Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00677 012022 17892162 na godz. na dobę w sumie
Przed-tekstowy świat. Z literackich archiwów XIX i XX wieku - ebook/pdf
Przed-tekstowy świat. Z literackich archiwów XIX i XX wieku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 270
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-759-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-56%), audiobook).

Publikacja zawiera zbiór artykułów dotyczących badań prowadzonych w kręgu krytyki genetycznej. Jest efektem zorganizowanego przez Komisję Badań Genetycznych i Dokumentacyjnych nad Literaturą przy Łódzkim Oddziale PAN twórczego spotkania badaczy z różnych ośrodków naukowych w Polsce, którzy podzielili się doświadczeniami z archiwalnych kwerend i poszukiwań. Było to drugie spotkanie z cyklu Przed-tekstowy świat (pierwsze zostało zorganizowane przez Uniwersytet Jagielloński przy współudziale IBL PAN), skupiające genetyków, archiwistów, tekstologów, edytorów oraz interpretatorów poezji i prozy, zajmujących się wariantywnością tekstów, ich genezą, kolejnymi fazami powstawania, a także brulionami, których analiza pozwala niekiedy zrozumieć metodę twórczą pisarza. Osobne zagadnienie to kształtowanie dzieła pod wpływem czynników wobec niego zewnętrznych – ideologii czy polityki historycznej. Przedmiotem namysłu autorów jest literatura XIX i XX wieku, od romantyzmu po – szerzej tu reprezentowaną – współczesność.

Książkę dedykujemy pamięci obecnego na obu spotkaniach i będącego ich dobrym duchem Profesora Stanisława Jaworskiego – teoretyka i historyka literatury, jednego z pierwszych krajowych inicjatorów badań inspirowanych krytyką genetyczną, wnikliwego analityka procesu tekstotwórczego.

dr hab. prof. UŁ Marzena Woźniak-Łabieniec

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZED-TEKSTOWY ŚWIAT. Z LITERACKICH ARCHIWÓW XIX I XX WIEKU Uniwersytet Łódzki Zakład Literatury Polskiej XX i XXI wieku RECENZENCI Józef Olejniczak Jerzy Smulski, Dariusz Kulesza REDAKCJA NAUKOWA Marzena Woźniak-Łabieniec REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Anna Wiśniewska-Grabarczyk SKŁAD I ŁAMANIE Robert Lisiecki KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Marzena Woźniak-Łabieniec, Katarzyna Turkowska Na okładce wykorzystano zdjęcie ze Ścieżki poetów w parku dworskim w Krasnogrudzie (fragment wiersza Jerzego Ficowskiego Pożydowskie), fot. Paulina Łabieniec W publikacji wykorzystano fotokopie rękopisów wiersza Ranny Tadeusza Różewicza za zgodą spadkobierców Pierwodruki tekstów w języku angielskim: „Folia Litteraria Polonica” 4(55)2019 Wydanie dofinansowane przez Polską Akademię Nauk Komisja Badań Genetycznych i Dokumentacyjnych nad Literaturą przy Łódzkim Oddziale PAN © Copyright by Authors, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydanie I. W.09489.19.0.K Wydane przez Wydawnictwo UŁ Ark wyd. 16,0; ark. druk. 16,875 ISBN 978-83-8142-758-6 e-ISBN 978-83-8142-759-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: księgarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 (cid:114)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:49)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:111)(cid:61)(cid:59)(cid:118)(cid:111)(cid:117)(cid:45)(cid:2)(cid:34)(cid:124)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:118)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:19)(cid:45)(cid:137)(cid:111)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111) (cid:34)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:2)(cid:124)(cid:117)(cid:59)(cid:2443)(cid:49)(cid:98) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:109)(cid:330)(cid:19)(cid:45)(cid:48)(cid:106)(cid:111)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:45) (cid:20)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:134)(cid:109)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:118)(cid:114)(cid:134)(cid:2443)(cid:49)(cid:98)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2) (cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:336)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:55)(cid:118)(cid:124)(cid:45)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:108)(cid:45)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:38)(cid:2) (cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:25)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:337)(cid:2) (cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:2)(cid:6)(cid:134)(cid:55)(cid:117)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140) (cid:3)(cid:118)(cid:109)(cid:139)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:109)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:118)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:117)(cid:139)(cid:108)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:2) (cid:34)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:111)(cid:108)(cid:98)(cid:117)(cid:2)(cid:6)(cid:134)(cid:117)(cid:139)(cid:106)(cid:45) Dziennik wojenny(cid:2)(cid:21)(cid:59)(cid:111)(cid:114)(cid:111)(cid:1140)(cid:55)(cid:45)(cid:2)(cid:6)(cid:134)(cid:49)(cid:140)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:331)(cid:2)(cid:137)(cid:139)(cid:140)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2) (cid:55)(cid:1140)(cid:45)(cid:2)(cid:336)(cid:108)(cid:106)(cid:111)(cid:55)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:337)(cid:2)(cid:59)(cid:55)(cid:139)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:45)(cid:2) (cid:3)(cid:93)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:108)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:330)(cid:9)(cid:46)(cid:48)(cid:117)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45) (cid:321)(cid:7)(cid:111)(cid:2443)(cid:2)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:140)(cid:2389)(cid:117)(cid:2)(cid:48)(cid:134)(cid:55)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:114)(cid:1140)(cid:45)(cid:118)(cid:124)(cid:117)(cid:45)(cid:2)(cid:108)(cid:98)(cid:111)(cid:55)(cid:134)(cid:319)(cid:2)(cid:331)(cid:2)(cid:111)(cid:2)(cid:45)(cid:117)(cid:49)(cid:95)(cid:98)(cid:137)(cid:134)(cid:108)(cid:2) (cid:98)(cid:2)(cid:108)(cid:59)(cid:124)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:41)(cid:106)(cid:45)(cid:55)(cid:139)(cid:118)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:36)(cid:59)(cid:117)(cid:1140)(cid:59)(cid:49)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2) (cid:19)(cid:60)(cid:55)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:139)(cid:118)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:311)(cid:2)(cid:19)(cid:111)(cid:1140)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:45)(cid:2)(cid:25)(cid:45)(cid:137)(cid:117)(cid:111)(cid:124)(cid:311)(cid:2)(cid:9)(cid:45)(cid:93)(cid:108)(cid:45)(cid:117)(cid:45)(cid:2)(cid:25)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45) (cid:3)(cid:117)(cid:49)(cid:95)(cid:98)(cid:137)(cid:134)(cid:108)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:41)(cid:106)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:108)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:27)(cid:55)(cid:111)(cid:102)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:2443)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:124)(cid:1140)(cid:59)(cid:2)(cid:104)(cid:117)(cid:139)(cid:124)(cid:139)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:93)(cid:59)(cid:109)(cid:59)(cid:124)(cid:139)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:59)(cid:102)(cid:314)(cid:2)(cid:33)(cid:59)(cid:104)(cid:111)(cid:109)(cid:59)(cid:118)(cid:45)(cid:109)(cid:118)(cid:2) (cid:3)(cid:93)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:20)(cid:134)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:134)(cid:104)(cid:330)(cid:36)(cid:117)(cid:140)(cid:49)(cid:98)(cid:109)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140) (cid:30)(cid:117)(cid:111)(cid:102)(cid:59)(cid:104)(cid:124)(cid:2)Legiony(cid:314)(cid:2)(cid:41)(cid:111)(cid:104)(cid:2389)(cid:106)(cid:2)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:45)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:2443)(cid:49)(cid:98)(cid:2)(cid:15)(cid:59)(cid:109)(cid:117)(cid:139)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:34)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:59)(cid:104)(cid:2)(cid:25)(cid:45)(cid:1140)(cid:59)(cid:114)(cid:45) (cid:321)(cid:7)(cid:111)(cid:61)(cid:109)(cid:46)(cid:2240)(cid:2)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:2)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:326)(cid:2)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:2)(cid:2549)(cid:139)(cid:49)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:326)(cid:2)(cid:111)(cid:124)(cid:111)(cid:2)(cid:108)(cid:111)(cid:102)(cid:59)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:118)(cid:106)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:319)(cid:314)(cid:2) (cid:27)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:41)(cid:98)(cid:109)(cid:49)(cid:59)(cid:109)(cid:124)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:33)(cid:2389)(cid:2549)(cid:45)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2) (cid:9)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:2)(cid:30)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:111)(cid:49)(cid:104)(cid:98) (cid:36)(cid:59)(cid:104)(cid:118)(cid:124)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:2)(cid:108)(cid:59)(cid:45)(cid:109)(cid:55)(cid:117)(cid:139)(cid:314)(cid:2)Dziennik 1954(cid:2)(cid:21)(cid:59)(cid:111)(cid:114)(cid:111)(cid:1140)(cid:55)(cid:45)(cid:2)(cid:36)(cid:139)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:109)(cid:55)(cid:45)(cid:2)(cid:331)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:111)(cid:48)(cid:1140)(cid:59)(cid:108)(cid:2) (cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:124)(cid:139)(cid:1140)(cid:104)(cid:111)(cid:2)(cid:67)(cid:1140)(cid:111)(cid:1140)(cid:111)(cid:93)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:2) (cid:406) (cid:402)(cid:400) (cid:404)(cid:400) (cid:1141)(cid:406) (cid:1142)(cid:405) (cid:400)(cid:399)(cid:402) (cid:400)(cid:400)(cid:404) (cid:400)(cid:403)(cid:404) 8(cid:2) (cid:34)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:2)(cid:124)(cid:117)(cid:59)(cid:2443)(cid:49)(cid:98) (cid:9)(cid:111)(cid:117)(cid:111)(cid:124)(cid:45)(cid:2)(cid:20)(cid:45)(cid:117)(cid:111)(cid:1140)(cid:98)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:108)(cid:48)(cid:111)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:330)(cid:20)(cid:134)(cid:104)(cid:134)(cid:2240) (cid:30)(cid:111)(cid:49)(cid:95)(cid:137)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2)(cid:108)(cid:59)(cid:124)(cid:117)(cid:139)(cid:104)(cid:45)(cid:1140)(cid:98)(cid:2389)(cid:137)(cid:314)(cid:2)(cid:20)(cid:98)(cid:1140)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:139)(cid:114)(cid:45)(cid:55)(cid:104)(cid:2389)(cid:137)(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:41)(cid:111)(cid:2547)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:104)(cid:330)(cid:22)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:49) (cid:27)(cid:55)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:134)(cid:2)(cid:55)(cid:111)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:137)(cid:111)(cid:55)(cid:117)(cid:134)(cid:104)(cid:134)(cid:314)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:137)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:118)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2) (cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)Ranny(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2389)(cid:2549)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:2) (cid:3)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:55)(cid:98)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:2)(cid:24)(cid:111)(cid:117)(cid:45)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:49) (cid:6)(cid:117)(cid:117)(cid:311)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:140)(cid:45)(cid:314)(cid:2)(cid:21)(cid:98)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:124)(cid:134)(cid:117)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:1140)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:111)(cid:48)(cid:59)(cid:49)(cid:2)(cid:24)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:118)(cid:49)(cid:45)(cid:2)(cid:27)(cid:55)(cid:111)(cid:118)(cid:111)(cid:48)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2) (cid:137)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:20)(cid:45)(cid:117)(cid:124)(cid:134)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:314)(cid:2)(cid:400)(cid:406)(cid:402)(cid:403)(cid:331)(cid:400)(cid:406)(cid:402)(cid:406)(cid:2) (cid:3)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:55)(cid:98)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:2)(cid:24)(cid:111)(cid:117)(cid:45)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:49) (cid:30)(cid:111)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:314)(cid:2)(cid:21)(cid:98)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:124)(cid:134)(cid:117)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:1140)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:111)(cid:48)(cid:59)(cid:49)(cid:2)(cid:24)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:118)(cid:49)(cid:45)(cid:2)(cid:27)(cid:55)(cid:111)(cid:118)(cid:111)(cid:48)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2) (cid:137)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:20)(cid:45)(cid:117)(cid:124)(cid:134)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:314)(cid:2)(cid:400)(cid:406)(cid:402)(cid:406)(cid:331)(cid:401)(cid:399)(cid:400)(cid:1142)(cid:2) (cid:400)(cid:1141)(cid:402) (cid:400)(cid:405)(cid:406) (cid:400)(cid:406)(cid:404) (cid:401)(cid:402)(cid:404) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:109)(cid:330)(cid:19)(cid:45)(cid:48)(cid:106)(cid:111)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:342) (cid:2)(cid:95)(cid:130)(cid:114)(cid:118)(cid:313)(cid:326)(cid:326)(cid:111)(cid:117)(cid:49)(cid:98)(cid:55)(cid:314)(cid:111)(cid:117)(cid:93)(cid:326)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:330)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:393)(cid:330)(cid:397)(cid:392)(cid:394)(cid:397)(cid:330)(cid:1177)(cid:391)(cid:398)(cid:395) (cid:20)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:134)(cid:109)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:118)(cid:114)(cid:134)(cid:2443)(cid:49)(cid:98)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:2) (cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2) (cid:336)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:55)(cid:118)(cid:124)(cid:45)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:108)(cid:45)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:30)(cid:3)(cid:38)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:25)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:337) (cid:3)(cid:134)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:104)(cid:45) Imię Sabina – całkiem niechrześcijańskie i przyjmowane ówcześnie przez ducho- wieństwo polskie nieufnie(cid:392) – nadał przyszłej pisarce ojciec, amator starożytności i pasjonat kultury rzymskiej. Pochodziła z zamożnej i ustosunkowanej rodziny ziemiańskiej, której krótki rys daje w swych wspomnieniach(cid:393). Dziadek Konstan- ty Gostkowski, dziedzic Kromołowa, był generał-lejtnantem, adiutantem najpierw Fryderyka Wilhelma II, a później hetmana Jana Branickiego(cid:394). Trzeba przyznać, że Grzegorzewska potrafi w kilku niezwykle plastycznych zdaniach odmalować za- równo portret „starego wojaka”, któremu przynależność do obozu postępowego *(cid:2) (cid:9)(cid:117)(cid:314)(cid:2)(cid:95)(cid:45)(cid:48)(cid:314)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:111)(cid:61)(cid:314)(cid:2)(cid:38)(cid:22)(cid:311)(cid:2)(cid:38)(cid:109)(cid:98)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:139)(cid:124)(cid:59)(cid:124)(cid:2)(cid:22)(cid:2389)(cid:55)(cid:140)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:44)(cid:45)(cid:104)(cid:106)(cid:45)(cid:55)(cid:2)(cid:21)(cid:98)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:124)(cid:134)(cid:117)(cid:139)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:36)(cid:117)(cid:45)(cid:55)(cid:139)(cid:49)(cid:102)(cid:98)(cid:2)(cid:33)(cid:111)(cid:108)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:139)(cid:140)(cid:108)(cid:134)(cid:311)(cid:2)(cid:134)(cid:1140)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:108)(cid:111)(cid:117)(cid:330) (cid:392)(cid:2) (cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:372)(cid:378)(cid:372)(cid:326)(cid:372)(cid:378)(cid:374)(cid:311)(cid:2)(cid:380)(cid:371)(cid:330)(cid:373)(cid:374)(cid:377)(cid:2)(cid:22)(cid:2389)(cid:55)(cid:2547)(cid:311)(cid:2)(cid:108)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:314)(cid:48)(cid:59)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:109)(cid:352)(cid:134)(cid:109)(cid:98)(cid:314)(cid:1140)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:314)(cid:114)(cid:1140) (cid:19)(cid:45)(cid:104)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:118)(cid:137)(cid:111)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:114)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:311)(cid:2)(cid:104)(cid:118)(cid:98)(cid:46)(cid:55)(cid:140)(cid:2)(cid:111)(cid:55)(cid:108)(cid:2389)(cid:137)(cid:98)(cid:106)(cid:2)(cid:111)(cid:49)(cid:95)(cid:117)(cid:140)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:124)(cid:139)(cid:108)(cid:2)(cid:98)(cid:108)(cid:98)(cid:59)(cid:330) (cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:108)(cid:314)(cid:2)(cid:27)(cid:67)(cid:49)(cid:102)(cid:45)(cid:1140)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:137)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:2)(cid:98)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:2)(cid:48)(cid:117)(cid:140)(cid:108)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:111)(cid:2)(cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:124)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:55)(cid:109)(cid:45)(cid:104)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:139)(cid:118)(cid:140)(cid:106)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:45)(cid:134)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:93)(cid:55)(cid:139)(cid:2)(cid:124)(cid:45)(cid:104)(cid:2)(cid:114)(cid:2389)(cid:2547)(cid:330) (cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:109)(cid:45)(cid:140)(cid:139)(cid:137)(cid:45)(cid:106)(cid:314)(cid:2)(cid:44)(cid:111)(cid:48)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:312)(cid:2)(cid:14)(cid:312)(cid:311)(cid:2)(cid:321)(cid:6)(cid:98)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:319)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:376)(cid:377)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:311)(cid:2)(cid:140)(cid:314)(cid:2)(cid:375)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:375)(cid:373)(cid:372)(cid:314)(cid:2) (cid:393)(cid:2) (cid:34)(cid:314)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:25)(cid:45)(cid:104)(cid:106)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:108)(cid:2)(cid:33)(cid:59)(cid:55)(cid:45)(cid:104)(cid:49)(cid:102)(cid:98)(cid:2)(cid:321)(cid:20)(cid:117)(cid:111)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:33)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:109)(cid:109)(cid:59)(cid:102)(cid:319)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:330) (cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:379)(cid:379)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:376)(cid:331)(cid:373)(cid:376)(cid:314) (cid:394)(cid:2) (cid:44)(cid:111)(cid:48)(cid:314)(cid:2)(cid:98)(cid:109)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:59)(cid:2)(cid:48)(cid:98)(cid:111)(cid:93)(cid:117)(cid:45)(cid:67)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:59)(cid:313)(cid:2)(cid:19)(cid:314)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:336)(cid:95)(cid:45)(cid:118)(cid:106)(cid:111)(cid:337)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:1138)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:34)(cid:106)(cid:111)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2) (cid:6)(cid:98)(cid:111)(cid:93)(cid:117)(cid:45)(cid:67)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:311)(cid:2)(cid:27)(cid:118)(cid:118)(cid:111)(cid:1140)(cid:98)(cid:109)(cid:59)(cid:134)(cid:108)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:117)(cid:111)(cid:49)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:331)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:372)(cid:380)(cid:377)(cid:371)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:375)(cid:331)(cid:380)(cid:376)(cid:312)(cid:2)(cid:25)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:2)(cid:20)(cid:111)(cid:117)(cid:48)(cid:134)(cid:124)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:378)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:375)(cid:374)(cid:380)(cid:331)(cid:375)(cid:375)(cid:371)(cid:312)(cid:2) (cid:44)(cid:314)(cid:2)(cid:21)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:109)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:118)(cid:124)(cid:60)(cid:114)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:34)(cid:314)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2)(cid:111)(cid:2)(cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:139)(cid:98)(cid:2)(cid:41)(cid:59)(cid:118)(cid:118)(cid:1138)(cid:2161)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:2161)(cid:1138)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:20)(cid:111)(cid:109)- (cid:118)(cid:124)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:34)(cid:111)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:311) (cid:7)(cid:140)(cid:139)(cid:124)(cid:59)(cid:1140)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:377)(cid:376)(cid:314)(cid:2)(cid:34)(cid:140)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:93)(cid:2)(cid:55)(cid:111)(cid:55)(cid:45)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:61)(cid:45)(cid:104)(cid:124)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:2549)(cid:139)(cid:49)(cid:98)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:124)(cid:139)(cid:108)(cid:2) (cid:108)(cid:314)(cid:98)(cid:109)(cid:314)(cid:2)(cid:98)(cid:109)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:59)(cid:2)(cid:111)(cid:2)(cid:59)(cid:114)(cid:98)(cid:140)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:1140)(cid:59)(cid:49)(cid:104)(cid:98)(cid:108)(cid:311)(cid:2)(cid:111)(cid:55)(cid:109)(cid:45)(cid:1140)(cid:59)(cid:2547)(cid:2240)(cid:2)(cid:108)(cid:111)(cid:2549)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:311)(cid:2)(cid:104)(cid:124)(cid:2389)(cid:330) (cid:117)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:2)(cid:55)(cid:45)(cid:102)(cid:60)(cid:2)(cid:55)(cid:45)(cid:1140)(cid:59)(cid:102)(cid:314)(cid:2) 10(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:109)(cid:330)(cid:19)(cid:45)(cid:48)(cid:106)(cid:111)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:45) Sejmu Czteroletniego nie przeszkadzała w szlacheckim pieniactwie, jak i  małą, krewką babkę, która „była w stanie trzy dni i trzy noce grać [w karty], nie wstawszy od stolika”(cid:395). Ojciec Michał był człowiekiem wykształconym, absolwentem Uni- wersytetu Jagiellońskiego, prawnikiem i posłem sejm Królestwa Kongresowego. Matka Teofila pochodziła z wpływowej rodziny Wielogłowskich. Sabina, urodzo- na 18 stycznia 1808 roku w Marzęcinie (świętokrzyskie), pobierała z pozoru typo- wą dla panien tego okresu edukację. Jakkolwiek jej pierwsze lektury reprezentowa- ły przede wszystkim świat kultury francuskiej, światli rodzice nie ulegali modzie na cudzoziemszczyznę i dbali też o właściwie wychowanie patriotyczne, zwłaszcza naukę języka polskiego. Miejsce romansów zajmowała literatura historyczna i bio- graficzna, stąd rychło bliscy zaczęli nazywać Sabinę „małą sawantką”(cid:396). Pisarka początkowo mieszkała z rodzicami w Marzęcinie, następnie w Krako- wie, gdzie Gostkowscy osiedli w 1810 roku. Stąd jeździli regularnie do Proszówek nad Rabą do babki Wieloglowskiej, a nawet odbyli podróż do Wiednia, Drezna i Berlina w 1817 roku. Między 1819 a 1824 r. przebywali w Kielcach, które pisarka zapamiętała bardzo przyjemnie. W trzy lata po śmierci matki – w 1826 r. – Sabina przeniosła się z ojcem do Warszawy, gdzie u jego boku wiodła dość ożywione życie towarzyskie, korzystając z licznych kontaktów rodzinnych i przyjacielskich. Do- piero siedem lat później, już po śmierci Michała Gostkowskiego, wyszła za ziemia- nina z Sandomierskiego, Aleksandra Grzegorzewskiego. Przez dekadę mieszkała z nim w sporym, blisko 100-włókowym majątku Grabno w powiecie kozienickim koło Zwolenia(cid:1177). W roku 1845 Grzegorzewscy wydzierżawili folwark i przenieśli się do Krakowa, gdzie mieszkali ich krewni i przyjaciele(cid:397). Rok później Aleksander wszedł, za poręczeniem Jana Tyssowskiego i Karola Rogawskiego, w skład Rządu Narodowego w Krakowie, ale jako zwolennik bardzo radykalnych, rewolucyjnych działań napotykał na opór otoczenia, który zmusił go ustąpienia ze stanowiska. Po wkroczeniu do miasta wojsk rosyjskich, oddał się w ręce władz, licząc – jak się oka- zało naiwnie – na zachowanie majątku i łagodniejsze potraktowanie. Mimo to zo- stał aresztowany, torturowany i skazany najpierw na konfiskatę dóbr i śmierć, a po- tem w wyniku amnestii, 12 lat ciężkich robót. Jeszcze podczas pobytu Aleksandra w Cytadeli, umarł najstarszy, podówczas dwunastoletni syn Grzegorzewskich(cid:1178). Chcąc chronić zdrowie męża, Sabina prowadziła przez pewien czas w imieniu syna (cid:395)(cid:2) (cid:34)(cid:314)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:377)(cid:314) (cid:396)(cid:2) (cid:33)(cid:104)(cid:114)(cid:118)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:38)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:25)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:139)(cid:93)(cid:109)(cid:314)(cid:2)(cid:377)(cid:380)(cid:371)(cid:376)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:311)(cid:2)(cid:104)(cid:314)(cid:2)(cid:375)(cid:331)(cid:377)(cid:314) (cid:1177)(cid:2) (cid:24)(cid:314)(cid:2) (cid:36)(cid:139)(cid:117)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:311)(cid:2) (cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:3)(cid:1138)(cid:59)(cid:104)(cid:118)(cid:45)(cid:109)(cid:55)(cid:59)(cid:117)(cid:2) (cid:336)(cid:95)(cid:45)(cid:118)(cid:106)(cid:111)(cid:337)(cid:311)(cid:2) (cid:137)(cid:313)(cid:2) (cid:30)(cid:111)(cid:1138)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:34)(cid:106)(cid:111)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2) (cid:6)(cid:98)(cid:111)(cid:93)(cid:117)(cid:45)(cid:67)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:311)(cid:2) (cid:27)(cid:118)(cid:118)(cid:111)(cid:1140)(cid:98)(cid:109)(cid:59)(cid:134)(cid:108)(cid:311)(cid:2) (cid:41)(cid:117)(cid:111)(cid:49)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:331)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:372)(cid:380)(cid:377)(cid:371)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:376)(cid:314) (cid:397)(cid:2) (cid:7)(cid:95)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:106)(cid:111)(cid:2)(cid:118)(cid:140)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:2389)(cid:1140)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:111)(cid:2)(cid:108)(cid:45)(cid:124)(cid:104)(cid:60)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:311)(cid:2)(cid:20)(cid:45)(cid:124)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:139)(cid:109)(cid:60)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:59)(cid:1140)(cid:98)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:314)(cid:2)(cid:24)(cid:45)(cid:106)(cid:2549)(cid:59)(cid:2377)(cid:118)(cid:124)(cid:137)(cid:111)(cid:2)(cid:140)(cid:45)(cid:330) (cid:108)(cid:98)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:104)(cid:45)(cid:106)(cid:111)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:114)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:49)(cid:139)(cid:104)(cid:134)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:139)(cid:2)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:118)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:134)(cid:1140)(cid:314)(cid:2)(cid:20)(cid:111)(cid:114)(cid:59)(cid:117)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:2389)(cid:2547)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:140)(cid:45)(cid:2443)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:111)(cid:118)(cid:106)(cid:111)(cid:2)(cid:118)(cid:98)(cid:60)(cid:2)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:134)(cid:1140)(cid:314)(cid:2)(cid:33)(cid:2389)(cid:2549)(cid:45)(cid:109)(cid:46)(cid:314)(cid:2) (cid:1178)(cid:2) (cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:137)(cid:139)(cid:55)(cid:45)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:114)(cid:45)(cid:117)(cid:2462)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:114)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:111)(cid:2)(cid:140)(cid:45)(cid:114)(cid:45)(cid:1140)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:134)(cid:2)(cid:108)(cid:2389)(cid:140)(cid:93)(cid:134)(cid:2)(cid:24)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2)(cid:336)(cid:33)(cid:104)(cid:114)(cid:118)(cid:2) (cid:6)(cid:98)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:111)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:25)(cid:45)(cid:134)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:38)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:25)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:139)(cid:93)(cid:109)(cid:314)(cid:2)(cid:377)(cid:380)(cid:371)(cid:376)(cid:311)(cid:2)(cid:124)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:311)(cid:2)(cid:104)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:337)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:108)(cid:2)(cid:108)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:2)(cid:373)(cid:2)(cid:118)(cid:139)(cid:109)(cid:2389)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:24)(cid:98)(cid:59)(cid:330) (cid:49)(cid:140)(cid:139)(cid:118)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:17)(cid:93)(cid:109)(cid:45)(cid:49)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:336)(cid:140)(cid:108)(cid:314)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:377)(cid:372)(cid:2)(cid:117)(cid:314)(cid:337)(cid:2)(cid:111)(cid:117)(cid:45)(cid:140)(cid:2)(cid:374)(cid:2)(cid:49)(cid:2389)(cid:117)(cid:104)(cid:98)(cid:313)(cid:2)(cid:3)(cid:1140)(cid:59)(cid:104)(cid:118)(cid:45)(cid:109)(cid:55)(cid:117)(cid:60)(cid:311)(cid:2)(cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:60)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:13)(cid:1140)(cid:111)(cid:117)(cid:59)(cid:109)(cid:124)(cid:139)(cid:109)(cid:60)(cid:314) (cid:2) (cid:20)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:134)(cid:109)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:118)(cid:114)(cid:134)(cid:2443)(cid:49)(cid:98)(cid:140)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:315)(cid:2) 11 fałszywą korespondencją z ojcem, która to mistyfikacja wyszła na jaw przypadko- wo i niestety przyczyniła się do pogłębienia melancholijno- depresyjnych stanów Grzegorzewskiego już na zesłaniu. Izolował się, odmawiał korespondencji z rodzi- ną, przekonany, że nie żyją. By ratować wycieńczonego przyjaciela, współzesłańcy sami pisali listy w imieniu Sabiny i pomagali mu finansowo, aby wytrzymał trudy pobytu w Tobolsku, Krasnojarsku i Piotrowsku. Po ośmiu latach spędzonych na Syberii, w 1854 roku powrócił do Warszawy, jednak nie odzyskał już nigdy rów- nowagi psychicznej. Po krótkim pobycie w stolicy, wyjechał do Czerska, pozosta- wiając żonę samą z piątką dzieci na wychowaniu(cid:398). Umarł 13 czerwca 1855 roku. Grzegorzewska poradziła sobie w tej sytuacji wyjątkowo dobrze. Po pierwsze, jesz- cze podczas uwięzienia męża wyprocesowała niesłusznie jej odebrane sumy posa- gowe, po drugie intensywnie zabrała się za działalność literacką i publicystyczną. Prowadziła również salonik w  wykupionej kamienicy na Lesznie, naprzeciwko kościoła Karmelitów, ciesząc się niekłamaną życzliwością i szacunkiem środowi- ska literackiego i intelektualnego Warszawy. Wydaje się, że w wieku 47 lat zaczęła istotnie spełniać przynajmniej część swoich intelektualnych potrzeb(cid:392)(cid:391), choć za ży- cia stosunkowo niewiele udało się jej ogłosić z przygotowanych materiałów. Zmar- ła 26 czerwca 1872 roku. Zdaniem Zofii Lewinówny, szczególny podziw wzbudzać może ambitny wybór lektur, do których Grzegorzewska sięgała i z których spo- rządzała wypisy zachowane w rękopisach. Wskazują one na zaskakująco uważną i pogłębioną refleksję. Słusznie także badaczka podkreśla paradoks, jaki ujawniają owe noty: „Ta zacięta przeciwniczka emancypacji jakże autentyczną była w życiu emancypantką”(cid:392)(cid:392). Aleksandra z Chomętowskich Borkowska, redaktorka „Kroniki Rodzinnej”, twierdziła krótko po śmierci pisarki: pisała jedynie ze skłonności, jaką czuła do dzielenia się myślą z drugimi, nie zaś dla zadowolenia literackiej próżności, czego najlepszym dowodem jest to, że oprócz urywków drukowanych w „Bibliotece Warszawskiej” i rzeczy ofiarowanych przyja- ciołom, pozostawiła wszystkie prace w rękopismach(cid:392)(cid:393). Nie jest to wszakże pewne. Niektóre czystopisy z archiwum pisarki świadczą, że po- wody tej „wydawniczej oszczędności” wynikały nie tylko z jej wyboru. Reprezentowała (cid:398)(cid:2) (cid:44)(cid:111)(cid:48)(cid:314)(cid:2)(cid:24)(cid:314)(cid:2)(cid:36)(cid:139)(cid:117)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:311)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:2)(cid:3)(cid:1138)(cid:59)(cid:104)(cid:118)(cid:45)(cid:109)(cid:55)(cid:59)(cid:117)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:376)(cid:312)(cid:2)(cid:44)(cid:314)(cid:2)(cid:21)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:109)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:118)(cid:124)(cid:60)(cid:114)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:373)(cid:380)(cid:331)(cid:374)(cid:371)(cid:314)(cid:2)(cid:9)(cid:111)(cid:104)(cid:106)(cid:45)(cid:55)(cid:109)(cid:46)(cid:2) (cid:117)(cid:59)(cid:1140)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:60)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:124)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:140)(cid:137)(cid:139)(cid:104)(cid:1140)(cid:59)(cid:2)(cid:124)(cid:117)(cid:134)(cid:55)(cid:109)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2)(cid:55)(cid:1140)(cid:45)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:111)(cid:104)(cid:117)(cid:59)(cid:118)(cid:134)(cid:2)(cid:140)(cid:55)(cid:45)(cid:102)(cid:59)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:111)(cid:55)(cid:117)(cid:60)(cid:48)(cid:109)(cid:139)(cid:108)(cid:2)(cid:48)(cid:117)(cid:134)(cid:55)(cid:109)(cid:111)(cid:330) (cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:111)(cid:114)(cid:134)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:114)(cid:45)(cid:117)(cid:2462)(cid:98)(cid:2)(cid:137)(cid:118)(cid:114)(cid:111)(cid:108)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2377)(cid:314)(cid:2) (cid:392)(cid:391)(cid:2) (cid:25)(cid:98)(cid:93)(cid:55)(cid:139)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:55)(cid:109)(cid:45)(cid:104)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:48)(cid:45)(cid:1140)(cid:98)(cid:140)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:111)(cid:124)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:49)(cid:98)(cid:59)(cid:314) (cid:392)(cid:392)(cid:2) (cid:44)(cid:314)(cid:2)(cid:21)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:109)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:118)(cid:124)(cid:60)(cid:114)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:371)(cid:314)(cid:2)(cid:6)(cid:45)(cid:55)(cid:45)(cid:49)(cid:140)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:139)(cid:93)(cid:111)(cid:124)(cid:111)(cid:137)(cid:134)(cid:102)(cid:46)(cid:49)(cid:2)(cid:137)(cid:118)(cid:114)(cid:2389)(cid:106)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:118)(cid:109)(cid:46)(cid:2)(cid:59)(cid:55)(cid:139)(cid:49)(cid:102)(cid:60)(cid:2)(cid:95)(cid:98)(cid:118)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:98)(cid:98)(cid:2)(cid:41)(cid:59)(cid:118)(cid:118)(cid:1140)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:139)(cid:311)(cid:2) (cid:108)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2) (cid:111)(cid:104)(cid:45)(cid:140)(cid:102)(cid:60)(cid:2) (cid:140)(cid:45)(cid:114)(cid:111)(cid:140)(cid:109)(cid:45)(cid:2240)(cid:2) (cid:118)(cid:98)(cid:60)(cid:2) (cid:140)(cid:2) (cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:2) (cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:311)(cid:2) (cid:114)(cid:111)(cid:55)(cid:2389)(cid:137)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:118)(cid:2) (cid:114)(cid:111)(cid:140)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:45)(cid:102)(cid:46)(cid:49)(cid:139)(cid:108)(cid:98)(cid:2) (cid:102)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:2) (cid:137)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:117)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:109)(cid:139)(cid:314)(cid:2)(cid:17)(cid:109)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:60)(cid:2)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:124)(cid:59)(cid:108)(cid:45)(cid:124)(cid:2)(cid:134)(cid:140)(cid:139)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:106)(cid:45)(cid:2)(cid:111)(cid:55)(cid:2)(cid:34)(cid:124)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:118)(cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:30)(cid:98)(cid:93)(cid:111)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:20)(cid:45)(cid:117)(cid:111)(cid:1140)(cid:45)(cid:2)(cid:11)(cid:118)(cid:124)(cid:117)(cid:59)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:314) (cid:392)(cid:393)(cid:2) (cid:3)(cid:314)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:7)(cid:95)(cid:314)(cid:2)(cid:6)(cid:111)(cid:117)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:34)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:14)(cid:111)(cid:118)(cid:124)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:312)(cid:2)(cid:41)(cid:118)(cid:114)(cid:111)(cid:108)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:321)(cid:36)(cid:139)(cid:93)(cid:111)(cid:55)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2)(cid:17)(cid:1140)(cid:134)(cid:118)(cid:124)(cid:117)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:330) (cid:109)(cid:139)(cid:319)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:378)(cid:373)(cid:311)(cid:2)(cid:109)(cid:117)(cid:2)(cid:373)(cid:375)(cid:375)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:379)(cid:314)(cid:2) 12(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:6)(cid:59)(cid:117)(cid:104)(cid:45)(cid:109)(cid:330)(cid:19)(cid:45)(cid:48)(cid:106)(cid:111)(cid:2377)(cid:118)(cid:104)(cid:45) pokolenie przejściowe, podobnie jak Klementyna Hoffmanowa. Gdy osobiste ży- cie wreszcie pozwoliło jej na większą publiczną aktywność, znamionujący jej sądy tradycjonalizm zderzył się z postępującą falą prepozytywistyczną. To nie był już czas sprzyjający dla niej. Bieniarzówna ujmowała ten stan rzeczy ostro: „Poglądy G[rzegorzewsk]iej pełne zdawkowego moralizatorstwa stanowią w rozwoju ideału wychowawczego kobiet polskich moment niewątpliwie wsteczny […]”(cid:392)(cid:394). Perspekty- wa „długiego trwania” zjawisk kultury wymusza na badaczu literatury inne spojrze- nie, w którym znajdzie się miejsce na dostrzeżenie chwilowej co prawda, ale nieba- nalnej obecności Grzegorzewskiej w polskim piśmiennictwie kobiecym XIX wieku. (cid:24)(cid:45)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:106)(cid:139)(cid:2)(cid:55)(cid:117)(cid:134)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:59) Prace opublikowane za życia autorki były nieliczne, w większości – nie wiemy czy z jej woli, czy z powodu konkretnych sugestii redaktorów, zaprzyjaźnionych literatów bądź rodziny – stanowiły wybrane fragmenty większych całości. Nie- które utwory zaś ujrzały światło dzienne dopiero kilka lat po jej śmierci, często ponownie z uwagą, że są tylko wyborem, wyimkiem lub wypisem z archiwum prywatnego. Przedstawiam poniżej ich zestawienie w chronologicznej kolejności ukazywania się: – 3 listy do F.B. Trentowskiego, Paryż 1845(cid:392)(cid:395). – artykuły drobne na łamach „Czasu”, „Gazety Warszawskiej” i „Dziennika Warszawskiego”(cid:392)(cid:396). – Ustęp z pamiętników Karolina z Dembińskich Lebrun, w: K.W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą, t. 1, Warszawa 1855, s. 158–160. – Wyjątek z rękopismu pod napisem „Wpływ kobiet na rozwój duchowy człowie- czeństwa”, „Biblioteka Warszawska” 1855, t. 3, s. 137–155, 218–249. – Pamiętniki Sabiny z G. G., „Biblioteka Warszawska” 1856; t. 1, s. 126–154, 220– 260, 420–438; t. 3, s. 232–258, 528–572; t. 4, s. 12–37, 262–276; wydanie osobne nakładem redakcji „Kroniki Rodzinnej” w drukarni Noskowskiego, Warszawa 1888. – 2 fragmenty liryków: inc. Spać, bo w snach się mary pieści…, „Gazeta Codzien- na” 1856, nr 284; inc. A gdy tak cudna pieśni kraina, „Gazeta Codzienna” 1856, nr 290. – Wspomnienia rodzinne, „Kółko Domowe” R. 1 1861/1862, R. 2 1862/63 (V, IX– XI 1861; I–VII, X–XII 1862; II–III 1863). (cid:392)(cid:394)(cid:2) (cid:19)(cid:314)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:2389)(cid:137)(cid:109)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:55)(cid:140)(cid:314)(cid:2)(cid:49)(cid:139)(cid:124)(cid:314)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:376)(cid:314) (cid:392)(cid:395)(cid:2) (cid:17)(cid:109)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:45)(cid:2)(cid:140)(cid:45)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:45)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:140)(cid:2)(cid:45)(cid:134)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:104)(cid:60)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:98)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:140)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:139)(cid:67)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:45)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:55)(cid:111)(cid:48)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:102)(cid:45)(cid:104)(cid:2)(cid:114)(cid:134)(cid:109)(cid:104)(cid:124)(cid:2)(cid:104)(cid:111)(cid:1140)(cid:59)(cid:102)(cid:109)(cid:139)(cid:2) (cid:137)(cid:139)(cid:108)(cid:45)(cid:93)(cid:45)(cid:2)(cid:55)(cid:45)(cid:1140)(cid:118)(cid:140)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:104)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:59)(cid:109)(cid:55)(cid:314) (cid:17)(cid:109)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:45)(cid:49)(cid:102)(cid:45)(cid:2) (cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:140)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:139)(cid:67)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:45)(cid:2) (cid:137)(cid:59)(cid:55)(cid:106)(cid:134)(cid:93)(cid:313)(cid:2) (cid:338)(cid:19)(cid:314)(cid:2) (cid:6)(cid:45)(cid:117)(cid:124)(cid:111)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:339)(cid:311)(cid:2) (cid:30)(cid:45)(cid:108)(cid:98)(cid:60)(cid:124)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:114)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:2) (cid:14)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102), (cid:321)(cid:9)(cid:140)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:109)(cid:98)(cid:104)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:319)(cid:2)(cid:372)(cid:379)(cid:376)(cid:376)(cid:311)(cid:2)(cid:109)(cid:117)(cid:2)(cid:373)(cid:373)(cid:378)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:373)(cid:314)(cid:2) (cid:392)(cid:396)(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:41)(cid:111)(cid:2547)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:104)(cid:330)(cid:22)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:49)(cid:342) (cid:2)(cid:95)(cid:130)(cid:114)(cid:118)(cid:313)(cid:326)(cid:326)(cid:111)(cid:117)(cid:49)(cid:98)(cid:55)(cid:314)(cid:111)(cid:117)(cid:93)(cid:326)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:330)(cid:391)(cid:391)(cid:391)(cid:394)(cid:330)(cid:394)(cid:393)(cid:1178)(cid:391)(cid:330)(cid:392)(cid:395)(cid:392)(cid:392) (cid:27)(cid:55)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:134)(cid:2)(cid:55)(cid:111)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:137)(cid:111)(cid:55)(cid:117)(cid:134)(cid:104)(cid:134)(cid:2)(cid:2) (cid:27)(cid:2)(cid:137)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:118)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:2) Ranny(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2389)(cid:2549)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45) (cid:41)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:2)in statu nascendi Twórczość, zwłaszcza poetycka, Tadeusza Różewicza jest wdzięcznym przedmio- tem zainteresowania zarówno tekstologów, jak i genetyków. Wynika to – z jednej strony – z dość bogatego zasobu archiwalnego skryptora, który w wielu, zwłaszcza późnych tomach, umieszcza swe rękopisy, zdradzając czytelnikom tajniki procesu twórczego, z drugiej, poddaje wcześniej napisane utwory modyfikacjom, nie tyl- ko je zmieniając, ale i tworząc z nich elementy kompozycyjne utworów później- szych. Czasem w kolejnych wyborach wierszy poeta wraca do wersji zbliżonych do wcześniejszych (Wrzesień 1939). Stanisław Jaworski pisał o „nieskreślonych skre- śleniach” jako swoistych „grach tekstowych” Różewicza, zmierzających do „po- dwójności przekazu”(cid:392). W swej klasycznej już dziś książce Piszę, więc jestem śledził przed-teksty i tekst wiersza ***Czas na mnie, o którego wariantach pisał również Przemysław Dakowicz(cid:393). Wojciech Kruszewski z uwagą analizował proces twórczy autora trenów dla matki, sięgając do brulionów z Muzeum Literatury i badając kolejne wydania i modyfikacje tekstów(cid:394). Badacz słusznie zauważa, iż: *(cid:2) (cid:9)(cid:117)(cid:2)(cid:95)(cid:45)(cid:48)(cid:314)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:117)(cid:111)(cid:61)(cid:314)(cid:2)(cid:38)(cid:22)(cid:311)(cid:2)(cid:38)(cid:109)(cid:98)(cid:137)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:139)(cid:124)(cid:59)(cid:124)(cid:2)(cid:22)(cid:2389)(cid:55)(cid:140)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:44)(cid:45)(cid:104)(cid:106)(cid:45)(cid:55)(cid:2)(cid:21)(cid:98)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:124)(cid:134)(cid:117)(cid:139)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:1140)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:2)(cid:42)(cid:42)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:42)(cid:42)(cid:17)(cid:2)(cid:137)(cid:314)(cid:311)(cid:2)(cid:134)(cid:1140)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:108)(cid:111)(cid:117)(cid:2)(cid:118)(cid:104)(cid:45)(cid:2)(cid:372)(cid:378)(cid:372)(cid:326)(cid:372)(cid:378)(cid:374)(cid:311)(cid:2) (cid:392)(cid:2) (cid:380)(cid:371)(cid:330)(cid:373)(cid:374)(cid:377)(cid:2)(cid:22)(cid:2389)(cid:55)(cid:2547)(cid:311)(cid:2)(cid:108)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:45)(cid:314)(cid:137)(cid:111)(cid:140)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:104)(cid:352)(cid:134)(cid:109)(cid:98)(cid:314)(cid:1140)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:314)(cid:114)(cid:1140) (cid:34)(cid:314)(cid:2)(cid:19)(cid:45)(cid:137)(cid:111)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:34)(cid:104)(cid:117)(cid:59)(cid:2216)(cid:1138)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:329)(cid:2)(cid:93)(cid:117)(cid:139)(cid:2)(cid:124)(cid:59)(cid:104)(cid:118)(cid:124)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:104)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:93)(cid:117)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:312)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:124)(cid:137)(cid:2161)(cid:117)(cid:49)(cid:140)(cid:111)(cid:2216)(cid:49)(cid:98)(cid:2) (cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:55)(cid:2)(cid:117)(cid:59)(cid:55)(cid:314)(cid:2)(cid:41)(cid:314)(cid:2)(cid:6)(cid:117)(cid:111)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:109)(cid:59)(cid:102)(cid:311)(cid:2)(cid:19)(cid:314)(cid:2)(cid:27)(cid:117)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:102)(cid:311)(cid:2)(cid:3)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:137)(cid:139)(cid:311)(cid:2)(cid:38)(cid:109)(cid:98)(cid:136)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:98)(cid:124)(cid:45)(cid:118)(cid:311)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:45)(cid:104)(cid:2389)(cid:137)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:371)(cid:378)(cid:311)(cid:2) (cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:373)(cid:375)(cid:331)(cid:374)(cid:372)(cid:314) (cid:393)(cid:2) (cid:44)(cid:111)(cid:48)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:314)(cid:2)(cid:9)(cid:45)(cid:104)(cid:111)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:311)(cid:2)(cid:319)(cid:19)(cid:59)(cid:118)(cid:140)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:2)(cid:102)(cid:59)(cid:118)(cid:124)(cid:59)(cid:108)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:55)(cid:117)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:59)(cid:317)(cid:312)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:2216)(cid:108)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:340)(cid:340)(cid:340)(cid:2)(cid:336)(cid:7)(cid:140)(cid:45)(cid:118)(cid:2)(cid:109)(cid:45)(cid:2) (cid:108)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:337)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:124)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:2549)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:111)(cid:59)(cid:124)(cid:45)(cid:2)(cid:334)(cid:48)(cid:59)(cid:140)(cid:335)(cid:117)(cid:59)(cid:1138)(cid:98)(cid:93)(cid:98)(cid:102)(cid:109)(cid:139)(cid:312)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:124)(cid:137)(cid:2161)(cid:117)(cid:49)(cid:140)(cid:111)(cid:2216)(cid:49)(cid:98)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:139)(cid:330) (cid:55)(cid:45)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:124)(cid:137)(cid:111)(cid:2)(cid:38)(cid:22)(cid:311)(cid:2)(cid:22)(cid:2389)(cid:55)(cid:2547)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:376)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:372)(cid:376)(cid:331)(cid:372)(cid:376)(cid:374)(cid:314) (cid:394)(cid:2) (cid:41)(cid:314)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:33)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:139)(cid:2)(cid:98)(cid:2)(cid:61)(cid:111)(cid:117)(cid:108)(cid:139)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:139)(cid:55)(cid:45)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:124)(cid:137)(cid:111)(cid:2)(cid:20)(cid:38)(cid:21)(cid:311)(cid:2)(cid:21)(cid:134)(cid:48)(cid:1140)(cid:98)(cid:109)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:371)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:373)(cid:374)(cid:331)(cid:372)(cid:374)(cid:378)(cid:314) 180(cid:2) (cid:24)(cid:45)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:109)(cid:45)(cid:2)(cid:41)(cid:111)(cid:2547)(cid:109)(cid:98)(cid:45)(cid:104)(cid:330)(cid:22)(cid:45)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:49) omawiana poezja, będąca oryginalnym splotem równocześnie ujawniających się w niej tendencji do wariantywności i kanoniczności, tendencji podkreślających z jed- nej strony nieustanną dynamikę, a z drugiej strony trwałość określonych, przyjętych przez poetę rozstrzygnięć, skutecznie utrudnia refleksję porządkującą rozległe tery- torium literackie podległe suwerennej i kapryśnej woli autora Płaskorzeźby(cid:395). Kruszewski pochylał się także z uwagą nad autorskim egzemplarzem tomu Niepokój (1947), śledząc zaznaczenia na tekstach, które mogły wpłynąć na póź- niejsze warianty utworów(cid:396). Sam Różewicz w wywiadzie z Adamem Czerniawskim wspomina: „Moje pierwsze wiersze miewały dwadzieścia do dwudziestu pięciu redakcji”(cid:1177). Janusz Drzewucki w artykule ukazującym wielorakie przemiany dokonane w utworze Opis wiersza z tomu Na powierzchni poematu i w środku, przywołuje swą rozmowę z Różewiczem, w której na pytanie o przyczyny przeredagowywa- nia utworów poeta odpowiada: „Każdy wiersz autor zawsze ma prawo przerobić, zwłaszcza skrócić, a nawet napisać od nowa”. Co więcej, nie przywiązuje się on ani do pierwotnej, ani do kolejnych wersji utworu, sugerując krytykowi, że jeśli chce, sam może go przerobić „wedle własnego uznania”(cid:397). Niekiedy proces modyfikacji tekstu dokonuje się na oczach czytelników, podczas czytania wiersza przez autora na wieczorze poetyckim. Po jednym z takich spotkań Drzewucki pisze: Kiedy (…) spytałem go, dlaczego w trakcie lektury dokonał przeróbek w wydruko- wanym w książce tekście, powiedział mi, że robi tak podczas spotkań autorskich dość często; nagle jakieś słowo, jakiś zwrot mu się nie podoba, więc go nie czyta, nagle spostrzega, że w tym miejscu brakuje mu słowa lub zwrotu, więc improwizuje i dodaje to, czego mu w tej właśnie chwili akurat zabrakło(cid:1178). O Różewiczu jako poecie „przepisującym” samego siebie pisał Andrzej Skren- do, zastanawiając się, „w jaki sposób niestabilność konstytuuje Różewiczowski idiom” i pochylając się nad kolejnymi wydaniami Niepokoju(cid:398). Badacz w nocie edy- torskiej przygotowanego przez siebie wydania Biblioteki Narodowej Wyboru poe- (cid:395)(cid:2) (cid:41)(cid:314)(cid:2)(cid:20)(cid:117)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:33)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:139)(cid:313)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:376)(cid:372)(cid:314) (cid:396)(cid:2) (cid:41)(cid:314)(cid:2) (cid:20)(cid:117)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:118)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2) (cid:321)(cid:25)(cid:98)(cid:59)(cid:114)(cid:111)(cid:104)(cid:2161)(cid:102)(cid:317)(cid:2) (cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2) (cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:312)(cid:2) (cid:25)(cid:111)(cid:124)(cid:45)(cid:124)(cid:104)(cid:98)(cid:2) (cid:55)(cid:111)(cid:2) (cid:95)(cid:98)(cid:118)(cid:124)(cid:111)(cid:117)(cid:98)(cid:98)(cid:2) (cid:114)(cid:117)(cid:111)(cid:102)(cid:59)(cid:104)(cid:124)(cid:134)(cid:2) (cid:45)(cid:117)(cid:124)(cid:139)(cid:118)(cid:124)(cid:139)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:311)(cid:2) (cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:11)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:93)(cid:59)(cid:1138)(cid:98)(cid:45)(cid:2)(cid:111)(cid:55)(cid:117)(cid:140)(cid:134)(cid:49)(cid:111)(cid:109)(cid:59)(cid:93)(cid:111)(cid:312)(cid:2)(cid:34)(cid:140)(cid:104)(cid:98)(cid:49)(cid:59)(cid:2)(cid:137)(cid:2)(cid:378)(cid:369)(cid:312)(cid:2)(cid:33)(cid:111)(cid:49)(cid:140)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:60)(cid:2)(cid:134)(cid:117)(cid:111)(cid:55)(cid:140)(cid:98)(cid:109)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:114)(cid:111)(cid:55)(cid:2)(cid:117)(cid:59)(cid:55)(cid:314)(cid:2)(cid:19)(cid:314)(cid:24)(cid:314)(cid:2)(cid:33)(cid:134)(cid:330) (cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:117)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:139)(cid:55)(cid:45)(cid:137)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:124)(cid:137)(cid:111)(cid:2)(cid:25)(cid:45)(cid:117)(cid:111)(cid:55)(cid:111)(cid:137)(cid:59)(cid:2)(cid:7)(cid:59)(cid:109)(cid:124)(cid:117)(cid:134)(cid:108)(cid:2)(cid:20)(cid:134)(cid:1140)(cid:124)(cid:134)(cid:117)(cid:139)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:372)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:380)(cid:331)(cid:376)(cid:375)(cid:314) (cid:1177) (cid:41)(cid:48)(cid:117)(cid:59)(cid:137)(cid:2)(cid:118)(cid:111)(cid:48)(cid:98)(cid:59)(cid:312)(cid:2)(cid:33)(cid:111)(cid:140)(cid:108)(cid:111)(cid:137)(cid:139)(cid:2)(cid:140)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:59)(cid:108)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:108)(cid:311)(cid:2)(cid:111)(cid:114)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:314)(cid:2)(cid:19)(cid:314)(cid:2)(cid:34)(cid:124)(cid:111)(cid:1140)(cid:45)(cid:117)(cid:49)(cid:140)(cid:139)(cid:104)(cid:311)(cid:2)(cid:6)(cid:98)(cid:134)(cid:117)(cid:111)(cid:2)(cid:21)(cid:98)(cid:124)(cid:59)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:104)(cid:98)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:117)(cid:111)(cid:49)(cid:330) (cid:106)(cid:45)(cid:137)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:372)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:371)(cid:371)(cid:314) (cid:19)(cid:314)(cid:2)(cid:9)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:137)(cid:134)(cid:49)(cid:104)(cid:98)(cid:311)(cid:2)(cid:27)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:319)(cid:27)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:317)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:321)(cid:36)(cid:137)(cid:2389)(cid:117)(cid:49)(cid:140)(cid:111)(cid:2443)(cid:2240)(cid:319)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:377)(cid:311)(cid:2)(cid:109)(cid:117)(cid:2)(cid:372)(cid:371)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:379)(cid:314) (cid:397)(cid:2) (cid:1178)(cid:2) (cid:36)(cid:45)(cid:108)(cid:2549)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:380)(cid:380)(cid:314) (cid:398)(cid:2) (cid:3)(cid:314)(cid:2)(cid:34)(cid:104)(cid:117)(cid:59)(cid:109)(cid:55)(cid:111)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:139)(cid:137)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2)(cid:137)(cid:313)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:104)(cid:117)(cid:45)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:59)(cid:2)(cid:93)(cid:117)(cid:45)(cid:109)(cid:98)(cid:49)(cid:314)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:124)(cid:137)(cid:2161)(cid:117)(cid:49)(cid:140)(cid:111)(cid:2216)(cid:49)(cid:98)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:311)(cid:2) (cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:374)(cid:373)(cid:331)(cid:375)(cid:376)(cid:314)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:140)(cid:59)(cid:55)(cid:117)(cid:314)(cid:2)(cid:124)(cid:59)(cid:109)(cid:2549)(cid:59)(cid:311)(cid:2)(cid:30)(cid:117)(cid:140)(cid:111)(cid:55)(cid:59)(cid:108)(cid:2)(cid:33)(cid:2161)(cid:2323)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:311)(cid:2)(cid:17)(cid:6)(cid:21)(cid:2)(cid:30)(cid:3)(cid:25)(cid:311)(cid:2)(cid:41)(cid:45)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:137)(cid:45)(cid:2)(cid:373)(cid:371)(cid:372)(cid:373)(cid:311)(cid:2)(cid:118)(cid:314)(cid:2)(cid:372)(cid:373)(cid:374)(cid:331)(cid:372)(cid:374)(cid:375)(cid:314) (cid:2) (cid:27)(cid:55)(cid:2)(cid:117)(cid:60)(cid:104)(cid:111)(cid:114)(cid:98)(cid:118)(cid:134)(cid:2)(cid:55)(cid:111)(cid:2)(cid:114)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:137)(cid:111)(cid:55)(cid:117)(cid:134)(cid:104)(cid:134)(cid:314)(cid:2)(cid:27)(cid:2)(cid:137)(cid:49)(cid:140)(cid:59)(cid:118)(cid:109)(cid:139)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:45)(cid:117)(cid:98)(cid:45)(cid:109)(cid:124)(cid:45)(cid:49)(cid:95)(cid:2)(cid:137)(cid:98)(cid:59)(cid:117)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:45)(cid:109)(cid:109)(cid:139)(cid:2)(cid:36)(cid:45)(cid:55)(cid:59)(cid:134)(cid:118)(cid:140)(cid:45)(cid:2)(cid:33)(cid:2389)(cid:2549)(cid:59)(cid:137)(cid:98)(cid:49)(cid:140)(cid:45)(cid:2) 181 zji Różewicza – jedynego dotychczas wydania tej poezji, opatrzonego przypisami i aparatem krytycznym, zdając sobie sprawę z trudności takiego opisu konstatował: Tadeusz Różewicz jest autorem, który w różnych wydaniach świadomie zmieniał swoje teksty. W efekcie należałoby uznać, że jego utwory – chodzi tu przede wszyst- kim o  utwory poetyckie – nie mają wersji podstawowej, lecz występują w wielu równorzędnych wariantach. Stawia to przed edytorem słabo rozpoznane problemy wielowariantowości i sytuuje jego decyzje w kontekście odmiennym niż przy pracy nad dziełami innych twórców literatury nowoczesnej(cid:392)(cid:391). Skrendo poddał wnikliwej analizie trzy wersje wiersza Ranny: jako pierwszą traktuje wersję z tomu Niepokój (1947), jako drugą z wydania Poezji zebranych z  1957, jako trzecią – wersję z wydania Wydawnictwa Dolnośląskiego Poezji z Utworów zebranych z 2005. Badacz dochodzi do wniosku, że wiersz Ranny jest wierszem reprezentatywnym dla tomu Niepokój, „albowiem wraz z każdym ak- tem przepisania Niepokoju także i on był przepisywany”(cid:392)(cid:392). Nie jest to do końca prawdą – Skrendo pomija 3 wydania Niepokoju, opublikowane pomiędzy toma- mi, które wziął za podstawę porównania(cid:392)(cid:393), a w których wiersz ten nie jest prze- drukowany: dwa wydania PIW-owskie z lat 1963 i 1964(cid:392)(cid:394), gdzie Różewicz wybiera z Niepokoju 14 reprezentatywnych utworów oraz wydanie Ossolineum z roku 1980(cid:392)(cid:395), w którym umieszcza 22 wiersze z Niepokoju. W wydaniach tych nie ma interesującego nas wiersza. Nie jest on zatem tak ważny dla autora, jak Maska, Róża, Ocalony czy Lament, które są w każdym wydaniu Niepokoju – niezależnie, czy jest to wybór czy utwory zebrane. Wiersz wraca wprawdzie w wydaniu Poezji zebranych (Ossolineum 1971 i wyd. 2: 1976) oraz w przygotowanym w oparciu o  nie wydaniu Poezji (Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988), a także w dol- nośląskim wydaniu Poezji z 2005 roku(cid:392)(cid:396). Nie pojawia się jednak w PIW-owskim wydaniu „Złotej kolekcji poezji polskiej” z 1995 roku. Zostawiając na boku te nie najważniejsze ostatecznie uściślenia, wróćmy do wiersza. W niniejszym artykule zajmę się prześledzeniem wcześniejszych wariantów
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przed-tekstowy świat. Z literackich archiwów XIX i XX wieku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: