Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00306 013896 14457866 na godz. na dobę w sumie
Projektowanie socjalne w kształceniu pedagogów społecznych - ebook/pdf
Projektowanie socjalne w kształceniu pedagogów społecznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 174
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-214-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Autorzy książki podejmują zagadnienie przygotowania studentów do działania w polu praktyki przez projektowanie socjalne. Przykładem jest kształcenie studentów na studiach licencjackich, w ramach specjalności pedagogika społeczna w zakresie pracy opiekuńczej i socjalno-wychowawczej w Katedrze Pedagogiki Społecznej w Uniwersytecie Łódzkim. Pomysł kształcenia opracował zespół pracowników tej katedry. Inspiracji poszukiwano w dorobku pedagogiki społecznej oraz w doświadczeniach edukacyjnych i badawczych pracowników. Istotne stały się poglądy Heleny Radlińskiej dotyczące jednostki , która wspólnie z innymi przetwarza środowisko życia. [...\

W przedkładanej Czytelnikowi publikacji przedstawiamy ramy pomysłu na kształcenie. W skrócie opisuje je projekt socjalny oraz praca dyplomowa przygotowywane przez studenta. Podczas projektu poznaje on życie wychowanków i wychowawców, zgłębia je, proponuje i wdraża zmiany. Jednocześnie oddala się symbolicznie, by pisać pracę dyplomową. Ramy kształcenia przez projektowanie, kształcenie do działania, skoncentrowane są wokół aktywności studentów w polu praktyki. [...\ Student od początku jest zorientowany na namysł przed działaniem, podczas jego trwania i po nim, integrowanie swoich doświadczeń, wiedzy, gromadzonych informacji wokół działania i refleksji na temat zdarzeń w polu praktyki.

Ze Wstępu

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Lucyna Telka – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Pedagogiki Społecznej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 Seria wydawnicza Stałej Konferencji Pedagogiki Społecznej pod patronatem Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk RECENZENT Elżbieta Wołodźko REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Magdalena Torczyńska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08385.17.0.K Ark. wyd. 11,1; ark. druk. 10,875 ISBN 978-83-8142-213-0 e-ISBN 978-83-8142-214-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Poszukiwanie, przeżywanie, trud samodzielny są niezwykle ważne dla kształtowania osobowości… (H. Radlińska, 1961, s. 255) Spis treści Wstęp .......................................................................................................................................... 9 Rozdział 1. zaRyS Ram kSztałcenia z WykoRzyStaniem pRojektoWania Socjalnego ................................................................................. 1.1. Projektowanie: aktywność opracowywania projektu działania w przestrzeni kształcenia do pola praktyki (Ewa Marynowicz-Hetka) ......................................................................... 1.2. Zarys struktury kształcenia przez projektowanie socjalne (Katarzyna Gajek) .................... Rozdział 2. Wątki metodologiczne W kSztałceniu z WykoRzyStaniem pRojektoW ania Socjalnego ................................... 2.1. „Badanie w działaniu” w toku realizacji projektu socjalnego (Monika Wojtczak) .............. 2.2. Obserwacja uczestnicząca w projektowaniu socjalnym (Elżbieta Skoczylas-Namielska) ...... Rozdział 3. pRojekty Socjalne – WybRane kWeStie (Anna Jarkiewicz, Małgorzata Kostrzyńska) ................................................................................... Uwagi wstępne ............................................................................................................................ 3.1. Środowisko instytucjonalne i otwarte – specyfika realizacji projektu socjalnego (Anna Jarkiewicz, Małgorzata Kostrzyńska) ................................................................................ 3.1.1. Projekty w środowisku instytucjonalnym ....................................................................... 3.1.2. Projekty w środowisku otwartym .................................................................................... 3.2. Przykłady projektów socjalnych .......................................................................................... 3.2.1. Projekty socjalne realizowane w placówkach (współpraca Katarzyna Gajek) ............. 3.2.2. Projekty socjalne realizowane w środowisku otwartym (współpraca Monika Wojtczak) . 3.3. Refleksje na temat projektu socjalnego z perspektywy kilku lat (współpraca 13 13 30 41 41 52 63 63 64 65 67 70 70 83 Justyna Kowalska, Beata Daszuta, Katarzyna Moser) .......................................................... 3.3.1. Refleksje realizatorów projektów socjalnych ................................................................. 3.3.2. Refleksje pracownika placówki, w której realizowany był projekt ................................ 93 93 98 3.4. Tworzenie sieci współpracy ................................................................................................. 101 8 Rozdział 4. ReflekSja nad działaniem StudentóW W polu pRaktyki W toku piSania pRacy licencjackiej ...................................... 105 4.1. Pisanie pracy licencjackiej (Lucyna Telka) .......................................................................... 105 4.2. Seminarium licencjackie: czy może być wydarzeniem? (Elżbieta Skoczylas-Namielska) ..... 119 4.3. Prace licencjackie – próba podsumowania (Ryszarda Czerniachowska) ............................ 128 Rozdział 5. ReflekSja nad pRojektoWaniem Socjalnym – peRSpektyWa nauczyciela ................................................................................. 137 5.1. Konteksty odkrywania celów ukrytych – kilka uwag z pola praktyki (Izabela Kamińska-Jatczak) ................................................................................................. 137 5.2. Kształcenie poprzez działanie projektowe – propozycje na przyszłość (Mariusz Granosik) .............................................................................................................. 145 bibliografia ................................................................................................................................ 163 o autorach ................................................................................................................................ 173 Wstęp Proponujemy Czytelnikowi książkę, w której autorzy podejmują zagadnienie przygotowania studentów do działania w polu praktyki przez projektowanie so- cjalne. Przykładem jest kształcenie studentów na studiach licencjackich, w ra- mach specjalności pedagogika społeczna w zakresie pracy opiekuńczej i socjalno- -wychowawczej w Katedrze Pedagogiki Społecznej na Uniwersytecie Łódzkim. Zamysł kształcenia przez projektowanie socjalne mógł zostać w pełni zrealizo- wany po ustanowieniu studiów dwustopniowych. Autorzy poddają zatem reflek- sji kilkuletnie doświadczenia – swoje, studentów oraz współuczestników procesu projektowania/kształcenia w środowisku instytucjonalnym i otwartym. Pomysł kształcenia opracował zespół pracowników katedry. Inspiracji poszu- kiwano w dorobku pedagogiki społecznej oraz w doświadczeniach edukacyjnych i badawczych pracowników. Istotne okazały się poglądy Heleny Radlińskiej doty- czące jednostki, która wspólnie z innymi przetwarza środowisko życia. Ważna teza wyrażona przez tę autorkę: „za nikogo nie można się rozwijać, za nikogo – wra- stać” (Radlińska, 1961, s. 324–325) stała się powodem do namysłu na temat wa- runków kształcenia studentów oraz warunków towarzyszenia im przez nauczycieli akademickich. Teza Heleny Radlińskiej stawia studentom i nauczycielom wyma- gania – kształtowania siebie w procesie wrastania, wzrostu duchowego i realizacji wartości podczas podejmowania aktywności dotyczących projektowania socjalne- go. Aktywność jednostki, rozumiana jako czynnik realizacji wartości (Cyrański, 2012, s. 79), tych najwyższych (Radlińska, 1961), jest szczególnie akcentowana z uwagi na dzieci, młodzież i dorosłych, którzy stawali się uczestnikami projektów socjalnych przeprowadzonych przez studentów. Pytanie, jak kształcić studentów studiów licencjackich, nauczyciele akade- miccy w Katedrze Pedagogiki Społecznej stawiali sobie nie tylko, gdy poszuki- wali sposobu kształcenia. Stawiają je sobie ciągle w toku procesu edukacyjnego. Różnorodność środowisk społecznych, oczekiwań uczestników projektów, dłu- gotrwałość projektów socjalnych zobowiązuje do stawiania tego pytania. Studen- ci wżywają się w środowisko życia wychowanków i wychowawców, obserwują lepsze i gorsze warunki życia jednostek, podejmują aktywność projektowania, by 10 spożytkować siły tkwiące w środowisku, by w miarę możliwości pobudzać te siły w sobie i w drugim. Nauczyciele towarzyszą studentom w budowaniu warsztatu metodologicznego, teoretycznego i metodycznego, aby uwrażliwiać ich na szcze- góły życia, pomóc w rozpoznawaniu oczekiwań uczestników projektu, umożliwić im włączanie dzieci, młodzieży i dorosłych w projektowanie. Syntetycznie cel kształcenia studentów do działania w polu praktyki przez projektowanie socjalne można przedstawić następująco – jest to działanie i reflek- sja nad działaniem. Trzeba jednak wskazać, że warunki do podejmowania refleksji kształtowane są przed działaniem, podczas działania i po działaniu. W przedkładanej Czytelnikowi publikacji przedstawiamy ramy pomysłu na kształcenie. W skrócie opisują je projekt socjalny oraz praca dyplomowa przygo- towywane przez studenta. Podczas projektu student wżywa się w życie wycho- wanków i wychowawców, zgłębia je, proponuje i wdraża zmiany. Jednocześnie oddala się symbolicznie, by pisać pracę dyplomową. Ramy kształcenia przez pro- jektowanie, kształcenia do działania, skoncentrowane są wokół aktywności stu- dentów w polu praktyki. Należy zaznaczyć, że jest to zintegrowane ujęcie kształ- cenia na specjalności – projekt socjalny i praca licencjacka powstają w związku z aktywnością studenta podczas innych przedmiotów występujących w programie studiów. Student od początku jest zorientowany na namysł przed działaniem, podczas niego i po nim, integrowanie swoich doświadczeń, wiedzy i gromadzonych infor- macji z działaniem i refleksją na temat zdarzeń w polu praktyki. Student angażuje się w aktywność „z ludźmi, dla ludzi”, aktywnie współuczestniczy w różnorod- nych wydarzeniach, zarówno na uczelni (zajęcia dydaktyczne skoncentrowane wokół projektowania socjalnego to spotkanie studentów i nauczycieli akade- mickich), jak też w polu praktyki (projektowanie zmian i wdrażanie wspólnie z adresatami projektu). Projektowanie socjalne ma charakter zespołowy. Stano- wi propozycję kształtowania siebie poprzez własny wysiłek wspólnie z innymi uczestnikami. Środowisko społeczne, w którym studenci podejmują projekt socjalny, wyma- ga stałej umiejętności rozpoznawania, gromadzenia informacji w całym cyklu zda- rzeń związanych z projektowaniem. Instrumentarium metodologiczne jest przy- gotowywane i stosowane przez studenta w toku całego cyklu kształcenia przez projektowanie. Pogłębia to zaangażowanie studenta w badanie w działaniu. Kształ- cenie przez projektowanie socjalne stanowi sposobność do budowania przez stu- denta warsztatu pracy: teoretycznego, metodologicznego i metodycznego. Rozdział pierwszy zawiera teksty Ewy Marynowicz-Hetki i Katarzyny Gajek, dotyczące ram kształcenia do działania w polu praktyki. Książka z konieczno- ści została zbudowana w porządku linearnym. Już jednak w rozdziale pierwszym uwidoczniono pogląd, że wszystkie elementy kształcenia przez projektowanie 11 przenikają się, dotyczą bowiem, jak wskazuje Ewa Marynowicz-Hetka, ujmowa- nia projektowania jako „spiralnej aktywności opracowywania projektu działania”. W rozdziale drugim Monika Wojtczak i Elżbieta Skoczylas-Namielska po- dejmują zagadnienia metodologiczne, na których oparto się w kształceniu stu- dentów z wykorzystaniem projektowania socjalnego. W związku z tym analizie poddano przesłanki badania-działania na rzecz przekształcania rzeczywistości społecznej oraz takie elementy warsztatu pracy studenta, jak obserwacja i dzien- nik obserwacji. Do opracowania rozdziału trzeciego włączyli się zarówno nauczyciele aka- demiccy: Anna Jarkiewicz, Małgorzata Kostrzyńska, Katarzyna Gajek, Monika Wojtczak, jak też absolwentki studiów licencjackich: Beata Daszuta i Justyna Kowalska, oraz pracownik placówki, w której realizowany był projekt socjalny – Katarzyna Moser. W rozdziale tym przedstawione zostały przykłady projektów socjalnych realizowanych przez studentów w środowisku otwartym oraz w pla- cówkach. Przy wyborze analizowanych przykładów projektów wzięto pod uwagę w szczególności ich adresatów. Dlatego też Czytelnik odnajdzie w tym rozdziale projekty socjalne zorientowane na dzieci, młodzież i dorosłych. Rozdział czwarty został opracowany przez Lucynę Telkę, Elżbietę Skoczylas- -Namielską oraz Ryszardę Czerniachowską. Zawiera charakterystykę fragmen- tu kształcenia przez projektowanie, który dotyczy refleksji przed działaniem / w działaniu / po działaniu, podejmowanej przez studentów podczas seminarium licencjackiego oraz pisania pracy dyplomowej. Rozdział piąty opracowali Izabela Kamińska-Jatczak i Mariusz Granosik. Przedstawione w nim zostały dwie kwestie. Pierwsza ukazuje kilka aspektów uwa- runkowań kontekstowych powiązanych z odkrywaniem celów ukrytych w toku pro- cesu projektowania. Druga przedstawia propozycję rozszerzenia dotychczasowych doświadczeń studentów i nauczycieli o takie zagadnienia, jak: diagnozowanie inter- pretatywne, projekty partycypacyjne, emancypacyjne, dyskursowe (medialne, in- ternetowe), projekty międzynarodowe oraz projekty wielogeneracyjne (przekazy- wane z rocznika na rocznik). Książkę kierujemy do nauczycieli akademickich, studentów i pracodawców. Zaznaczamy w niej, na podstawie wielu lat przeprowadzania zajęć dydaktycz- nych skoncentrowanych wokół projektowania socjalnego, że realizowanie przez studentów badań w działaniu, formowanie swojej wiedzy, orientowanie działań projektowych w ramach teoretycznych pedagogiki społecznej jest bardzo wyma- gające i zobowiązujące. Spożytkowanie takiego pomysłu w kształceniu pedago- gów pobudza siły studentów – ich świadomość własnych zasobów intelektual- nych, emocjonalnych, aksjologicznych i społecznych. Lucyna Telka Rozdział 1 zarys ram kształcenia z wykorzystaniem projektowania socjalnego 1.1. projektowanie: aktywność opracowywania projektu działania w przestrzeni kształcenia do pola praktyki (Ewa Marynowicz-Hetka) uwagi wstępne: idea kształcenia poprzez projektowanie we wzajemnie powiązanych kontekstach Przyznam, że entuzjastycznie zareagowałam na zaproszenie do przygotowania tekstu, który miałby się pojawić w tej oto ważnej zespołowej monografii. Stano- wi ona świadectwo realizacji projektu pedagogicznego w kształceniu pedagogów społecznych w Katedrze Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego. Z bie- giem czasu zaczęłam jednak dostrzegać rafy i przeszkody, które utrudniają do- brą realizację tego zadania. Wynikają one z dwu zasadniczych powodów: mojego wielokrotnego zabierania głosu w sprawie kształcenia do profesji społecznych i niepokoju związanego z koniecznością powtarzania pewnych tez, stanowisk, rozwinięć tematu, aby był on czytelny. Jest to jednak przeszkoda osobowa i tym samym jednostkowa, którą można zupełnie zgrabnie zminimalizować, jeśli zosta- nie uświadomiona. Drugi powód mojego zwątpienia jest jednak znacznie poważniejszy i trudno sobie z nim poradzić, stosując zabiegi językowe czy edycyjne. Chodzi o zmiany paradygmatyczne w postrzeganiu działania/aktywności i tym samym przygoto- wania do ich wypełniania, jakie zaszły w myśleniu o działaniu w czasie krystali- zowania się idei kształcenia do profesji społecznych poprzez projektowanie. 14 Nie analizując ich tutaj zbyt szczegółowo, przypomnijmy tylko, że zmiany te związane są z wejściem w obieg naukowy paradygmatów interpretatywnego i party cypacyjnego, wymuszających orientację niestrategiczną działania w polu praktyki i poprzez to realizację jego funkcji mediacyjnej oraz niekiedy (np. w po- lu pracy socjalnej) również kontestacyjnej. Zmiany te były niezwykle korzyst- ne dla tych stanowisk w pedagogice społecznej, które sytuują ją w orientacjach niescjentystycznych, znoszących linię demarkacyjną między teorią a praktyką. Jednym z ważnych efektów owej zmiany jest to, że badania traktuje się jako „to- warzyszące działaniu”, w których podmiot w zależności od umiejscowienia mo- dyfikuje swe funkcje. Ten kierunek zmian paradygmatycznych wyrażało m.in. „odkrycie aktywności” (Saussez, 2014; Barbier, 2016b), w konsekwencji które- go bardzo ważne stało się nadawanie intencji naukowej określeniom zwyczajo- wym/rutynowym. To właśnie „odkrycie aktywności” uświadomiło podmiotom, a zwłaszcza badaczom, ogromne trudności epistemologiczne, zawierające się w pytaniu: „Jak teraz, wobec takiej sieci połączeń i wielości znaczeń, można analizować aktywność?”. Owo „odkrycie” nie tylko nie rozwiązało dylematu, w jaki sposób najlepiej, najskuteczniej, najpełniej przygotować do złożoności pola praktyki, ale może na- wet go pogłębiło. Zmiany paradygmatyczne dokonują się niekiedy bezszelestnie, w sposób wyciszony (Jullien, 2009), przypominając znane powiedzenie Helen Keller: „Tak długo patrzymy w zamykające się drzwi, że nie dostrzegamy tych, które się otworzyły”. Podobnie jest ze związkami między indywidualną biografią a bezszelestnie dokonującymi się zmianami paradygmatycznymi. Tym bardziej, że ustanowienie pewnego punktu widzenia w jego wymiarach: ontologicznym, epi- stemologicznym, metodologicznym i aksjologicznym wymaga „długiego trwania” (Braudel, [1958] 1997, 1999) i zakotwiczenia w (niepodważalnych) podstawach. Szybko więc uświadamiamy sobie paradoksalność tej sytuacji dwu konieczności: nadążania „za nowym” w przyszłości i strzeżenia „starego”, opracowanego w prze- szłości i realizowanego w teraźniejszości. To przenikanie kontekstów może być za- tem indywidualnie trudne, ale społecznie wydaje się stanowić bogactwo, w którym łączy się „opracowane doświadczenie” (Barbier, 2016a) z dynamiką zmiany. Problematyka kształcenia poprzez projektowanie ma swe początki w pracach edukacyjnych z dziećmi z deficytami rozwojowymi. W przygotowaniu do profesji społecznych podejście to, polegające na kształceniu poprzez opracowywanie pro- jektu, rozwijało się gwałtownie w szkołach socjalnych w Europie Zachodniej od lat 80. XX w. (por. m.in. Staub-Bernasconi, 2001; Labonté-Roset, Marynowicz- -Hetka, Szmagalski, 2003). To jest od czasu, kiedy po okresie pewności w wyborze kierunkowych celów kształcenia, zorientowanych na akcentowanie profesjonali- zacji zawodów społecznych, wynikających z dominującego paradygmatu pozy- tywistycznego, odwoływania się w kształceniu do normatywnych wzorów po- stępowania i funkcjonowania instytucji oraz ujmowania działania w kategoriach 15 celowościowych1 pokazały się tak wyraźne rysy. Rozpoczęto wówczas poszuki- wania innych form kształcenia refleksyjnych praktyków, którzy w toku opraco- wywania doświadczania nabytego trakcie praktyki mogliby uczestniczyć w two- rzeniu takiej wiedzy o niej i o działaniu w tym polu, która stanie się ich „wiedzą własną” (Barbier, 2016a, b). Kształcenie do pola praktyki poprzez projektowanie uznano za jeden z takich sposobów. W tym czasie, pod koniec lat 80. XX w., również w Polsce narastały pytania o znaczenie tego typu kształcenia i zapotrzebowanie na nie. Na początku lat 90. XX w. ważną przestrzenią dyskusji i miejscem powstawania nowego programu kształcenia do pola praktyki było Polskie Stowarzyszenie Szkół Pracy Socjalnej. Sformalizowanie kształcenia poprzez projektowanie nastąpiło w Polsce w latach 1992–1993, kiedy to wprowadzono ten sposób przygotowania praktyków do pola pracy socjalnej w ponadśrednich szkołach socjalnych oraz na niektórych uczel- niach wyższych (m.in. na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach). Tym samym projekt kształcenia do po- la praktyki poprzez projektowanie, wypracowany przez środowisko nauczycieli i badaczy pracy socjalnej skupione w stowarzyszeniu, został wdrożony. W rezultacie nowych wyzwań i restrukturyzacji kształcenia wyższego już w pierwszych latach XXI w. Katedra Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódz- kiego dołączyła do tego grona, opracowując projekt pedagogiczny dla kształce- nia na poziomie studiów licencjackich. Jak wynika z tego krótkiego przeglądu, był to projekt kształcenia usytuowany w szerszym kontekście i wypróbowany w szkołach i na uczelniach zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Równocześ- nie w naszym środowisku podjęte zostały prace badawcze (także na stopień) nad tą formą przygotowania refleksyjnych praktyków (m.in. Wolska-Prylińska, 2010; Telka, 2009; Walczak, 2011), które znakomicie wzbogaciły nasze zaplecze teore- tyczne oraz świetnie współbrzmiały z badaniami ilustrującymi efekty tego typu kształcenia i konteksty społeczne badań usytuowanych w środowisku (np. Grano- sik, 2013a; Gulczyńska, 2013). Przeżywana obecnie zmiana paradygmatyczna, której efektem jest „odkry- cie aktywności”, ma swoje wyraźne źródła epistemologiczne w usytuowanych w środowisku podejściach badawczych, które łączą badanie z działaniem i kształ- ceniem/kształtowaniem. Wprawdzie jej przesłanki można odnaleźć w pierw- szych ujęciach pedagogiki społecznej, ale dopiero wyraźny zwrot metodologicz- ny w kierunku podejść jakościowych nadał pełnego blasku temu postępowaniu, wpisanemu w podejście transformacyjne, silnie obecne w pedagogice społecznej. W pełnym opracowaniu tego stanowiska epistemologicznego pomagają prace koncepcyjne, które prowadzimy w zespole, często w kooperacji z innymi. 1 Najbardziej spektakularną pracą był Traktat o dobrej robocie Tadeusza Kotarbińskiego (1969 [1955]) czy też prace odwołujące się do cyklu działania zorganizowanego (np. Zieleniewski, 1969).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Projektowanie socjalne w kształceniu pedagogów społecznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: