Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00289 004715 14273098 na godz. na dobę w sumie
Przeciwdziałanie przemocy wobec kobiet w rodzinie w praktyce organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innych instytucji. Wydanie 1 - ebook/pdf
Przeciwdziałanie przemocy wobec kobiet w rodzinie w praktyce organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innych instytucji. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 315
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0951-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Problem przemocy wobec kobiet w rodzinie jest zagadnieniem, któremu poświęca się wiele uwagi – zarówno na forum krajowym, jak i międzynarodowym. Efektywne przeciwdziałanie temu zjawisku przez organy ścigania, wymiaru sprawiedliwości i inne instytucje wymaga podejścia kompleksowego i interdyscyplinarnego, które uwzględnia – poza płaszczyzną prawną – także aspekty psychologiczne i społeczne zjawiska oraz indywidualne potrzeby ofiar. Pełne bowiem zrozumienie specyfiki, przyczyn i konsekwencji tej formy przemocy jest warunkiem skuteczności postępowania karnego wszczętego w związku z popełnionym przestępstwem, a zwłaszcza właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz trafnego doboru środków reakcji prawnokarnej i zastosowanych form pomocy ofierze.

W monografii zaprezentowano kompleksowe opracowanie problematyki penalizacji przemocy wobec kobiet w rodzinie. Autorka – odwołując się m.in. do prawa karnego materialnego, procesowego oraz wykonawczego, ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – dogłębnie przedstawia instrumenty prawne, z których mogą korzystać ofiary oraz instytucje powołane do ich ochrony.

Cennym walorem publikacji są zamieszczone w niej wyniki badań akt sądowych w sprawach dotyczących czynu z art. 207 k.k. Wzbogacają one to opracowanie o analizę rzeczywistych form działania przedstawicieli instytucji publicznych (ich faktycznej aktywności lub zaniechań) w zakresie przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w rodzinie.

Publikacja skierowana jest przede wszystkim do prawników praktykówsędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych oraz aplikantów tych zawodów, a także do osób i instytucji stykających się z problematyką przemocy w rodzinie – m.in. funkcjonariuszy Policji, pracowników gminnych komisji przeciwdziałania alkoholizmowi i ośrodków pomocy społecznej oraz przedstawicieli zespołów interdyscyplinarnych i grup roboczych działających na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, jak również organizacji społecznych niosących pomoc ofiarom przemocy.

 

Małgorzata Czarkowska – doktor nauk prawnych, mająca wieloletnie doświadczenie na stanowisku asystenta sędziego w Wydziale Karnym i Gospodarczym, wykładowca prawa.

 

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp 13 ROZDZIAŁ I. Przemoc wobec kobiet w rodzinie – zagadnienia 9 17 17 17 1 1 Uwagi ogólne 1 2 Rozmiar zjawiska przemocy wobec kobiet w rodzinie i jego wstępne 1 Przemoc wobec kobiet w rodzinie odbiór społeczny 18 1 3 Przemoc wobec kobiet w rodzinie – próba definicji pojęć 26 1 4 Aspekt psychologiczny przemocy wobec kobiet w rodzinie 34 2 Odpowiedzialność karna sprawców za przemoc wobec kobiet w rodzinie 38 2 1 Odpowiedzialność karna sprawców za przemoc wobec kobiet w rodzinie – uwagi ogólne 38 2 2 Przestępstwo znęcania się w kontekście przemocy wobec kobiet w rodzinie 41 2 2 1 Uwagi ogólne 41 2 2 2 Przedmiot ochrony przestępstwa znęcania się w kontekście przemocy wobec kobiet w rodzinie 43 58 2 2 3 Strona przedmiotowa przestępstwa znęcania się 2 2 3 1 Niejednolita wykładnia pojęcia „znęcać się” – zagadnienie dotkliwości cierpienia oraz obiektywizmu i subiektywizmu w jego ocenie, kwestia jednorazowości znęcania się 58 2 2 3 2 Przedmioty bezpośredniego działania Stosunek zależności 65 2 2 3 3 Konstrukcja „wzajemnego znęcania się” a odpowiedzialność karna sprawców 73 2 2 4 Podmiot 80 2 2 5 Strona podmiotowa – postaci zamiaru 80 5 Spis treści 2 2 6 Kwalifikowane typy przestępstwa znęcania się (art  207 § 2 i 3 k k ) 82 2 3 Tryb ścigania przestępstw z zakresu przemocy wobec kobiet w rodzinie 86 ROZDZIAŁ II. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie jako narzędzie w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 93 1 Założenia ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie 93 2 Nowelizacje ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie 97 3 Metody działania w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzi- nie w świet le ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie 101 3 1 Uwagi ogólne 101 3 2 Idea interdyscyplinarnego działania organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie w świet le ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i innych aktów prawnych 101 3 2 1 Uwagi ogólne 101 3 2 2 Zespoły interdyscyplinarne i grupy robocze 103 3 2 3 Procedura „Niebieskie Karty” 108 3 2 4 Gminny, powiatowy i wojewódzki program przeciwdziałania przemocy w rodzinie 3 2 5 Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie 3 2 6 Zespół Monitorujący do spraw Przeciwdziałania Przemocy 132 134 w Rodzinie 135 ROZDZIAŁ III. Formy działania organów ścigania, wymiaru spra- wied liwości i innych instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 1 Formy działania organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych 138 instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie – ujęcie ogólne 138 2 Działania izolacyjne organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 143 2 1 Odizolowanie sprawcy przemocy wobec kobiet w rodzinie od ofiary tej przemocy – podczas postępowania przygotowaw- czego i jurysdykcyjnego 143 2 1 1 Wprowadzenie 143 2 1 2 Zatrzymanie 145 149 2 1 3 Tymczasowe aresztowanie 2 1 4 Dozór Policji 159 2 1 5 Warunkowy dozór Policji 164 6 www.lexisnexis.pl 2 1 6 Nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym 168 2 1 7 Schroniska dla kobiet 171 2 1 8 Potencjalne możliwości odseparowania sprawcy przemocy wobec kobiet w rodzinie przed zakończeniem postępowania karnego 174 175 2 1 9 Europejski nakaz ochrony 2 2 Odizolowanie sprawcy przemocy wobec kobiet w rodzinie od ofiary tej przemocy – po zakończeniu postępowania jurysdykcyjnego 178 2 2 1 Wprowadzenie 178 2 2 2 Obowiązek skazanego powstrzymania się od przebywania w okreś lonych środowiskach lub miejscach 179 2 2 3 Zakaz kontaktowania się z okreś lonymi osobami, obowiązek powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzyw- dzonym lub innymi osobami w okreś lony sposób 185 2 2 4 Zakaz zbliżania się do okreś lonych osób 187 2 2 5 Zakaz opuszczania okreś lonego miejsca pobytu bez zgody sądu 190 2 2 6 Nakaz, obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym 191 2 2 7 Konsekwencje niezastosowania się skazanego do orzeczo- nych obowiązków 194 2 3 Kara pozbawienia wolności jako środek o charakterze izolacyj- nym i alternatywy dla jej stosowania (w przypadku przestępstw przemocy wobec kobiet w rodzinie) 198 2 3 1 Uwagi ogólne 198 199 2 3 2 Kara pozbawienia wolności 2 3 3 Środki związane z poddaniem sprawcy próbie 207 3 Działania pojednawcze organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 216 4 Działania uświadamiające organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 234 5 Działania lecznicze, korekcyjno-edukacyjne i terapeutyczne organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w przeciwdzia- łaniu przemocy wobec kobiet w rodzinie 240 5 1 Wprowadzenie 240 5 2 Działania organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w stosunku do sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie nadużywających alkoholu oraz członków ich rodzin 240 7 Spis treści 5 2 1 Uwagi ogólne 240 5 2 2 Zatrzymanie administracyjne sprawcy przemocy w rodzinie będącego w stanie nietrzeźwości na podstawie art  40 ust  1 u w t p a 242 5 2 3 Środki karne i obowiązki okresu próby stosowane wobec sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie nadużywa- jących alkoholu 5 2 3 1 Wstęp 5 2 3 2 Obowiązek powstrzymania się od nadużywania 247 247 alkoholu lub używania innych środków odurzających 247 5 2 3 3 Obowiązek poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu 249 5 2 3 4 Obowiązek powstrzymania się od przebywania w okreś lonych środowiskach 250 5 2 4 Leczenie odwykowe sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie nadużywających alkoholu według ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi 252 5 2 5 Środki zabezpieczające mające zastosowanie wobec sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie nadużywa- jących alkoholu 265 5 2 6 Inne sposoby działania wobec sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie nadużywających alkoholu oraz członków ich rodzin 270 5 2 6 1 Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 270 5 2 6 2 Gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych 5 3 Działania korekcyjno-edukacyjne i terapeutyczne wobec sprawców przemocy wobec kobiet w rodzinie 5 4 Działania o charakterze terapeutycznym, leczniczym wobec 273 274 ofiar przemocy w rodzinie 278 ROZDZIAŁ IV. Stosowanie w praktyce środków służących ochronie ofiary przemocy w rodzinie (badania aktowe) 282 1 Wprowadzenie – cel i przedmiot badań 282 2 Wyniki przeprowadzonych badań 283 296 3 Postulaty de lege lata i de lege ferenda ROZDZIAŁ V. Wnioski końcowe 302 Bibliografia 311 Spis treściwww.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Akty prawne k c – ustawa z 23 kwiet nia 1964 r – Kodeks cywilny (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  121 ze zm ) k k – ustawa z 6 czerw ca 1997 r – Kodeks karny (Dz U Nr 88, k k z 1932 r k k z 1969 r poz  553 ze zm ) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  11  lipca 1932 r – Kodeks karny (Dz U Nr 60, poz  571 ze zm ; akt uchylony) – ustawa z 19 kwiet nia 1969 r – Kodeks karny (Dz U Nr 13, poz  94 ze zm ; akt uchylony) k k w – ustawa z  6  czerw ca 1997  r – Kodeks karny wykonawczy (Dz U Nr 90, poz  557 ze zm ) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwiet nia 1997 r k p c k p k (Dz U Nr 78, poz  483) – ustawa z  17  lis topada 1964  r – Kodeks postępowania cy- wilnego (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  101 ze zm ) – ustawa z  6  czerw ca 1997  r – Kodeks postępowania kar- nego (Dz U Nr 89, poz  555 ze zm ) Konwencja w sprawie zapobiegania i zwalcza- nia przemocy wobec ko- biet i przemocy domowej Rady Europy k r o – Konwencja Rady Europy w  sprawie zapobiegania i  zwal- czania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej przy- jęta w  dniu 7  kwiet nia 2011  r przez Komitet Ministrów – ustawa z 25 lutego 1964 r – Kodeks rodzinny i opiekuńczy nowelizacja z 2009 r nowelizacja z 27 wrześ nia 2013 r r s p n k (tekst jedn Dz U z 2012 r , poz  788 ze zm ) – ustawa z  5 listopada 2009 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skar- bowy oraz niektórych innych ustaw (Dz U Nr 206, poz  1589) – ustawa z 27 wrześ nia 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz U z 2013 r , poz  1247) – rozporządzenie Rady Ministrów z  13  wrześ nia 2011  r w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów for- mularzy „Niebieska Karta” (Dz U Nr 209, poz  1245) 9 r s p m ustawa o Policji ustawa o zwalczaniu alkoholizmu z 1956 r ustawa o zwalczaniu alkoholizmu z 1959 r u p p r u p s u w k d e u w t p a zm u p p r Wykaz skrótów – rozporządzenie Ministra Sprawied liwości z  13  czerw ca 2003  r w  sprawie postępowania mediacyjnego w  spra- wach karnych (Dz U Nr 108, poz  1020) – ustawa z  6  kwiet nia 1990  r o  Policji (tekst jedn Dz U z 2011 r Nr 287, poz  1687 ze zm ) (Dz U Nr 12, poz  62; akt uchylony) – ustawa o  zwalczaniu alkoholizmu z  27  kwiet nia 1956  r – ustawa o  zwalczaniu alkoholizmu z  10  grudnia 1959  r – ustawa z  29  lipca 2005  r o  przeciwdziałaniu przemocy (Dz U Nr 69, poz  434 ze zm ; akt uchylony) w rodzinie (Dz U Nr 180, poz  1493 ze zm ) – ustawy z  12  marca 2004  r o  pomocy społecznej (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  182 ze zm ) – ustawa z 7 wrześ nia 2007 r o wykonywaniu kary pozba- wienia wolności poza zakładem karnym w  systemie do- zoru elektronicznego (tekst jedn Dz U z  2010  r , Nr  142, poz  960 ze zm ) – ustawa z 26 października 1982 r o wychowaniu w trzeź- wości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn Dz U z 2012 r , poz  1356 ze zm ) – ustawa z 10 czerw ca 2010 r o zmianie ustawy o przeciw- działaniu przemocy w  rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz U Nr 125, poz  842) Organy i instytucje ETPCz KGP NSA SA SN SO TK UE WSA Publikatory i czasopisma Biul PK Biuletyn SN Dz U Dz Urz Dz Urz KGP KZS Lexis pl OSA OSN OSNKW 10 – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Komendant Główny Policji – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – Trybunał Konstytucyjny – Unia Europejska – Wojewódzki Sąd Administracyjny – „Biuletyn Prawa Karnego” – „Biuletyn Biura Orzecznictwa Sądu Najwyższego” – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Dziennik Urzędowy Komendy Głównej Policji – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – System Informacji Prawnej Lexis Nexis Polska – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa www.lexisnexis.pl OSNCP OSNPG OSNwSK OSPiKA Prok i Pr PiP PS SIP Inne OBOP ONZ Wykaz skrótów – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Prokuratura Generalna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Prokuratura i Prawo” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – System Informacji Prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Ośrodek Badania Opinii Publicznej – Organizacja Narodów Zjednoczonych Wstęp „Nikt w rodzinie nie zasługuje na przemoc (…) Przemoc upokarza, powodu- je cierpienie i  nieobliczalne szkody, rodzi nienawiść i  pragnienie odwetu, tworzy błędne koło w  stosunkach międzyludzkich i  wcześ niej czy później odbija się negatywnie Nie ma w tej przemocy niczego, co w cywilizowanym świecie przemawiałoby za jej stosowaniem(…)”1 Z tego względu, należy podjąć wszelkie niezbędne środki w celu przeciw- działania przemocy w  rodzinie Jednakże, aby móc skutecznie przeciw- działać temu zjawisku, powinno się skoncentrować uwagę na członkach rodziny, a nie tylko na rodzinie jako całości Należy spojrzeć na to zjawisko z perspektywy przede wszystkim potrzeb ofiary przemocy w rodzinie Nie- zbędne jest zbadanie sytuacji po szczególnych jednostek tworzących rodzi- nę, różniących się od siebie płcią, wiekiem, pełnionymi rolami społeczny- mi itp Tylko uwzględniając te cechy, można właś ciwie zdiagnozować zjawisko przemocy w  rodzinie i  zastosować odpowiednie środki umożli- wiające skuteczne przeciwdziałanie tej przemocy W tej pracy do analizy wybrano grupę najczęściej doświadczającą przemocy w  rodzinie – kobiety Uwzględniono w  badaniach kobiety będące ofiarami przemocy ze strony swoich mężów, partnerów, konkubentów (wykluczono z badań związki homoseksualne jako wymagające odrębnej analizy) W kon- sekwencji, analizie poddano metody przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec małżonek, partnerek, konkubin, uwzględniając jednocześ nie specyfi- kę tej przemocy i szczególne potrzeby tej grupy ofiar Kwestia przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w rodzinie jest obecnie zagadnieniem, któremu poświęca się wiele uwagi, zarówno na forum kra- jowym, jak i  międzynarodowym, czego przykładem jest rozwój ustawo- dawstwa polskiego oraz międzynarodowego, w szczególności poszukiwa- 1 I  Pospiszyl, Przemoc w Rodzinie, Warszawa 1994, s  5 13 Wstęp nie nowych rozwiązań i  metod efektywnego przeciwdziałania przemocy w  rodzinie Z  uwagi na złożoność i  wielowątkowość zjawiska przemocy wobec kobiet w rodzinie (i przemocy w rodzinie w ogóle), problematyka ta jest przedmiotem analizy na wielu płaszczyznach: psychologicznej, praw- nej, socjologicznej, itp W celu efektywnego przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w rodzinie przez organy ścigania, wymiaru sprawied liwości i inne instytucje koniecz- ne jest uwzględnienie każdego aspektu zjawiska tej formy przemocy: jej przyczyn i  skutków, motywów pozostawania ofiar w  krzywdzącym je związku Podejście więc powinno być wielopłaszczyznowe i uwzględniać poza płaszczyzną prawną także aspekty psychologiczne i społeczne zjawi- ska Pełne bowiem zrozumienie specyfiki, przyczyn i  skutków tej formy przemocy jest warunkiem skuteczności postępowania karnego wszczę tego w  związku z  popełnionym przestępstwem, a  zwłaszcza właś ciwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz trafnego doboru środ- ków reakcji prawnokarnej i  zastosowanych form pomocy ofierze Przy czym dla skutecznego przeciwdziałania przemocy w  rodzinie niezbędna jest ponadto odpowiednio skoordynowana współpraca różnych podmio- tów zaangażowanych w  przeciwdziałanie przemocy w  rodzinie oraz po- moc jej ofiarom uwzględniająca m in specyfikę tego zjawiska oraz indywi- dualne potrzeby ofiar Główną płaszczyzną, w  jakiej podjęto analizę kwestii przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w  rodzinie w  niniejszej monografii, była reakcja państwa, w  szczególności organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i  innych instytucji na zjawisko przemocy wobec kobiet w  rodzinie Na wstępnym etapie badań dokonano analizy dogmatycznej obowiązujących w  Polsce uregulowań prawnych (ustawowych oraz wykonawczych), co umożliwiło poznanie kierunku rozwoju tych unormowań w zakresie prze- ciwdziałania tej przemocy Poddano analizie zakres realizacji funkcji ochronnej prawa karnego odnośnie do zjawiska przemocy wobec kobiet w rodzinie (jego kryminalizacji i penalizacji) Następnie zbadano stosowa- nie w praktyce owych regulacji i zgodność tej praktyki z założonymi przez ustawodawcę celami, w szczególności przez analizę form działania przed- stawicieli instytucji publicznych (ich faktycznej aktywności lub zanie- chań) w  zakresie przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w  rodzinie Podstawową perspektywą, jaka została przyjęta do tych analiz – były po- trzeby ofiar przemocy 14 www.lexisnexis.pl Wstęp Dodatkową płaszczyzną, stanowiącą tło dla rozważań, była analiza aspek- tu psychologicznego przemocy wobec kobiet w rodzinie, zwłaszcza powo- dy pozostawania pokrzywdzonej w krzywdzącym związku i destrukcyjny wpływ przemocy na ofiarę Celem zbadania tych płaszczyzn było: okreś lenie najistotniejszych zagro- żeń, jakie niesie ze sobą przemoc wobec kobiet w rodzinie, wskazanie in- strumentów (w szczególności z zakresu prawa karnego materialnego i pro- cesowego), które pozwolą ograniczyć te zagrożenia, ustalenie, w  jakim zakresie współcześnie obowiązujące prawo umożliwia korzystanie z tych instrumentów, a w konsekwencji wskazanie optymalnego modelu działań podejmowanych w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Do zbadania kwestii realizacji okreś lonych form działania przez agendy państwowe w  przeciwdziałaniu przemocy wobec kobiet w  rodzinie, a  w  szczególności stosowania w  praktyce środków służących ochronie ofiary przemocy w rodzinie, została wybrana metoda empiryczna polega- jąca na badaniu akt sądowych (na próbie losowej)2 Dopiero zapoznanie się z praktyką stosowania tych środków ochrony oraz z przesłankami, ja- kimi kierowały się podmioty stosujące te środki, pozwala na sformułowa- nie ocen co do właś ciwej polityki karnej w zakresie przeciwdziałania prze- mocy w rodzinie, względnie zgłoszenie propozycji zmian Przystępując do badań, przyjęto wstępną hipotezę postawioną na podsta- wie analizy dostępnych danych statystycznych3, iż środki służące ochronie ofiar przemocy w rodzinie są stosowane w ograniczonym zakresie, a tym samym nie zapewnia się dostatecznie bezpieczeństwa osobistego ofiarom tej przemocy * * * Monografia stanowi częściowo zmodyfikowaną i  zaktualizowaną wersję rozprawy doktorskiej przygotowanej pod kierunkiem Pani Prof dr hab Eleonory Zielińskiej, obronionej przez Autorkę na Wydziale Prawa i Admi- nistracji Uniwersytetu Warszawskiego w dniu 7 października 2013 r 2 Szerzej na ten temat por rozdz IV. 3 Szerzej na ten temat por rozdz I pkt 1 15 Rozdział I Przemoc wobec kobiet w rodzinie – zagadnienia wstępne 1. Przemoc wobec kobiet w rodzinie 1.1. Uwagi ogólne Przemoc wobec kobiet stanowi przejaw historycznej nierówności sił w sto- sunkach między kobietami i mężczyznami, która doprowadziła do zdomi- nowania oraz dyskryminowania kobiet przez mężczyzn1 Prawa i wolności kobiet na przestrzeni wieków praktycznie nie były uwzględniane w syste- mach prawnych państw Uregulowania prawne nie tylko nie chroniły ko- biet przed przemocą, ale wręcz ją legitymizowały Już w  starożytności, następnie w  średniowieczu, uznawano prawo fizycznego karcenia przez męża zarówno żony, jak i dzieci2 Natomiast sytuacja odwrotna była uzna- wana za tzw czyn „ordynarny”3 Zwyczajowe prawo brytyjskie okreś lało zasady bicia żony, m in przez wskazanie przedmiotu, jakim mąż mógł to czynić (zgodnie ze starym prawem był to tzw rozsądny przedmiot, a zgod- nie z nowym – pręt nie grubszy od kciuka)4 Natomiast w Ameryce Północ- nej, jeszcze w  drugiej połowie XIX  wieku, mąż mógł bić małżonkę kijem 1 Deklaracja Pekińska (pkt  118), dokument końcowy zorganizowanej w  dniach 4–15 wrześ nia 1995 r Światowej Konferencji ONZ w Pekinie, www mpips gov pl 2 T Davidson, A historical perspective, w: Battered Women. A psychological study of do- mestic violence, M Roy (red ), Nowy Jork 1977, s 12; cyt za: A Ratajczak, Przestępstwa przeciwko rodzinie, opiece i  młodzieży w  systemie polskiego prawa karnego, Warszawa 1980, s 115 3 Tamże 4 A Ratajczak, Przestępstwa przeciwko rodzinie…, s 116 17 Rozdział I. Przemoc wobec kobiet w rodzinie – zagadnienia wstępne i  laską, mógł ciągnąć ją za włosy, pluć żonie w  twarz i  kopać5 Te formy karcenia uznawane były za jego przywilej6 Warto dodać, że w  doktrynie wskazuje się, iż tak ukształtowane prawo było i jest (choć niewątp liwie nie w takim samym stopniu) rezultatem tego, iż kształtowali je przede wszystkim mężczyźni7 1.2. Rozmiar zjawiska przemocy wobec kobiet w rodzinie i jego odbiór społeczny Istotnym warunkiem efektywnego zapobiegania przestępczości (w  tym przypadku przemocy wobec kobiet w  rodzinie) jest poznanie przyczyn oraz rozmiarów tego zjawiska8 Kwestia przemocy w rodzinie (również wobec kobiet) oraz skuteczności jej przeciwdziałania – była i jest przedmiotem wielu badań Przedmiotem ba- dań jest nie tylko częstotliwość popełniania przestępstw tego rodzaju, ale także stopień świadomości społecznej w  zakresie przemocy w  rodzinie 5 T  Davidson, A historical perspective…, s  116 6 Tamże 7 Na istotny wpływ tzw perspektywy męskiej na kształtowanie prawa wskazała M  Pła- tek, w: Kryminologiczno-epistemologiczne i genderowe aspekty przestępstwa zgwałcenia, „Archiwum Kryminologii” 2010, t  XXXII, s  353–354, 376 Autorka przez analizę prze- stępstwa zgwałcenia ukazała asymetrię występującą między męskim i żeńskim punk- tem widzenia oraz jej wpływ na kształtowanie prawa i  praktyki stosowania prawa Autorka stwierdziła: „(…) Mężczyźni są głównymi autorami konstrukcji, dogmatyki i  orzecznictwa w  sprawach o  zgwałcenie Gdy jednak rzecz dotyczy zgwałcenia, do- świadczenia mężczyzn i kobiet są rożne Kobiety zasadniczo liczą się z groźbą zgwałce- nia, mężczyźni zasadniczo groźby takiej nie odczuwają Mężczyzna znacznie częściej gwałci niż bywa zgwałcony, kobieta znacznie częściej bywa zgwałcona; przypadki do- konanych zgwałceń przez kobietę są rzadkością Tymczasem o  tym, czy doszło do zgwałcenia, orzeka się na podstawie męskich doświadczeń i męskich standardów, ko- biece ignorując (…) Uwzględnienie perspektywy feministycznej pozwala więc tu na postawienie pytań, których dotąd prawo karne i  jego twórcy najczęściej nie stawiali oraz na weryfikację tych, które udzielone zostały wcześ niej przy bezrefleksyjnym przyjmowaniu w społeczeństwie za «naturalne», tego, co w rzeczywistości było efek- tem «kultury» często wytwarzanej i podtrzymywanej przez prawo, także przez normy prawa karnego (…)”. Na kwestię nierównej ochrony praw kobiet oraz aspekt neutralno- ści płciowej prawa autorka wskazała także w: M  Płatek, Prawnokarna ochrona praw kobiet, w:  Prawa kobiet we współczesnym świecie, L   Kondratiewa-Bryzik, W   Sokole- wicz (red ), Warszawa 2011 8 M  Kuć, Kryminologia, Warszawa 2010, s  158 18 www.lexisnexis.pl 1. Przemoc wobec kobiet w rodzinie Analizie poddawane są również działania organów ścigania, wymiaru sprawied liwości i innych instytucji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie Znaczenie prowadzenia tego rodzaju badań posegregowanych pod wzglę- dem płci podkreś lane jest w  dokumentach międzynarodowych, m in w przyjętej przez Radę Europy w dniu 7 kwiet nia 2011 r Konwencji w spra- wie zapobiegania i  zwalczania przemocy wobec kobiet i  przemocy domo- wej9 Podobnie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka powoływano się na badania statystyczne w celu poparcia tezy o istnieniu dyskryminacji kobiet10 Także w Polsce dostrzeżono potrzebę takiej analizy zjawiska przemocy w rodzinie11 Dążąc do oszacowania rzeczywistych rozmiarów zjawiska przemocy wo- bec kobiet, przeprowadzono badania wiktymologiczne12 Jedne z ostatnich badań o zasięgu międzynarodowym dotyczących zjawi- ska przemocy domowej wobec kobiet, przeprowadzone zostały w krajach 9 Art   11 Konwencji w  sprawie zapobiegania i  zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej: „1 Dla celów wdrożenia niniejszej Konwencji Strony zobowiązu- ją się do: a gromadzenia w regularnych odstępach czasu rozproszonych istotnych danych staty- stycznych na temat przypadków wszelkich form przemocy objętych zakresem niniej- szej Konwencji; b wspierania badań w  obszarze wszelkich form przemocy objętych zakresem niniej- szej Konwencji w celu zbadania ich przyczyn źródłowych i skutków, liczby przypad- ków, wskaźników karalności, jak również skuteczności środków zastosowanych w celu wdrożenia postanowień niniejszej Konwencji (…)”, www europapraw org/fi- les/2011/10/konwencja_PL pdf 10 Europejski Trybunał Praw Człowieka odwołał się do statystyk, dowodząc, że prze- moc domowa dotyczy głównie kobiet w wyroku z 9 czerw ca 2009 r w sprawie Opuz przeciwko Turcji (skarga nr 33401/02, § 198) 11 W art  8 u p p r wśród zadań ministra właś ciwego do spraw zabezpieczenia społecz- nego wymieniono m in zlecanie oraz finansowanie badań, ekspertyz, analiz dotyczą- cych zjawiska przemocy w rodzinie; por Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w  Rodzinie (2006  r.), s   8 (załącznik do uchwały nr  162/2006 Rady Ministrów z  25  wrześ nia 2006  r w  sprawie Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w  Rodzinie); Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w  Rodzinie na lata 2014– 2020, s   19–20 (załącznik do uchwały nr  76 Rady Ministrów z  29  kwiet nia 2014  r w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014–2020, M P  z 2014 r , poz  445) 12 Należy dodać, iż z  uwagi na różnorodny charakter opisanych badań (m in różne liczby realizowanych wywiadów, różne terminy realizacji, różne źródła badań) nie do- konywano ich analizy porównawczej 19 Rozdział I. Przemoc wobec kobiet w rodzinie – zagadnienia wstępne Unii Europejskiej w okresie luty–marzec 2010 r 13 Wyniki badań ilustrują poglądy respondentów w zakresie problematyki związanej z przemocą do- mową wobec kobiet, nie tylko w Polsce, ale również w innych krajach Unii Europejskiej Ponadto umożliwią okreś lenie różnic w  podejściu do tej te- matyki Polaków na tle wszystkich obywateli Unii Europejskiej Na pytanie „Czy kiedykolwiek słyszał(a) Pan(i) o przemocy domowej?” aż 97 Polaków odpowiedziało „tak”, co nie odbiega od średniej odpowiedzi udzielonych przez wszystkich obywateli UE (98 respondentów) Z  da- nych wynika, że 36 respondentów w Polsce zna wśród znajomych i ro- dziny kobiety, które padły ofiarą przemocy domowej (25 respondentów wszystkich państw UE) Ponadto 66 badanych w Polsce uważa, że zjawi- sko przemocy domowej wobec kobiet jest zjawiskiem powszechnym w na- szym kraju (78 badanych respondentów wszystkich krajów UE uważa, że zjawisko przemocy domowej wobec kobiet jest „powszechne” w ich kra- ju) Za „bardzo poważną” przemoc respondenci wszystkich krajów UE w  większości uznali zarówno przemoc fizyczną i  seksualną (po 85 re- spondentów), przemoc psychiczna zaś była okreś lana mianem „bardzo po- ważnej” nieco rzadziej (71 ) Natomiast w  przypadku reprezentantów z  Polski, chociaż wciąż przemoc fizyczna, seksualna i  psychiczna najczę- ściej uważane były za „bardzo poważne”, to w ich przypadku procent od- powiedzi był niższy – przemoc fizyczna – 72 , przemoc seksualna – 69 , przemoc psychiczna – 59 respondentów14 Przebadano respondentów również pod kątem ich świadomości co do tego, jak poważne ich zdaniem jest zjawisko przemocy domowej wobec kobiet Okazało się, że aż 80 respondentów w  Polsce uznało, że ich zdaniem przemoc domowa wobec kobiet jest „nie do przyjęcia i zawsze powinna być karana przez prawo” Podobne zdanie w  tym zakresie wyraziło 84 re- spondentów reprezentujących wszystkie kraje UE Kwestia karania sprawców przemocy domowej wobec kobiet pojawiła się również przy innym pytaniu skierowanym do ankietowanych Na karanie 13 Domestic Violence against Women Report opublikowany we wrześniu 2010  r , który był wynikiem badań przeprowadzonych w  krajach Unii Europejskiej w  okresie luty– marzec 2010  r , przedstawiono w nim badania dotyczące przemocy domowej wobec kobiet, European Commision, http://ec europa eu/public_opinion/archives/ ebs/ebs_344_en pdf; liczba wywiadów wynosiła w Polsce 1000, a we wszystkich kra- jach UE 26 800 14 Pozostałe formy przemocy wskazane w ankietach to: ograniczona swoboda, groźby zastosowania przemocy 20 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przeciwdziałanie przemocy wobec kobiet w rodzinie w praktyce organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innych instytucji. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: