Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00125 004823 14643088 na godz. na dobę w sumie
Prowadzenie spraw i reprezentacja spółek osobowych - ebook/pdf
Prowadzenie spraw i reprezentacja spółek osobowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 424
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0126-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Monografia ta jest pierwszym kompleksowym opracowaniem tematu prowadzenia spraw i reprezentowania spółek osobowych na polskim rynku wydawniczym. W pracy Autor całościowo zaprezentował wskazane zagadnienia, zarówno od strony teoretycznoprawnej, jak i praktycznej, skupiając się nie tylko na kwestii zarządzania spółką i występowania w jej imieniu. W szczególności opisano mechanizmy odpowiedzialności wspólników za prawidłowe dokonywanie czynności w ramach spółki, zakaz konkurencji, instrumenty służące odebraniu wspólnikowi jego kompetencji. Publikacja uwzględnia zarówno dorobek polskiego, jak i obcego piśmiennictwa prawniczego i orzecznictwa sądowego.

Monografia wychodzi naprzeciw potrzebom praktyków – sędziów, notariuszy, radców prawnych i adwokatów, skierowana jest również do przedstawicieli nauki prawa gospodarczego i handlowego. Można ją polecić także samym wspólnikom (członkom władz) spółek osobowych, ze względu na obszerne i precyzyjne omówienie zarówno dopuszczalnych ram kształtowania treści umowy (statutu) spółki, jak i zasad wykonywania prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prowadzenie spraw i reprezentacja spółek osobowych Aleksander Jerzy Witosz Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Agnieszka Janowska Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski Recenzent: prof. dr hab. Zbigniew Kuniewicz, Uniwersytet Szczeciński Projekt został sfi nansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki © Copyright by Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0126-5 Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 1. Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne . . . . . . . . . 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Pojęcia prowadzenia spraw i reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.1. Prowadzenie spraw spółki – defi nicje doktrynalne . . . . . . . . 1.2.2. Prowadzenie spraw spółki a czynności właścicielskie . . . . . 1.2.3. Prowadzenie spraw spółki a wkład lub świadczenie usług . . 1.2.4. Reprezentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.5. Podsumowanie i defi nicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.6. Zasady odbioru świadczeń i oświadczeń w imieniu spółki . . . 1.2.7. Teoria przedstawicielstwa ustawowego a teoria organów . . 1.2.8. Teoria łączona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Charakter prawny czynności z zakresu prowadzenia spraw spółki 1.3.1. Poglądy doktryny i judykatury na gruncie osób prawnych . . . 1.3.2. Uwagi na gruncie spółek osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Reguły wykładni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.1. Wykładnia oświadczeń woli będących aktami reprezentacji 1.4.2. Wykładnia oświadczeń osób prowadzących sprawy spółki . . 1.5. Relacje pomiędzy czynnościami prowadzenia spraw spółki i aktami jej reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2. Wykonywanie prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Sposób regulacji prawa prowadzenia spraw spółki osobowej 9 13 17 17 37 37 41 46 49 50 51 55 70 76 76 80 85 85 88 92 98 98 – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. Kategorie spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 2.1.2. Zasady podejmowania uchwał . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2.1.3. Udział w prowadzeniu spraw spółki w sytuacji konfl iktu interesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 5 Spis treści 2.1.4. Zobowiązanie się wspólnika do oddania głosu określonej treści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2.1.5. Wynagrodzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 2.1.6. Zdolność do czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.2. Zasady reprezentacji spółek osobowych – uwagi ogólne . . . . . . . . . 118 2.2.1. Zakres prawa reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.2.2. Reprezentacja łączna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2.2.3. Zdolność do czynności prawnych a prawo reprezentacji osoby ustawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 2.2.4. Reprezentacja osoby ustawowej przez inną jednostkę organizacyjną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 2.2.5. Zasady reprezentacji w stosunkach pomiędzy spółką i wspólnikami lub członkami jej organów . . . . . . . . . . . . . . . 152 2.3. Podmioty prowadzące sprawy spółki i ją reprezentujące . . . . . . . . . 158 2.3.1. Wspólnicy jawni i partnerzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 2.3.2. Komplementariusze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.3.3. Prowadzenie spraw spółki przez komandytariuszy . . . . . . . . 170 A. Prowadzenie spraw jako prawo osobiste . . . . . . . . . . . . . . 172 B. Powierzenie prowadzenia spraw spółki wyłącznie komandytariuszom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 2.3.4. Prowadzenie spraw spółki przez akcjonariuszy . . . . . . . . . . . 175 2.3.5. Komandytariusz i akcjonariusz jako pełnomocnik . . . . . . . . 178 2.3.6. Inni wspólnicy jako pełnomocnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 A. Umocowanie dla wspólnika niedysponującego prawem reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 B. Prawo reprezentacji a pełnomocnictwo (prokura) . . . . . . 197 2.3.7. Osoby trzecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 A. Osoby trzecie w zarządzie spółki partnerskiej . . . . . . . . . 202 B. Ratio legis zakazu z art. 38 § 1 k.s.h. . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 C. Osoby trzecie jako zarządcy spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 D. Osoba trzecia jako zastępca wspólnika . . . . . . . . . . . . . . . 209 E. Struktura zarządzania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 F. Osoby trzecie jako reprezentanci spółki . . . . . . . . . . . . . . . 214 G. Reprezentacja spółki przez osobę trzecią a prawo prowadzenia spraw spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 2.3.8. Zarząd spółki partnerskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 2.3.9. Walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki komandytowo-akcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 2.3.10. Rada nadzorcza spółki komandytowo-akcyjnej . . . . . . . . . . 235 2.4. Spółka osobowa bez wspólnika uprawnionego do prowadzenia spraw i reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 6 www.lexisnexis.pl Spis treści 2.5. Skutki naruszenia zasad prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 2.5.1. Skutki naruszenia zasad reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 2.5.2. Skutki naruszenia zasad prowadzenia spraw spółki i reprezentacji w płaszczyźnie wewnątrzspółkowej . . . . . . . 256 2.5.3. Skutki naruszenia wewnętrznych ograniczeń zakresu reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 ROZDZIAŁ 3. Zmiany osobowe w zakresie prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3.1. Zrzeczenie się prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3.1.1. Prowadzenie spraw spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3.1.2. Reprezentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 3.2. Powierzenie prawa nowej osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 3.2.1. Prowadzenie spraw spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 3.2.2. Zmiana umowy a uchwała – wzajemny stosunek . . . . . . . . . 282 3.2.3. Zmiana statutu w spółce komandytowo-akcyjnej i wymóg zgody komplementariuszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 3.2.4. Uchwała walnego zgromadzenia rozstrzygająca o prawie prowadzenia spraw spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 3.2.5. Reprezentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 3.3. Wyłączenie prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . 292 3.3.1. Wyłączenie prawa prowadzenia spraw w drodze zmiany umowy spółki lub uchwały wspólników . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 A. Zmiana umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 B. Uchwała . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 C. Głosowanie we własnej sprawie przez komplementariusza spółki komandytowo-akcyjnej . . . . . 297 D. Zakres pozbawienia i zwolnienie z obowiązku . . . . . . . . . 299 3.3.2. Pozbawienie prawa bądź zwolnienie z obowiązku prowadzenia spraw spółki na drodze sądowej . . . . . . . . . . . . 300 A. Zakres przedmiotowy roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 B. Pojęcie ważnych powodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 C. Zwolnienie z obowiązku prowadzenia spraw spółki . . . . 307 D. Uwagi proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 E. Zasady zarządu spółką przy zwolnieniu wspólnika z obowiązku prowadzenia spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 3.3.3. Wyłączenie prawa reprezentacji w drodze zmiany umowy spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 A. Skuteczność wobec osób trzecich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 B. Zmiana umowy spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 3.3.4. Pozbawienie prawa reprezentacji uchwałą partnerów . . . . . 326 7 Spis treści 3.3.5. Pozbawienie komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej prawa reprezentacji . . . . . . . . . . . . . 336 3.3.6. Pozbawienie prawa reprezentacji na drodze sądowej . . . . . . 345 3.4. Wpływ wyłączenia prawa reprezentacji na prokurę i pełnomocnictwo wspólnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 3.5. Przywrócenie prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . 356 3.5.1. Umowa i uchwała . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 3.5.2. Orzeczenie sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 3.6. Skuteczność zmian osobowych w zakresie prawa reprezentacji a przepisy ustawy o krajowym rejestrze sądowym . . . . . . . . . . . . . . 363 ROZDZIAŁ 4. Zagadnienia uzupełniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 4.1. Prowadzenie spraw i reprezentacja w okresie tworzenia spółki osobowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 4.2. Prowadzenie spraw i reprezentacja spółki w likwidacji . . . . . . . . . . 377 4.3. Prowadzenie spraw i reprezentacja spółki osobowej w kontekście prawa upadłościowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 4.4. Wpływ zmian osobowych w spółce na prawo prowadzenia spraw i reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 4.5. Obowiązek lojalności i staranności oraz zakaz konkurencji . . . . . . 392 4.6. Zastaw i użytkowanie na prawach i obowiązkach członkowskich a prawo prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji . . . . . . . . . . . 403 4.7. Kurator osoby ustawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 4.8. Czynności z zakresu prawa pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 Wykaz orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 8 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne k.c. k.h. k.p. k.p.c. k.s.h. k.z. p.u.n. RUPA u.d.u. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) – akt uchylony – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – akt uchylony – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – The Revised Uniform Partnership Act 1997 – ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz. 66 ze zm.) u.k.r.s. – ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst u.p.d.o.f. – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fi zycz- jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) u.r. u.s.d.g. u.w.l. nych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) – ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.) – ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) – ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) ULPA UPA ustawa o VAT – (Revised) Uniform Limited Partnership Act 1916 – The Uniform Partnership Act 1914 – ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) 9 Wykaz skrótów Ofi cjalne wydawnictwa z orzecznictwem OSA OSASz OSN OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC/OSN(C) OSNC-ZD – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Zbiór Dodat- OSNCK OSNCP OSNKW OSNP Czasopisma Biul.Skar. Biul.SN Cass. Civ. MoP PiP PPH Pr.Bank. Pr.Spółek PS St.Praw. Inne art. Corp. cz. Dz.U. Inc KRS KSH Lex Lexis Nexis Ltd. n. nr NSA pkt poz. publ. r. 10 kowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- łecznych i Spraw Publicznych – Biuletyn Skarbowy Ministerstwa Finansów – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – La Corte Suprema di Cassazione. Sezione Civile – „Monitor Prawniczy” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Prawo Bankowe” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sądowy” – „Studia Prawnicze” – artykuł – Corporation – część – Dziennik Ustaw – Incorporation – Krajowy Rejestr Sądowy – Kodeks Spółek Handlowych – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – Limited Company – następny (-a, -e) – numer – Naczelny Sąd Administracyjny – punkt – pozycja – publikowany – rok www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – strona – Sąd Apelacyjny – section – sezione – Sąd Najwyższy – tom – tekst jednolity – ustęp – versus – volume – wojewódzki sąd administracyjny – wydanie – ze zmianami s. SA sec. sez. SN t. tekst jedn. ust. v. vol. WSA wyd. ze zm. 11 Wprowadzenie Wprowadzenie Zagadnienie reprezentacji spółek handlowych i zarządzania nimi nie jest problemem nowym czy dotychczas niebadanym. Uzasadnieniem pod- jęcia przedstawionego problemu są rewolucyjne zmiany w normatywnej konstrukcji spółek osobowych, jakie wprowadził do polskiego systemu prawa Kodeks spółek handlowych. Pod rządami Kodeksu handlowego spółki osobowe nie stanowiły podmiotów prawa w pełni odrębnych od ich wspólników, choć poglądy doktryny ewoluowały w tym kierunku. Na gruncie uprzednio obowiązującej regulacji spółki osobowe stano- wiły w dużej mierze formę współdziałania swoich członków i bliższe były spółce cywilnej czy klasycznym anglosaskim partnerships. Wejście w życie Kodeksu spółek handlowych istotnie zmieniło dotychczasową konstrukcję spółki osobowej w prawie polskim. Spółki osobowe uzy- skały swój samodzielny byt prawny, oderwany od bytów prawnych ich wspólników. Zyskując własną podmiotowość z wszelkimi tego konse- kwencjami, handlowa spółka osobowa wyraźnie oddaliła się od spółki cywilnej czy tradycyjnego modelu wypracowanego w systemie prawnym common law. Zagadnienie wpływu tych zmian na kwestię reprezentacji spółki osobowej przez jej wspólników nie doczekało się, w przeciwieństwie do tematu od- powiedzialności czy charakteru prawnego nowej spółki osobowej, szcze- gółowego opracowania. Przeprowadzone badania zaowocowały usystema- tyzowaniem kwestii związanych z prowadzeniem spraw i reprezentacją spółek osobowych, co pozwala na przedstawienie spójnej i kompletnej teoretycznoprawnej analizy tych problemów. Jednocześnie monografi a ma udzielić odpowiedzi na wiele praktycznych wątpliwości, jakie wiążą się ze stosowaniem nowej konstrukcji spółek osobowych w obrocie gospodar- czym. Zważywszy, że właściwa reprezentacja spółki może być przesłanką 13 Wprowadzenie ważności czynności prawnej dokonywanej z kontrahentem, benefi cjentem projektu powinna być zarówno nauka prawa, jak i praktycy. Wiodącym problemem naukowym w płaszczyźnie teoretycznej pozostaje pytanie, jak dalece zmiany konstrukcyjne dotykające spółek osobowych wpłynęły na teorię przedstawicielstwa ustawowego. Znowelizowany Ko- deks cywilny nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, lecz wyposażonych w zdolność prawną. W efekcie wzruszone zostały podstawy koncepcji przedstawicielstwa ustawowego, tradycyjnie dotychczas przyjmowanej dla opisywania reprezentacji spółek osobo- wych przez ich wspólników. Dalszą wątpliwością jest kwalifi kacja zarządu spółki partnerskiej oraz rady nadzorczej i walnego zgromadzenia akcjona- riuszy spółki komandytowo-akcyjnej, które stanowią elementy kapitałowe w konstrukcjach dwóch nowych typów spółek, jakie udostępniono przed- siębiorcom. Powyższe, wraz z licznymi dalszymi kwestiami (zagadnienia terminologiczne, charakter prawny czynności zarządczych, reguły wy- kładni oświadczeń woli), składają się na pierwszy rozdział pracy. Usystematyzowania wymaga rozbudowany zakres podmiotowy prawa reprezentacji i prowadzenia spraw w spółkach osobowych, które to kom- petencje mogą być wykonywane nie tylko przez wspólników, lecz także przez osoby trzecie oraz organy spółek partnerskiej i komandytowo-ak- cyjnej. Przy czym w przypadku różnych kategorii wspólników zakresy tych praw nie będą identyczne, odmienny może być także wpływ obec- ności organów na uprawnienia wspólników. Bliższej uwagi wymaga nie- precyzyjnie uregulowany sposób wykonywania prawa prowadzenia spraw spółki osobowej, który tradycyjnie oparty jest na nieostrych sformułowa- niach, takich jak zwykłe czynności spółki, czynności przekraczające ten zakres i czynności nagłe. Istotną materią jest zakres prawa reprezentacji i możliwość jego ograniczenia przy jednoczesnym uwzględnieniu ochrony interesów osób trzecich. Fundamentalnym tematem jest odpowiedzialność osoby niepoprawnie zarządzającej lub reprezentującej spółkę, zarówno wobec kontrahentów, jak i samej jednostki organizacyjnej. Analizie wska- zanej problematyki poświęcony jest rozdział drugi. Źródłem rozlicznych problemów, zarówno o charakterze praktycznym, jak i mających znaczenie teoretyczne, jest szeroko rozumiane pozbawienie prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. Sama mnogość pro- 14 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie cedur świadczy o skomplikowanej naturze zagadnienia. Odrębnie należy rozważyć zrzeczenie się tych praw, pozbawienie uprawnień zarządczych w drodze zmiany umowy spółki i w drodze uchwały wspólników oraz pro- cedurę sądową. Rozwinięciem powyższego wątku jest możliwość przywra- cania wspólnikom wcześniej odebranych praw i znaczenie tych zmian dla pełnomocnictwa lub prokury. Gdy pozbawienie nastąpiło mocą działania samych wspólników, sprawy te mogą rodzić pewne zastrzeżenia. Jednakże to sądowe odebranie prawa prowadzenia spraw spółki lub jej reprezentacji, znajdujące oparcie w ważnych – w uznaniu sądu – powodach, jest w tym kontekście szczególnie kontrowersyjne. Zmiany podmiotowe w zakresie kompetencji do zarządzania spółką i występowania w jej imieniu omó- wione są w rozdziale trzecim. Końcowy rozdział zajmuje się zagadnieniami uzupełniającymi zasadniczy wątek opracowania. Poruszone tematy dotykają wielu kwestii wykra- czających poza przedstawianą problematykę, lecz ich zasygnalizowanie i wskazanie na punkty styczne z instytucjami prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji jest konieczne dla nadania pracy pełnego charakteru. Szczególnej uwagi wymagają okresy tworzenia spółki osobowej, jej likwi- dacji i upadłości, jak również szeroko pojęty zakaz działalności konkuren- cyjnej. Sporo problemów poruszanych w niniejszej pracy ma szerszy wydźwięk, nie ograniczając się tylko do spółek osobowych. Wiele uwag natury teo- retycznej można potraktować w kategoriach generalnych, odnosząc je do pozostałych kategorii osób ustawowych (ułomnych osób prawnych). Nie- które tematy praktyczne mają z kolei przełożenie także na spółki kapita- łowe. Dotyczy to zwłaszcza tematu reprezentacji łącznej czy zagadnienia dopuszczalności łączenia w jednym ręku kompetencji przedstawicielskich (wspólnika lub członka zarządu) oraz pełnomocnictwa (prokury). Rozwa- żania poświęcone prowadzeniu spraw spółek osobowych w pewnym za- kresie pozostają bliskie rozwiązaniom obowiązującym w spółce z ograni- czoną odpowiedzialnością. Metodyka badań obejmuje analizę dorobku doktryny i judykatury krajowej i zagranicznej, wzbogaconej o obserwacje praktyki obrotu. Uwagi prawno- porównawcze wplecione są w zasadniczy wątek prowadzonych rozważań i nie zostały wyróżnione w postaci odrębnego rozdziału. Takie rozwiązanie uzasadnione jest nierzadko dużym poziomem szczegółowości tych uwag, 15 Wprowadzenie w konsekwencji stają się one lepiej zrozumiałe w kontekście omawiania rozwiązań przyjmowanych w prawie polskim. Objaśnienia komparatywne – w celu uzyskania możliwie szerokiego spektrum – dotyczą wielu róż- nych systemów prawnych, w tym w szczególności Anglii, Bułgarii, Chin, Irlandii, Rumunii, Włoch. Przykład Japonii, która odchodzi od wzorów zaczerpniętych z Niemiec na rzecz rozwiązań anglosaskich1, wskazuje, że prawo niemieckie nie musi być podstawowym kierunkiem odniesień prawnoporównawczych w polskim piśmiennictwie. W kluczowych jednak kwestiach także w tym zakresie dokonano porównania. Szczególną uwagę poświęcono prawu Stanów Zjednoczonych, które na gruncie spółek osobo- wych zajmuje aktualnie wyjątkową pozycję, czego najlepszym przykładem jest geneza spółki partnerskiej2. Wykorzystanie zagranicznej literatury ma nie tylko charakter komparatywny, lecz także – tam gdzie jest to uzasad- nione – służy do wyjaśniania okreś lonych instytucji obecnych w prawie polskim. 1 H. Oda, Japanese Law, Third Edition, Oxford 2012, s. 223–224. 2 Pierwszą normatywną konstrukcję spółki partnerskiej wprowadzono w stanie Texas w 1991 r. – A.R. Bromberg, L.R. Ribstein, Limited Liability Partnerships, the Revised Uniform Partnerships Act and the Uniform Limited Partnership Act (2001), 2012 Edition, New York 2012, s. 3; J.T. Howard, A Kink in the Shield: Evaston Insurance Co. v. Dillard Department Stores, Inc. and the State of Limited Liability for Limited Liability Partner- ships in Texas, „Baylor Law Review” 2011, vol. 63:1, s. 268; M.M. Siems, Regulatory Competition in Partnership Law, „International and Comparative Law Quarterly” 2009 October, vol. 58, s. 769; R.W. Hamilton, Registered Limited Liability Partnerships: Pre- sent at the Birth (Nearly), „University of Colorado Law Review” 1995, vol. 66, s. 1065. 16 www.lexisnexis.pl Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne Rozdział 1 Rozdział 1. Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych Dogłębna analiza instytucji prawnych prowadzenia spraw spółek oso- bowych oraz ich reprezentacji wymaga wstępnego zarysowania założeń normatywnej konstrukcji kategorii podmiotowej, jaką są osoby ustawowe (ułomne osoby prawne). Podstawowymi zagadnieniami, które należy w tym miejscu rozważyć, są te dotyczące pozycji osób ustawowych w ob- rocie prawnym, jako że legislacyjne zmiany w tym zakresie stały się fun- damentem nowej regulacji prawa spółek i determinują kierunek dalszych badań i kształt stawianych tez. Dopiero precyzyjne – choć ograniczone te- matem i zakresem pracy – opisanie kluczowych elementów prawnej kon- strukcji spółki osobowej, scharakteryzowanie jej stosunków majątkowych i okreś lenie pozycji, zarówno względem osób trzecich, jak i samych wspól- ników, pozwoli na właściwe przedstawienie tytułowego zagadnienia. Spółki osobowe nie zostały w Kodeksie spółek handlowych zrównane ze spółkami kapitałowymi i nie zostały opatrzone przymiotem osobowości prawnej. Postulat taki stawiany był w toku prac legislacyjnych3, jednakże 3 Por. S. Sołtysiński, w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. 1, Warszawa 2001, s. 108; tak też: J. Jacyszyn, Spółka partnerska według przepisów ustawy Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Bielsko- -Biała 2001, s. 33; H. Mądrzak, Pozycja osobowych spółek handlowych w postępowaniu cywilnym (na przykładzie spółki jawnej), w: Kodeks spółek handlowych. Studia i mate- riały, Poznań–Kluczbork 2001, s. 410 oraz D. Bucior, Konstrukcja odpowiedzialności wspólników za zobowiązania handlowej spółki osobowej, Pr.Spółek 2002/6, s. 9. Jedną z głównych przeszkód był dychotomiczny podział podatników na osoby prawne i fi - zyczne, w którym brak jest miejsca dla osób prawnych zwolnionych z podatku docho- 17 Rozdział 1. Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie odrębnej kategorii pod- miotów prawa, które – choć wyposażone w wiele cech charakterystycznych dla osób prawnych – nie zostały uznane4 za osoby prawne. Tym samym obok osób fi zycznych i prawnych również inne podmioty uczestniczą w ob- rocie cywilnoprawnym, a wśród jednostek organizacyjnych wyróżniamy takie, które mają osobowość prawną, które są wyposażone w podmioto- wość prawną, oraz którym ustawa odmawia odrębnej od ich członków zdolności prawnej. W tej ostatniej grupie mieści się choćby spółka cywilna, która – choć określana tradycyjnie jako spółka osobowa5 – stanowi zupełnie odrębną konstrukcję. Warto zauważyć, że w prawie chińskim6 nie wystę- puje podział na handlowe i cywilne formy organizacyjne, a prawo spółek nie funkcjonuje jako odrębna kategoria legislacyjna. Z kolei w prawie ru- muńskim7 dokonuje się proces scalania prawa handlowego i cywilnego we wspólne ramy normatywne. Ciekawych argumentów przemawiających za przyznaniem podmiotowości innym niż osoby prawne kategoriom jednostek organizacyjnych dostarczył dowego – J.A. Strzępka, Konsekwencje legislacyjnego wyodrębnienia osobowych spółek handlowych, Pr.Spółek 2001/9, s. 4. Z kolei M. Asłanowicz (Podmiotowość prawna spółki partnerskiej na tle pozostałych osobowych spółek handlowych, PPH 1998/4, s. 18–19) wskazuje, że brak powodu, dla którego niemożliwa byłaby stosowna reforma prawa podatkowego. Por. także z uwagami G. Gorczyńskiego (Status spółki jawnej i jej wspólników w postępowaniu cywilnym, PPH 2010/1, s. 28), że status prawny spółek oso- bowych został „odmieniony”, ale w toku prac legislacyjnych obowiązywała „dyrektywa kontynuacji” rozwiązań Kodeksu handlowego. 4 Wynika to z formalnej (normatywnej) metody regulacji funkcjonującej w prawie pol- skim w zakresie osób prawnych – Z. Radwański, Prawo Cywilne – część ogólna, War- szawa 2007, s. 183. Warto zaznaczyć, że w licznych obcych ustawodawstwach osobo- wość prawną wiąże się raczej z samą obecnością w rejestrze. Tak w prawie rumuńskim – M. Catargiu, V.M. Ciuca, Societas. Refl ections on the Acculturation of European Regu- lations in the new Romanian Civil Code, „Valahia University – Law Study” 2012, vol. XX, issue 2, s. 266. Podobnie w prawie francuskim – F. Wooldridge, The general partnership under French law, „Amicus Curiae” 2009 Spring, issue 77, s. 29. Z kolei w Luksemburgu osobowość prawna istnieje od zawiązania korporacji, a więc już przed wpisem do reje- stru – Legal Guide to Forming a Corporation in Luxemburg, http://www.legal500.com/ assets/images/stories/fi rmdevs/nobl11898/legal_guide_to_forming_a_corporation_ in_luxembourg.pdf, data dostępu 26 lutego 2013 r. 5 A. Szumański, Wyłączenie wspólnika ze spółki komandytowej zawiązanej w celu wy- konywania wolnego zawodu, PPH 2012/1, s. 6; S. Włodyka, Kodeksowe spółki atypowe, Warszawa 2004, s. 230. 6 K. Chen, Corporations and Partnerships in China, Alphen aan den Rijn 2010, s. 24. 7 M. Catargiu, V.M. Ciuca, Societas…, s. 266. 18 www.lexisnexis.pl 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych Sąd Najwyższy w uchwale z 14 grudnia 1990 r.8. Zdaniem Sądu posze- rzenie katalogu podmiotów prawa leży „w interesie społecznym i gospo- darczym”, umożliwia „normalne […] uczestniczenie w obrocie cywilno- prawnym”, a przede wszystkim zapewnia kontrahentom takich jednostek właściwą ochronę prawną. Doktryna prawa cywilnego i handlowego ochrzciła konstrukcję jednostki organizacyjnej wyposażonej w zdolność prawną mianem „ułomnej osobowości prawnej”9, choć kwestie terminolo- giczne wciąż pozostają otwarte10. Niniejsza praca przyjmuje termin „osoby ustawowe”11, dobrze komponujący się jako kolejny podmiot prawa obok tradycyjnych kategorii osób fi zycznych i prawnych, a korespondujący ję- zykowo z amerykańską koncepcją statutory person12. Na gruncie polskim konstrukcja niepełnej osobowości prawnej wywodzi się od A. Woltera13, 8 Uchwała pełnego składu z 14 grudnia 1990 r., III CZP 62/90, OSNCP 1991/4, poz. 36, Lexis Nexis nr 302242; z glosami krytycznymi J. Skąpskiego, w: PS 1991/4, s. 80 i n. oraz E. Skowrońskiej w: PiP 1991/12, s. 117. 9 S. Grzybowski, w: System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985, s. 292. 10 Pojęciem ułomnej osobowości prawnej posługuje się np. E. Gniewek, Subsydiarna odpowiedzialność członków ułomnych osób prawnych w kodeksie cywilnym i kodeksie spółek handlowych, w: Kodeks spółek handlowych po pięciu latach, Wrocław 2006, s. 319. Z kolei A. Kidyba (Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. 1, wyd. III, Kraków 2005, s. 79) opowiada się za jego odrzuceniem, proponując okreś lenie „podmioty ustawowe” (tegoż, Niektóre skutki dla obrotu handlowego wprowadzenia trzeciej ka- tegorii podmiotowej, PPH 2004/12, s. 12). Inne występujące okreś lenia to „niepełna osoba prawna” oraz „podmiot nieosobowy” – por. S. Włodyka (Kodeksowe…, s. 153), który przeciwstawia się wykorzystaniu pojęcia „osoba” w miejsce terminu „podmiot” (ibidem, s. 152). Zwrotu „niepełna osoba prawna” użył też A. Szajkowski (w: System Prawa Prywatnego, t. 16, Prawo spółek osobowych, red. A. Szajkowski, Warszawa 2008, s. 74). W doktrynie niemieckiej funkcjonuje pojęcie quasi-osoby prawnej (Quasi-juristische Personen) – M. Wach, Podmioty nieposiadające osobowości prawnej w prawie niemieckim. Uwagi prawnoporównawcze, St.Praw. 2006/2, s. 119). Por. także G. Gorczyński, Spółka jawna jako podmiot prawa, Warszawa 2009, s. 110–116 i lite- raturę tam powołaną. 11 Za J. Frąckowiakiem, Instytucje prawa handlowego w kodeksie cywilnym, „Rejent” 2003/6, s. 29. Stanowczo sprzeciwia się temu okreś leniu A. Szajkowski (w: System…, t. 16, s. 76). 12 A.R Bromberg, L.R. Ribstein, Bromberg and Ribstein on Partnership, Release No. 33, t. I, New York 2012, § 1.03(c) i precedensy tam powoływane. 13 A. Wolter, Glosa do wyroku SN z 21 marca 1964 r. (I CR 697/62), OSP 1965/5/97; tenże, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1986, s. 199–203. Por. także głos S. Grzybowskiego (w: System…, t. 1, s. 292) krytykujący koncepcję ułomnej osoby prawnej i literaturę tam powołaną. 19 Rozdział 1. Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne który określił ją jako sytuację, w której przepis nie przyznaje wprost osobo- wości prawnej, lecz tylko niektóre jej atrybuty. Przepis art. 33 k.c. nie określa cech konstytutywnych osób prawnych14, ograniczając się do wskazania, że osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobo- wość prawną. Niewątpliwie jednak pewien zespół elementów konstruk- cyjnych osoby prawnej może być wyróżniony. Z. Radwański15 formułuje katalog obejmujący strukturę organizacyjną wyposażoną w organy, za pomocą których działa, majątek odrębny od majątku wspólników, zdol- ność prawną, zdolność procesową, odpowiedzialność własnym mająt- kiem za zobowiązania. S. Sołtysiński wskazał dodatkowo na zdolność upadłościową i układową16, czy też aktualnie – pod rządami Prawa upa- dłościowego i naprawczego – zdolność upadłościową (art. 5 p.u.n.) i na- prawczą (art. 492 ust. 1 p.u.n.). Na gruncie ustawodawstwa rosyjskiego wymienia się odrębny majątek, strukturę organizacyjną, odpowiedzial- ność za długi, własną nazwę17. Z kolei wśród cech osoby ustawowej A. Kidyba wymienia18 wyodrębnienie organizacyjne, brak osobowości prawnej i zdolność prawną, a jako podstawowe różnice – podkreślając jednocześnie ich malejącą rolę – wskazał19 działanie osoby prawnej przez organy, odpowiedzialność subsydiarną członków osób ustawowych20 14 To przepis prawa, a nie okreś lone cechy decyduje bowiem o przymiocie osobowości prawnej – J. Frąckowiak, w: System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, wyd. II, Warszawa 2012, s. 1140. 15 Z. Radwański, Prawo…, s. 181. Podobnie: S. Włodyka, Kodeksowe…, s. 149 oraz G. Gorczyński, Spółka…, s. 60 i dalsza literatura tam powołana. Por. także: M. Asłano- wicz, Podmiotowość…, s. 20. 16 S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 109. Podkreśla to także M. Litwińska (Ko- deks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2002, s. 136) i A. Kidyba (Kodeks…, t. 1, s. 78). 17 R. Rothenberg, T.V. Melnikova, Comparative Forms of Doing Business in Russia and New York State – Proprietorships, Partnerships, and Limited Partnerships, „American Bu- siness Law Journal” 2003, vol. 40, s. 572 i literatura tam powołana. 18 A. Kidyba, Handlowe spółki osobowe, t. 1, Biblioteka Prawa Spółek, Kraków 2005, s. 46. 19 A. Kidyba, Atypowe spółki handlowe, wyd. 3, Warszawa 2011, s. 120. 20 Warto jednak zwrócić uwagę na główne oddziały zagranicznych zakładów ubez- pieczeń, które – będąc osobami ustawowymi – nie posiadają członków, a tym samym brak ich subsydiarnej odpowiedzialności – K. Matuszyk, Status cywilnoprawny głów- nego oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń, PPH 2006/12, s. 15 i n.; E. Gniewek, w: Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 82. Jednocześ- 20 www.lexisnexis.pl 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych i odrębny system opodatkowania. A. Szajkowski podaje21 wśród odmien- ności względem osób prawnych sposób powstania i ustania podmiotu oraz zasady jego funkcjonowania. Konstrukcja ułomnej osoby prawnej, która narodziła się jako koncepcja czysto doktrynalna22, spotkała się początkowo z pryncypialnie krytycznym przyjęciem nauki23. Wejście w życie Kodeksu spółek handlowych, który jed- noznacznie wyposażył spółki osobowe w przymioty klasycznie uznawane za elementy osobowości prawnej, wymusiło powszechną akceptację wspo- nie we wszystkich spółkach poza jawną da się zaobserwować elementy kapitałowe w postaci ograniczenia odpowiedzialności wspólników. Jest to przy tym wyraźne dążenie praktyki, czego najlepszym przykładem jest konstrukcja z udziałem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jako komplementariusza. Stąd też wyrażony po- stulat (A.J. Witosz, Spółka komandytowo-akcyjna bez odpowiedzialnych wspólników, w: Prawa i obowiązki wspólników w spółce, spółdzielni europejskiej i spółce europejskiej, red. A. Witosz, Katowice 2012, s. 231 i n.) podjęcia tematu ewentualnego dalszego ograniczenia zakresu odpowiedzialności wspólników. Na gruncie amerykańskim taki krok wykonała już część stanów, przyjmując nową konstrukcję limited liability limited partnership [spółki komandytowej z ograniczoną odpowiedzialnością], która jest fuzją spółki komandytowej (z uwagi na wyróżnienie dwóch grup wspólników) i partnerskiej, wspólnicy zarządzający ponoszą bowiem odpowiedzialność ograniczoną na zasadach właściwych tej właśnie spółce – M.M. Siems, Regulatory…, s. 770. Z kolei D.A.W. Ve- stal i T.E. Rutledge [The Uniform Limited Partnership Act (2001) Comes to Kentucky: An Owner’s Manual, „Northern Kentucky Law Review” 2007, vol. 34:3, s. 441] nieco inaczej przedstawiają tę konstrukcję (w stanie Kentucky), podkreślając, że polega ona na wyłącznej odpowiedzialności spółki. 21 A. Szajkowski, w: System…, t. 16, s. 75. 22 Z udziałem także judykatury – por. wyrok SN z 21 marca 1964 r. (I CR 697/62), OSNCP 1965/5, poz. 73, Lexis Nexis nr 315004, w którym stwierdzono, że „rozwój stosunków społeczno-gospodarczych wymaga przyznania niektórym tworom spo- łecznym, które wykazują dostateczny stopień wyodrębnienia i samodzielności, zdol- ności sądowej, mimo że nie są one uznane za osoby prawne. Przeciwna wykładnia nie dałaby się pogodzić z uzasadnionymi potrzebami obrotu i byłaby oderwana od realiów aktualnego życia społecznego i gospodarczego”. 23 Por. Z. Radwański, Prawo…, s. 199. Krytyka wspomnianej koncepcji dokonywała się zarówno z pozycji zwolenników przyznania osobowości prawnej spółkom oso- bowym (A. Klein, Ewolucja instytucji osobowości prawnej, w: Tendencje rozwoju prawa cywilnego, red. E. Łętowska, Wrocław 1983, s. 107), jak i zwolenników całkowitego zaprzeczenia podmiotowości prawnej tych jednostek organizacyjnych (zamiast wielu: D. Bucior, Konstrukcja…, s. 10 i tam powołana literatura). Por. także: C. Szymański, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 1999 r. (III SA 189/99), PPH 2000/3, s. 46 i n.; E. Skowrońska, Glosa do uchwały SN z 14 grudnia 1990 r. (III CZP 62/90), Lex/el. 21 Rozdział 1. Zagadnienia wstępne i teoretycznoprawne mnianej konstrukcji24, choć wiele wątpliwości pozostało. Zmiany legisla- cyjne w tym zakresie są realizacją założeń reformy prawa spółek poprzez umocnienie podmiotowości prawnej spółek osobowych25. J. Jacyszyn pisał o „ewolucji poglądów w kierunku wykreowania trzeciej grupy podmiotów prawa cywilnego”26, a i w samym uzasadnieniu Projektu Kodeksu spółek handlowych27 stwierdza się przyjęcie założenia, że spółki osobowe (oraz spółki kapitałowe w organizacji) są ułomnymi osobami prawnymi. Obser- wowany proces, zapoczątkowany zmianami w przepisach o działalności gospodarczej i rejestrze przedsiębiorców28 zyskał zwieńczenie29 w postaci nowelizacji Kodeksu cywilnego, którego art. 331 § 1 nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych względem jednostek organiza- cyjnych wyposażonych przez ustawę w zdolność prawną. Norma ta, po- dobnie jak analiza historyczna przepisów Kodeksu handlowego i Kodeksu spółek handlowych, wskazuje na wyraźne zbliżenie konstrukcji spółek osobowych do osób prawnych30 – aktualna dyskusja skupia się na wska- zaniu granic tego zbliżenia. Kluczowym elementem nowej konstrukcji prawnej spółki osobowej jest art. 8 k.s.h. Jego umiejscowienie w dziale drugim tytułu pierwszego ustawy (przepisy ogólne o spółkach osobowych) niewątpliwe podnosi rangę tej 24 Por. S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 109, a także w odniesieniu do wspólnot mieszkaniowych M. Szewczyk, Status materialno-prawny wspólnoty mieszkaniowej, „Radca Prawny” 2000/1, s. 30. 25 S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 108. 26 J. Jacyszyn, w: J. Jacyszyn, S. Krześ, E. Marszałkowska-Krześ, Kodeks spółek han- dlowych. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2001, s. 30; w tym kierunku także M. Li- twińska, Kodeks…, s. 130. Wyraźnie to stwierdza A. Kidyba (Kodeks…, t. 1, s. 79), który jednocześnie wypowiada się przeciwko dalszemu przeciwstawianiu sobie ułomnych i pełnych osób prawnych. 27 Druk sejmowy nr 1687, s. 138. 28 Uznającymi spółki osobowe za przedsiębiorców [art. 2 ust. 2 ustawy z 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 – akt uchylony) i art. 36 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym], w przeciwieństwie do spółki cy- wilnej (art. 2 ust. 3 ustawy – Prawo działalności gospodarczej. 29 Stwarzając „normatywną podstawę dla […] koncepcji ułomnych osób prawnych” – M. Pazdan, Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2002, s. 106. W ślad za powołanym E. Gniewek, w: Kodeks…, s. 78. 30 Słuszna wydaje się obserwacja J. Jacyszyna (Kodeks…, s. 31), że nie należy zde- cydowanie przeciwstawiać sobie pojęć spółki kapitałowej i osobowej. A. Szajkowski (w: System…, t. 16, s. 76) zauważa, że „nie ma żadnych istotnych różnic prawnych” w zakresie podmiotowości obu konstrukcji. 22 www.lexisnexis.pl 1.1. Kategoria podmiotowa osób ustawowych regulacji31. Zgodnie z jego treścią spółka osobowa we własnym imieniu nabywa prawa32 i zaciąga zobowiązania. Taka jednostka organizacyjna dysponuje zdolnością prawną33, a także zdolnością do czynności praw- nych34. Z punktu widzenia kontrahentów to spółka będzie działać w ob- rocie gospodarczym, będzie stroną umów prawa cywilnego, wierzycielem lub dłużnikiem. Wykluczona jest próba podtrzymania tezy sformułowanej pod rządami Kodeksu handlowego35, a sugerującej, że ustawodawca, po- sługując się pojęciem spółki, zamierzał przyznać zdolność prawną nie tej jednostce organizacyjnej, lecz jej członkom. Z punktu widzenia tematu niniejszego opracowania najistotniejszym ele- mentem normatywnego kształtu spółek osobowych jest sposób wykony- wania przez jednostkę organizacyjną jej zdolności do czynności prawnych. Wspólnicy spółek osobowych reprezentują samodzielny i odrębny od 31 J. Kufel, Kodeks spółek handlowych z krótkim komentarzem, Bydgoszcz–Poznań 2002, s. 25. Tak też: J. Jacyszyn, Kodeks…, s. 32; S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 108. 32 Kodeks przykładowo wyszczególnia własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, podkreślając przez to, że zdolność spółek osobowych do nabywania praw nie podlega żadnym ograniczeniom. Przypomnieć należy, iż na gruncie Kodeksu handlowego kwe- stionowano zdolność wieczystoksięgową spółek osobowych – S. Sołtysiński, w: Komen- tarz KSH…, s. 110. 33 Ta zaś „wiedzie zawsze do osobowości prawnej” – S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 109. J. Frąckowiak (w: System…, t. 1, s. 1141) słusznie wskazuje, że „z punktu widzenia zdolności prawnej nie ma różnic pomiędzy osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną”. 34 Realizowaną „przez wspólników pod fi rmą spółki” – wyrok NSA w Warszawie z 13 września 2001 r., II SA 1722/00, Lexis Nexis nr 371308. Zdolność do czynności prawnych spółek osobowych uznaje A. Szajkowski, w: System…, t. 16, s. 74; A. Kidyba, Kodeks…, t. 1, s. 78; J. Jacyszyn, Kodeks…, s. 31; B. Gnela, Nowe handlowe spółki oso- bowe, w: Nowe prawo spółek, red. J. Kufel, Bydgoszcz–Poznań 2003, s. 18; A. Oryński, Zmiany w regulacji spółki komandytowej, w: Nowe prawo spółek, red. J. Kufel, Byd- goszcz–Poznań 2003, s. 68. Wątpliwości w tym zakresie przedstawia D. Bucior (Kon- strukcja…, s. 13). A. Nowacki (Reprezentacja spółki partnerskiej przez partnerów, PPH 2012/2, s. 13) odmawia spółce osobowej zdolności do czynności prawnych, wskazując, że posiadają ją jej przedstawiciele ustawowi. 35 S. Sołtysiński, w: Komentarz KSH…, s. 110. A. Kidyba (Kodeks…, t. 1, s. 78) uznaje, że Kodeks spółek handlowych zamknął dyskusję doktrynalną. Pojedynczy głos prze- ciwny wypowiedział L. Moskwa, Stosunek zewnętrzny spółki komandytowej w świetle przepisów kodeksu handlowego i kodeksu spółek handlowych (studium materialno- prawne), Poznań 2000, s. 217–223. 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prowadzenie spraw i reprezentacja spółek osobowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: