Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00129 005141 15183730 na godz. na dobę w sumie
Przedawnienie w polskim prawie cywilnym - ebook/pdf
Przedawnienie w polskim prawie cywilnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 357
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-340-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Przedawnienie w polskim prawie cywilnym to publikacja, w której przedstawiono wszystkie istotne kwestie dotyczące ważnej instytucji prawnej, jaką jest przedawnienie roszczeń. W opracowaniu dokładnie omówiono pojęcie przedawnienia, uzasadnienie legislacyjne tej instytucji, przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania konstrukcyjne, terminy przedawnienia, w tym ich bieg. Przedstawiono też prawa  podmiotowe związane z tą postacią dawności, czyli służące wierzycielowi roszczenie, które ulega przedawnieniu, i przyznany dłużnikowi na skutek upływu czasu zarzut przedawnienia. Autor podjął próbę wyjaśnienia licznych pro-blemów, które pojawiają się w praktyce przy stosowaniu przedawnienia, a zwłaszcza przy podnoszeniu zarzutu przedawnienia, najwięcej miejsca poświęcając nadużyciu prawa w omawianej dziedzinie.
Trzecie wydanie książki uwzględnia aktualny stan prawny oraz najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i literaturę przedmiotu.
Książka skierowana jest przede wszystkim do prawników cywilistów, ale zapewne zainteresuje również aplikantów zawodów prawniczych i studentów prawa.
Tomasz Pałdyna - doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przedawnienie w polskim prawie cywilnym Tomasz Pa∏dyna Wydanie 3 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Agata Raczkowska Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska-Szeszko Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-340-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. Akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2. Periodyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 3. Publikatory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 4. Inne skróty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ROZDZIAŁ I. Istota przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1. Ewolucja przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.1. „Dawność” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2. Obecny stan prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Pojęcie przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 3. Cechy konstrukcyjne przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.1. Związek z upływem czasu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3.2. Bezczynność uprawnionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.3. Związek z przymusem państwowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.3.1. Przymus państwowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.3.2. Zaskarżalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.4. Obiektywizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.5. Rygoryzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.6. Jednolitość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4. Ratio legis przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.1. Klasyfikacja motywów legislacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.1.1. Klasyfikacja jakościowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 4.1.2. Klasyfikacja ilościowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 4.1.3. Klasyfikacja funkcjonalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 4.1.4. Klasyfikacja systemowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 4.2. Ocena motywów legislacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.2.1. Argumenty, które nie przekonują . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.2.2. Różnorodność aksjologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 4.2.3. Względna siła argumentów uzasadniających przedawnienie 70 5 Spis treści 4.3. Myśl przewodnia przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5. Przedawnienie w kontekście konstytucyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 ROZDZIAŁ II. Legalny model przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 1. Metoda regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 1.1. Konwencja terminologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 1.2. System przepisów regulujących przedawnienie . . . . . . . . . . . . . 79 1.3. Zakres zastosowania regulacji kodeksowej . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2. Charakter prawny przepisów regulujących przedawnienie . . . . . . . . . 82 2.1. Przepisy bezwzględnie wiążące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.2. Zakres ograniczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.3. Motywy legislacyjne przyjętego rozwiązania normatywnego . . . 88 3. Reguły interpretacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 3.1. Wykładnia restryktywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 3.2. Zasady interpretacji przepisów szczególnych . . . . . . . . . . . . . . . 92 3.2.1. Zakaz analogii i rozszerzającego interpretowania wyjątku 92 3.2.2. Rozwiązania kompleksowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.2.3. Roszczenia z umów nienazwanych i mieszanych . . . . . . . 96 3.2.4. Roszczenia stwierdzone wyrokiem . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 3.2.5. Odpowiednie stosowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 3.3. Przepisy regulujące wstrzymanie i przerwę biegu przedawnienia 102 ROZDZIAŁ III. Terminy przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1. Konstrukcja terminów przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1.1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1.1.1. Termin przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1.1.2. Terminy materialnoprawne i procesowe . . . . . . . . . . . . . 105 1.2. System terminów przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 1.2.1. Terminy ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 1.2.2. Terminy szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1.3. Zróżnicowanie terminów przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 1.3.1. Metody regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 1.3.2. Kalkulacja długości terminów przedawnienia . . . . . . . . . 131 1.3.3. Brak symetrii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 2. Bieg terminów przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 2.1. Inicjacja biegu terminów przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 2.1.1. Relacja zasad wyrażonych w art. 120 k.c. . . . . . . . . . . . . 135 2.1.2. Podstawowe reguły interpretacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 2.1.3. Poszczególne zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 2.1.4. Początek biegu w przepisach szczególnych . . . . . . . . . . . . 145 6 Spis treści 2.2. Mechanizmy wstrzymujące bieg przedawnienia . . . . . . . . . . . . . 150 2.2.1. Rodzaje mechanizmów wstrzymujących bieg przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 2.2.2. Interpersonalne przyczyny wstrzymania biegu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 2.2.3. Sytuacyjne przyczyny wstrzymania biegu przedawnienia 158 2.2.4. Podmiotowe przyczyny wstrzymania biegu przedawnienia 161 2.2.5. Inne przyczyny wstrzymujące bieg przedawnienia . . . . . 164 2.3. Zakończenie biegu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 2.3.1. Przerwa biegu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 2.3.2. Inne przyczyny zakończenia biegu przedawnienia . . . . . 189 ROZDZIAŁ IV. Zakres przedmiotowy przedawnienia . . . . . . . . . . . . . 190 1. Przedmiot przedawnienia w polskim prawie cywilnym . . . . . . . . . . . 190 1.1. Przedawnienie a prawo podmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 1.2. Przedawnienie a prawa kształtujące i zarzuty . . . . . . . . . . . . . . 197 1.2.1. Uprawnienia kształtujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 1.2.2. Zarzuty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 1.3. Roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 1.3.1. Roszczenia materialnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 1.3.2. Roszczenia cywilnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 1.3.3. Roszczenia majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 2. Roszczenia nieulegające przedawnieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 2.1. Wyjątki przewidziane w ustawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 2.2. Analogia i odpowiednie stosowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 2.2.1. Dopuszczalność analogii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 2.2.2. Odpowiednie stosowanie art. 223 k.c. do innych praw podmiotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 2.3. Roszczenia, które nie przedawniają się ze swej natury . . . . . . . . 224 ROZDZIAŁ V. Zarzut przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 1.1. Zarzuty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 1.2. Materialnoprawny zarzut przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 1.3. Procesowy zarzut przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 1.4. Podniesienie zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 1.4.1. Adresat zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 1.4.2. Czas i sposób podniesienia zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 1.4.3. Skutek podniesienia zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 1.5. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 7 Spis treści 2. Sposoby uwzględniania przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 2.1. Przedawnienie uwzględniane z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 2.2. Przedawnienie uwzględniane na zarzut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 2.2.1. Zmiana konstrukcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 2.2.2. Ocena obowiązującej konstrukcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 3. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 3.1. Charakterystyka zrzeczenia się zarzutu przedawnienia . . . . . . . 256 3.2. Zakaz zrzekania się przed upływem terminu przedawnienia . . . 263 3.3. Forma zrzeczenia się zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 3.3.1. Dowolność formy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 3.3.2. Dorozumiane zrzeczenie się zarzutu . . . . . . . . . . . . . . . . 266 3.4. Skuteczność zrzeczenia się zarzutu przedawnienia . . . . . . . . . . 272 3.4.1. Actio Pauliana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 3.4.2. Nadużycie prawa a zrzeczenie się zarzutu przedawnienia 275 4. Nadużycie zarzutu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 4.1. Stan prawny przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego . . . . . 277 4.1.1. Prawo międzywojenne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 4.1.2. Powojenna regulacja przedkodeksowa . . . . . . . . . . . . . . . 278 4.2. Rozwiązanie przyjęte w Kodeksie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . 280 4.3. Obecny stan prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 4.4. Najważniejsze zasady rządzące wykładnią art. 5 k.c. . . . . . . . . . 287 4.5. Zasady współżycia społecznego a zarzut przedawnienia . . . . . . . 293 4.5.1. Analiza orzecznictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 4.5.2. Zasady stosowania art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia 308 4.6. Zarzut przedawnienia a społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Wykaz orzeczeń przywoływanych w tekście . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 1. Orzecznictwo Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 2. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 3. Orzeczenia innych organów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 1. Akty prawne d.k.p.c. d.k.p.k. d.p.o.p.c. g.h. g.z.w. k.c. k.c.a. k.c.f. k.c.hol. k.c.n. k.c.RSFRR k.k.w. k.m. Wykaz skrótów – Kodeks postępowania cywilnego powstały z  połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z  29  listopada 1930 r. (Dz.U. Nr 83, poz. 651) i z 27 października 1932 r. (Dz.U.  Nr  93, poz.  803), ogłoszonych jako tekst jednolity w  obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z  25  sierpnia 1950 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 394 ze zm.) – nieobowiązujący – ustawa z 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępowania karne- go (Dz.U. Nr 13, poz. 96 ze zm.) – nieobowiązująca – dekret z 12 listopada 1946 r. – Przepisy ogólne prawa cywil- nego (Dz.U. Nr 67, poz. 369 ze zm.) – nieobowiązujący – ustawa z  19  listopada 2009  r. o  grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) – ustawa z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.) – nieobo- wiązująca – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – Kodeks cywilny austriacki (ABGB – Allgemeines Bürgerli- ches Gesetz-buch) – Kodeks cywilny francuski – Kodeks cywilny holenderski – Kodeks cywilny niemiecki (BGB – Bürgerliches Gesetzbuch) – Kodeks cywilny Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Re- publiki Radzieckiej – ustawa z  6  czerwca 1997  r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) – ustawa z 18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689 ze zm.) – Kodeks Napoleona k.N. konwencja nowojorska – Konwencja o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzona w Nowym Jorku 14 czerwca 1974 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 282 ze zm.) k.p. – ustawa z  26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) 9 Wykaz skrótów k.p.c. k.p.k. k.p.k. z 1928 r. k.r.o. k.s.h. k.z. nowelizacja z 28 lipca 1990 r. p.o.p.c. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  19  marca 1928 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz.U. z 1950 r. Nr 40, poz. 364 ze zm.) – nieobowiązujące – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 paździer- nika 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598) – nieobowiązujące – ustawa z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) – ustawa z 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilne- go (Dz.U. Nr 34, poz. 311 ze zm.) – nieobowiązująca pr. atomowe – ustawa z 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (tekst jedn. pr. autorskie pr. bankowe Dz.U. z 2007 r. Nr 42, poz. 276 ze zm.) – ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach po- krewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) pr. czekowe – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, pr. geologiczne pr. geologiczne i górnicze pr. pocztowe poz. 283 ze zm.) – ustawa z  4  lutego 1994  r. – Prawo geologiczne i  górnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.) – nie- obowiązująca – ustawa z 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 163, poz. 981) – ustawa z 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.) pr. przewozowe – ustawa z 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze zm.) pr. rzeczowe – dekret z  11  października 1946  r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) – nieobowiązujący pr. spadkowe – dekret z  8  października 1946  r. – Prawo spadkowe pr. telekomunikacyjne – ustawa z  16  lipca 2004  r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 60, poz. 328 ze zm.) – nieobowiązujący pr. wekslowe – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.) poz. 282 ze zm.) pr. własności przemysłowej – ustawa z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) 10 Wykaz skrótów pr. wodne – ustawa z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. p.w.k.z. p.w.p.o.p.c. s.w.s.k. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 paździer- nika 1933 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 599 ze zm.) – nieobowiązujące – ustawa z 18 lipca 1950 r. – Przepisy wprowadzające prze- pisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 312) – nie- obowiązująca – ustawa z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprze- daży konsumenckiej oraz o  zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) Zwód Praw – tom X, cz. 1 Zwodu Praw 2. Periodyki Biul.SN DPP KPP KZS MoP NP Pal. PiP PiZS PN PPC PPH Pr.Gosp. Prok. i Pr. Pr.Sp. PS PUG Rej. RPEiS SC ZN IBP ZP UKSW ZUWr 3. Publikatory ONSA OSA – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Krakowskie Zeszyty Sądowe – Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Krakowie w Sprawach Karnych” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Przegląd Notarialny” – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Prawo Gospodarcze” – „Prokuratura i Prawo” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Rejent” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Prawnicze Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardy- nała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie”; „Zeszyty Praw- nicze Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardy- nała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych 11 Wykaz skrótów OSN OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, OSNC OSNCK OSNCP OSNKW OSNP OSNPG Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego –  Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Prokura- tury Generalnej OSP OSPiKA OTK Zb.Orz.Cyw. – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego – Orzeczenia  Izby Cywilnej 4. Inne skróty EPPP – Encyklopedia Podręczna Prawa Prywatnego, red.  F.  Zoll, Warszawa 1931 – Główna Komisja Arbitrażowa – Izba Cywilna – System informacji prawnej Wolters Kluwer Polska – Serwis Prawniczy LexisNexis – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny GKA IC Lex LexPolonica NSA SA Sąd Antymonopolowy – wydział antymonopolowy Sądu Okręgowego w Warszawie do spraw z zakresu przeciwdziałania praktykom monopoli- stycznym oraz spraw z zakresu regulacji energetyki SN System 1974 – Sąd Najwyższy – S. Grzybowski, System prawa cywilnego, t. I, Część ogólna, System 1985 – System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybow- ski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985 Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974 TK z.p. – Trybunał Konstytucyjny – zasada prawna Wprowadzenie Na temat przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych napisano w naszej literaturze bardzo wiele. Instytucja ta przypomina też o sobie z dużą częstotliwością w praktyce stosowania prawa. Nie oznacza to jednak, że uzyskano już odpowiedź na wszystkie pytania i rozstrzygnięto wszyst- kie wątpliwości. Jest wręcz odwrotnie: jak na instytucję z zakresu czę- ści ogólnej prawa cywilnego jest to obszar słabo zbadany. Konstatacja ta stała się przyczynkiem do podjęcia pogłębionych badań w tym zakresie. Publikacja niniejsza skupia się na wszystkich najistotniejszych proble- mach przedawnienia. Analizę rozpoczyna próba uchwycenia podsta- wowych założeń, na których opiera się instytucja przedawnienia. Ba- dania w tym obszarze pozwoliły na ustalenie, że przedawnienie jest jednym z elementów systemu ochrony praw podmiotowych, że doty- czy zaskarżalności i działania przymusu państwowego oraz że jest in- stytucją immanentnie związaną z upływem czasu i z bezczynnością uprawnionego. Ustalono też, że uchwycenie sensu poszczególnych rozwiązań legislacyjnych nie jest możliwe w  oderwaniu od funkcji i celów przedawnienia. Przyjęcie określonych założeń i uchwycenie racji, dla których istnieje przedawnienie, ułatwiło zrozumienie sensu i znaczenia poszczególnych elementów analizowanej instytucji oraz pozwoliło na usunięcie różnego rodzaju wątpliwości interpretacyjnych. Takie racjonalne spojrzenie na tę instytucję potwierdziło także tezę, że przedawnienie nie pozostaje w opozycji do zasady ochrony praw podmiotowych, lecz – paradoksal- nie – stanowi jeden z elementów systemu ochrony tych praw, prowa- dząc do jego racjonalizacji. Spostrzeżenie to pozwoliło na uchwycenie zasadniczego celu przedawnienia, którym jest zwiększenie pewności 13 Wprowadzenie i  bezpieczeństwa obrotu prawnego przez ucięcie stanu niepewności i napięcia w stosunkach cywilnoprawnych. Myśli tej były podporządko- wane wszystkie inne założenia, na których oparto prowadzoną analizę. Dalsze rozważania poświęcono konstrukcji legislacyjnej przedawnie- nia, czyli przyjętej przez ustawodawcę metodzie regulacji; przyczy- nom, dla których przedawnienie regulowane jest przepisami bez- względnie wiążącymi, oraz zasadom wykładni tych przepisów. Na- stępnie w  pracy omawiane są terminy przedawnienia: najpierw ich konstrukcja, gdzie podjęto próbę posegregowania i scharakteryzowa- nia poszczególnych terminów oraz zajęto się kwestią zróżnicowania terminów przedawnienia, a  dalej – bieg tych terminów, w  tym ich początek, wstrzymanie biegu i przerwa. Ostatnie dwa rozdziały traktują o  prawach podmiotowych, z  który- mi wiąże się przedawnienie. Chodzi o roszczenie, czyli o to, co ulega przedawnieniu, i o zarzut przedawnienia. Podjęto tu próbę sprecyzo- wania zakresu przedmiotowego przedawnienia, skupiając się – przede wszystkim – na rozstrzygnięciu narosłych w praktyce i literaturze wątp- liwości dotyczących przedawnialności niektórych uprawnień. Badania dotyczące zarzutu przedawnienia skupiają się na naturze tego upraw- nienia i  sposobach jego realizacji, a  także na problemach wiążących się ze zrzeczeniem się zarzutu przedawnienia oraz z jego nadużyciem. Opracowanie nie pretenduje do roli komentarza do Kodeksu cywil- nego, ograniczając się do rozważań natury teoretycznej i  pomijając – w zasadzie – analizę przepisów spoza księgi pierwszej Kodeksu cy- wilnego. Przepisy szczególne są wprawdzie przywoływane, nie chodzi jednak o  ich wykładnię, ale o  uchwycenie pewnych prawidłowości. Praca skupia się przy tym wyłącznie na instytucji przedawnienia funk- cjonującej w polskim prawie cywilnym. Uwagi prawnoporównawcze zostały ograniczone do minimum, co znajduje uzasadnienie w specyfi- ce badanej materii. Trzeba mieć bowiem świadomość tego, że – mimo pozornych podobieństw – instytucje przedawnienia w różnych syste- mach prawa cywilnego bardzo różnią się od siebie. Poza tym prowa- dzenie badań komparatystycznych musiałoby skutkować zmianą cha- rakteru i kształtu pracy. 14 Rozdział I Istota przedawnienia 1. Ewolucja przedawnienia 1.1. „Dawność” Przedawnienie roszczeń należy do grupy instytucji prawnych określanej mianem „dawność”1. Poza wspólnymi korzeniami historycznymi, ele- mentem łączącym wszystkie instytucje z zakresu dawności jest jednako- wy cel legislacyjny, któremu służy usuwanie stanu niepewności wywoła- nego upływem czasu. Łączy je też wspólna cecha konstrukcyjna: w każ- dej z nich dochodzi do nabycia lub utraty jakiegoś prawa podmiotowego przez jedną osobę kosztem innej osoby lub w jej interesie wskutek upły- wu czasu określonego w ustawie. Podobieństwa te pozwalają na posiłko- wanie się w badaniach nad przedawnieniem literaturą i orzecznictwem z zakresu pozostałych postaci dawności. Dotyczy to przede wszystkim terminów zawitych, gdyż te są najbardziej zbliżone do przedawnienia. Instytucje tworzące dawność dzielono w  starej nomenklaturze na przedawnienie nabywcze i umarzające. Pierwsze z nich obejmowało zasiedzenie i przemilczenie, do drugiej grupy zaliczano przedawnie- nie roszczeń i terminy zawite2. Przedawnienie roszczeń w tym podzia- le było określane mianem przedawnienia sensu stricto. 1 Termin staropolski, niebędący obecnie terminem prawnym, lecz w  dalszym ciągu funkcjonujący w języku prawniczym. Por. Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogól- na, Warszawa 2003, s. 338. Zob. też P. Dąbrowski, Zarys prawa polskiego prywatnego, Lwów 1922, s. 86. 2 B.  Kordasiewicz, w:  System Prawa Prywatnego, t.  2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, Warszawa 2002, s. 529. 15 I. Istota przedawnienia W przedawnieniu nabywczym na pierwszy plan wysuwa się nabycie prawa. Oczywiście, nabycie prawa podmiotowego przez jeden pod- miot prowadzi do wyzucia z uprawnień innej osoby. Akcent kładzie się tu jednak na nabycie, a nie na utratę. Ustawodawca przyznaje prawo osobie nieuprawnionej, nie zważając na konsekwencje, jakie przyno- si to dotąd uprawnionemu. Utrata uprawnień jest więc swego rodza- ju refleksem właściwej funkcji przedawnienia nabywczego. Z  kolei w  przedawnieniu umarzającym akcent kładzie się na utratę prawa podmiotowego. Korzyści innych podmiotów, związane z utratą prawa przez dotąd uprawnionego, mają jedynie wtórny charakter3. Ten tradycyjny podział dawności nie odpowiada obecnym rozwiąza- niom konstrukcyjnym zastosowanym do przedawnienia. Przedawnie- nie roszczeń nie wiąże się obecnie z utratą prawa w postaci wierzy- telności ani nawet z  utratą płynącego z  niej roszczenia. Bezpośred- nim skutkiem przedawnienia jest nie utrata, a nabycie prawa – wraz z upływem terminu przedawnienia dłużnik nabywa uprawnienie, za pomocą którego może sparaliżować realizację prawa podmiotowe- go przez wierzyciela. Przedawnienie roszczeń może być nazywane przedawnieniem umarzającym tylko w znaczeniu historycznym. Polskie prawo cywilne zna obecnie cztery postaci dawności: przedaw- nienie, terminy zawite, przemilczenie i  zasiedzenie. Zasiedzenie i przemilczenie to instytucje z zakresu prawa rzeczowego. Obie doty- czą nabycia i utraty własności oraz innych praw rzeczowych na skutek upływu czasu. Zasiedzenie jest instytucją polegającą na nabyciu pra- wa na skutek długotrwałego wykonywania go przez nieuprawnione- go, zaś przemilczenie prowadzi do utraty prawa przez uprawnionego ze względu na niewykonywanie uprawnień przez określony czas. Przedawnienie i  prekluzja nie ograniczają się do prawa rzeczowego; mają charakter ogólny. Różnią się między sobą przede wszystkim za- kresem przedmiotowym i skutkami. Podział terminów do dochodzenia uprawnień na przedawnienie i terminy zawite jest podziałem dychoto- 3 Tamże, s. 529–530. 16 1. Ewolucja przedawnienia micznym4. Doktryna posługuje się zamiennie pojęciami „termin zawi- ty” i „termin prekluzyjny”. Na oznaczenie terminu zawitego używa się też określenia „prekluzja”. Warto zaznaczyć, że w nieodległej przeszłości prawodawca nie odróż- niał wyraźnie poszczególnych postaci dawności. Wystarczy sięgnąć do Kodeksu Napoleona, który – w tytule XX – łącznie regulował przedaw- nienie i zasiedzenie, nie posługując się w ogóle tym ostatnim terminem5. Podobnie w  Kodeksie cywilnym austriackim z  1811  r. przedawnienie i zasiedzenie regulowano łącznie6. Zresztą także w dużo późniejszym akcie prawnym – w dekrecie z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczo- nych i poniemieckich7 – ustawodawca przemiennie posługuje się okreś- leniem „przedawnienie” i „zasiedzenie” na określenie przemilczenia8. Wyraźne rozdzielenie legislacyjne przedawnienia od pozostałych in- stytucji z  obrębu dawności jest cechą charakterystyczną nowszych kodeksów cywilnych.  I  tak już w  Kodeksie cywilnym niemieckim z 1896 r. zasiedzenie ma swą odrębną regulację i zostało unormowane w księdze trzeciej, obejmującej swą treścią posiadanie, własność i inne prawa rzeczowe9. Przedawnienie od innych form dawności oddzielone było także w powojennym polskim prawie zunifikowanym. Przedaw- nienie i  zasiedzenie regulowały Przepisy ogólne prawa cywilnego10, a zasiedzenie – prawo rzeczowe, przy czym rozdział prawa rzeczowe- go traktujący o zasiedzeniu nosił tytuł „Dawność”11. 1.2. Obecny stan prawny Obecny kształt instytucji przedawnienia w naszym prawie cywilnym zawdzięczamy ustawie z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks 4 Tamże, s. 532. 5 Art. 2219 i n. 6 § 1451 i n. 7 Dz.U. Nr 13, poz. 87 ze zm. 8 Art. 33 i 34. 9 § 937. 10 Art. 105 i n. oraz art. 114 i n. 11 Rodział II działu II tytułu III dekretu. 17 I. Istota przedawnienia cywilny12. W nowelizacji tej ustawodawca dokonał zasadniczej przebu- dowy konstrukcyjnej przedawnienia roszczeń, wracając do rozwiąza- nia funkcjonującego przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego. Zmianą najbardziej widoczną była rezygnacja z  dualizmu postaci przedawnienia, co było naturalną konsekwencją odejścia od sekto- rowego podziału podmiotów gospodarczych. W  poprzednim stanie prawnym przedawnienie roszczeń nie było bowiem instytucją jedno- litą. Inaczej było ukształtowane w tzw. obrocie powszechnym, a ina- czej w stosunkach pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegały państwowemu arbitrażowi gospodarczemu13. Istniały więc w zasadzie dwa odrębne reżimy przedawnienia. Różnice pomię- dzy obu reżimami były znaczne. Dotyczyły skutków upływu terminu przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.), długości terminów (art. 118 i 125 § 2 k.c.), katalogu przyczyn przerwy biegu (art. 123 k.c.) oraz możli- wości zrzeczenia się przedawnienia. Przedawnienie arbitrażowe było zbliżone konstrukcyjnie do prekluzji znanej z art. 114–117 p.o.p.c.14. Spośród wszystkich zmian nowelizacyjnych największą doniosłość na- leży przypisać modyfikacji w zakresie skutku upływu terminu przedaw- nienia15. W  obecnym stanie prawnym mamy do czynienia z  jednoli- 12 Ustawa ta weszła w życie 1 października 1990 r. Tytuł VI części ogólnej Kodeksu cy- wilnego był nowelizowany dotąd dwukrotnie. Druga zmiana miała dużo mniejszą do- niosłość i wiązała się z wprowadzeniem do naszego systemu surogatu wymiaru spra- wiedliwości w postaci mediacji. Wszczęcie mediacji ustawodawca powiązał z przerwą biegu przedawnienia. Zmianie uległy więc art. 123 § 1, art. 124 § 2 i art. 125 § 1 k.c. Modyfikację tę zawdzięczamy ustawie z 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.  Nr  172, poz.  1438). Zmiana ta weszła w życie 10 grudnia 2005 r. 13 Szczegółowo na ten temat Z. Klafkowski, Przedawnienie w prawie cywilnym, Warsza- wa 1970, s. 40–60. 14 J.  Ignatowicz, Bieg terminów zawitych w  obrocie podlegającym orzecznictwu sądów powszechnych, ZN IBPS 1976, nr 5, s. 5. 15 A. Wypiórkiewicz, w: H. Ciepła i in., Kodeks cywilny. Praktyczny komentarz z orzecz- nictwem, t.  I,  art.  1–352, Warszawa 2005, s.  271, dominujące znaczenie przypisuje zmianie polegającej na tym, że sąd nie uwzględnia przedawnienia z urzędu. Wydaje się jednak, że jest to konsekwencja zmiany konstrukcyjnej polegającej na przyznaniu dłużnikowi zarzutu przedawnienia. Sąd nie ma czego uwzględniać z urzędu. 18 1. Ewolucja przedawnienia tym skutkiem przedawnienia16. W  każdym układzie podmiotowym przedawnienie prowadzi do jednakowego efektu: wraz z upływem ter- minu przedawnienia dłużnik uzyskuje prawo podmiotowe w  postaci zarzutu przedawnienia, czyli uprawnienie do odmowy zaspokojenia roszczenia. Z taką samą konstrukcją mieliśmy do czynienia przed wej- ściem w życie Kodeksu cywilnego17. Przedawnienie w Kodeksie cywilnym przed 1 października 1990 r. było skonstruowane zupełnie inaczej: skutki upływu terminu przedawnienia następowały z mocy samego prawa. Sąd uwzględniał więc przedawnienie z urzędu. Przedawnienie prowadziło przy tym do skutków dwojakiego rodzaju. W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegały państwowemu arbitra- żowi gospodarczemu, roszczenie przedawnione wygasało18. Tym sa- 16 Określeniem takim posłużył się A. Brzozowski, Nowa regulacja przedawnienia w pra- wie cywilnym, PiP 1992, nr 3, s. 25. 17 Wyjąwszy tzw. obrót arbitrażowy. Od początku swego istnienia państwowe komisje arbitrażowe uwzględniały przedawnienie z urzędu. W ustawodawstwie przedwojen- nym żaden z  aktów prawnych z  zakresu prawa cywilnego nie łączył z  przedawnie- niem skutku w  postaci wygaśnięcia prawa, poza Kodeksem cywilnym austriackim. Zob. art. 273 k.z., § 1501 k.c.a., art. 2223 k.N., § 222 k.c.n. i art. 132, 706 rosyjskiej ustawy postępowania cywilnego z  20  listopada 1864  r. (t.  XVI  cz.  I  Zwodu Praw). Bliżej na temat skutku przedawnienia w prawie zaborczym: S. Dalka, Skutki prawne przedawnienia zobowiązań w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1972, s. 13; J. Korzo- nek, Przedawnienie (umarzające), w: EPPP, t. III, red. F. Zoll, Warszawa 1931, s. 1834; F. Zoll, Prawo cywilne, Poznań 1931, s. 246. 18 Co więcej, stanowiło też przeszkodę procesową. Spóźniony wniosek prezes komi- sji arbitrażowej odrzucał z urzędu bez przeprowadzania rozprawy. Podstawę praw- ną dawał mu do tego §  29  rozporządzenia Rady Ministrów z  20  grudnia 1952  r. w  sprawie organizacji państwowych komisji arbitrażowych i  trybu postępowania arbitrażowego (Dz.U. z 1953 r. Nr 2, poz. 2 ze zm.), a później § 31 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 22 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 maja 1960 r. o tej samej nazwie (Dz.U.  Nr  26, poz.  148  ze  zm.). Zmiana stanu prawnego w  tym zakresie nastąpi- ła wraz z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 21 listopada 1975 r. w sprawie postępowania arbitrażowego (Dz.U. Nr 39, poz. 209), które nie przewi- dywało już kompetencji do odrzucenia wniosku z  powodu przedawnienia. Także Kodeks cywilny nie przewidywał takiego skutku. Mimo to orzecznictwo arbitrażowe kontynuowało taką praktykę. Zob.: J.  Cagara, Na temat przedawnienia i  prekluzji słów kilka, NP 1961, nr 6, s. 768; Z. Klafkowski, A. Rosienkiewicz, S. Czajkowski, Państwowy arbitraż gospodarczy. Obsługa prawna jednostek gospodarki uspołecznio- nej. Przepisy – orzecznictwo – komentarz, Warszawa 1970, s. 89–90; Z. Nowakowski, 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedawnienie w polskim prawie cywilnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: