Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00029 005593 13091373 na godz. na dobę w sumie
Przeciwdziałanie patologiom na rynku nieruchomości - ebook/pdf
Przeciwdziałanie patologiom na rynku nieruchomości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 200
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8599-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza monografia stanowi pionierskie opracowanie dotyczące zagadnień związanych z patologiami występującymi na rynku nieruchomości. Autorzy wyczerpująco omówili problematykę rynku nieruchomości wynikającą z uregulowań prawa cywilnego i administracyjnego, a także stworzyli analizę prawnokarną i kryminologiczną prezentowanego zagadnienia. Kompleksowe ujęcie problematyki odnosi się nie tylko do rozważań teoretycznych, lecz dotyczy także sfery działań praktycznych. Poszczególne rozdziały omawiają przyczyny występowania patologii, ich przejawy, a także możliwe sposoby zapobiegania i zwalczania nieprawidłowości.

Od wielu lat zaobserwować można stałą tendencję rozwoju coraz to nowych form działalności przestępczej w przedmiotowym obszarze. Nieruchomości w szeroko pojmowanych stosunkach społeczno-gospodarczych pełnią rolę szczególną. Stanowią one podstawę funkcjonowania każdego człowieka, tak w kontekście realizacji prawa do życia prywatnego, jak i osiągania celów zawodowych. Wpływa to na stałą aktualność problematyki odnoszącej się do nieruchomości.

W książce wyczerpująco została omówiona problematyka związana z takimi zagadnieniami, jak:

Poruszone w pracy zagadnienia odnoszą się do nieprawidłowości związanych z nieruchomościami w przestrzeni publicznej oraz szeroko rozumianej funkcji informacyjnej rynku nieruchomości w procesie przeciwdziałania patologiom w tym obszarze, a także wykorzystania sygnałów pochodzących z tego sektora gospodarki w celu jego lepszego poznania i przewidywania mogących pojawiać się zagrożeń. Ponadto wskazano na istniejące zależności między spekulacjami na rynku nieruchomości a kryzysem na rynkach finansowych. Opracowanie ukazuje najczęściej odnotowywane nieprawidłowości identyfikowane z rynkiem nieruchomości oraz prezentuje aktualną i wzbudzającą wiele kontrowersji kwestię związaną z odzyskiwaniem nieruchomości przez dawnych właścicieli, także odnoszącą się do sytuacji prawnej właścicieli, którym przywrócono własność nieruchomości. Autorzy przedstawili regulacje gwarantujące bezpieczeństwo obrotu w innych krajach, m.in. w Federacji Rosyjskiej, a także odnieśli się do problematyki zarządzania nieruchomościami.

Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla praktyków: sędziów i prokuratorów, komorników, adwokatów i radców prawnych, a także dla osób zainteresowanych tematyką rynku nieruchomości, jak również naukowców czy dydaktyków.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm wiatrowych – uwagi na tle raportu Najwyższej Izby Kontroli Wiesław Pływaczewski1 § 1. Uwagi wstępne W wyniku kontroli przeprowadzonej w latach 2009–2013 przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK), dotyczącej oceny zasadności lokalizacji farm wiatrowych, stwierdzono wiele istotnych nieprawidłowości2. Niektóre z nich wyczerpywały również znamiona przestępstw, co skutkowało skierowaniem odpowiednich zawiadomień do prokuratury3. Zastanawiające jest, że żadna ze skontrolowa- nych gmin, nawet w sytuacji pojawienia się licznych protestów dotyczących lokalizacji farm wiatrowych, nie zdecydowała się na zorganizowanie referen- dum w sprawie spornych inwestycji. Przypomnieć należy, że taką formę roz- strzygnięcia sporów dopuszczają przepisy SamGminU. Okazuje się, że w więk- szości przypadków decyzje w imieniu społeczności lokalnych w tym zakresie podejmowane były wyłącznie na sesjach rad gmin przez radnych. Jak podkre- śla się w raporcie: „Skontrolowane gminy umożliwiły wprawdzie mieszkań- 1 Prof. zw. dr hab. Wiesław Pływaczewski – kierownik Katedry Kryminologii i Polityki Kryminalnej, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. 2 Informacja NIK o wynikach kontroli „Lokalizacja i budowa lądowych farm wiatro- wych”, Warszawa 2014, s. 10, 27, https://www.nik.gov.pl/plik/id,7128,v,artykul_10186.pdf (dostęp: 20.2.2016 r.). Kontrola została przeprowadzona z inicjatywy własnej NIK. Uzasadnieniem podję- cia kontroli były wnioski i interwencje parlamentarzystów skierowane do Prezesa NIK, a także doniesienia mediów i organizacji społecznych wskazujące potrzebę dokonania przez NIK wiary- godnej analizy i oceny procesów związanych z lokalizacją i budową farm wiatrowych. 3 W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami NIK złożyła zawiadomienie o możli- wości popełnienia przestępstwa do dwóch prokuratur rejonowych, w jednym przypadku materiał pokontrolny został przesłany do Delegatury CBA we Wrocławiu. 1 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... com wyrażenie opinii i stanowisk na każdym etapie procedowania zagadnień związanych z lokalizacją elektrowni wiatrowych, niemniej argumenty i obawy przeciwników ich budowy z reguły nie były podzielane i uwzględniane w trak- cie podejmowania decyzji”4. Szczególnie niepokojące jest również to, że w nie- których skontrolowanych gminach elektrownie wiatrowe lokalizowane były na gruntach należących do osób pełniących funkcję organów gminy bądź za- trudnionych w gminnych jednostkach organizacyjnych. Chodzi tu o radnych, burmistrzów, wójtów czy też pracowników urzędów gmin, tj. osoby, które jed- nocześnie w imieniu gminy uczestniczyły w podejmowaniu bądź podejmowały decyzje co do lokalizacji inwestycji. Sytuacje takie, zdaniem kontrolujących, stwarzały realne zagrożenie wystąpienia zjawisk o charakterze korupcyjnym5. Na marginesie należy zauważyć, że na portalach internetowych coraz częściej pojawiają się informacje na temat podejrzanych powiązań przedstawicieli lo- kalnych władz z osobami kojarzonymi z tzw. lobby wiatracznym. Dodatkowo, z punktu widzenia obowiązującego prawa, działania takie uchybiały przepi- som SamGminU, a w szczególności – obowiązkom radnych. Stały one także w sprzeczności z normami KPA. Należy jednak zauważyć, że w przypadku radnych, którzy nie wyłączyli się z głosowania w trybie art. 25a SamGminU, w sprawie dotyczącej bezpośrednio ich interesu prawnego ustawodawca nie przewidział jakichkolwiek sankcji o charakterze dyscyplinującym lub karnym z tytułu naruszenia tej normy prawnej. Zdaniem kontrolujących problem ten wymaga pilnego rozwiązania przez zmiany prawa w tym zakresie. Okazuje się również, że w większości skontrolowanych gmin, zgoda organów gmin na lo- kalizację elektrowni wiatrowych była uzależniona od sfinansowania przez in- westorów dokumentacji planistycznej lub przekazania na rzecz gminy daro- wizny. Zgodnie z obowiązującymi przepisami tego rodzaju wydatek powinien być pokryty z budżetu gminy. Przyjmuje się bowiem, że finansowanie w ten sposób zadań własnych gminy może być źródłem wystąpienia konfliktu intere- sów między oczekiwaniami inwestorów a obiektywnymi – z punktu widzenia gminy i lokalnych społeczności – rozwiązaniami planistycznymi. Tak ukształ- 4 Informacja NIK o wynikach kontroli, s. 16–17. Jak podaje K.A. Worobiec, w 2014 r. zareje- strowano 525 miejsc, gdzie trwają protesty przeciwko planom lokalizowania turbin wiatrowych zbyt blisko siedzib ludzkich lub na obszarach wyróżniających się wyjątkowymi walorami krajo- brazowymi (K.A. Worobiec, „Mazury – Cud Natury” z wiatrakami w tle, Dzikie Życie 2014, Nr 7– 8, s. 22). 5 Ibidem, s. 19–20. 2 § 2. Wpływ turbin wiatrowych na zdrowie ludzi towane relacje na styku interesu publicznego i prywatnego stanowiły, zdaniem NIK, mechanizm korupcjogenny6. § 2. Wpływ turbin wiatrowych na zdrowie ludzi W powołanym raporcie zauważono jednocześnie, że polskie prawo nie określa w jednostkach długości bezpiecznego usytuowania elektrowni wiatro- wych. Rozwiązania przyjęte w tym zakresie w innych państwach UE nie są jed- nolite. Usytuowanie turbin wiatrowych w stosunku do siedzib ludzkich określa się najczęściej odległością wyrażoną w metrach, a niekiedy również poziomem dopuszczalnego hałasu. Należy zauważyć, że w Polsce odległość elektrowni wiatrowej od zabudowań, w szczególności tych zamieszkałych przez ludzi, wa- runkowana jest przede wszystkim dopuszczalnym poziomem hałasu. Jednakże obowiązujące przepisy regulujące metodologię pomiaru emisji hałasu nie gwa- rantują miarodajnej oceny uciążliwości tego typu urządzeń. Jak podkreślają eksperci, wynika to z przyjętej praktyki polegającej na wykonywaniu niezbęd- nych pomiarów tylko w warunkach niskiej wietrzności ( 5 m/s). Tymczasem elektrownie wiatrowe generują największe natężenie hałasu dopiero przy opty- malnej dla nich prędkości wiatru, wynoszącej 10–12 m/s. Praktyka potwierdza jednakże, że w takich warunkach pomiary nie są dokonywane. Pośród innych odnotowanych przez kontrolerów NIK zastrzeżeń oraz pro- pozycji dotyczących procedur instalowania i funkcjonowania farm wiatrowych na szczególną uwagę zasługuje problem braku przepisów, które określałyby dopuszczalne normy dotyczące innych potencjalnych zagrożeń, m.in. infradź- więków oraz efektów stroboskopowych. Te pierwsze to z fizycznego punktu widzenia wszystkie dźwięki poniżej progu słyszalności, tj. 20 Hz. Jak zauwa- żają eksperci, jest to trochę nieścisłe twierdzenie, ponieważ przy dostatecznie wysokich poziomach ciśnienia akustycznego infradźwięki odbierane są przez ucho i układ przedsionkowy. W niektórych opracowaniach za górną granicę infradźwięków przyjęto 16 Hz. Ostatecznie ta rozbieżność została uporząd- kowana przez wprowadzenie odpowiednich norm. Według nieaktualnej już polskiej normy PN-86/N-01338:1986 infradźwiękami nazywano dźwięki lub hałas, którego widmo częstotliwościowe zawarte jest w zakresie od 2 Hz do 16 Hz. W znowelizowanej normie PN-Z-01338:2010 określono zakres hałasu 6 B. Hołyst, Korupcja jako plaga społeczna, s. 24–41; zob. też J.W. Wójcik, Kryminologia, s. 261–275. 3 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... infradźwiękowego dla dźwięków z przedziału od 1 Hz do 20 Hz. Natomiast według ISO 7196 infradźwiękami nazywamy dźwięki lub hałas, którego widmo częstotliwościowe zawarte jest w zakresie od 1 Hz do 20 Hz7. Z kolei wspo- mniany wcześniej efekt stroboskopowy występuje, gdy poruszające się ciało oświetlane jest migającym światłem. W przypadku ruchu obrotowego ciała lub ciała o powtarzającym się wzorze następuje nieprawidłowe wrażenie zwolnie- nia, pozornego zatrzymania, a nawet odwrócenia kierunku ruchu. Obracające się łopaty wirnika turbiny wiatrowej rzucają na otaczający je teren cień, powo- dując tzw. efekt migotania cieni, nazywany również niesłusznie efektem stro- boskopowym. Z efektem migotania cieni mamy do czynienia głównie w krót- kich okresach dnia, w godzinach porannych i popołudniowych, gdy nisko położone na niebie słońce świeci zza turbiny, a cienie rzucane przez łopaty wirnika są mocno wydłużone. Jest on szczególnie zauważalny w okresie zimo- wym, kiedy to kąt padania promieni słonecznych jest stosunkowo mały. Na- ukowcy są zgodni, że migotanie o częstotliwości powyżej 2,5 Hz, zwane efek- tem stroboskopowym, może być dla człowieka uciążliwe. Ale tylko u 5 osób chorych na epilepsję, które poddano badaniu wpływu migotania światła na sa- mopoczucie, częstotliwości w zakresie 2,5–3 Hz wywołały negatywne efekty. U większości osób reakcja ze strony organizmu pojawia się przy wielokrot- nie wyższych częstotliwościach, rzędu 16–25 Hz. Zdaniem British Epilepsy As- sociation (Brytyjskiego Stowarzyszenia Epilepsji) nie ma żadnych dowodów na to, że zjawisko migotania cieni, którego źródłem jest farma wiatrowa, może wywoływać ataki epilepsji. Maksymalne częstotliwości migotania wywołanego przez współczesne turbiny wiatrowe nie przekraczają bowiem 1 Hz, czyli znaj- dują się dużo poniżej progowej wartości 2,5 Hz, i nie powinny być odbieranie jako szkodliwe. Z tego powodu uprawnione instytucje państwa nie wykony- wały we wskazanym zakresie badań oddziaływania farm wiatrowych na śro- dowisko8. Na tle przedstawionych faktów poważnym wyzwaniem, wymagającym za- inicjowania debaty społecznej, jest zdrowie osób narażonych na oddziaływa- nie elektrowni wiatrowych9. Obecnie na całym świecie prowadzone są badania na ten temat. Na przykład, amerykańska badaczka N. Pierpont wyodrębniła 7 Zob. http://www.eko-pomiar.com.pl/Halas_turbin_wiatrowych/baza_wiedzy/pdf/13.pdf 8 Zob. http://www.oddzialywaniawiatrakow.pl/oddzia C5 82ywaniawiatrak C3 B3w,me 9 Zob. R. Socha, Polsko-polskie wojny z wiatrakami, Polityka 2011, Nr 39, http://www.polity- ka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1519698,2,energetyka-wiatrowa-w-polsce.read (dostęp: 9.2.2016 r.). (dostęp: 20.2.2016 r.). nu,49,74.html (dostęp: 9.2.2016 r.). 4 § 3. Farmy wiatrowe a prawo budowlane na podstawie zespołu powtarzających się objawów nową jednostkę chorobową – syndrom turbiny wiatrowej. Choroba ta charakteryzuje się zaburzeniami snu, bólami i zawrotami głowy, szumem lub uciskiem w uszach, różnego ro- dzaju zawrotami głowy, nudnościami, pogorszeniem ostrości widzenia, tachy- kardią, rozdrażnieniem oraz problemami z koncentracją i pamięcią. Dodat- kowo też mogą towarzyszyć jej inne objawy, m.in. polegające na popadaniu w stany lękowe, które są związane z doznaniem wewnętrznego pulsowania lub drżenia, zarówno w ciągu dnia, jak i w czasie snu10. Ważne jest, że wspomniane stany ustępowały po opuszczeniu miejsca zamieszkania, natomiast pojawiały się ponownie po powrocie do miejsc sąsiadujących z turbinami. Wydaje się, że problem turbin wiatrowych w Polsce, podobnie jak ma to miejsce w Ho- landii czy też w Stanach Zjednoczonych, w niedalekiej przyszłości, stanie się przedmiotem coraz bardziej zdecydowanych roszczeń osób poszkodowanych skutkami działalności spornych inwestycji. Wspomniane zastrzeżenia powo- dują, że lokalne społeczności zagrożone konsekwencjami lokalizowania farm wiatrowych podejmują, mimo usilnej agitacji prowadzonej przez inwestorów i wynajmowane przez nich agencje PR, zdecydowane akcje sabotujące próby instalowania turbin wiatrowych. § 3. Farmy wiatrowe a prawo budowlane Do ubocznych skutków kontrowersyjnych lokalizacji farm wiatrowych na- leży także zaliczyć spadek cen nieruchomości znajdujących się w sąsiedztwie turbin, a w konsekwencji – upadek lokalnej ekoturystyki oraz zmniejszenie się zatrudnienia. Ten ostatni aspekt jest na tyle istotny, że większość kwestiono- wanych lokalizacji dotyczy obszarów ubogich, dla których załamanie się sek- tora turystycznego na skutek nieprzemyślanych decyzji lokalizacyjnych zwią- zanych z turbinami wiatrowymi oznacza dodatkowy wzrost bezrobocia. Nie mniej poważnym wyzwaniem cywilizacyjnym dla obecnych i przyszłych poko- leń może być również problem recyklingu wyeksploatowanych turbin, a także dodatkowych kosztów związanych z utrzymaniem dróg dojazdowych do farm 10 N. Pierpont, Syndrom turbin wiatrowych. Hałas, migotanie cienia a zdrowie, 2006, www.sto- pwiatrakom.eu (dostęp: 9.2.2016 r.). Należy jednakże zauważyć, że uzyskane wyniki nie zyskały pełnej akceptacji. Krytycy eksponowali wątpliwości co do zastosowanej metody badawczej, uzna- jąc, że zbyt mała liczba zbadanych pacjentów nie daje podstaw do formułowania szerszych wnio- sków. W celu zweryfikowania uzyskanych wyników postulowano też przeprowadzenie wszech- stronnych i powszechnych badań, w tym także badań epidemiologicznych. 5 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... oraz zapewnieniem ich bezpieczeństwa (pożary, urywanie się fragmentów tur- bin itd.). Na przykład w Wielkiej Brytanii problemy ponoszenia dodatkowych kosztów funkcjonowania turbin wiatrowych stają się poważnym wyzwaniem dla lokalnych samorządów, na co zwrócił uwagę w jednym ze swoich wystąpień książę Jerzy, podkreślając potrzebę racjonalizowania podejmowanych zobo- wiązań związanych z funkcjonowaniem spornych instalacji. Jak na razie pro- blem ten w ofertach koncernów wiatracznych jest skrzętnie pomijany bądź wręcz bagatelizowany11. Kontrolerzy NIK odnotowali również, że służby dozoru technicznego nie interesowały się bezpieczeństwem funkcjonowania urządzeń technicznych elektrowni wiatrowych. Powiatowi inspektorzy nadzoru budowlanego kontro- lowali jedynie zagadnienia związane z konstrukcją budowlaną farm (funda- ment, maszt, infrastruktura towarzysząca). Obowiązujące przepisy o dozorze technicznym nie definiują bowiem, jakie elementy mechaniczne (generatory, rotory z gondolą, wirniki, skrzynie biegów, transformatory czy łopaty śmigła) powinny podlegać kontroli właściwych służb. Oznacza to, że kwestia zapew- nienia bezpiecznego użytkowania zasadniczej, technicznej części elektrowni wiatrowych pozostaje poza zainteresowaniem jakichkolwiek organów inspek- cyjnych państwa. Kolejny poważny problem dotyczy kategoryzowania farm wiatrowych. Na- leży bowiem zauważyć, że w przepisach z zakresu prawa budowlanego elek- trownie wiatrowe nie zostały przypisane do żadnej kategorii obiektów budow- lanych. W wydawanych przez kontrolowanych starostów decyzjach o pozwo- leniu na budowę ujmowano je bądź jako „wolno stojące kominy i maszty” bądź „sieci elektroenergetyczne”, a niejednokrotnie też jako „inne budowle”. Takie niedostosowanie prawa powodowało, że organy nadzoru budowlanego w spo- sób rozbieżny i niejednolity warunkowały inwestorom dopuszczenie do użyt- kowania. Ostatecznie dla takich samych obiektów raz wymagano uzyskania pozwolenia na użytkowanie, a innym razem dopuszczano do ich eksploatacji wyłącznie po dokonaniu zgłoszenia zakończenia budowy. W ocenie kontrole- rów NIK wzniesienie elektrowni wiatrowej powinno zawsze wiązać się z wy- daniem pozwolenia na użytkowanie. 11 Zob. W. Pływaczewski, Turystyka i jej wpływ na zanieczyszczenie, s. 95 i n. 6 § 4. Farmy wiatrowe a ochrona środowiska... § 4. Farmy wiatrowe a ochrona środowiska naturalnego Niewątpliwie jednym z poważniejszych wyzwań, z którymi stykają się za- równo inwestorzy, jak i organy wydające zezwolenia na lokalizację farm wia- trowych, jest pogodzenie interesu gospodarczego z ograniczeniami wynika- jącymi z pryncypiów ochrony dziedzictwa przyrodniczego. Podkreśla się bo- wiem, że brak jednoznaczności przepisów i jednolitości orzecznictwa oraz doktryny powoduje rozbieżności w interpretacji i stosowaniu przepisów praw- nych dotyczących lokalizacji elektrowni wiatrowych na obszarach i gruntach podlegających ochronie. W konsekwencji sytuacja taka sprzyja różnego ro- dzaju patologiom, w tym lokalizowaniu elektrowni wiatrowych na obszarach o istotnych walorach krajobrazowych i przyrodniczych. Dotychczasowe nie- precyzyjne przepisy umożliwiały inwestorom lokalizowanie elektrowni wia- trowych w takich miejscach (np. na obszarze chronionego krajobrazu), po- mimo że tego rodzaju inwestycje wzbudzały wiele kontrowersji i protestów społeczności lokalnych. Ponadto w odniesieniu do trzech kontrolowanych gmin kontrolerzy stwierdzili także naruszenie przepisów prawa. Tego rodzaju przypadki odnotowano m.in.: 1) w gminie Przerośl (woj. podlaskie) – w miejscowym planie zagospoda- rowania przestrzennego z 2008 r. 1 z 6 elektrowni wiatrowych farmy „Taciewo” (o wysokości 150 m) została zlokalizowana i w rezultacie wybudowana w Obszarze Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północ- nej Suwalszczyzny”, ustanowionego rozporządzeniem Nr 6/91 Woje- wody Suwalskiego z 2.5.1991 r. w sprawie zasad gospodarki przestrzen- nej na obszarach chronionego krajobrazu i wokół jezior województwa suwalskiego; 2) w gminie Suwałki (woj. podlaskie) – część elektrowni wiatrowych Ze- społu Elektrowni Wiatrowych „Suwałki” (co najmniej 9 z 14 zlokali- zowanych na obszarze gminy Suwałki) położonych jest na Obszarze Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”. Na osi widokowej z nabrzeża doliny Czarnej Hańczy, z miejscowości Osowa w kierunku wschodnim na dolinę Czarnej Hańczy, z miejscowości Stary Bród oraz w kierunku jeziora Okminek elektrownie wiatrowe stanowią element dominujący w chronionym krajobrazie. Niezależnie od ukształ- towania terenu przesłaniają perspektywę na różnych poziomach oraz stanowią obcy element techniczny w krajobrazie typowo rolniczym; 7 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... 3) w gminie Babiak (woj. wielkopolskie) – w latach 2010–2013 realizowano 3 postępowania o wydanie decyzji środowiskowych na budowę w re- jonie Zakrzewa kolejnych 10 elektrowni wiatrowych, w granicach Go- plańsko-Kujawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, predyspono- wanego do uprawiania wszelkich form turystyki i wypoczynku12. W celu wyeliminowania odnotowanych w trakcie kontroli nieprawidłowo- ści NIK zaleciła pilne podjęcie działań m.in. w zakresie sposobów finansowa- nia dokumentacji planistycznej gmin związanych z budową elektrowni wiatro- wych, co wymagałoby ewentualnych zmian art. 9 ust. 2, art. 13, 15 ust. 1 i art. 21 PlanZagospU oraz art. 51 ust. 1 DostŚrodInfU. Podobne zalecenia dotyczą: 1) opracowania jednolitej metodologii pomiaru emisji hałasu generowanego przez elektrownie wiatrowe; 2) skutecznego ograniczenia możliwości lokalizo- wania elektrowni wiatrowych na obszarach przyrodniczo chronionych; 3) re- spektowania odpowiedzialności z powodu niewyłączenia się radnego z gło- sowania w sprawie dotyczącej jego interesu prawnego; 4) ustalenia podstawy prawnej dopuszczającej do użytkowania elektrownię wiatrową; 5) objęcia nad- zorem technicznym eksploatacji turbin wiatrowych. Jednocześnie NIK uznała za konieczne wystąpienie do Prezesa Rady Mini- strów o podjęcie inicjatywy legislacyjnej w zakresie: 1) nowelizacji art. 55 PrBud przez wprowadzenie wymogu uzyskania osta- tecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie elektrowni wiatrowej przed przystąpieniem do jej użytkowania; 2) uzupełnienia załącznika Nr 1 do PrBud przez dokonanie klasyfikacji elektrowni wiatrowej według kategorii obiektu budowlanego, współ- czynnika kategorii obiektu (k), współczynnika wielkości obiektu (w); 3) nowelizacji art. 25a SamGminU w celu wprowadzenia odpowiedzialno- ści radnych za naruszenie tego przepisu; 4) określenia dopuszczalnej odległości lokalizacji farm wiatrowych od sie- dlisk i zabudowań ludzkich; 5) nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z 7.12.2012 r. w sprawie ro- dzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu 12 Informacja NIK o wynikach kontroli, s. 10 i 27. Przeprowadzone kontrole to pokłosie wniosku posła Jarosława Zielińskiego (PiS), który w połowie lutego 2013 r. skierował m.in. do CBA i NIK wnioski dotyczące „praktyki nielegalnego przyjmowania przez niektóre gminy środków fi- nansowych od inwestorów planujących budowę elektrowni wiatrowych”. We wniosku poseł wy- mienił 7 gmin Suwalszczyzny (Przerośl, Krasnopol, Suwałki, Bakałarzewo, Filipów, Puńsk i Jele- niewo), gdzie mogło, jego zdaniem, dojść to tzw. sponsoringu – zob. http://naszdziennik.pl/pol- ska-kraj/89785,cba-w-wiatrakach.html (dostęp: 12.2.2016 r.). 8 § 4. Farmy wiatrowe a ochrona środowiska... (Dz.U. z 2012 r. poz. 1468) przez objęcie tym nadzorem funkcjonujących farm wiatrowych13. Adresatem dwóch wniosków jest również Minister Środowiska. Przede wszystkim chodzi o podjęcie inicjatywy legislacyjnej w zakresie zmiany rozpo- rządzenia Ministra Środowiska z 14.6.2007 r. w sprawie dopuszczalnych po- ziomów hałasu w środowisku (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 112), przez określenie dopuszczalnych poziomów hałasu infradźwiękowego w środowisku. Ponadto kontrolujący uznali za zasadne określenie metodologii oceny poziomu hałasu emitowanego przez elektrownie wiatrowe w czasie ich optymalnej eksploata- cji14. Przykładem pozytywnej reakcji na próby niekontrolowanego zawłaszcza- nia historycznej i przyrodniczej przestrzeni wizualnej może być apel Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego adresowany do podległych mu samo- rządowców, w którym przestrzega on przed negatywnym wpływem elektrowni wiatrowych na środowisko naturalne. W dokumencie tym podkreśla się m.in., że: „[...] Szybki rozwój energetyki wiatrowej na Warmii i Mazurach stanowi zagrożenie dla unikalnego w skali europejskiej bogactwa ziemi, jezior i lasów. Jesteśmy blisko roztrwonienia dóbr natury naszego regionu z powodu niekon- trolowanej i bezplanowej ekspansji tych inwestycji. Prowadzimy obecnie 230 postępowań o wydanie decyzji środowiskowych na budowę elektrowni wiatro- wych na Warmii i Mazurach. Jeśli dojdzie do ich realizacji, krajobraz regionu zmieni się po ustawieniu 1100 wiatraków. Ich gęsta sieć na wiele lat zaburzy ład przestrzenny i krajobraz najpiękniejszego zakątka Polski i bezcennej enklawy ekologicznej Europy. Rozwijając energetykę opartą na źródłach odnawialnych, nie możemy ignorować zagrożeń i ograniczeń, wiążących się z takimi inwe- stycjami. Pamiętajmy, że siłownie wiatrowe mają wpływ na środowisko życia i rodzimej awifauny. Hałas szkodzi zdrowiu ludzi, pod śmigłami wiatraków masowo giną ptaki, a to zaledwie część skutków oddziaływania na otoczenie [...]”15. 13 Informacja NIK o wynikach kontroli, s. 12. 14 Ibidem. 15 Zob. P. Skrzat, Apel do gmin, s. 2. 9 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... § 5. Rola organizacji pozarządowych Ważną rolę w zakresie ujawniania nieprawidłowości związanych z loka- lizacją farm wiatrowych odgrywają organizacje pozarządowe16. Do nich nie- wątpliwie należy zliczyć Europejską Platformę Przeciwników Farm Wiatro- wych (ang. European Platform Against Windfarms – EPAW)17. Głównym celem stowarzyszenia jest obrona interesów jego członków w sytuacji, gdy wchodzą w spór z budującym elektrownię wiatrową, obrona flory i fauny oraz krajo- brazu przed szkodliwym działaniem farm wiatrowych. Ponadto organizacja ta walczy ze skutkami szkodliwego oddziaływania farm na turystykę, gospodarkę, jakość życia mieszkańców, a także wartość przejmowanych przez inwestorów nieruchomości oraz zdrowie. Stowarzyszenie neguje rozwój farm wiatrowych jako skutecznego narzędzia do rozwiązywania problemów klimatycznych lub gospodarczych człowieka i planety. Organizacja ta skierowała m.in. wniosek do Komisji Europejskiej o przyjęcie moratorium w sprawie instalacji farm wiatrowych18. Niemiecki oddział EPAW przygotował specjalny raport w spra- wie oddziaływania turbin wiatrowych na środowisko, jego autorzy stwierdzają w nim m.in.: „[...] Na całym świecie, ofiary farm wiatrowych i ekolodzy pod- noszą te same problemy jak w Niemczech, są to przede wszystkim: 1) niszczenie dzikiej przyrody (zwłaszcza ptaków i nietoperzy) i ich środo- wiska; 2) utrata naturalnego środowiska i dziedzictwa kulturowego; 3) konflikty w społecznościach z groźbami skierowanymi do przedstawi- cieli kampanii antywiatrakowych; 4) utrata praw obywatelskich, takich jak wolność wypowiedzi i przeprowa- dzania konsultacji; 5) korupcja i wszechobecny wpływ lobby farm wiatrowych; 6) utrata wartości nieruchomości; 7) presja na ludność wywierana przez lobby farm wiatrowych, polityków i media; straty finansowe w działalności turystycznej i hodowli bydła; 8) 9) «wyciszanie» – (przekupywanie) organizacji ochrony przyrody przez lobby farm wiatrowych poprzez darowizny i sponsoring; 16 Zob. W. Pływaczewski, Organizacje pozarządowe, s. 265–288. 17 R. Socha, Polsko-polskie, s. 35. 18 Zob. http://www.epaw.org (dostęp: 14.2.2016 r.). 10 § 5. Rola organizacji pozarządowych 10) subwencje dla przemysłu farm wiatrowych, które przyczyniają się do wzrostu cen energii; 11) propagatorzy energii wiatrowej okłamujący władze samorządowe i przy- szłych sąsiadów farm wiatrowych; 12) obniżenie jakości życia z powodu hałasu, migotania cieni i zaburzenia krajobrazu; 13) zniesławianie i dyskryminacja przeciwników farm wiatrowych; 14) zachłanność bez ograniczeń ze strony niektórych właścicieli, operatorów farm wiatrowych oraz skorumpowanych radnych; 15) ustawy o energii odnawialnej, które faworyzują kilku spekulantów za- 16) nawołuje się fałszywie społeczeństwo w imię ochrony klimatu do życia miast chronić interes społeczny; w sąsiedztwie turbin wiatrowych; 17) problemy zdrowotne spowodowane hałasem i infradźwiękami”19. Należy zauważyć, że również w Polsce przeciwnicy niekontrolowanych lo- kalizacji farm wiatrowych prowadzą coraz szerszą działalność edukacyjną, pro- mując, za pośrednictwem ogólnopolskiego serwisu informacyjnego STOPwia- trakom.eu, inicjatywy podejmowane na rzecz ochrony dziedzictwa krajobra- zowego20. Jako przykład tego rodzaju działań można przywołać propozycje zgłaszane przez Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego Mazur „Sadyba”21. Organizacja ta od wielu lat sprzeciwia się dewastacji mazur- sko-warmińskiego krajobrazu. Warto przypomnieć, że dzięki szybkiej inter- wencji Stowarzyszenia m.in. powstrzymany został proceder niszczenia starych mazurskich drzewostanów. Wspomniana organizacja optuje też za szerszym niż dotychczas promowaniem pozytywnych przykładów ochrony dziedzic- twa przyrodniczego i zabytkowego oraz wspiera wszelkie działania na rzecz kształtowania poczucia tożsamości regionalnej, uznaje bowiem za ważny ele- ment postawy obywatelskiej. Jeśli chodzi o problem instalowania farm wia- trowych, należy podkreślić, że większość organizacji ekologicznych, co do za- sady, akceptuje program rozwoju energii odnawialnych. Jednak nie godzą się one na niekontrolowane instalowanie farm wiatrowych na terenach wyróż- 19 P. Marczak, Energetyka, s. 23. 20 Zob. stopwiatrakom.eu (dostęp: 16.2.2016 r.). 21 Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego Mazur „Sadyba” – http://sa- dybamazury.wordpress.com (dostęp: 11.2.2016 r.). 11 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... niających się cenną fauną i florą oraz unikatowym ukształtowaniem22. Z oczy- wistych powodów sprzeciwiają się także lokalizowaniu tego rodzaju instalacji na terenach objętych ochroną przyrodniczą i konserwatorską bądź służących masowej turystyce i rekreacji. Kierując się troską o zachowanie najcenniej- szych obszarów krajobrazowych, nie tylko na obszarze Warmii i Mazur, liderzy organizacji proekologicznych powołali Koalicję Bezpieczna Energia23. Celem tej inicjatywy jest uwrażliwienie społeczeństwa na zagrożenia związane z nie- kontrolowaną lokalizacją elektrowni wiatrowych, jak również monitorowanie działań sprzecznych z prawem. Członkowie Koalicji Bezpieczna Energia orga- nizują liczne konferencje na temat energii wiatrowej, wskazują przy tym pozy- tywne strony budowy wiatraków, jak również na zagrożenia, które pojawiają się przypadku nieprzestrzegania przez inwestorów i urzędników prawa oraz zasad współżycia społecznego. Pozytywną rolę w działaniach na rzecz ochrony krajobrazu i eliminowania źródeł jego degradacji odgrywa również środowisko specjalistów do spraw oceny oddziaływania inwestycji turystycznych na śro- dowisko naturalne skupione wokół Stowarzyszenia Konsultantów Ocen Śro- dowiskowych i Krajowej Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko24. Niewątpliwie partnerem działań obywatelskich na rzecz zrównoważonego roz- woju sektora energii wiatrowej i ochrony dziedzictwa krajobrazowego mogą i powinny być, przy założeniu, że nie zostaną one zdominowane przez wielkie koncerny przemysłowe, organizacje promujące nowe technologie pozyskiwa- nia odnawialnej energii. Należy tu w pierwszej kolejności wymienić Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej oraz Stowarzyszenie Energii Odnawial- nej25. § 6. Podsumowanie Zamykając niniejsze rozważania dotyczące lokalizacji farm wiatrowych, należy przypomnieć, że celem przeprowadzonej przez NIK kontroli była ocena przestrzegania prawa w zakresie: 1) procedur związanych z uchwalaniem przez rady gmin dokumentów; 22 Zob. Stanowisko Greenpeace Polska w sprawie protestów związanych z budową farm wiatrowych w Polsce, Warszawa, 23.11.2012 r., http://www.greenpeace.org/poland/PageFi- les/469297/stanowisko-gp-pl-farmy-wiatrowe.pdf (dostęp: 12.2.2016 r.). 23 K.A. Worobiec, „Mazury – Cud Natury” z wiatrakami, s. 24. 24 W. Pływaczewski, Niszczenie dziedzictwa kulturowego, s. 181–196. 25 Zob. http://www.pwea.pl; http://www.seo.org.pl/ (dostęp: 6.2.2016 r.). 12 § 6. Podsumowanie 2) zagospodarowania przestrzennego oraz wydawania przez wójtów i bur- mistrzów decyzji dotyczących lokalizacji farm wiatrowych; realizacji wymogu dotyczącego zapewnienia transparentnego udziału społeczności lokalnej w uchwalaniu planów zagospodarowania prze- strzennego oraz w postępowaniach administracyjnych związanych z lo- kalizacją i budową farm wiatrowych; 4) wydawania przez starostów decyzji dotyczących budowy farm wiatro- 3) wych; 5) wydawania decyzji przez inspektorów nadzoru budowlanego; 6) udzielania pozwoleń na użytkowanie farm wiatrowych26. Ponadto celem kontroli była ocena występowania mechanizmów korup- cjogennych, mogących wystąpić na styku interesu publicznego i prywatnego w procesach związanych z lokalizacją farm wiatrowych27. Należy stwierdzić, że we wszystkich kontrolowanych obszarach stwier- dzone zostały poważne uchybienia w zakresie przestrzegania prawa28. Osta- tecznie w przygotowanym raporcie, Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oce- niła proces powstawania lądowych farm wiatrowych w Polsce. Zdaniem kon- trolujących właściwe organy administracji publicznej nie w pełni przestrzegały ograniczeń związanych z lokalizacją i budową tego rodzaju elektrowni. Nato- miast władze gmin decydowały o lokalizacji farm wiatrowych, ignorując spo- łeczne sprzeciwy. Budową elektrowni wiatrowych zainteresowane były w czę- ści osoby pełniące funkcje lub zatrudnione w gminach, na których ziemi farmy powstały, a zgody organów gmin na lokalizację elektrowni wiatrowych zostały w większości przypadków uzależnione od sfinansowania przez inwestorów do- kumentacji planistycznej lub przekazania na rzecz gminy darowizn. Z tych właśnie powodów proces powstawania farm przebiegał często w warunkach zagrożenia konfliktem interesów, brakiem przejrzystości i korupcją. W pod- sumowaniu raportu stwierdzono m.in. że „[...] niedookreślone dla tego ro- dzaju działalności gospodarczej prawodawstwo, a także niejednolita doktryna i orzecznictwo, nie gwarantowały w dostatecznym stopniu lokalizowania i bu- dowy elektrowni wiatrowych w sposób bezpieczny dla środowiska i zarazem ograniczający uciążliwość farm dla osób zamieszkałych w ich sąsiedztwie”29. 26 Informacja NIK o wynikach kontroli, s. 6. 27 Ibidem. 28 Szeroko na ten temat: W. Pływaczewski, Degradacja krajobrazu, s. 13–39. 29 Informacja NIK o wynikach kontroli, s. 8. 13 Rozdział I. Kontrowersje wokół lokalizacji farm... Potwierdzenia przytoczonej konkluzji można doszukiwać się również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących problemu lokalizacji farm wiatrowych potwierdzają, że poszczególne sądy zajmują w tym zakresie często odmienne stanowiska, co nie sprzyja rozstrzyganiu sporów na styku inwestor–samorząd–obywatel. Szczególnie złożony problem w kontekście oczekiwań sektora energii wiatro- wej stanowi zakres uprawnień samorządów w relacjach z potencjalnymi inwe- storami30. Niewątpliwie pośród dotychczasowych orzeczeń dotyczących kon- trowersyjnej problematyki lokalizacji farm wiatrowych należy odnotować wy- rok WSA w Olsztynie z 17.2.2016 r., w którym sąd, po rozpatrzeniu skargi inwestorów z branży energetyki wiatrowej, uchylił wojewódzki plan zagospo- darowania przestrzennego w części dotyczącej dużej energetyki wiatrowej31. Inwestorzy zaskarżyli ten dokument, stwierdzając, że ogranicza on inwesto- wanie w regionie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Sejmik Wo- jewództwa Warmińsko-Mazurskiego może uchwalić plan zagospodarowania przestrzennego tylko w formie ogólnej koncepcji planowania przestrzennego, nie zaś wprowadzać szczegółowe ograniczenia czy zakazy dotyczące energe- tyki. W ocenie sądu wojewódzki plan zagospodarowania przestrzennego może mieć formułę ogólnej i opisowej koncepcji planu przestrzennego regionu, nie może zaś zawierać szczegółowych ograniczeń, takich np. jak strefy zakazu czy ograniczenia dla inwestorów z branży energetyki wiatrowej. Te kompetencje, zdaniem sądu, należą do samorządów gminnych: wójtów i rad gmin. Wyłącz- nie te organy uchwalają miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, a zatem tylko one mają prawo określać możliwości lokalizacji farm wiatrowych oraz strefy ochronne dla tego typu inwestycji czy strefy oddziaływania inwe- stycji. Sąd przyznał też rację spółkom energetyki wiatrowej, które zarzucały, że plan wojewódzki ogranicza im swobodne prowadzenie działalności gospo- darczej. W ocenie sądu ograniczyć tę swobodę można tylko w drodze ustawy albo z uwagi na ważny interes publiczny. Jak podkreślono w wyroku, w pla- nie wojewódzkim nie zdefiniowano, czym jest duża energetyka wiatrowa, nie określono również liczby wiatraków w farmie ani mocy siłowni, jakiej miałoby dotyczyć to pojęcie. Wprawdzie przytoczone orzeczenie WSA odnosi się do ważnej kwestii związanej z problemem lokalizacji farm wiatrowych, jednakże nie rozstrzyga wszystkich wątpliwości, z którymi stykają się inwestorzy, samo- 30 W. Pływaczewski, Degradacja krajobrazu, s. 15 i n. 31 Wyr. WSA w Olsztynie z 17.2.2016 r., II SA/Ol 1351/15, Legalis. 14 § 6. Podsumowanie rządy, a także społeczności lokalne. Należy zauważyć, że te ostatnie coraz sil- niej sprzeciwiają się kontrowersyjnym inwestycjom32. W ramach podsumowania można z całą pewnością stwierdzić, że w naj- bliższym czasie spory dotyczące lokalizacji turbin wiatrowych nie tylko nie wygasną, lecz przybiorą bardziej konfrontacyjny charakter. Sytuacja ta wręcz obliguje ustawodawcę do podjęcia pilnych działań legislacyjnych na rzecz wy- eliminowania z polskiego systemu prawnego tych mankamentów, które nie- wątpliwie sprzyjają patologiom w sektorze energii wiatrowej, a z którymi rów- nież nie do końca radzi sobie także orzecznictwo administracyjne33. Przy- toczony raport Najwyższej Izby Kontroli dokonał precyzyjnej specyfikacji problemów wymagających rozwiązań prawnych. Czas pokaże, czy wskazane przez kontrolerów NIK problemy zostaną podjęte przez odpowiednie organy. 32 Zob. P. Marczak, Energetyka, s. 23 i n.; zob. również GreenpeacePolska, Stanowisko Green- peace Polska w sprawie protestów. 33 Zob. W. Pływaczewski, Zawłaszczanie przestrzeni przyrodniczej, s. 11–34. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przeciwdziałanie patologiom na rynku nieruchomości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: