodności i przejrzystości. Z dru- giej strony motywy, jakimi kierują się podejmując decyzje, nie są dla rynków do końca zrozumiałe. Tym bardziej, że deklaracje decydentów mogą różnić się od faktycznie stosowanych procedur i rozwiązań. Kwestia otwartości procesu decyzyjnego komitetów monetarnych komplikuje się, gdy banki centralne za- czynają sporządzać prognozy i deklarować, że są one jedną z przesłanek po- dejmowania decyzji. Często zdarza się bowiem sytuacja, w której prognoza wskazuje niezrealizowanie celu inflacyjnego w horyzoncie transmisji, a bank centralny nie reaguje zgodnie z tym, co nakazywałoby respektowanie wyników prognozy. Zazwyczaj przyjmuje pozycję oczekiwania na napływ danych z go- spodarki, które potwierdzą konieczność zmiany stóp procentowych (zachowa- nie takie to przyjęcie strategii wait and see), ale zdarza się, że w odpowiedzi na specyficzną sytuację zmienia stopy w sposób niezgodny z tym, co wynika- łoby z prognozy. Dlatego autorka podjęła próbę rozstrzygnięcia, czy władze monetarne wybranych krajów rzeczywiście celowały w prognozę. Analiza roli prognoz inflacyjnych w polityce stóp procentowych została wy- brana na przedmiot opracowania także dlatego, że umożliwi wskazanie, w któ- rych bankach polityka pieniężna jest nastawiona na przyszłość. Ze względu na opóźnienie między momentem podjęcia decyzji a jej przełożeniem na sytua- cję gospodarczą, przede wszystkim na inflację, polityka pieniężna powinna rea- gować wyprzedzająco na przewidywane zmiany, a nie odpowiadać na sytuację bieżącą, bo nie ma na nią wpływu. Jeśli bank centralny reaguje zgodnie z wynikami prognozy, to prowadzi politykę forward-looking, czyli nastawioną na przyszłość. Może także stosować zalecane przez współczesną teorię ma- kroekonomiczną ataki wyprzedzające (preemptive strikes), które zwiększają skuteczność polityki. Wykorzystanie prognoz inflacji i szerszych prognoz ma- kroekonomicznych w prowadzonej polityce nie jest jedynym sposobem na rea- lizowanie polityki forward-looking. Bank centralny może bowiem uwzględniać 10 Przedmowa inne prognozy wycinkowe, przede wszystkim kształtowanie się oczekiwań in- flacyjnych, a także analizować symptomy nasilenia presji inflacyjnej w gospo- darce, podejmując decyzje o poziomie stóp procentowych. Jednakże prognoza inflacji jest najbardziej kompleksowym narzędziem oceny przyszłego przebie- gu procesów inflacyjnych, ułatwiającym stosowanie ataków wyprzedzających. Dlatego nastawienie przyszłościowe polityki będzie przede wszystkim utożsa- miane z reagowaniem zgodnym z wynikami prognoz inflacji. Dodatkowym argumentem za wyborem porównania mechanizmów decy- zyjnych, w szczególności roli prognoz jako przesłanek podejmowania decyzji na temat książki, jest powszechna obecność tego tematu w debacie publicznej. Towarzyszy mu znaczne zainteresowanie, ale przedstawiane w dyskusji stano- wiska nierzadko opierają się bardziej na emocjach niż na rzetelnych argumen- tach. Porównuje się poziom stóp procentowych w różnych krajach opierając się na wartościach nominalnych, a dodatkowo w oderwaniu od analizy sytuacji w sferach realnej i pieniężnej gospodarki. Często podkreśla się, że motywy po- dejmowania decyzji przez komitety monetarne są niejasne. Z kolei profesjona- liści w dyskusjach podkreślają, że banki centralne nie reagują przyszłościowo. Przytoczone argumenty skłoniły autorkę do podjęcia próby rozstrzygnięcia, ja- kie było znaczenie prognoz inflacji w polityce pieniężnej czterech państw Europy Środkowej (inaczej Central European Economics, a w skrócie CEE-4): Czech, Polski, Słowacji i Węgier. Podmioty odpowiedzialne za prowadzenie polityki monetarnej w tych krajach to odpowiednio: Narodowy Bank Czech (NBC, Česká národí ban- ka), Narodowy Bank Polski (NBP), Narodowy Bank Słowacji (NBS, Národná banka Slovenska) i Narodowy Bank Węgier (NBW, Magyar Nemzeti Bank). Wybór obszarów monetarnych podyktowany był kilkoma powodami. Prze- de wszystkim banki centralne tych państw prowadzą politykę pieniężną w po- dobny sposób: mają identyczny cel finalny, którego realizację ma zapewnić podobna strategia, a co najważniejsze, podobne są ramy operacyjne realizacji polityki monetarnej (instrumentarium i sposoby jego wykorzystywania). Kraje te dostosowywały bowiem politykę pieniężną do ram Eurosystemu, którego członkami powinny zostać w średniookresowej perspektywie lub już zostały (Słowacja od 1 stycznia 2009 roku). Można zatem stwierdzić, że dysponowa- ły one jednakowym narzędziem reakcji na zmiany poziomu inflacji – stopami procentowymi banku centralnego. Kraje wybrane do badań stały także przed podobnymi problemami związanymi z wdrożeniem systemu prognostycznego, w szczególności takiego, którego osią jest model ekonometryczny. Mimo tych problemów każdy z nich zdecydował się w pewnym momencie na opracowa- nie i stosowanie spójnego systemu prognostycznego. Warto porównać, jak po- konano wymienione trudności. 11 Przedmowa Wreszcie Czechy, Polska, Słowacji i Węgry są to kraje często ze sobą porów- nywane ze względu na dość jednorodny przebieg procesu transformacji, ich wzajemną konkurencję w zabieganiu o dopływ kapitału zagranicznego, wspól- ne wejście do Unii Europejskiej czy choćby ze względu na fakt, że są to kraje położone blisko geograficznie. Zakres czasowy analizy przedstawionej w książce obejmie lata 2002–2008. Zdecydował o nim fakt, iż w 2002 roku kraje te miały za sobą znaczny wysiłek związany z dostosowaniem ram i instrumentarium polityki pieniężnej do stan- dardów Eurosystemu. Polityka pieniężna była odtąd podporządkowana realiza- cji tego samego celu finalnego2, jej narzędzia stały się podobne, a co więcej, nie podlegały znacznym zmianom. Wreszcie, na przełomie wieków, banki central- ne tych krajów podejmowały decyzję o wdrażaniu spójnego systemu progno- zowania inflacji i rozpoczynały publikowanie wyników prognoz, początkowo w ogólnej formie perspektyw inflacji. Dlatego właściwie niemożliwa jest ana- liza tego aspektu polityki w okresie przed 2002 rokiem. Informacje na temat systemu prognozowania inflacji i wyników prognoz publikowane przez banki centralne były wówczas niewystarczające do przeprowadzenia badań. Zresztą nawet w badanym siedmioleciu występowały w tym zakresie ograniczenia. Autorka podjęła również próbę zmierzenia stopnia przejrzystości systemów prognostycznych w badanych krajach. Otwartość polityki, jako kategoria ja- kościowa, jest trudno mierzalna. Najczęściej przytaczanym w literaturze oraz wykorzystywanym do badań empirycznych jej miernikiem jest indeks Eijffinge- ra–Geraats. Podstawą jego konstrukcji było podłoże teoretyczne strategii BCI. Indeks dzieli przejrzystość na pięć płaszczyzn i ocenie poddaje odrębnie różne jej aspekty. Nie ma jednakże powszechnie uznanego miernika przejrzystości systemu prognozowania inflacji jako integralnej części strategii BCI. Co więcej, w literaturze przedmiotu opublikowano tylko jeden miernik – oparty na ska- li Guttmana, który zdaniem autorki nie może być wykorzystany w tym celu, ze względu na brak logicznej sekwencji zdarzeń związanej z systemem progno- zowania (nie można stwierdzić, że wypełnienie warunku implikuje wypełnie- nie warunku poprzedzającego go). Przedmiotem badań będą oficjalne prognozy sporządzane i publikowane przez banki centralne. Analiza ich znaczenia w polityce pieniężnej zostanie przeprowadzona na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, zbadane zostanie fak- tyczne stosowanie inflation forecast targeting przez komitety monetarne. W tym celu, podjęte decyzje co do poziomu stóp procentowych zostaną skonfrontowa- 2 W Czechach, na Słowacji i Węgrzech stabilny poziom cen jest celem nadrzędnym banków cen- tralnych dopiero od 2001 r. 12 Przedmowa ne z wynikami prognoz inflacji. Analizie poddane zostaną również komunikaty banków centralnych wydawane po posiedzeniach decyzyjnych. Jeżeli progno- za inflacji stanowiła ważną przesłankę podejmowania decyzji, to banki central- ne powinny ją eksponować wyjaśniając decyzje rynkowi. Po drugie, zbadany zostanie aspekt instytucjonalny przejrzystości syste- mów prognostycznych i zmiana w czasie tej przejrzystości na podstawie autor- skiego wskaźnika przejrzystości. Przedstawiona w książce analiza pozwoli na sprawdzenie, czy w wybra- nych krajach polityka pieniężna ewoluowała w stronę inflation forecast tar- geting i czy rosło znaczenie prognoz jako przesłanki podejmowania decyzji w obszarze stóp procentowych, a także zbadanie nastawienia przyszłościowe- go w polityce pieniężnej. Wreszcie podjęta zostanie próba rozstrzygnięcia, czy wdrażanie celowania w prognozę przez banki centralne Czech, Polski, Słowacji i Węgier motywowało je do zwiększania przejrzystości systemów prognozo- wania inflacji. Opracowanie ma charakter analityczno- empiryczny, a pierw- szy rozdział obejmuje teoretyczne wprowadzenie do podjętej tematyki. Badanie empiryczne roli prognoz w polityce pieniężnej będzie oparte na tzw. narracyjnym podejściu metodologicznym (narrative approach) pole- gającym na tym, że na podstawie dostępnych dokumentów historycznych po- dejmowana jest próba zrekonstruowania czynników, którymi w rzeczywistości kierowały się władze monetarne przy ustalaniu stóp procentowych [Wojtyna, 2004a, s. 12]. Oceny polityki pieniężnej ex post mogą w istotny sposób odbiegać od ocen dokonywanych w czasie rzeczywistym, czyli przy uwzględnieniu histo- rycznego kontekstu, w jakim przebiegał proces decyzyjny, a przede wszystkim dostępnego wówczas zestawu danych. Dlatego należy podkreślić, że autorka nie podejmuje próby oceny skuteczności polityki pieniężnej w krajach Euro- py Środkowej, ale docieka, jakie motywy kierowały komitetami monetarnymi, na każdym z posiedzeń decyzyjnych w latach 2002 –2008, analizując tylko ze- staw danych dostępnych komitetom w momencie podejmowania decyzji. W trakcie przygotowywania opracowania autorka stanęła przed dylema- tem co do sposobu prezentacji. Z jednej strony mogła przedstawić każdy z ba- danych krajów jako osobne studium przypadków i podsumowując, porównać najważniejsze rozwiązania stosowane w badanych obszarach monetarnych. Alternatywę stanowiło ciekawsze, być może, syntetyczne przedstawianie za- gadnień, gdzie punktem odniesienia nie byłoby ujęcie geograficzne, ale za- kres rzeczowy analizy. To drugie podejście jednak okazało się niemożliwe, przede wszystkim ze względu na znaczną różnorodność systemów progno- zowania inflacji oraz wykorzystania prognoz w polityce banków centralnych. Dlatego w drugim i trzecim rozdziale książki autorka zdecydowała się przed- 13 Przedmowa stawić studium przypadków poszczególnych krajów, po którym dokonała ze- stawienia porównawczego elementów wspólnych i różnic między badanymi bankami centralnymi. Natomiast w rozdziale czwartym, w którym skonstru- owano wskaźnik w jednorodny sposób uwzględniający informacje podawane przez banki centralne na temat systemów prognozowania inflacji, dokonano syntetycznej prezentacji zagadnień. Książka składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym z nich zaprezento- wano istotę i rodzaje prognoz gospodarczych, w szczególności prognoz inflacji i funkcje, jakie mogą one pełnić w polityce monetarnej, a także te aspekty poli- tyki, które są najważniejsze z punktu widzenia wykorzystania prognoz inflacji w jej prowadzeniu: istotę inflation forecast targeting, istotę reguł, mechanizmu transmisji impulsów i opóźnienia polityki, a także koncepcję przejrzystości i implikacje publikowania prognoz dla otwartości. Rozdział ten zawiera kom- pleksowe zestawienie wielu wątków teoretycznych, które mają znaczenie dla wdrażania celowania w prognozę, a w innych opracowaniach nie są one ekspo- nowane właśnie pod takim kątem. Jednocześnie jest on podstawą analizy em- pirycznej, której wyniki zostały zaprezentowane w kolejnych częściach. Należy jednak podkreślić, że kolejne trzy rozdziały także rozpoczynają się od części teoretycznej i metodologicznej. Rozdział drugi poświęcono rozwojowi systemów prognozowania inflacji w badanych bankach centralnych. Obok technicznych aspektów systemów pro- gnostycznych, od których zależą wyniki i interpretacja prognoz, zaprezento- wano w nim filozofię konstrukcji kompleksowych narzędzi prognostycznych, trudności, jakie stoją przed młodymi gospodarkami rynkowymi, podejmujący- mi próby prognozowania makroekonomicznego, a także sposób, w jaki progno- zy były przedstawiane uczestnikom rynku. Trzeci rozdział pracy ma charakter empiryczny i stanowi analizę porów- nawczą stosowania inflation forecast targeting w badanych krajach. Analiza ta jest przeprowadzona dwupłaszczyznowo. Po pierwsze, zbadano zgodność decyzji komitetów monetarnych z wynikami prognoz. Jeśli takowej nie było, wówczas poszukiwano przyczyn odstępstw. Po drugie, przeanalizowano, na ile komitety monetarne, tłumacząc swoje decyzje rynkowi, odwoływały się do wy- ników prognoz. W ostatnim rozdziale książki, także empirycznym, opisano wybrane mier- niki przejrzystości, a przede wszystkim zaprezentowano konstrukcję wskaź- nika przejrzystości systemów prognozowania inflacji. Wyliczono wartości indeksu i jego zmiany w czasie. Pozwoliło to na rozstrzygnięcie, czy rzeczy- wiście wzrost przejrzystości systemów prognozowania miał miejsce i czy miał związek z tendencją do wdrażania inflation forecast targeting. 14 Przedmowa Opis zawartości książki należy, zdaniem autorki, uzupełnić o informacje, czego Czytelnik w niej nie znajdzie. Polityka monetarna była już wielokrotnie przedmiotem opracowań teoretycznych i empirycznych, traktujących o jej róż- nych płaszczyznach. Dlatego autorka ograniczyła się do tych jej aspektów, które są najistotniejsze z punktu widzenia realizacji celu książki, jakim jest pokaza- nie istoty i praktycznych przejawów celowania w prognozę. Tym samym nie charakteryzowała szczegółowo np. istoty strategii monetarnych, mechanizmu transmisji, aspektów jakościowych polityki pieniężnej. Nie opisywała również strategii i płaszczyzny operacyjnej polityki wdrażanych w czerech krajach pod- danych analizie. Autorka uznała bowiem, że na opisywanie tych zjawisk nie ma miejsca w monografii skupionej wokół prognoz inflacji. Niemniej jednak, by ułatwić lekturę Czytelnikowi, który nie śledzi stron internetowych banków centralnych, autorka załączyła 4 tabele zawierające syntetyczny obraz sytuacji w krajach poddanych analizie. W pierwszej zawarła charakterystykę strate- gii w nich wdrażanych. W drugiej charakterystykę strategii komunikacji ban- ków centralnych z rynkami. W trzeciej – sposób określenia celu inflacyjnego, jaki przyjęły władze monetarne krajów poddanych analizie. Wreszcie w kolej- nej, ramy instytucjonalne procesu decyzyjnego. Na zakończenie niech mi wolno będzie spełnić miły obowiązek podzięko- wania tym wszystkim, którzy uczestniczyli przy powstawaniu tej książki. Ser- decznie dziękuję Pani Profesor Wiesławie Przybylskiej-Kapuścińskiej za zachętę do podjęcia tej problematyki, a także za pomoc, jakiej udzieliła mi w trakcie prac badawczych. Rozprawa doktorska i niniejsza monografia nie nabrałyby obecnego kształtu, gdyby nie czas, jaki poświęciła mi Pani Profesor. Wyrazy wdzięczności kieruję również do Pana Profesora Tadeusza Juji i Pana Profesora Bogusława Pietrzaka za podjęcie trudu recenzji dysertacji i recenzji wydawni- czej. Ich cenne uwagi pozwoliły mi nie tylko poprawić niniejsze opracowanie, ale również stanowią wytyczne dla moich dalszych badań naukowych. 15 Przedmowa 16 Prognozowanie inflacji a wybrane aspekty polityki pieniężnej 1 Prognozowanie inflacji a wybrane aspekty polityki pieniężnej Współczesna polityka pieniężna jest polityką stóp procentowych prowa- dzoną w ramach strategii wieloparametrycznej. Banki centralne, szukając najlepszych sposobów realizacji celu finalnego, sięgają do prognoz inflacji. Wykorzystanie ich jest związane z szerszym kontekstem polityki pieniężnej. Tworzenie wiarygodnych prognoz wymaga identyfikacji mechanizmu trans- misji monetarnej, w tym opóźnień polityki. Jest to bowiem punkt wyjścia do opracowania odpowiedniej, dostosowanej do warunków funkcjonowa- nia gospodarki, metody prognozowania inflacji. Bank centralny musi także zdecydować, jaki rodzaj prognozy opracowywać i upubliczniać, a to z kolei niesie ze sobą reperkusje dla przejrzystości polityki, a także jej wiarygod- ności. Wreszcie, wykorzystanie prognoz inflacji w podejmowaniu decyzji co do poziomu oficjalnych stóp banków jest swoistym celem pośrednim poli- tyki monetarnej. Analiza wykorzystania prognoz w polityce pieniężnej zosta- nie poprzedzona charakterystyką tych aspektów polityki, które mają związek z wykorzystaniem prognoz inflacji. 1.1. Potrzeba i uwarunkowania wykorzystania prognoz inflacji w polityce pieniężnej Strategie wieloparametryczne, coraz powszechniej wdrażane przez banki cen- tralne, obejmują niejednorodną grupę sposobów realizacji celu nadrzędnego, dla których wspólnym wątkiem jest prowadzenie polityki dyskrecjonalnej lub chociaż niezwiązanej silnymi regułami1. Jest to polityka elastycznego reagowa- 1 Podstawowe informacje na temat strategii wdrażanych w latach 2002–2008 przez banki central- ne Czech, Polski, Słowacji i Węgier zawiera załącznik 1. 17 1. Prognozowanie inflacji a wybrane aspekty polityki pieniężnej nia [Kaźmierczak, 1998, s. 89]. Najbardziej rozpowszechnioną wśród strategii wieloparametrycznych jest strategia bezpośredniego celu inflacyjnego (BCI, di- rect inflation targeting). Strategia ta oparta jest na podbudowie współczesnej teorii ekonomicznej - modele powstałe w ramach nowej syntezy neoklasycznej2 uznają za najskuteczniejszą politykę pieniężną opartą właśnie na strategii bez- pośrednich celów inflacyjnych [Wojtyna, 2000, s. 128] i uwypuklają koniecz- ność stosowania tzw. ataków wyprzedzających (preemptive strikes). Zamiast koncentrować się na jednej zmiennej i starać się wpływać na jej kształtowanie się za pomocą instrumentów polityki pieniężnej, bank centralny bierze pod uwagę informacje dotyczące wielu zmiennych mających wpływ na inflację [Szpunar, 2000a, s. 183]. Realizując strategię bezpośredniego celu inflacyj- nego, bank centralny wykorzystuje strukturalny model gospodarki oraz całość informacji, która jego zdaniem jest niezbędna do realizacji przyjętego celu („patrzenie na wszystko”). Ponadto władze monetarne przywiązują dużą wagę do utrzymywania kontaktów informacyjnych ze społeczeństwem oraz do for- malnych i nieformalnych spotkań szefa banku i ministra finansów [Przybylska -Kapuścińska, 2002, s. 25]. Dzięki takiemu działaniu strategia BCI zapewnia większą elastyczność (bank centralny może reagować na to, co w danych wa- runkach uważa za istotne zagrożenie dla realizacji podstawowego celu) oraz większą przejrzystość, gdyż w większym stopniu pozwala na uzasadnienie po- dejmowanych decyzji zgodnie z ich faktycznymi przesłankami i przyjętymi za- sadami [Szpunar, 2000b, s. 120], a także podkreśla wagę przekazywania tych informacji do publicznej wiadomości. Banki centralne, działające w ramach strategii wieloparametrycznej, w pro- cesie decyzyjnym uwzględniają więc różne informacje, których podział zawiera tabela 1.1. Informacje bieżące z gospodarki analizowane przez banki centralne to właściwie dane z przeszłości. Nie ma bowiem możliwości oceny sytuacji go- spodarczej bez uwzględnienia opóźnień. W procesie decyzyjnym władz monetar- nych wykorzystywane są najbardziej aktualne dane, także te nieogłoszone jeszcze publicznie i szacunki. Te informacje dotyczą jednak przeszłości i kierowanie się nimi w polityce pieniężnej nie pozwoli na wyprzedzające reakcje. W związku z tym, bank centralny mając na uwadze konieczność i możliwość podjęcia dzia- łań nakierowanych na przyszłość, sięga do dwóch rodzajów prognoz. Pierwszy rodzaj stanowią prognozy dotyczące kształtowania się wybranego wycinka rzeczywistości gospodarczej. Wśród nich najistotniejsze są oczekiwa- nia inflacyjne. Część prognoz wycinkowych opracowuje bank centralny (np. 2 Nurt ten zostanie scharakteryzowany w rozdziale drugim, przy okazji opisu podbudowy teore- tycznej modeli prognozowania inflacji. 18 1.1. Potrzeba i uwarunkowania wykorzystania prognoz inflacji w polityce pieniężnej badanie oczekiwań inflacyjnych), korzysta on także z prognoz zewnętrznych bądź z danych rynkowych (np. analizując kursy terminowe i terminowe stopy procentowe). Niektóre badania mają charakter jakościowy, np. te dotyczące nastrojów konsumentów i przedsiębiorstw, dlatego bank centralny może trak- tować je jako informacje pomocnicze. Inne mogą stanowić wsad (jako założe- nia) lub niezależne prognozy wycinkowe. Tabela 1.1. Informacje uwzględniane w procesie decyzyjnym komitetów monetarnych Rodzaj informacji Nastawienie Przykłady Informacje bieżące ze sfery realnej i mo- netarnej Przeszłość Prognozy wycinko- we odnoszące się do jednej zmiennej Przyszłość PKB i  jego struktura, bezrobocie i  zatrudnienie, płace i  jednostkowe koszty pracy, inne koszty, inwestycje zagraniczne, sytuacja bilansu płatniczego, sytuacja fi - nansów publicznych, środowisko zewnętrzne, podaż pieniądza, kredyt i depozyty w gospodarce Oczekiwania infl acyjne, terminowe stopy procentowe, oczekiwany kurs walutowy, nastroje inwestycyjne, ocena koniunktury przez przedsiębiorstwa i  gospodar- stwa domowe Przyszłość Prognozy infl acji lub makroekonomiczne (infl acja i PKB, inne) Całościowe progno- zy infl acyjne/makro- ekonomiczne Źródło: opracowanie własne. Drugim rodzajem prognoz wykorzystywanych w procesie decyzyjnym są kompleksowe prognozy inflacyjne lub makroekonomiczne. Banki cen- tralne sporządzają prognozy inflacyjne, zazwyczaj kilka rodzajów (np. ko- rzystając z różnych metod, dla różnych horyzontów) i uwzględniają wyniki prognoz w prowadzonej polityce stóp procentowych obok wielu innych infor- macji z gospodarki. Deklarują także, że prognoza inflacyjna stanowi ważną przesłankę podejmowania decyzji. Różna może być jednak waga prognozy in- flacji w procesie decyzyjnym – od przyznania jej naczelnego miejsca do roli uzupełniającej. Efekty polityki gospodarczej, w tym pieniężnej, z opóźnieniem przekładają się na sfery realną i pieniężną gospodarki. Opóźnienia stanowią o konieczno- ści wyprzedzającej reakcji decydentów polityki. Skoro bank centralny nie ma 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prognozowanie inflacji w polityce pieniężnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: