Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00054 008636 11203892 na godz. na dobę w sumie
Przeciwdziałanie międzynarodowej przestępczości przeciwko środowisku naturalnemu z perspektywy organów ścigania - ebook/pdf
Przeciwdziałanie międzynarodowej przestępczości przeciwko środowisku naturalnemu z perspektywy organów ścigania - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-545-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Udział w konferencji tak szerokiej reprezentacji podmiotów zaangażowanych w problematykę ochrony środowiska zaowocował bardzo różnorodną, ale — mamy nadzieję — przez to jeszcze ciekawszą tematyką publikacji zawartych w niniejszej monografii. Wiele zamieszczonych tu artykułów ma walor praktyczny,ale nie zabrakło również wypowiedzi ogólnych, analizujących współczesne prawo ochrony środowiska, które jest obszernym zbiorem przepisów administracyjnych, karnych, cywilnych i międzynarodowych, łącznie mających realizować jedno z podstawowych zadań państwa, jakim jest zapewnienie obywatelom bezpiecznego środowiska naturalnego.
Ważnym głosem w dyskusji na temat ochrony środowiska jest również analiza roli człowieka jako jego elementu, który w największym stopniu odpowiada za jego kondycję i na którym spoczywa prawny i moralny obowiązek jego ochrony. Liczymy na to, że niniejsza monografia dotrze do szerokiego kręgu zainteresowanych oraz będzie stanowić źródło informacji i analizy zjawiska.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przeciwdziałanie międzynarodowej przestępczości przeciwko środowisku naturalnemu z perspektywy organów ścigania Wiesława Pływaczewskiego, Aleksandry Nowak, Moniki Porwisz Pod redakcją naukową Szczytno 2017 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent: dr hab. Denis Solodov Redakcja Wydawcy: Małgorzata Bukowska Robert Ocipiński Projekt okładki: Agnieszka Kamińska ISBN 978-83-7462-544-9 e-ISBN 978-83-7462-545-6 Druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 18,33 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp ............................................................................................................. 7 dr hab. Wiesław Pływaczewski, prof. UWM Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu przyrodniczemu — na przykładzie branży oleju palmowego ............................................................................ 9 doc. JUDr. Stanislav Križovský, PhD Ing. Jozefína Drotárová Roma and environmenta case study — Community Rudňany .......... 27 dr hab. Jacek Dworzecki, prof. WSPol Zarys działań podejmowanych na rzecz ochrony środowiska naturalnego na terenie Republiki Słowackiej ........................................ 37 dr hab. Izabela Nowicka, prof. WSPol dr Aleksandra Nowak doc. Magdaléna Ondicová, PhD Badanie ankietowe dotyczące świadomości prawnej w zakresie ochrony i praw zwierząt ............................................................................. 59 Grzegorz Ignatowicz Regulacja prawna handlu dzikimi zwierzętami i roślinami z uwzględnieniem orzecznictwa i aktów prawa międzynarodowego ..................................................................................... 77 dr hab. Małgorzata Szwejkowska, prof. UWM dr Wojciech Truszkowski Przestępstwo znęcania się nad zwierzętami w świetle ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt ............................................... 89 Szymon Michał Buczyński Przestępstwa przeciwko środowisku przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym .................................................................................. 105 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr Joanna Narodowska Przeciwdziałanie kłusownictwu rybackiemu w świetle badań .......... 129 dr Monika Kotowska dr Maciej Duda Przestępstwa przeciwko środowisku w województwie warmińsko­ ­mazurskim w ujęciu fenomenologicznym ............................................ 147 dr Agnieszka Sadło-Nowak Zwierzę jako znamię strony przedmiotowej na podstawie wybranych wykroczeń ................................................................................ 169 Sebastian Solecki Kilka uwag o możliwości stosowania środków probacyjnych wobec sprawców przestępstw związanych z CITES .............................. 179 dr Agnieszka Choromańska Status pokrzywdzonego w sprawach o przestępstwo znęcania się nad zwierzętami. Uwagi na tle wyroku Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2014 r. (VKK 370/13) ........................................................... 197 dr Monika Porwisz Udział w postępowaniu karnym organizacji społecznych działających na rzecz ochrony zwierząt .................................................. 207 dr Mariusz Róg Kara pieniężna za usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości ............................................................................................. 225 Bogdan Meina Jolanta Surawska Działalność kontrolna Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących ochrony środowiska ............. 241 dr inż. Ewa Golisz prof. dr hab. Adam Kupczyk Problemy funkcjonowania sektorów biopaliw transportowych w Polsce ......................................................................................................... 251 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr hab. inż. Elżbieta Zębek Prawne i organizacyjne instrumenty przeciwdziałania nielegalnej gospodarce odpadami ................................................................................ 267 dr Paweł Łabuz dr Mariusz Michalski Aspekty prawno ­kryminologiczne przestępczości zorganizowanej w zakresie gospodarowania odpadami medycznymi i komunalnymi ............................................................................................ 289 Magdalena Siemaszko Gabriela Jarzębowska Etyka ochrony zwierząt w ochronie przyrody — konflikt dyskursów i szukanie rozwiązań na przykładzie problemu gatunków inwazyjnych ............................................................................... 299 dr Tomasz Tadeusz Majer Klaudia Łuka Przemysłowy chów trzody chlewnej — uwarunkowania prawne i próby ich omijania .................................................................................... 319 dr Dorota Mocarska Weganizm. Ochrona środowiska na talerzu .......................................... 331 Jakub Bryk Zupa z płetwy rekina — upodobania kulinarne a ochrona zagrożonych gatunków ........................................................... 343 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Publikacja, którą przekazujemy czytelnikom, jest owocem międzyna- rodowej konferencji zatytułowanej „Międzynarodowa przestępczość prze- ciwko środowisku naturalnemu współczesnym wyzwaniem dla organów ścigania. 25 lat CITES w Polsce”, która odbyła się w dniach 15–16 czerw- ca 2015 r. w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie. Była to pierwsza w WSPol w Szczytnie konferencja poświęcona tej tematyce. Jej współorganizatorami były: Wydział Administracji Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej Wydziału Prawa i Administracji Uni- wersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Biuro Służby Krymi- nalnej Komendy Głównej Policji. Konferencję objął patronatem Zastępca Komendanta Głównego Policji nadinsp. Mirosław Schossler. W obradach aktywny udział wzięli m.in. przedstawiciele: Instytutu Bezpieczeństwa, Prawa i Prewencji Kryminalnej Wyższej Szkoły Zarządza- nia Bezpieczeństwem w Koszycach, Narodowego Funduszu Ochrony Śro- dowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkiego Warmińsko-Mazurskiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Środowiska, prokuratury, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Komen- dy Głównej Policji, jednostek terenowych Policji, Centralnego Biura Śled- czego Policji, izb celnych oraz urzędów marszałkowskich. Licznie reprezen- towane było również grono naukowców — swoich przedstawicieli miały: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Jagiel- loński, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet SWPS, Szkoła Główna Go- spodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Nie do przecenienia był również udział w konferencji reprezentantów organizacji pozarządowych, m.in. Stowarzyszenia Otwarte Klatki. Oni to o dobro zwierząt i środowiska naturalnego walczą na pierwszej linii frontu, często też są inicjatorami postępowań przeciw osobom i instytucjom przy- czyniającym się do krzywdy zwierząt oraz są najbardziej oddanymi adwo- katami naszych „braci mniejszych”. Udział w konferencji tak szerokiej reprezentacji podmiotów zaanga- żowanych w problematykę ochrony środowiska zaowocował bardzo róż- norodną, ale — mamy nadzieję — przez to jeszcze ciekawszą tematy- ką publikacji zawartych w niniejszej monografii. Wiele zamieszczonych tu artykułów ma walor praktyczny, ale nie zabrakło również wypowiedzi ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 ogólnych, analizujących współczesne prawo ochrony środowiska, które jest obszernym zbiorem przepisów administracyjnych, karnych, cywilnych i międzynarodowych, łącznie mających realizować jedno z podstawowych zadań państwa, jakim jest zapewnienie obywatelom bezpiecznego środo- wiska naturalnego. Ważnym głosem w dyskusji na temat ochrony środowiska jest rów- nież analiza roli człowieka jako jego elementu, który w największym stop- niu odpowiada za jego kondycję i na którym spoczywa prawny i moralny obowiązek jego ochrony. Liczymy na to, że niniejsza monografia dotrze do szerokiego kręgu zainteresowanych oraz będzie stanowić źródło informa- cji i analizy zjawiska. Redaktorzy 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp dr hab. Wiesław Pływaczewski, prof. UWM Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu przyrodniczemu — na przykładzie branży oleju palmowego Streszczenie. Autor wymienia oraz charakteryzuje główne zagrożenia kojarzone z ochroną świato- wego dziedzictwa przyrodniczego (tzw. przestępczość CITES). Zawarte w opracowaniu uwagi odno- szą się przede wszystkim do sektora pozyskiwania i przerobu oleju palmowego. Pośród zjawisk prze- stępczych godzących w naturalne zasoby ziemi wyeksponowane zostały takie kategorie aktywności przestępczych, jak: kłusownictwo, korupcja, przemoc oraz nielegalne przejmowanie obszarów obję- tych ochroną przyrodniczą. W artykule zostały także przedstawione najważniejsze propozycje doty- czące przeciwdziałania zjawisku zorganizowanej przestępczości skierowanej przeciwko środowisku naturalnemu. Słowa kluczowe: przestępczość przeciwko chronionym gatunkom dzikiej fauny i flory, przestępczość zorganizowana, kłusownictwo, korupcja, przestępczość związana z działalnością międzynarodowych koncernów, nielegalny rynek oleju palmowego Wprowadzenie Branża oleju palmowego należy dziś do najbardziej rozwijających się sektorów światowej gospodarki1. Wraz ze wzrostem konsumpcji artyku- łów spożywczych, bazujących na surowcu pozyskiwanym z palmy olejo- wej, rośnie także zapotrzebowanie na ten surowiec. Ponadto olej palmowy wykorzystywany jest coraz szerzej w produkcji ekskluzywnych kosmety- ków, a także stanowi dodatek do biopaliw. Jak podkreślają analitycy ryn- kowi, dotychczasowe plantacje palmy olejowej nie są w stanie zabezpieczyć dostaw surowca dla koncernów wspomnianych branż. Zatem lokowanie kolejnych monokulturowych upraw, zdaniem potentatów tzw. palmowego rynku, staje się koniecznością. Powstała sytuacja zachęca plantatorów do poszukiwania nowych miejsc usytuowania plantacji. Często lokalizacje te naruszają obowiązujące prawo krajowe i konwencje międzynarodowe, 1 Por. UNODC, Wildlife and Forest Crime. Analytic Toolkit, New York 2012, s. 34 i nast. 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski powodując jednocześnie dewastację środowiska naturalnego. Przy oka- zji dochodzi także do popełniania innych przestępstw, takich jak kłu- sownictwo, korupcja, przemoc wobec strażników przyrody, niszczenie naturalnych siedlisk dzikich zwierząt itd. Oznacza to, że  w  przypadku tak specyficznego przedmiotu ochrony, jakim jest światowe dziedzictwo przyrodnicze, mamy do czynienia ze swoistym konglomeratem zorgani- zowanych działań przestępczych. Można je identyfikować nie tylko z kla- syczną przestępczością przeciwko chronionym gatunkom dzikiej fauny i flory (przestępczość CITES), lecz także z tzw. przestępczością leśną (forest crime) oraz przestępczością kojarzoną z działalnością światowych koncer- nów przemysłowych2. W tym ostatnim przypadku chodzi o niedozwolone praktyki odnotowywane głównie w branży spożywczej, farmaceutycznej, paliwowej, drzewnej, meblowej oraz kosmetycznej. W obszarze zaintereso- wania organów ścigania pozostają również niektóre segmenty rynku suple- mentów diety, bazujące na komponentach objętych ścisłymi zakazami kon- wencji waszyngtońskiej3. Staraniom o  zapewnienie koncernom przemysłowym niezakłóco- nych dostaw oleju palmowego towarzyszy zjawisko poufnych porozumień pomiędzy legalnym rynkiem pozyskiwania i przerobu oleju a nielegal- nym podziemiem, przybierającym coraz częściej formę zorganizowanych struktur przestępczych4. Organizacje te kierują lokalnymi gangami odpo- wiedzialnymi za zapewnienie siły roboczej, karczowanie lasów, usuwanie z zajmowanych obszarów ich pierwotnych mieszkańców oraz za ochronę bezprawnie przejętych terenów. Natomiast do zadań liderów organizacji przestępczych, na co zwraca uwagę Rob White, należy m.in. korumpowa- nie przedstawicieli władzy oraz podtrzymywanie nieformalnych kontak- tów z przedstawicielami poszczególnych firm oraz koncernów5. Geografia pozyskiwania oleju palmowego jest zróżnicowana. Plantacje palmy olejo- wej i towarzyszący tym uprawom przemysł pozyskiwania oleju palmowego znajdują się na kilku kontynentach. Jednakże obszarowo największe uprawy 2 W. Pływaczewski, Wprowadzenie do problematyki nielegalnych rynków [w:] W. Pływaczewski, P. Chlebowicz (red.), Nielegalne rynki. Geneza, skala zjawiska oraz możliwości przeciwdziałania, Olsztyn 2012, s. 11–23. 3 W. Pływaczewski, Nielegalny handel chronionymi gatunkami dzikiej fauny i flory, „Przegląd Policyjny” 2010, nr 3(99), s. 52–53. 4 M. Hall, Exploring Green Crime. Introducing the Legal, Social and Crimino- logical Contexts of Environmental Harm, Vienna 2015, s. 89 i nast. 5 R. White, Crimes Against Nature. Environmental Criminology and Ecological Justice, Portland 2008, s. 145 i nast. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… palmy olejowej zlokalizowane są w tych rejonach świata, gdzie warunki kli- matyczne zapewniają szybkie przyrosty drzew, a także — co jest niezwykle ważne — istnieją nieruchomości, które można przeznaczyć na monokul- turową produkcję. Nie bez znaczenia jest również sam klimat polityczny dla tego rodzaju przedsięwzięć. Jak potwierdza dotychczasowa praktyka, zabiegi o pozyskanie przychylności polityków lub urzędników — w spra- wach dotyczących uzyskania koncesji inwestycyjnych — nierzadko mają podłoże korupcyjne. Dlatego, jak podkreślają eksperci zajmujący się ryn- kiem oleju palmowego, korupcja należy do najbardziej groźnych zjawisk kojarzonych z tym obszarem gospodarczej aktywności. Z jednej strony pod- waża wiarygodność samego rynku i reprezentujących go inwestorów, z dru- giej destabilizuje struktury administracyjne poszczególnych państw, tym samym przyczynia się do umacniania przestępczego podziemia. Postrze- gając ten problem z perspektywy ochrony światowego dziedzictwa przy- rodniczego, można stwierdzić, że ofiarą tego rodzaju przestępczych ukła- dów są nie tylko lokalne społeczności rugowane z ziem przejmowanych na plantacje palmy olejowej, lecz także cenne gatunki zwierząt, m.in. oran- gutany, szympansy czy też tygrysy. Pieniądze, które przejmują tzw. gangi drzewne od wielkich międzynarodowych koncernów, trafiają także do róż- nego rodzaju formacji rebelianckich, umożliwiając im zakup broni, amu- nicji oraz innego wojskowego ekwipunku. Innym źródłem finansowego wsparcia dla tych organizacji jest nielegalny handel drewnem tropikalnym oraz rzadkimi gatunkami zwierząt lub ich pochodnymi6. Jednymi z największych producentów oleju palmowego na świecie są Indonezja oraz Malezja. Warto zauważyć, że palma olejowa, z której pozy- skuje się wspomniany surowiec, nie jest rodzimym gatunkiem drzewa występującym w tych krajach. Została ona bowiem sprowadzona przez holenderskich inwestorów z Afryki Zachodniej w 1848 r. Natomiast pierw- szą plantację zlokalizowano na indonezyjskiej Sumatrze. Obecnie Indone- zja produkuje 30 mln ton oleju palmowego rocznie, co łącznie z produkcją malezyjską pokrywa 86 światowego zapotrzebowania na ten surowiec. Należy też podkreślić, że branża ta daje zatrudnienie prawie 4 mln Indo- nezyjczyków. Następstwem dynamicznie rozwijającego się przemysłu pozyskiwania oleju palmowego jest zjawisko legalnego bądź nielegalnego 6 Por. Environmental Investigation Agency, In Cold Blood. Combating Orga- nized Wildlife Crime, London 2014, s. 2–21; Ch. Nelleman, I. Redmond, J. Refisch, The Last Stand of the Gorilla. Environmental Crime and Conflict in the Congo Basin, Arendal 2010, s. 25. 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski karczowania lasów pierwotnych oraz naturalnych torfowisk, co powoduje gwałtowne kurczenie się siedlisk dzikich gatunków zwierząt. Już obecnie plantacje palmy olejowej pokrywają obszar 11 mln hektarów, natomiast w niedalekiej przyszłości uprawy te przekroczą 20 mln ha. Do najważniej- szych odbiorców oleju palmowego zalicza się kraje Unii Europejskiej oraz Indie. Występując na forum Parlamentu Europejskiego, brytyjski eurode- putowany Paul Brannen stwierdził: „Jesteśmy wspólnikami w procederze wylesiania tropików. Najsmutniejsze, że nasz rynek w założeniu ekologicz- nych biopaliw rośnie na wypalaniu lasów”7. Ochrona lasów pierwotnych a nielegalne praktyki międzynarodowych koncernów przemysłowych Jak wcześniej stwierdzono, zjawisko nielegalnej eksploatacji światowych zasobów leśnych, w szczególności lasów pierwotnych, z uwagi na swoją złożoność powinno być postrzegane z różnych perspektyw. Niewątpliwie w pierwszej kolejności należałoby zwrócić uwagę na silne związki tzw. prze- stępczości CITES z nielegalnym rynkiem artykułów konsumpcyjnych oraz kosmetycznych. Warto w  tym miejscu przypomnieć, że  podejmowane, m.in. przez organizacje konsumenckie oraz ekologiczne, akcje na rzecz rato- wania naturalnych zasobów leśnych w znacznej mierze dotyczą problema- tyki ochrony lasów pierwotnych. Między innymi sukcesem zakończyły się podjęte przez te organizacje działania wymierzone w indonezyjskie firmy zajmujące się zakładaniem plantacji palmy oleistej8. Przykładem wątpliwej etycznie działalności międzynarodowych koncernów spożywczych, nad- miernie eksploatujących pierwotne zasoby ziemi, było m.in. zaangażowa- nie się znanego koncernu spożywczego Nestlé w powszechnie krytykowany przez opinię światową projekt monokulturowej uprawy palmy olejowej 2015 r. 7 http://www.efi.int/portal/news___events/news/?bid=1969 , 15 listopada 8 Palma oleista zwana olejowcem gwinejskim jest gatunkiem rośliny z rodziny arekowatych (Arecaceae), ma również inne nazwy zwyczajowe, takie jak masło- palma gwinejska i olejnik gwinejski. Pochodzi z Afryki i Madagaskaru, jest też uprawiana w innych rejonach świata o tropikalnym klimacie. Główne rejony jej występowania to Demokratyczna Republika Konga, ponadto kraje Afryki Zachod- niej i Środkowej, a także Azji Południowo-Wschodniej (Indonezja, Malezja) i Ameryki Południowej (Kolumbia i Ekwador). Zob. https://pl.wikipedia.org/ wiki/Olejowiec_gwinejski , 15 listopada 2015 r. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… w Indonezji. Planowane plantacje lokalizowane miały być na obszarach pozyskanych na skutek rabunkowej wycinki lasów tropikalnych. Okazało się, że kooperantami tego koncernu były lokalne firmy drzewne, które przy wsparciu gangów przejmowały chronione prawem obszary leśne, przy okazji eliminując z nich rdzennych mieszkańców. W trakcie tego rodzaju działań dochodziło m.in. do stosowania przemocy wobec przeciwników zawłasz- czania pierwotnych lasów. Na podstępnie przejętych fragmentach puszczy zakładane są plantacje palmy olejowej. Otrzymywany z tych drzew surowiec wykorzystywany jest do produkcji wyrobów czekoladowych, lodów, płat- ków śniadaniowych, margaryny, pakowanego pieczywa, mrożonych pizz itd. Wspomniany koncern produkuje m.in. na bazie tego produktu popu- larne batoniki KitKat. Odbiorcą surowca otrzymywanego z owoców palmy olejowej jest również przemysł farmaceutyczny, który wykorzystuje olej pal- mowy do produkcji szamponów oraz mydeł i kremów. Należy zauważyć, że lasy pierwotne, które stanowią najbardziej war- tościowy składnik zasobów leśnych, zajmują tylko 36 powierzchni ziemi. Ich areał w ciągu ostatniego dziesięciolecia zmniejszył się o około 40 mln ha. Natomiast leśne obszary chronione zajmują 13 powierzchni leśnej, co wynosi około 500 mln ha. Znaczące ubytki tych zasobów, w tym, niestety, dotyczące także lasów pierwotnych, następują także na skutek pożarów. Część z nich to tzw. pożary kontrolowane. Zjawisko podpalania lasów pierwotnych Pośród zjawisk przestępczych kojarzonych z działalnością inwestycyjną związaną z uprawą palmy olejowej, identyfikowanych także jako poważne zagrożenie cywilizacyjne, należy wymienić umyślne podpalenia. Wypada zauważyć, że na skutek pożarów lasów tropikalnych oraz torfowisk, odno- towanych przez indonezyjskie służby ochrony przyrody w 2015 r., doszło do poważnego zagrożenia, które przybrało rozmiary globalnej klęski eko- logicznej. Dym oraz wydzielające się gazy zmusiły do ucieczki tysiące ludzi zamieszkujących tereny dotknięte pożarami w kilku krajach Azji Połu- dniowo-Wschodniej (Indonezja, Malezja, Singapur, Filipiny, Tajlandia). Zdaniem organizacji ekologicznych smog mógł przyczynić się w Indone- zji, a także sąsiednich krajach, do ponad 100 tys. przedwczesnych zgonów. Pożary spowodowały również dotkliwe spustoszenia na obszarach objętych ochroną przyrodniczą, m.in. w rezerwacie Sabangau Forest na Borneo, gdzie żyje jedna z większych populacji tamtejszych orangutanów. Okazuje 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski się, że połowa z blisko 1,8 tys. pożarów, które odnotowano w Indonezji, ma miejsce na torfowiskach. Obszary te od lat są systematycznie osuszane i przygotowywane pod plantacje palmy olejowej. Według amerykańskiego World Resources Institute pod względem dziennych emisji gazów cie- plarnianych Indonezja prześcignęła już gospodarkę USA. Zatem trudno się dziwić, że Erik Meijaard nazwał proceder podpalania lasów pierwot- nych i torfowisk w Azji „największą zbrodnią na środowisku w XXI w.” Jako głównych winowajców pożarów wskazuje się, oprócz miejscowych drobnych plantatorów, wielkie koncerny agrospożywcze, które zachęcają spółki indonezyjskie do pozyskiwania nowych obszarów przeznaczanych na uprawy monokulturowe. Również przedstawiciele międzynarodowych organizacji ekologicznych uważają, że pożary te inspirowane są przez róż- nego rodzaju koncerny, w tym przede wszystkim przez branżę oleju pal- mowego9. Niewykluczone, co potwierdza Center for International Forestry Research, że pozyskiwanie nowych obszarów inwestycyjnych poprzez pod- palanie lasów odbywa się przy cichej akceptacji miejscowych władz10. Programy redukcji deforestacji Jak wynika z  danych organizacji monitorujących przypadki niele- galnego pozyskiwania drewna z lasów pierwotnych, znaczna jego część pochodzi z obszarów objętych ścisłą ochroną przyrodniczą. Okazuje się, że legalna i nielegalna eksploatacja obszarów leśnych w Indonezji zaczęły zagrażać unikatowym siedliskom lokalnej fauny. Na przykład tamtejsze firmy pozyskujące drewno rozszerzyły obszar swojej nielegalnej aktyw- ności na teren Narodowego Parku Tanjung. Wspomniany park, wpisany na listę światowych rezerwatów biosfery, jest jednocześnie jednym z ostat- nich siedlisk orangutana11. Na mocy obowiązującego w Indonezji prawa plantacje palmy olejo- wej uznawane są za obszary leśne. Klasyfikacja ta jest wprawdzie zgodna z przyjętą przez ONZ definicją lasów, jednakże ekolodzy kwestionują ją, 9 L. Tacconi (ed.), Illegal Logging. Law Enforcement, Livelihoods and the Tim- ber Trade, London 2007, s. 208. 10 Zob. M. Kruczkowska, Dymy nad Azją. Katastrofa ekologiczna stulecia?, „Gazeta Wyborcza” 2015, 29 października, s. 14 i nast. 11 Ch. Nellemann i in. (eds.), The Last Stand of the Orangutan. State of Emer- gency. Illegal Logging, Fire and Palm Oil in Indonesia’s National Park, Arendal 2007, s. 6–8. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… uznając, że obszary te nie odpowiadają definicji lasów naturalnych i tym samym sztucznie zawyżają areał lasów pierwotnych. Za podobne praktyki krytykowana jest także Malezja, która należy do czołówki państw oskar- żanych o ukrywanie rzeczywistej skali prowadzonych wyrębów leśnych. Należy pamiętać, że to sztuczne powiększanie areału lasów pierwotnych jest niezwykle korzystne finansowo dla wspomnianych krajów, chociażby w świetle ramowej konwencji zmian klimatu (UNFCCC) oraz możliwości uzyskiwania wysokich kompensacji za wdrażanie Programu REDD (Reduc- tion Emissions from Deforestation and Forest Degradation — Program redukcji emisji spowodowanych wylesianiem i degradacji lasu). Według Ministerstwa Rolnictwa Indonezji w kraju tym jest 7,9 mln ha plantacji palmy oleistej. Do tego należy dodać dalsze 1,8 mln ha, które zostały prze- widziane pod plantacje tzw. papierówki. Uprawy te automatycznie zwięk- szają ogólną powierzchnię indonezyjskich lasów, która w 2005 r. wynosiła 88,5 mln ha. Jednak organizacje ekologiczne są przeciwne zaliczaniu tych plantacji do kategorii lasu, ponieważ — ich zdaniem — tego rodzaju prak- tyki będą zachęcać kraje zasobne w lasy naturalne do przekształcania ich w monokulturowe areały uprawne12. Przełomowe znaczenie dla działań redukujących nielegalne karczowa- nie lasów pierwotnych ma inicjatywa Unii Europejskiej określana jako Plan działań FLEGT (Forest Law Enforcement, Governance and Trade)13. Doku- ment ten określił zakres środków mających na celu zwalczanie problemu nielegalnego użytkowania lasów. Plan działań przedstawia szeroki zakres środków, których celem jest zwalczanie problemu nielegalnego użytkowa- nia lasów. Określa on m.in. zasady pomocy w lepszym zarządzaniu i budo- waniu potencjału w krajach produkujących drewno, sposoby zmniejszenia na terenie UE konsumpcji nielegalnie pozyskanego drewna oraz zniechę- cenia instytucji UE do inwestycji, które mogłyby przyczyniać się do niele- galnego użytkowania lasów. Ponadto w planie uwzględnione zostały także 12 N. Olsen, J. Bishop, The Financial Costs of REDD. Evidence from Brazil and Indonesia, Gland 2009, s. 39. 13 Zob. Rozporządzenie Rady (WE) nr 2173/2005 z 20 grudnia 2005 r. w spra- wie ustanowienia systemu zezwoleń na przywóz drewna do Wspólnoty Europej- skiej FLEGT, Dz. Urz. L 347 z 30.12.2005, s. 1. Por. także: Rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 z 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi, Dz. Urz. L 61 z 3.3.1997, s. 1 oraz Decy- zja nr 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 lipca 2002 r. ustana- wiająca szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego, Dz. Urz. L 242 z 10.9.2002, s. 1. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 Wiesław Pływaczewski zasady zawierania tzw. dobrowolnych porozumień partnerskich (Voluntary Partnership Agreement — VPA) między Unią Europejską a pozaeuropej- skimi krajami — producentami drewna. Jak na razie zawarto kilka umów partnerskich, m.in. z Ghaną i Republiką Konga (Kongo — Brazzaville)14. Wobec braku zadowalających efektów podjętych działań pewne nadzieje wiążą się z  propozycją wdrożenia mechanizmu kontroli pochodzenia drewna i produktów drzewnych trafiających na unijny rynek — tzw. due diligence system (system zasad należytej staranności). System ten służyć ma zmniejszeniu ryzyka wprowadzania na rynek nielegalnie pozyskanego surowca. Niewątpliwie powyższa inicjatywa, w przypadku jej liczniejszego poparcia, może odegrać istotną rolę w walce ze zjawiskiem zawłaszczania przez wielkie międzynarodowe koncerny naturalnych obszarów leśnych na plantacje palmy olejowej15. Uprawy monokulturowe a ochrona dzikich gatunków fauny i flory Niekontrolowana gospodarka zasobami leśnymi, na wszystkich bez mała kontynentach, spowodowała drastyczny spadek liczby naturalnych obszarów występowania cennych gatunków fauny i flory. W konsekwen- cji wiele z  nich zostało skazanych na  zagładę. Sytuacja tygrysa suma- trzańskiego, którego populacja zbliżyła się do stanu krytycznego, stanowi wymowne potwierdzenie tych niebezpiecznych trendów16. Na  indone- zyjskiej Sumatrze pozostało zaledwie 400 sztuk tych drapieżnych kotów. Główną przyczyną gwałtownego zmniejszenia się populacji tego rzad- kiego drapieżnika jest przede wszystkim kurczeniem się jego naturalnych siedlisk. Zjawisko to spowodowane jest przede wszystkim niekontrolowa- nymi wycinkami lasów tropikalnych i przeznaczaniem pozyskanych w ten sposób terenów na plantacje palmy olejowej. Kolejną przyczyną jest niele- galny rynek handlu tygrysimi skórami oraz innymi pochodnymi tego zwie- rzęcia. Proceder ten zachęca bowiem miejscową ludność do zajmowania 14 Forest Law Enforcement, Governance and Trade: the European Union, Euro- pean Forest Institute 2008. Podobne umowy negocjowane są z Kamerunem, Libe- rią, Malezją, Indonezją oraz Wietnamem. 15 https://ec.europa.eu/europeaid/sites/devco/files/publication -flegt -brief ing-note-1–200404_pl.pdf , 15 listopada 2015 r. 16 Zob. R. Tilson, P.J. Nyhus, Tigers of the World. The Science, Politics, and Conservation of Panthera Tigris, San Diego 2010, s. 493 i nast. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… się kłusownictwem. Służby ochrony parków narodowych, m.in. w Naro- dowym Parku Berbak na Sumatrze, odnotowują też coraz częściej przy- padki ataków tygrysów na ludzi. Jak zauważają eksperci prowadzący bada- nia dotyczące życia tych zwierząt, jest to efekt ograniczania przez człowieka obszarów zapewniających temu gatunkowi optymalną bazę pokarmową, m.in. na skutek zastępowanie naturalnych lasów monokulturowymi planta- cjami17. Jeżeli proces ten będzie przebiegał w takim tempie jak dotychczas, tygrys sumatrzański może podzielić los dwóch innych bliźniaczych gatun- ków, tygrysa jawajskiego i balijskiego, które zostały definitywnie wytrze- bione18. Przemysłowa eksploatacja lasów pierwotnych doprowadziła też do ubóstwa liczne lokalne społeczności uzależnione od  zasobów leśnych. Na przykład poszczególne plemiona pierwotne, zamieszkujące puszcze południowo -wschodniej Azji, Amazonii, syberyjską tajgę czy też zielone obszary Afryki, pozbawione swojego naturalnego zaplecza uległy proce- som dezintegracji. Proces ten ostatecznie przesądził o rozpadzie tradycyj- nych struktur plemiennych19. Nie ulega zatem wątpliwości, że wspomniany proceder, lekceważący naturalne prawa przyrody, prowadzi do cywilizacyj- nej i przyrodniczej degradacji cennych obszarów leśnych. Masowe karczowanie lasów tropikalnych sprzyja też nękającym poszczególne kraje klęskom żywiołowym, takim m.in. jak susze, powodzie, huragany itd. Konsekwencje destrukcyjnej działalności człowieka ponoszą przede wszystkim kraje afrykańskie oraz niektóre azjatyckie (m.in. Indie, Pakistan, Bangladesz). Z tego też powodu ochrona różnorodności biolo- gicznej, w tym licznych gatunków dzikich roślin oraz zwierząt, stała się problemem globalnym oraz przedmiotem międzynarodowej współpracy. Obejmuje ona również działania organów ścigania i wymiaru sprawiedli- wości, które w najbliższym czasie muszą aktywniej niż do tej pory włączyć się w proces przeciwdziałania licznym patologiom zagrażającym natural- nym zasobom naszej planety. Skala oraz dynamika nielegalnej eksploatacji lasów tropikalnych, zdominowanej przez zorganizowane struktury prze- stępcze, potwierdza, że zjawisko to może w przyszłości zagrozić ziemskiej cywilizacji. 17 N. Franklin, Last of the Indonesian Tigers a Cause for Optimism [w:] J. Seidensticker, S. Christie, P. Jackson (eds.), Riding the Tiger. Tiger Conservation Human-Dominated Landscapes, Cambridge 1999, s. 130. 18 Tamże, s. 130 i nast. 19 C.W. Hobley, Ethnology of A-Kamba and other East African Tribes, “Cass Library of African Studies” 1971, No. 96, s. 132. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 17 Wiesław Pływaczewski Problem tzw. zawłaszczania naturalnych obszarów ziemi i przezna- czania ich na  monokulturowe uprawy dotyczy także kontynentu afry- kańskiego. Warto w tym miejscu przypomnieć głośną sprawę związaną z działalnością międzynarodowego koncernu SG Sustainable Oils w Kame- runie, któremu tamtejszy rząd przyznał koncesję na uprawę palmy olejo- wej na obszarze 300 mil kwadratowych. Problem polega na tym, że w spor- nym miejscu rośnie stary las pierwotny (deszczowy). Ponadto obszar objęty koncesją styka się z kilkoma parkami narodowymi i rezerwatami leśnymi, m.in. takimi jak Korup National Park, Bakossi National Park, Nta Ali Forest Reserve. Obszary te nawiedzane są również przez stada słoni leśnych. Jest to gatunek, któremu grozi wyginięcie z powodu masowego wycinania lasów. Nie bez znaczenia jest również fakt, że udzielenie konce- sji nastąpiło z rażącym naruszeniem praw miejscowych plemion, których życie jest całkowicie zależne od lasu20. Rola organizacji ekologicznych w identyfikowaniu zjawisk patologicznych związanych z działalnością międzynarodowych koncernów branży oleju palmowego Oskarżenie wielkich światowych koncernów o zawłaszczanie dziedzic- twa przyrodniczego znajduje potwierdzenie w raportach udostępnianych światowej opinii publicznej przez organizacje ekologiczne. Nie bez winy są również poszczególne państwa, które tolerują co najmniej podejrzane prak- tyki tych podmiotów. Na przykład, jak wykazują wspomniane organizacje, Unia Europejska każdego roku importuje produkty o wartości 6 mld euro pochodzące z nielegalnej dewastacji lasów. Najpoważniejszy udział w tym procederze ma, zdaniem organizacji Fern, produkcja oleju palmowego21. Szczególną aktywność w ujawnianiu nieetycznych, bądź wręcz kry- minalnych, praktyk międzynarodowych koncernów spożywczych wyka- zuje Greenpeace. Działacze tej organizacji przebrani za orangutany doko- nali w 2008 r. zajęcia pomieszczeń koncernu Unilever. Akcja miała na celu nagłośnienie podejrzanych kontaktów firmy z jej kontrahentami na Bor- neo (Indonezja), w szczególności chodziło o napiętnowanie koncernu za 20 T. Nakonieczny, Plantacje palmy olejowej zagrażają lasom deszczowym Kamerunu, „Dzikie Życie” 2012, nr 7–8, s. 32. 21 https://www.theparliamentmagazine.eu/articles/opinion/indonesia -palm -oil -industry -defends -environmental-record , 14 listopada 2015 r. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… niszczenie, poprzez wspieranie monokultur palmy olejowej, tamtejszych siedlisk orangutana. Przykład ten dowodzi, że zdecydowana walka z pato- logicznymi praktykami skrywanymi przez międzynarodowych monopoli- stów branży spożywczej i drzewnej może znacząco ograniczyć niszczenie cennych przyrodniczo obszarów naszej planety. Kilka lat później Greenpeace zamieścił na swojej stronie internetowej dość drastyczną reklamę batonika KitKat, w której bohater filmu zamiast w wafel wgryzał się w palec orangutana, po czym na ekranie pojawiała się plama krwi. Film obejrzały miliony użytkowników Internetu. Obawiając się bojkotu konsumpcyjnego oraz zdecydowanych protestów organizacji eko- logicznych, koncern Nestlé w 2010 r. wycofał się z realizacji swojego kontro- wersyjnego projektu. Podobnie zareagowała kooperująca z nim firma indo- nezyjska. W efekcie tych lub podobnych akcji organizacji ekologicznych główni gracze na rynku oleju palmowego, tacy jak Unilever, Cargill, Nestlé, przystąpili do koalicji pozyskującej olej ze sprawdzonych źródeł — odpo- wiadających zasadom zrównoważonego rolnictwa i ochrony środowiska22. Liczącymi się osiągnięciami w  walce z  przestępczością skierowaną przeciwko dzikiej przyrodzie może pochwalić się także Agencja Badania Środowiska (Environmental Investigation Agency — EIA). Siedziby tej nie- zależnej organizacji proekologicznej znajdują się w Wielkiej Brytanii oraz USA. Głównym zadaniem EIA jest ochrona naturalnych zasobów ziemi. Stąd w  obszarze zainteresowania agencji znajdują się m.in.  zagrożone gatunki dzikiej fauny i flory. W ich obronie organizacja podejmuje działa- nia na całym świecie, często współpracując z innymi podmiotami o zasięgu międzynarodowym, takimi jak Interpol czy Światowa Organizacja Celna. Agencja korzysta przy tym z niekonwencjonalnych metod, dekonspirując sprawców przestępstw przeciwko środowisku naturalnemu. Jej członkowie w ramach prowadzonych śledztw przenikają do nielegalnych struktur prze- stępczych i w stosownym czasie ujawniają ich działalność, najczęściej za pośrednictwem mediów. W ten sposób EIA informuje także światową opi- nię publiczną o udziale poszczególnych państw w procederze handlu zaka- zanymi gatunkami zwierząt i roślin oraz ich pochodnymi. Z tego powodu została ona objęta zakazem działalności na terytorium Chin. Problema- tyka nielegalnego przejmowania naturalnych siedzib chronionych gatun- ków fauny na plantacje palmy olejowej znajduje się w szczególnym zain- teresowaniu aktywistów związanych z działalnością EIA. Członkowie tej 22 M. Jarkowiec, Wgryzasz się w palec orangutana, „Gazeta Wyborcza” 2015, 14–15 listopada, s. 23. 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski organizacji demaskują nieformalne powiązania zorganizowanych struk- tur przestępczych, funkcjonujących na rynku drewna tropikalnego, z mię- dzynarodowymi koncernami przemysłu spożywczego, paliwowego oraz kosmetycznego23. Przeciwdziałanie patologiom na rynku produkcji oleju palmowego — wybrane przykłady Doniosłą rolę w przeciwdziałaniu zjawisku nieograniczonej eksploata- cji światowych zasobów leśnych, ściśle powiązanemu z koncernami spo- żywczymi, odgrywają międzynarodowe porozumienia branżowe. Jednym z przykładów takiego sojuszu na rzecz ochrony środowiska może być Poro- zumienie dla zrównoważonej produkcji oleju palmowego (The Roundta- ble on Sustainable Palm Oil — RSPO). Sygnatariusze RSPO  reprezentują wiele różnych środowisk, w tym plantatorów plamy oleistej, producen- tów oraz  sprzedawców wyrobów zawierających  olej palmowy. Człon- kami porozumienia są również międzynarodowe organizacje ekologiczne i konsumenckie. Głównym celem porozumienia jest promowanie wyko- rzystania oleju palmowego pochodzącego z tych terenów, które nie przy- czyniają się do zubożenia wartości przyrodniczych i nie oddziałują nega- tywnie na lokalne społeczności. Aby uzyskać certyfikat RSPO właściciele lub zarządcy plantacji muszą wykazać się aktywnymi działaniami na rzecz ochrony środowiska. W szczególności wymóg ten dotyczy troski o lasy pier- wotne, które otaczają plantacje palmy olejowej, a także  zagrożone wyginię- ciem gatunki fauny i flory. System RSPO jest ważnym  narzędziem certy- fikacji, które pozwala, poprzez odpowiednie oznaczenie towaru, odróżnić produkty zawierające olej palmowy (ciastka, popcorn, kosmetyki, biopa- liwa) pochodzący z plantacji wykazujących się dbałością o lokalne ekosys- temy od wytworów wyprodukowanych z rażącym naruszeniem prawa oraz międzynarodowych standardów ochrony środowiska. Warto zauważyć, że  za sprawą wielkich korporacji spożywczych i kosmetycznych zapotrzebowanie na olej palmowy w ostatnich latach gwał- townie wzrosło24. Ceny tego surowca na światowych rynkach utrzymują się 23 Zob. EIA, Banking on Extinction: Oil Palm, Orangutans and Certified Fail- ure of HSBC’s Forest Policy, London 2013, s. 3–10. 24 Dzięki olejowi palmowemu zachowują swoją zwartą konsystencję tak popularne produkty spożywcze jak Nutella oraz cukierki M M. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… na bardzo wysokim poziomie, stąd w branży olejowej określa się go mia- nem „czerwonego złota”. Wysoką wydajność oleju palmowego uzyskuje się m.in. dzięki nawożeniu, które prowadzi do zanieczyszczenia wód grunto- wych, a tym samym negatywnie wpływa na lokalne środowisko. System RSPO wyróżnia certyfikacje samych plantacji palm olejowych, jak rów- nież kolejnych ogniw przetwarzania i wykorzystania oleju palmowego25. Należy dodać, że członkowie RSPO zobowiązują się konsultować swoje przedsięwzięcia ze społecznościami lokalnymi, w szczególności wykorzy- stywać w produkcji tzw. zielone technologie oraz pozostawiać na planta- cjach korytarze dla zwierząt. Krytycy porozumienia podkreślają, że skupia ono jedynie 40 podmiotów związanych z rynkiem produkcji i dystrybucji oleju palmowego, a ponadto wielu jego sygnatariuszy wspiera RSPO jedy- nie w trosce o swój wizerunek, co w praktyce nie zawsze wiąże się z prze- strzeganiem przyjętych zobowiązań. Dodatkowo istnieje realne niebezpie- czeństwo „prania oleju”, czyli mieszania oleju pochodzącego z nielegalnych plantacji oraz z produkcji sprzecznej z krajowymi i międzynarodowymi standardami z olejem objętym certyfikacją RSPO. Nie ulega wątpliwo- ści, że wobec niesłabnącego zapotrzebowania rynku spożywczego na olej palmowy, wspomniane praktyki staną się istotnym narzędziem omijania prawa i norm branżowych przez nieuczciwych producentów i dystrybu- torów, a także międzynarodowe organizacje przestępcze specjalizujące się w fałszerstwach żywności26. Wspomniane działania są niezwykle ważne, bowiem jak przewiduje FAO zapotrzebowanie rynków żywności na suro- wiec z palmy oleistej będzie systematycznie wzrastać. Przewiduje się, że do 2050 r. rynki te pochłoną trzy razy więcej oleju palmowego aniżeli obec- nie. Stąd, jak się powszechnie uważa, system RSPO może stanowić istotne narzędzie w walce ze zjawiskiem nielegalnego karczowania lasów pier- wotnych i przeznaczania pozyskanych w ten sposób obszarów na planta- cje palmy olejowej. Pamiętać również należy, że lasy te stanowią naturalne siedliska ginących gatunków zwierząt, często określanych mianem gatun- ków flagowych. Na przykład na indonezyjskiej wyspie Borneo żyje obecnie 25 B. van der Meulen (ed.), Private food law. Governing food chains trough con- tract law, self-regulation private standards, audits certification schemes, Wageningen 2011, s. 195; M. Chin, Biofuels in Malaysia. An analysis of the legal and institutional framework, Bogor Barat 2011, s. 13. 26 Zob. W. Pływaczewski, R. Płocki, Rynek żywności — identyfikacja zagro- żeń oraz propozycje dotyczące przeciwdziałania patologiom [w:] W. Pływaczewski, R. Płocki (red.), Nielegalny rynek żywności. Skala zjawiska i możliwości przeciw- działania, Szczytno 2013, s. 11 i nast. 21 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski 50 tys. orangutanów, jednakże ich liczba na skutek kurczenia się natural- nych siedzib gwałtownie spada. W przypadku sąsiedniej Jawy populacja orangutana szacowana jest na zaledwie 7 tys. zwierząt. Jeszcze do niedawna na tej wyspie żyło co najmniej dwa razy więcej przedstawicieli tego unika- towego gatunku27. Z nadzieją należy odnieść się także do inicjowanych przez różnego rodzaju organizacje międzynarodowe programów ograniczania niekon- trolowanej wycinki lasów tropikalnych. Na przykład niektóre indonezyj- skie koncerny reprezentujące branżę drzewną powoli — przede wszystkim na skutek nacisków ze strony organizacji ekologicznych — zgłaszają chęć uczestnictwa w tych przedsięwzięciach. Między innymi taki akces zgłosił azjatycki gigant tej branży Asia Pulp and Paper (APP), wcześniej wielo- krotnie oskarżany przez organizacje ekologiczne o prowadzenie rabunko- wej gospodarki leśnej. Konsorcjum podpisało umowę dotyczącą zakupu tzw. kredytów węglowych (Emission Reduction Units — ERU)28. Jest to pierwsze tego typu porozumienie, które będzie finansowane przez pry- watną firmę. Uzyskane w wyniku sprzedaży kredytów fundusze zostaną przeznaczone na ochronę około 16 tys. ha lasów na półwyspie Kampar na Sumatrze. Lasy te były zakładane jako plantacje drzew szybko rosną- cych i zostaną zachowane jako Rezerwat Węglowy Kampar. Czas trwa- nia projektu wynosi 33 lata. W tym okresie koncern zainwestuje własne środki w zakup kredytów węglowych, a uzyskane w ten sposób pieniądze zostaną przeznaczone na programy rozwojowe skierowane do lokalnych społeczności. Należy zauważyć, że gdyby nie groźba bojkotu przez organi- zacje ekologiczne wyrobów wielkich międzynarodowych korporacji, które ściśle kooperują z firmami indonezyjskimi, te ostatnie zapewne dalej boj- kotowałyby liczne inicjatywy podejmowane na rzecz ograniczenia leśnych wyrębów29. Przełomowe znaczenie dla ochrony tropikalnych lasów ma również inicjatywa pięciu państw afrykańskich określana jako Deklaracja Zanzi- bar (Zanzibar Declaration on Illegal Trade in Timber and Forest Products). Deklarację przyjęto w  2015  r., w  trakcie obrad Światowego Kongresu 27 Zob. M. Berkowska, Palma olejowa przynosi zysk, „National Geographic Traveler” 2015, s. 82 i nast. 28 M.A. Ridley, Lowering the Cost of Emission Reduction. Joint Implementa- tion in the Framework Convention on Climate Change, Kluwer Academic Publish- ers 1998, s. 25 i nast. 29 O. Springat-Baginski, E. Wollenberg, REDD, Forest Governance and Rural Livelihoods. The Emerging Agenda, Bogor Barat 2010, s. 78. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… Leśnego w Durbanie (RPA), a jej sygnatariuszami zostały państwa najdo- tkliwiej odczuwające skutki nielegalnego handlu drewnem (Kenia, Tanza- nia, Uganda, Madagaskar, Mozambik). Podpisanie wspomnianego poro- zumienia zostało poprzedzone długotrwałymi negocjacjami, w których udział wzięli przedstawiciele krajowych oraz międzynarodowych agencji leśnych oraz organizacji pozarządowych, takich jak TRAFFIC, WWF oraz SADC (Southern African Development Community)30. Kolejną znaczącą inicjatywą zmierzającą do ograniczenia zjawiska nie- legalnej eksploatacji zasobów leśnych jest działalność Rady Dobrej Gospo- darki Leśnej (Forest Stewardship Council — FSC). Jest ona międzynaro- dową organizacją, która, opierając się na autorskim systemie certyfikacji, promuje odpowiedzialne gospodarowanie światowymi zasobami leśnymi. Skupia właścicieli i zarządców lasów, organizacje społeczne i przyrodnicze, firmy przetwórstwa drzewnego i papierniczego, sieci handlowe oraz osoby prywatne, zainteresowane odpowiedzialną gospodarką leśną. Organiza- cja powstała w 1993 r.  Jako główną zasadę wprowadziła oznakowanie logo FSC produktów pochodzących z obszarów leśnych, które spełniają stan- dardy uzgodnione przez członków tej organizacji. Członkowie FSC sku- pieni  są w  trzech umownych izbach: — społecznej — której celem jest poprawa warunków życia osób pracują- cych w lasach, społeczności rdzennych oraz ludności lokalnej żyjących na terenach leśnych; — ekonomicznej — reprezentowanej głównie przez instytucje i  firmy zainteresowane komercyjnym wykorzystaniem zasobów leśnych i ich certyfikacją; — przyrodniczej — do której należą organizacje i instytucje związane z ochroną środowiska naturalnego, dążące do poszanowania walorów przyrodniczych obszarów leśnych. Członkowie organizacji FSC odpowiadają za opracowanie standar- dów prawidłowej gospodarki leśnej oraz standardów dotyczących kon- troli przepływu surowców z  lasów certyfikowanych w  różnego rodzaju firmach przetwórczych i handlowych — standardy kontroli pochodzenia produktu. Przyjętą zasadą przy podejmowaniu wszelkich decyzji w FSC jest uzyskanie konsensusu, czyli zgody wszystkich trzech izb. Uzgodnie- nia, które znalazły poparcie trzech izb, zostają przyjęte jako obowiązu- jące dla wszystkich podmiotów związanych z tym systemem (członków 30 http://www.wwf.org.uk/about_wwf/press_centre/?unewsid=7669 , 15 września 2015 r. 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Pływaczewski organizacji, certyfikowanych, certyfikujących, obserwatorów, pozostałych zainteresowanych). Rada postrzegana jest jako najdynamiczniej rozwija- jący się dobrowolny, wolnorynkowy mechanizm kreowania odpowiedzial- nego leśnictwa31. W 2001 r. powołane zostało krajowe przedstawicielstwo FSC pod nazwą FSC Polska. Sygnatariuszami tego porozumienia były następujące podmioty: Liga Ochrony Przyrody, Stowarzyszenie Producen- tów Płyt Drewno pochodnych oraz Polski Klub Ekologiczny. W 2003 r. FSC Polska została zarejestrowana jako organizacja pozarządowa o charakte- rze non profit w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nazwą Związek Sto- warzyszeń Grupa Robocza FSC Polska.  Od 2006 r. funkcjonuje jako orga- nizacja pożytku publicznego. W  czerwcu 2012  r. przyjęto nową nazwę związku — Związek Stowarzyszeń na rzecz Odpowiedzialnego Leśnictwa, która obowiązuje od 29 sierpnia 2012 r. Związek jest jedynym akredytowa- nym polskim przedstawicielem przy Forest Stewardship Council. Skutecznym sposobem przeciwdziałania nielegalnej eksploatacji lasów pierwotnych, polegającej m.in. na ich przekształcaniu w plantacje palmy oleistej lub w inne monokultury, jest niewątpliwie wspieranie międzyna- rodowych porozumień dotyczących ograniczenia zjawiska nielegalnych wyrębów lasów. Przykładem takiej inicjatywy jest m.in. Międzynarodowe porozumienie w sprawie drewna tropikalnego (International Tropical Tim- ber Agreement — ITTA)32. Podsumowanie Niewątpliwie także działania na  rzecz tworzenia nowych chronio- nych obszarów leśnych, takich m.in. jak parki narodowe oraz rezerwaty przyrody, zaliczyć należy do tych przedsięwzięć, które w znacznym stop- niu ograniczyć mogą negatywny wpływ współczesnej cywilizacji na siedli- ska rzadkich zwierząt i roślin. Gwarantem prawidłowego i przede wszyst- kim bezpiecznego funkcjonowania tego rodzaju chronionych miejsc jest dobrze przygotowana i wyposażona służba ochrony przyrody. Jej zadaniem 31 www.fsc.org , 15 listopada 2015 r. 32 Pierwsza międzynarodowa umowa w sprawie drewna tropikalnego (ITTA) została zawarta w 1983 r. pod auspicjami Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD). Obecnie obowiązujące porozumienie podpisano w 1994 r., było ono renegocjowane w latach 2005/2006. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przeciwdziałanie zorganizowanej przestępczości przeciwko światowemu dziedzictwu… powinno być również angażowanie lokalnych społeczności do działań na  rzecz ochrony naturalnego środowiska człowieka, głównie poprzez wspieranie ekoturystyki33. Ta zaś może rozwijać się pod warunkiem wspar- cia działań proekologicznych nie tylko ze strony lokalnych władz, lecz także, a może przede wszystkim, ze strony tych podmiotów, które są odpo- wiedzialne za nadmierną eksploatację pierwotnych zasobów leśnych. Jak wcześniej wskazano, są to m.in. wielkie międzynarodowe korporacje, któ- rych dotychczasowa partycypacja w ochronie lasów jest rażąco niewspół- mierna do uzyskiwanych dochodów z ich eksploatacji. Ważne zadania stoją także przed organami ścigania oraz innymi podmiotami zaangażowanymi w walkę z przestępczością zorganizowaną przeciwko środowisku (environ- mental crime)34. Jak wcześniej podkreślono, dynamicznie rozwijający się przemysł spożywczy oraz paliwowy i kosmetyczny, bazujący na oleju pal- mowym, będzie w najbliższych latach potrzebował nowych obszarów eks- ploatacyjnych dla swojej działalności. Ważne jest, aby rozwój ten nie zagro- ził najcenniejszym obszarom naszej planety. Stąd wynika pilna potrzeba nie tylko monitorowania i identyfikowania pojawiających się zagrożeń, lecz przede wszystkim podejmowania skoordynowanych działań na wszystkich płaszczyznach: legislacyjnej, instytucjonalnej oraz edukacyjnej. Apelując o podejmowanie skoordynowanych działań w obronie świa- towego dziedzictwa przyrodniczego, należy pamiętać, że takie zjawiska jak ocieplanie klimatu, zanik bioróżnorodności, kwaśne deszcze, zanieczysz- czenie wody i powietrza są niewątpliwie skutkiem zachłanności między- narodowych koncernów przemysłowych. Koncerny te są zatem odpowie- dzialne za istotny ubytek naturalnych siedlisk przyrodniczych35. Dlatego udział w lokalnych oraz globalnych przedsięwzięciach na rzecz ochrony lasów tropikalnych jest nie tyko celowy i konieczny, lecz przede wszyst- kim powinien wynikać z chęci, chociażby częściowego, zrekompensowa- nia szkód ekologicznych, jakich środowisko naturalne doznało na sku- tek rabunkowej działalności licznych podmiotów kojarzonych z globalną gospodarką, w tym z branżą oleju palmowego. 33 Por. L.A. Vivanco, Green Ecocounters. Shaping and Contesting Environmen- talism in Rural Costa Rica, Berghan 2007, s. 1–21. 34 Por. W. Pływaczewski, Combating Organised Poaching in Africa. Activities of the Kenia Wildlife Service [w:] W. Pływaczewski (ed.), Organized Crime and Ter- rorism. Reasons — Manifestation — Counteractions, Olsztyn 2011, s. 40 i nast. 35 Szerzej na ten temat: R. Ellefsen, R. Sollund, G. Larsen (eds.), Eco-global Crimes. Contemporary Problems and Future Challenges, Farnham 2012, s. 33 i nast. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== doc. JUDr. Stanislav Križovský, PhD Ing. Jozefína Drotárová Roma and environmenta case study — Community Rudňany Abstract. The article is focused at the Roma community topic in the Rudňany village. Its goal is to describe the various areas of risks related to the community. The impact of the Roma peo- ple present in various parts of the environment is also described. The article provides an overview of currently used preventive measures against criminality of the Roma, using education, training and in particular activities officer specialist. Keywords: Roma, environment, impacts, risks, prevention Introduction The  first mention of  the  arrival of  Roma to  the  village is  dated to 1950, when the first family of forty people immigrated to the village. Roma reportedly came here to work and built two colonies in the district of Zimná dolina and Podbrezová. In the 70s, these colonies were moved as a result of the influx of working people and demand for construction of  houses and  infrastructure, and  also because of  soaring Roma com- munity. Currently, there are 5 Roma communities located in Rudňany, representing 2,258 Roma people of total 4,186. Roma way of life in this area is fraught with environmental, social, crimes, epidemiological risks, and the risks associated with housing. Environmental risks Closed mines left a legacy of industrial waste, which remains a constant threat for the population of the entire village. The whole area is still contami- nated with toxic emissions and had been surrounded by former parts of pro- duction facilities, landfills and abandoned mines. Devastated vegetation and environment is a negative result of the activities in and around the for- mer factory. Spiš region is known not only for aesthetics part of degradation 27 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Stanislav Križovský, Jozefína Drotárová of the environment, but also heavy metals present in environment. Higher amounts of them are easily found in almost every element of the nature. In  mentioned settlement, the  major source of  pollution is  in  fact the place where it is located itself, as this is an industrial zone. There are the remains of heavy metals, oils, and other industrial materials in the soil. Another source is a toxic waste dumped after mining — a heap induced on the hill above the village. As a result of a rain and melting snow, water with a high content of heavy metals flows into and contaminate soil settle- ment. The toxic mine waste rocks contain traces of mercury, which may cause mental disorders, birth defects, kidney failure, and other diseases. Fig. 1. Devastated forests near settlements Zdroj: Gáll, 2015 Another source of  threats to  the  population are abandoned mines that gradually collect water from both, underground and surface sources, and possibly could begin to release highly toxic discharges into the envi- ronment. There is a tunnel Rochus nearby, where underground mining areas are flooded. The water is drained into Rudniansky potok used by the Roma children in summer for swimming that is getting contaminated. The waste pollutes the surrounding water and soil by increased amount of  heavy metals, particularly mercury, copper, arsenic, cadmium, lead and zinc. Around the former mine operations, there is more than 40 square kilometers of contaminated soil. The lead concentration is around 1 mg/kg, while the Slovak standards permit only 0.1 mg/kg. For this environment characteristic, mercury is, however, one of the most harmful elements. 28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Roma and environmenta case study — Community Rudňany In surroundings of Rudňany, mercury is found in almost every area, not just where it had been processed (Hancuľák et al., 2006). The settlers are exposed to toxins with long-term health effects, includ- ing the risk of neurological damage. Given the strong contamination with heavy metals, it is considered for residents of this site as unsuitable for life. Other environmental risks are associated with the individual compo- nents of the environment. Roma cause the air pollution by burning liter- ally “anything”. Bathing, washing, throwing the waste away into nearby streams pollute the water. Continuous accumulation of waste goes hand in hand with contamination of soil. Roma are ruthless to the forest as well. Often times, they cut down healthy, strong trees. Playing with matches is improvised and inadequate heating element in a hut often causes a fire in the open air, thus damaging not only their own dwelling, but also a for- est and meadow ecosystems. Epidemiological risks Mentioned source of risk are the settlements residents themselves. They refuse to  use high-capacity container located at  the  beginning of the village because of the access road. Fig. 2. Empty container in the settlement Zdroj: Gáll, 2015 It  is  used minimally because it  is  too far from their homes, said the dwellers. Therefore they throw away the municipal waste without any hesitation right in the middle of the settlement between the apartment 29 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Stanislav Križovský, Jozefína Drotárová buildings. They also satisfy their biological needs right in the same place, contaminating the area with feces. Rain then transmits the waste across the colony. After larger downpours, whole area is flooded up to 20 cm of. Given the fact that residents of settlements keep the dogs and they are moving around these municipal landfills, they also get in contact with children who may be infected by this contamination. There is also a noted presence of rodents, mainly rats, which have sufficient means of subsis- tence, also gets in contact with the population, dogs and the potential transmission of infections and diseases. In the absence of hygiene, in 2014 was recorded and subsequently cured hepatitis A. Currently (2015) there are reported infectious diseases such as scabiesm, parasitic tapeworms lice, fleas and bedbugs. These may be a ticking epidemiological threat. Fig. 3. Waste dump in the settlement Zdroj: Gáll, 2015 Social risks Mining and processing of the ore were the main sources of employ- ment until the early 90s. Unexpectedly rapid downturn of the industry and change of the social situation of the village caught unprepared and fell 30 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Roma and environmenta case study — Community Rudňany hard especially for people with low qualifications and other disadvantaged on the labor market. Many of them have not found work. The closure of Rudňany mines caused employment in the surrounding villages have fallen dramatically. Specific groups for which the situation is likely to hit hardest were the inhabitants of Roma settlements. Moreover, they also suf- fer from structural discrimination in the labor market. Improving the qual- ity of  the  environment therefore in  this case occurred at  the  expense of social and economic situation (Filčák, 2004). There is a 100 unemployment rate in the village, while livelihood is provided mainly by social benefits from raising children and occasional work. Roma often like to claim that they are employees no one wants while they reject to take a blame themselves. Currently, few employers employ uneducated people with such inadmissible living conditions and habits. The education level is alarming, some cannot even read or write. Cur- rently, 60–90 of Roma do not complete primary education. (Djonič et al, 2013) social risks often lead to crime. Common adverse phenomenon within Roma communities is usury which is also the phenomenon of men- tal and physical oppression. Dwelling risks Residents often live in  self-built brick huts that are built in  black and not-legally owned lands. In some locations, there is none sewerage sys- tem or gas connection. Water from public fountains is being transferred from the reservoir and the water flowing from metal flanges. Of basic engi- neering networks the only available one is electricity. Part of the population inhabits three poor, devastated residential apartment buildings, other resi- dents inhabit individually built one-room dwellings. Dwelling in residential buildings does not meet even basic conditions for living. The buildings are falling apart, the dampness, foundations fum- bled. The roof is for all three residential buildings destroyed. The apart- ment buildings also include rooms for housing with no natural light. Given the fact that the houses are waterlogged, untreated, devastated combined with the local population´s activities and weather conditions, outer struc- ture decays. Roofs are in a dilapidated condition, in some places roof does not exist at all. Conditions for the crisis scenario of collapse of houses are met often times, which may endanger people in the life and health. 31 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Stanislav Križovský, Jozefína Drotárová Fig. 4. A settlement Zabijanec in the village Rudňany Zdroj: Gáll, 2015 Criminal risks Influence of Roma family on criminality of the community members can be considered today as extremely actual problem. Based on extensive experience, it is possible to claim that the Roma problem is the integration of the socially disadvantaged family environment. One reason is the pas- sive attitude of parents
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przeciwdziałanie międzynarodowej przestępczości przeciwko środowisku naturalnemu z perspektywy organów ścigania
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: