Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00063 010529 7485050 na godz. na dobę w sumie
Przedawnienie roszczeń deliktowych - ebook/pdf
Przedawnienie roszczeń deliktowych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 168
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2548-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 9.05.2007 r.

Książka stanowi pierwsze monograficzne opracowanie problematyki przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych. W szczególności omówione zostały ważkie praktycznie zagadnienia początku biegu przedawnienia (a tempore facti i a tempore scientiae), możliwości przeciwstawienia zarzutowi przedawnienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego oraz środków prawnych umożliwiających kompensację szkody ujawnionej po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego.
Szczególna uwaga została zwrócona na konstytucyjne uwarunkowania przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych, m.in. wpływ wyroku TK z dnia 1 września 2006 r. na inne niż art. 442 k.c. przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń deliktowych, pojęcie szkody na osobie oraz szczególne zasady przedawnienia roszczeń o naprawienie takiej szkody.
Publikacja uwzględnia nowelizację kodeksu cywilnego z dnia 16 lutego 2007 r., wprowadzającą art. 4421 k.c. Analizie poddane zostały także przepisy intertemporalne towarzyszące wspomnianej nowelizacji. Szeroko omówiony został dotychczasowy dorobek nauki i orzecznictwa w zakresie przedawnienia roszczeń deliktowych.

Książka dostępna także w wersji elektronicznej. Kliknij i sprawdź --->
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Przedawnienie roszczeń deliktowych Przemysław Sobolewski Michał Warciński monografi e Stan prawny na 9 maja 2007 r. Redakcja: Marta Grabowska Monika Sugier Wydawca: Marcin Skrabka Sk³ad, ³amanie: P.W. Lespol Leszek Skurzyński © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007 ISBN 978-83-7526-426-5 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Wydawnictw Książkowych i Czasopism Prawniczych 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 Redakcja Książek 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Druk i oprawa: Drukarnia Skleniarz, ul. J. Lea 118, 30-133 Kraków Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................... 9 Wprowadzenie (Prof. dr hab. Marek Safjan) ................................................ 11 Rozdział I Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego i jego ewolucja w perspektywie historycznej (P. Sobolewski) ............................................................................ 13 1.1. Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego ................................................................................. 13 1.2. Przedawnienie roszczeń deliktowych w perspektywie historycznej .......................................................................................... 16 1.2.1. Dwudziestolecie międzywojenne .......................................... 16 1.2.2. Lata 1945–1990 ........................................................................... 17 1.2.3. Okres po 1990 roku ................................................................... 21 1.2.4. Nowelizacja................................................................................ 23 1.3. Przedawnienie roszczeń deliktowych w obcych systemach prawnych .......................................................................... 25 Rozdział II Ratio legis przedawnienia roszczeń deliktowych (P. Sobolewski) .......... 26 2.1. Uwagi ogólne ....................................................................................... 26 2.2. Stabilizacja stosunków prawnych .................................................... 27 2.3. Funkcja dyscyplinująca ...................................................................... 30 2.4. Trudności dowodowe ......................................................................... 31 2.5. Podsumowanie .................................................................................... 31 Rozdział III Mechanizm przedawnienia roszczeń deliktowych (M. Warciński) ...... 33 3.1. Uwagi ogólne ....................................................................................... 33 5 Spis treści 3.2. Pojęcie roszczenia ................................................................................ 33 3.3. Przesłanki powstania roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej deliktem ......................................................... 35 3.3.1. Uwagi ogólne............................................................................. 35 3.2.2. Pojęcie szkody ........................................................................... 36 3.3.3. Pojęcie czynu niedozwolonego .............................................. 37 3.3.4. Związek przyczynowo-skutkowy.......................................... 37 3.4. Przedawnienie roszczenia – zasady ogólne .................................... 39 3.4.1. Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia ............ 39 3.4.1.1. Pojęcie wymagalności roszczenia ...................... 39 3.4.1.2. Wymagalność a początek biegu terminu przedawnienia roszczenia .................................. 41 3.4.2. Skutek przedawnienia roszczenia.......................................... 41 3.4.3. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia roszczenia .............. 43 3.4.4. Niedopuszczalność zmiany ustawowego terminu przedawnienia roszczenia ...................................... 46 3.5. Przedawnienie roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej deliktem – koncepcje .................................................. 46 3.5.1. Uwagi ogólne ............................................................................ 46 3.5.2. Początkiem biegu terminu przedawnienia chwila zajścia zdarzenia wyrządzającego szkodę ............... 48 3.5.3. Początkiem biegu terminu przedawnienia jest chwila powstania szkody ................................................. 51 Rozdział IV Zasada podzielności roszczenia o naprawienie szkody i jej konsekwencje (P. Sobolewski) ................................................................ 62 4.1. Szkody obecne i przyszłe ................................................................... 62 4.2. Powaga rzeczy osądzonej a dopuszczalność rozdrabniania roszczeń ...................................................................... 64 4.3. Przedawnienie roszczeń o naprawienie nowej szkody ................ 65 Rozdział V Nadużycie zarzutu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej deliktem (M. Warciński) ............... 69 5.1. Uwagi ogólne ....................................................................................... 69 5.2. Pojęcie prawa podmiotowego ........................................................... 71 6 Spis treści 5.3. Zarzut przedawnienia roszczenia jako prawo podmiotowe ....... 72 5.4. Nadużycie prawa podmiotowego – uwagi ogólne ........................ 73 5.4.1. Pojęcie nadużycia prawa podmiotowego ............................. 73 5.4.2. Dopuszczalność podniesienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego .............................................................. 74 5.5. Nadużycie zarzutu przedawnienia roszczenia ................................ 75 Rozdział VI Konstytucyjne uwarunkowania przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych (P. Sobolewski) ................................ 84 6.1. Uwagi wprowadzające ....................................................................... 84 6.2. Konstytucyjność przedawnienia a zarzut nadużycia prawa ....... 86 6.3. Szkoda na osobie a szkoda na mieniu .............................................. 88 6.3.1. Pojęcie szkody na osobie .......................................................... 88 6.3.2. Zasadność odmiennego traktowania obowiązku naprawienia szkody na osobie ........................... 92 6.4. Zasady przedawnienia roszczeń deliktowych w zależności od statusu podmiotu odpowiedzialnego ................. 96 6.5. Szkoda spowodowana przez produkt niebezpieczny ................. 98 6.5.1. Reżim odpowiedzialności za produkt niebezpieczny jako implementacja dyrektywy 374/85 EWG ........................................................... 98 6.5.2. Warianty interpretacyjne ....................................................... 100 Rozdział VII Zagadnienia intertemporalne (P. Sobolewski) ........................................... 103 7 1. Uwagi wstępne .................................................................................. 103 7.2. Zasada bezpośredniego skutku nowego prawa ........................... 104 7.3. Postępowania prawomocnie zakończone .................................... 106 7.4. Roszczenia nieprzedawnione .......................................................... 108 7.4.1. Chwila przedawnienia roszczenia ....................................... 108 7.4.2. Renta ......................................................................................... 111 7.5. Roszczenia przedawnione według dawnych zasad .................... 114 7.6. Okres po wejściu w życie art. 4421 k.c. ........................................... 116 Rozdział VIII Postulaty de lege ferenda (P. Sobolewski i M. Warciński) .......................... 119 7 Spis treści Załączniki ......................................................................................................... 122 I. Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 17 lutego 2006 r. (fragmenty) ............................................... 122 II. Wyrok TK z dnia 1 września 2006 r. (fragmenty) ......................... 132 III. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz 538) – nowelizacja w zakresie przedawnienia ............................................................... 156 Bibliografia ...................................................................................................... 158 Orzecznictwo ................................................................................................... 165 Wykaz skrótów BMS GKA k.c. k.p.c. k.s.h. k.z. – Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości – Główna Komisja Arbitrażowa – kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.; Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – kodeks postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.; Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – kodeks spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 r.; Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – kodeks zobowiązań (rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r.; Dz. U. Nr 82, poz. 599.) – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądów Powszechnych KPP M. Praw. – Monitor Prawniczy NP OSN OSNC OSP OSPiKA – Orzecznictwo Sądów Powszechnych i Komisji Arbitrażowych OTK OTK-A – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A PiP PL PPH PS – Państwo i Prawo – Przegląd Legislacyjny – Przegląd Prawa Handlowego – Przegląd Sądowy 9 Wykaz skrótów – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Sąd Apelacyjny – Studia Cywilistyczne – Sąd Najwyższy – Studia Prawnicze – Sąd Wojewódzki – Trybunał Konstytucyjny – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego RPEiS SA SC SN SP SW TK ZN UJ ZN UŁ ZN UWr – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego Wprowadzenie Problematyka przedawnienia roszczeń deliktowych ma nie tylko do- niosłe znaczenie dla uczestników obrotu prawnego, ale stanowi jednocze- śnie interesującą materię dla rozważań teoretycznych związanych z naturą instytucji przedawnienia, jej funkcją oraz koncepcją ujęcia normatywnego. Liczne wypowiedzi judykatury oraz doktryny potwierdzają taką ocenę. Kodeksowa regulacja przedawnienia roszczeń deliktowych, zawarta w dotychczasowym ujęciu art. 442 k.c., od dawna budziła zasadnicze kon- trowersje w orzecznictwie i w piśmiennictwie. W ich wyniku zarysowały się dwie konkurencyjne interpretacje tego przepisu, mające zwolenników zarówno wśród przedstawicieli nauki, jak i w orzecznictwie. Ta sytuacja, wyraźnie wskazująca na istnienie niejasnego stanu prawnego, wymagała interwencji ustawodawcy. Istotną rolę w zmianie dotychczasowej regula- cji prawnej odegrał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r.,1 w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją RP art. 442 k.c., ale zarazem wskazano na zasady, jakimi powinien kierować się ustawodaw- ca w ramach przyszłej nowelizacji kodeksu cywilnego. Uchylenie art. 442 k.c. i wprowadzenie na jego miejsce art. 4421 k.c., nie usunęło jednak wszystkich wątpliwości związanych z przedawnieniem roszczeń deliktowych. Wedle art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. – o zmia- nie ustawy – Kodeks cywilny2 do roszczeń, które przedawniły się według art. 442 k.c. w dniu wejścia w życie art. 4421 k.c. nie stosuje się nowego prze- pisu. Rozważania nauki i judykatury na tle art. 442 k.c. będą zatem jeszcze długo silnie oddziaływać na praktykę. W tym sensie aktualna pozostaje dyskusja na temat interpretacji uchylonego już przepisu. 1 Zob. wyrok TK z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05, OTK-A 2006, z. 8, poz. 97. 2 Dz. U. Nr 80, poz. 538. 11 Wprowadzenie Można mieć nadzieję, że niniejsza monografia spełni oczekiwania wszystkich zainteresowanych tą problematyką. Sprzyja temu jej interdy- scyplinarny i kompleksowy charakter, poszerzenie analizy poza sferę za- gadnień ściśle konstrukcyjnych i uwzględnienie problematyki konstytucyj- nej oraz intertemporalnej. Wydaje się również, że opracowanie to będzie stanowić pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na wiele pytań, które staną przed praktyką obrotu prawnego. Prof. dr hab. Marek Safjan Rozdział I Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego i jego ewolucja w perspektywie historycznej 1.1. Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego Kategorią nadrzędną nad przedawnieniem jest „dawność”. Pojęcie dawności nie jest terminem ustawowym, ale doktrynalnym. Konsekwent- nym propagatorem pojęcia „dawności” był A. Wolter1. W ujęciu tego auto- ra dawność obejmuje wszystkie instytucje prawa cywilnego materialnego, które łączą skutki prawne z upływem czasu, a więc: zasiedzenie, przemil- czenie, przedawnienie i terminy zawite (inaczej prekluzje)2. Pojęcie „dawno- ści”, choć nie jest to termin ustawowy, jest obecnie powszechnie stosowane w piśmiennictwie3, podkreślana jest też jego przydatność4. Przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych (deliktów) stano- wi podkategorię przedawnienia, wyróżnioną ze względu na źródło rosz- czeń. Tradycyjnie już obok ogólnych uregulowań dotyczących przedaw- 1 A. Wolter, Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1955, s. 328, M. Jędrzejewska wskazuje natomiast na możliwość posługiwania się pojęciem „przedawnienia w znaczeniu szerszym”, M. Jędrzejew- ska, Wpływ czynności procesowych na bieg przedawnienia, Warszawa 1984, s. 11. 2 Prekluzja wywodzi się z rzymskiej praescriptio temporis i oznacza utratę prawa skargi. 3 Z. Klafkowski, Przedawnienie w prawie cywilnym, Warszawa 1970, s. 7; Z. Radwański, Prawo cywilne – cześć ogólna, Warszawa 2004, s. 339; B. Kordasiewicz (w:) System Prawa Prywatnego. Prawo cywilne – część ogólna, t. II, pod red. Z. Radwańskiego, Warszawa 2002, s. 529; E. Skowrońska-Bocian, Prawo cywilne. Część ogólna. Zarys wykładu, Warszawa 2005, s. 229; S. Wójcik, Zagadnienia etyczne przedaw- nienia roszczeń (w:) Z zagadnień cywilnego prawa materialnego i procesowego, pod red. M. Sawczuka, Lublin 1988, s. 142. 4 S. Dalka, Skutki prawne przedawnienia zobowiązań w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1972, s. 15. 13 Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego… nienia roszczeń majątkowych5 (art. 117–125 k.c.) ustawodawca wprowadza odrębne reguły dotyczące przedawnienia roszczeń wynikających z czynów niedozwolonych6. W tym miejscu konieczne jest podkreślenie, że art. 442 k.c., wokół którego ogniskował się spór dotyczący mechanizmu przedaw- nienia, nie jest bynajmniej jedynym przepisem dotyczącym przedawnienia roszczeń deliktowych w prawie polskim. Obok art. 442 k.c. wskazać można m.in. art. 4498 k.c. – przedawnienie roszczeń wynikłych ze szkód spowo- dowanych przez produkt niebezpieczny, art. 57 § 2 k.s.h. – przedawnienie roszczeń o naprawienie przez wspólnika szkody wyrządzonej spółce jaw- nej przez naruszenie zakazu konkurencji7, art. 297 k.s.h. – przedawnienie roszczeń o naprawienie przez członka zarządu, komisji rewizyjnej, rady nadzorczej albo likwidatora spółki z o.o. szkody wyrządzonej spółce lub osobie trzeciej, art. 488 k.s.h. – j.w., ale w art. 289 prawa własności przemy- słowej8 – przedawnienie roszczeń wynikłych z naruszenia patentu9, art. 20 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji10 – przedawnienie roszczeń związanych z czynami nieuczciwej konkurencji. Cechą wspólną wymienionych przepisów jest operowanie dwoma ter- minami przedawnienia: krótszym – ruchomym terminem a tempore scientiae liczonym od chwili powzięcia przez poszkodowanego wiedzy o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia i dłuższym – sztywnym terminem a tempore facti biegnącym od chwili zdarzenia szkodzącego. Zagadnienie przedawnienia roszczeń deliktowych nie ogranicza się więc do problematy- ki art. 442 k.c., choć dotychczas dyskusja toczyła się głównie w płaszczyźnie wykładni wskazanego przepisu. Podyktowane było to jednak przesłanka- mi faktycznymi, bowiem przepis ten znajduje zastosowanie w toku proce- 5 Na temat pojęcia „roszczenia” zob. Z. Klafkowski, Przedawnienie…, s. 35–37; S. Dalka, Skutki praw- ne…, s. 9–11; na temat rozróżnienia roszczeń majątkowych i niemajątkowych: M. Romanowski, Podział praw podmiotowych na majątkowe i niemajątkowe, PiP 2006, z. 3, s. 24 i n. 6 Na potrzeby niniejszej pracy pojęcia czynu niedozwolonego i deliktu używane będą zamiennie. 7 Przepis ten znajduje również zastosowanie do spółki partnerskiej (art. 89 k.s.h.), komandytowej (art. 103 k.s.h.) i komandytowo-akcyjnej (art. 126 § 1 pkt 1 k.s.h.). 8 Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.). 9 Przepis ten znajduje zastosowanie także do przedawnienia roszczeń z tytułu naruszenia: pra- wa ochronnego na wzór użytkowy (art. 292 p.w.p.), prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (art. 292 p.w.p.), prawa z rejestracji topografii układów scalonych (art. 293 p.w.p.), prawa z reje- stracji oznaczenia geograficznego i prawa ochronnego na znak towarowy (art. 298 p.w.p.). 10 Tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm. 14 Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego sów o naprawienie szkody na osobie, np. szkód związanych z leczeniem11, które dotykają dóbr tak istotnych, jak życie lub zdrowie oraz mogą ujaw- niać się po upływie wielu lat. Należy jednak pamiętać, że kwestia wykładni art. 442 k.c. i jego ewentualnej nowelizacji stanowi tylko wycinek proble- mu. Szkody na osobie mogą być przecież wywołane również przez produkt niebezpieczny12. Polskie prawo cywilne operuje też konkurencyjnymi ter- minami przedawnienia a tempore scientiae i a tempore facti w ramach odpo- wiedzialności kontraktowej13: art. 793 k.c., art. 804 k.c. i art. 848 k.c. Zagad- nienie zgodności wskazanych przepisów z Konstytucją zostanie poddane analizie w ramach rozdziału VI. Warto też zwrócić uwagę na specyficzne regulacje dotyczące przedaw- nienia roszczeń o naprawienie szkody jądrowej14. Roszczenia takie zarówno na gruncie obecnej ustawy (art. 105 ust. 1 obecnego prawa atomowego15), podobnie jak na tle poprzedniego stanu prawnego (art. 41 prawa atomowe- go z 1986 r.16), nie ulegają przedawnieniu, jeżeli dotyczą szkody na osobie. Roszczenie o naprawienie szkody na mieniu lub środowisku przedawnia się z upływem 3 lat od chwili, kiedy poszkodowany dowiedział się lub po- winien dowiedzieć się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej (art. 105 ust. 2 zdanie pierwsze). W każdym razie roszczenie o naprawienie szkód na mie- niu lub środowisku wygasa po upływie lat 10 (art. 105 ust. 2 zdanie drugie)17. Zwrot „roszczenia wygasają” wskazuje, że zamiast przedawnienia ustawo- dawca posłużył się konstrukcją prekluzji (terminem zawitym). Terminem zawitym ograniczone jest także dochodzenie niektórych roszczeń odszkodowawczych wynikających ze szkód wywołanych czynno- ściami procesowymi. Tytułem przykładu, k.p.c. ogranicza terminem jedno- rocznym dochodzenie odszkodowania za szkodę wywołaną ustanowieniem zabezpieczenia, jeżeli żądający ustanowienia zabezpieczenia nie wniósł po- wództwa lub zostało ono odrzucone – art. 746 k.p.c. 11 M. Nesterowicz, Prawo medyczne, Toruń 2005, s. 86 i n. 12 Zob. wyrok SA w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2002 r. dotyczący wadliwych poduszek powietrz- nych, I ACa 378/01, OSP 2004, z. 3, poz. 39 z glosą E. Bagińskiej, ibidem. 13 A. Józefiak, Przedawnienie roszczeń o naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym w świetle Konstytucji, KPP 2006, z. 3, s. 683. 14 R. Majda, Cywilna odpowiedzialność za szkodę jądrową w nowym prawie atomowym, PS 2002, nr 6, s. 70. 15 Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 42, poz. 276). 16 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1986 r. – Prawo atomowe (Dz. U. Nr 12, poz. 70 z późn. zm.). 17 R. Majda, Cywilna odpowiedzialność za szkodę jądrową w nowym prawie atomowym, PS 2002, nr 6, s. 70 i n. 15 Przedawnienie roszczeń deliktowych w systematyce prawa cywilnego… 1.2. Przedawnienie roszczeń deliktowych w perspektywie historycznej 1.2.1. Dwudziestolecie międzywojenne Przedawnienie, sięgające swymi korzeniami do prawa rzymskiego, wy- stępuje we wszystkich niemal porządkach prawnych18. Obowiązujący na tere- nie byłego Królestwa Polskiego Kodeks Napoleona łączył z przedawnieniem skutek w postaci wygaśnięcia praw podmiotowych. Utrata praw, zarówno wynikających z czynów niedozwolonych, jak i z umów, następowała z upły- wem lat trzydziestu – art. 226219. Okresu przedawnienia w reżimie odpowie- dzialności ex delicto i ex contractu nie różnicował również obowiązujący w Ga- licji ABGB. Prawo skargi (Entschädigungsklage) przedawniało się w terminie lat trzech od momentu dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i sprawcy lub w okresie lat 30, jeżeli poszkodowany nie powziął wiedzy wcze- śniej albo skarga wynikała z przestępstwa – § 1489 ABGB. Preferencyjnie trak- towany był Kościół i Skarb Państwa („Fiskus”), dla których okres przedawnie- nie wynosił 40 lat (§ 1472 i § 1485 ABGB). Obowiązujący na ziemiach byłego zaboru niemieckiego BGB przewidywał trzyletni okres przedawnienia, liczo- ny od powzięcia wiadomości o szkodzie i sprawcy, jeżeli poszkodowany nie powziął takiej wiedzy okres przedawnienia wynosił 30 lat – § 852 BGB. W kodeksie zobowiązań20 przedawnienie uregulowane zostało w art. 273–287. Warto nadmienić, iż na gruncie tego kodeksu przedawnie- nie dotyczyło wierzytelności, a nie roszczeń. Ogólny termin przedawnienia wierzytelności wynosił lat 20. W odniesieniu do terminów przedawnienia wierzytelności z czynów niedozwolonych Komisja Kodyfikacyjna przyjęła dualizm terminów – krótszy termin a tempore scientiae i dłuższy a tempore facti. Sąd nie uwzględniał przedawnienia z urzędu, było ono brane pod uwagę tylko na zarzut dłużnika (był do zarzut peremptoryjny)21. Zarzut przedaw- nienia mógł być podniesiony po upływie lat trzech od dowiedzenia się przez 18 Z. Klafkowski, Przedawnienie…, s. 5–7; B. Kordasiewicz (w:) System…, s. 539; J. Gwiazdomorski, Podstawowe problemy przedawnienia, NP 1955, nr 1, s. 4. 19 Obecnie przedawnienie roszczeń deliktowych unormowane jest przez art. 2270-1, obowiązujący od 1 stycznia 1986 r. i wynosi 10 lat; B. Starck, H. Roland, L. Boyer, Obligations – responsabilité délictuelle, Paris 1996, s. 17. 20 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 598, z późn. zm.). 21 R. Longchamps de Berier, Zobowiązania, (oprac. J. Górski), Poznań 1948, s. 425. 16 Przedawnienie roszczeń deliktowych w perspektywie historycznej poszkodowanego o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia22 (przesłanki musiały być spełnione kumulatywnie) – termin przedawnienia a tempore scientiae albo z upływem lat dwudziestu „od spełnienia czynu wy- rządzającego szkodę” – termin przedawnienia a tempore facti23. Termin trzy- letni był przejawem zasady contra agere non valentem non curit praescriptio, jego bieg uzależniony był od świadomości poszkodowanego. Ze względu na zasady pewności obrotu („publiczno-prawny cel przedawnienia”) wpro- wadzono także bezwzględny, 20-letni termin przedawnienia24. Wierzytel- ność wynikła z popełnienia zbrodni lub występku podlegała jedynie dwu- dziestoletniemu okresowi przedawnienia a tempore facti, liczonemu od „dnia popełnienia przestępstwa” (art. 283 § 4 k.z.). Po skutecznym podniesieniu zrzutu przedawnienia zobowiązanie do naprawienia szkody przekształca- ło się w zobowiązanie naturalne (niezupełne). 1.2.2. Lata 1945–1990 Zakres zastosowania przepisów k.z. o przedawnieniu wierzytelno- ści został rozszerzony na stosunki niezobowiązaniowe („inne roszczenia i prawa majątkowe”) przez art. 12 przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1946 r.25 Z kolei przepisy ogólne prawa cywilnego z 1950 r. zawierały już ogólne regulacje dotyczące przedawnienia wszelkich roszczeń. W odniesie- niu do roszczeń z czynów niedozwolonych nowa ustawa skróciła termin przedawnienia liczony od „dnia spełnienia czynu” z lat dwudziestu do lat dziesięciu – art. III przepisów wprowadzających p.o.p.c.26 Skrócenie okresu przedawnienia roszczeń deliktowych stanowiło przejaw szerszej tendencji skracania terminów przedawnienia w celu zapewnienia pewności obrotu. W pozostałym zakresie mechanizm przedawnienia nie uległ zmianie. Wciąż uwzględniane było ono tylko na wniosek, a skorzystanie z niego powodo- wało przekształcenie zobowiązania w zobowiązanie naturalne27. Nie został też zmodyfikowany termin a tempore scientiae, który wciąż wynosił 3 lata. Stosowanie przepisów o przedawnieniu roszczeń deliktowych nie było jednolite. Głównym punktem spornym była interpretacja art. 283 k.z. 22 Osoba zobowiązana do naprawienia szkody może, choć nie musi, być tożsama ze sprawcą szkody. 23 J. Namitkiewicz, Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki. Część ogólna art. 1–293, t. I, Łódź 1949, s. 481. 24 R. Longchamps de Berier, Uzasadnienie projektu kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu, Warszawa 1936, s. 451. 25 Dekret z dnia 12 listopada 1946 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 67, poz. 369). 26 Ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy wprowadzające prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 312). 27 A. Wolter, Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1955, s. 330. 17
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedawnienie roszczeń deliktowych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: