Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00100 005654 13431768 na godz. na dobę w sumie
Przedsiębiorczość i zarządzanie w małej i średniej firmie. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Przedsiębiorczość i zarządzanie w małej i średniej firmie. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 684
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8135-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Książka prezentuje wiedzę na temat zasobów niezbędnych do powstania nowych firm, ich wzrostu i rozwoju. Jej istotną zaletą jest odwoływanie się zarówno do teorii, jak i praktyki gospodarczej. W poszczególnych rozdziałach daje się zauważyć logiczne ustrukturyzowanie treści, obejmujące: wprowadzenie, definiowanie pojęć i przyjmowanie klasyfikacji, odwołania do aktualnego stanu badań oraz przykłady praktyczne. Rozważania są podsumowywane ćwiczeniami i/lub pytaniami kontrolnymi. Taka struktura doskonale odpowiada wymogom nowoczesnego podręcznika.
Publikacja wyróżnia się na tle innych m.in. całościowym ujęciem zagadnień związanych z przedsiębiorczością oraz zarządzaniem małymi i średnimi firmami. Może służyć zarówno jako podręcznik akademicki (na kierunkach studiów związanych z naukami o zarządzaniu, ekonomią czy finansami), jak i źródło wiedzy dla praktyków na temat rozpoczynania oraz kontynuowania działalności gospodarczej, a także kształtowania postaw przedsiębiorczych.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przedsiębiorczość i zarządzanie w małej i średniej firmie Teoria i praktyka Renata Lisowska, Jarosław Ropęga – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Przedsiębiorczości i Polityki Przemysłowej, 90-237 Łódź, ul. Jana Matejki 22/26 RECENZENT Bogusław Plawgo REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Katarzyna Gorzkowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/baranq © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06659.14.0.K Ark. wyd. 35,0; ark. druk. 42,75 ISBN 978-83-8088-134-1 e-ISBN 978-83-8088-135-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Wstęp (Renata Lisowska, Jarosław Ropęga) Rozdział 1. Przedsiębiorczość. Zagadnienia ogólne (Jarosław Ropęga) Rozdział 2. Specyfika funkcjonowania i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw (Renata Lisowska) Rozdział 3. Rozwój kompetencji przedsiębiorczych (Katarzyna Januszkiewicz, Tomasz Czapla) Rozdział 4. Prawne aspekty i procedury formalno-prawne uruchomienia działalności gospodarczej (Sybilla Graczyk) Rozdział 5. Rachunkowość małych i średnich przedsiębiorstw (Ewa Walińska, Sławomir Jędrzejewski) Rozdział 6. Zarządzanie podatkami w małych i średnich przedsiębiorstwach (Jacek Kalinowski) Rozdział 7. Ocena sytuacji finansowej małego i średniego przedsiębiorstwa (Jacek Gad) Rozdział 8. Wycena akcji i udziałów MSP (Grzegorz Urbanek) Rozdział 9. Zarządzanie strategiczne w małych i średnich przedsiębiorstwach (Zbigniew Matyjas) Rozdział 10. Modele biznesowe małych i średnich przedsiębiorstw (Robert Kozielski) Rozdział 11. Zarządzanie ludźmi w małych i średnich przedsiębiorstwach (Joanna Cewińska, Katarzyna Wojtaszczyk) Rozdział 12. Innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach (Magdalena Ratalewska, Edward Stawasz) Rozdział 13. Inwestycje w małych i średnich przedsiębiorstwach (Jerzy Różański, Dorota Starzyńska) 7 13 47 73 93 129 181 235 255 291 319 351 387 423 Spistreści 5 Rozdział 14. Transfer technologii w małym i średnim przedsiębiorstwie (Dariusz M. Trzmielak) Rozdział 15. Marketing w małych i średnich przedsiębiorstwach (Małgorzata Grzegorczyk, Magdalena Ratalewska) Rozdział 16. Logistyka w małych i średnich przedsiębiorstwach (Joanna Piorunowska-Kokoszko) Rozdział 17. Małe i średnie przedsiębiorstwa w Internecie (Małgorzata Grzegorczyk, Magdalena Ratalewska) Rozdział 18. Ekspansja międzynarodowa małych i średnich przedsiębiorstw (Wojciech Popczyk) Rozdział 19. Zewnętrzne źródła finansowania małych i średnich przedsiębiorstw (Paweł Głodek, Magdalena Wiśniewska) Rozdział 20. Instytucjonalne otoczenie biznesu (Monika Fabińska) Autorzy 453 491 515 557 585 621 653 683 Wstęp Praktycznie od momentu, gdy wyodrębniono pojęcie przedsiębiorczo- ści w życiu społecznym i w ramach zarządzania firmą, zaczęto iden- tyfikować zachowania osób przedsiębiorczych na tle innych uczest- ników życia społecznego i gospodarczego. Szczególnie wiele uwagi poświęcono w literaturze tematu cechom, zachowaniom oraz posta- wom osób przedsiębiorczych w firmach sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Temat przedsiębiorczości i firm sektora MSP stanowi stały punkt rozważań prowadzonych przez ekonomistów, psy- chologów, socjologów, polityków oraz samych zainteresowanych, czy- li przedsiębiorców. Obecne czasy, uznawane za okres spowolnienia tempa rozwoju gospodarki światowej, dostarczają nowych informacji o przedsiębiorczości i funkcjonowaniu firm sektora MSP, a także od- słaniają nowe wyzwania, jakie stoją przed przedsiębiorcami. Niezmien- nie uznaje się, że przedsiębiorczość stanowi podstawę zmian w firmach sektora MSP. Cechy, zachowania i postawy przedsiębiorcze kształtu- ją sposób zarządzania tymi firmami. Autorzy niniejszego podręczni- ka uznali, że w dyskusji nad zarządzaniem oraz przedsiębiorczością w małych firmach niezbędne jest odwołanie się do teorii i praktyki gospodarczej. Przyjęto zatem, iż celem podręcznika jest udostępnie- nie wiedzy na temat zasobów niezbędnych do powstania nowych firm, ich wzrostu i rozwoju. Wiedza ta często jest głównym zasobem, któ- rego potrzebują przedsiębiorcy. W związku z tym struktura prezento- wanych treści ma charakter horyzontalno-wertykalny. Z jednej strony, procesy inicjowane przez przedsiębiorców zostały opisane w rozdzia- łach podręcznika, które ukazują sekwencyjne działania niezbędne do przekucia pomysłu na biznes w dynamiczną firmę z sektora MSP, mają- cą ambicje dotyczące dalszego wzrostu i rozwoju. Z drugiej strony, ko- nieczne jest wprowadzanie do firm sektora MSP nowoczesnych metod i technik zarządzania, integracji, umiędzynarodowienia. Do realizacji tych działań niezbędna jest świadomość potrzeby strategicznej orienta- cji firm, opartej na zdolności wykorzystywania przez przedsiębiorców krótkotrwałych okazji pojawiających się w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu, w powiązaniu ze zdolnościami osób zarządzających do skutecznego pozyskiwania zasobów. Niniejszy podręcznik ilustruje wiele zagadnień odnoszących się do przedsiębiorczości i zarządzania firmami sektora MSP. Wstęp 7 Rozdział pierwszy został poświęcony opisowi głównych pojęć z za- kresu przedsiębiorczości. Zaprezentowane w nim definicje pozwala- ją zobaczyć, że przedsiębiorczość jest zjawiskiem wielowymiarowym, złożonym, nieustannie ewoluującym, a co za tym idzie – pozostającym w kręgu zainteresowań wielu dyscyplin naukowych. Jednocześnie uka- zano miejsce, jakie zajmuje przedsiębiorczość we współczesnej gospo- darce. Celem drugiego rozdziału była identyfikacja determinantów roz- woju małych i średnich przedsiębiorstw, a także ocena ich wpływu na funkcjonowanie tych podmiotów. W pierwszej części rozdziału zdefi- niowano małe i średnie przedsiębiorstwa, opierając się na kryteriach ilościowych i jakościowych, zaś w drugiej – dokonano klasyfikacji de- terminantów rozwoju MSP i przybliżono ich charakterystykę odnoszą- cą się do przedsiębiorcy i przedsiębiorstwa oraz wymiarów otoczenia. W trzecim rozdziale zaprezentowano zagadnienia dotyczące kom- petencji decydujących o sukcesie przedsiębiorcy, ich źródeł i uwarun- kowań oraz sposobów ich rozwijania. Opisano podstawy teoretycz- ne ujmujące istotę kompetencji przedsiębiorczych oraz zamieszczono wskazówki praktyczne, w jaki sposób można je w sobie odkrywać i do- skonalić. W rozdziale czwartym omówiono aspekty prawne i procedury for- malno-prawne uruchomienia działalności gospodarczej. Wskazano przesłanki, na podstawie których powinna być podejmowana decyzja o wyborze formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej oraz przedstawiono podstawowe informacje, niezbędne do założenia dzia- łalności gospodarczej. Piąty rozdział został poświęcony rachunkowości małych i średnich przedsiębiorstw. Omówiono istotę rachunkowości finansowej oraz nadrzędne zasady sporządzania sprawozdania finansowego. W dal- szej części tekstu scharakteryzowano rachunkowość zarządczą, a także modele rachunku kosztów i metody kalkulacji kosztów. W rozdziale szóstym omówiono procesy zarządzania podatkami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Celem rozdziału było przed- stawienie charakterystyki uproszczonych form opodatkowania po- datkiem dochodowym i wskazanie przesłanek, na podstawie których powinna być podejmowana decyzja o wyborze formy opodatkowania w MSP. Rozdział siódmy prezentuje podstawowe zagadnienia związane z fi- nansami w MSP w obszarze oceny sytuacji finansowej przedsiębior- stwa. Dokonano wstępnej analizy sprawozdań finansowych oraz anali- zy wskaźnikowej tych sprawozdań. 8 Wstęp Rozdział ósmy poświęcono wycenie akcji i udziałów w małych i średnich przedsiębiorstwach. Przedstawiono istotę wartości przedsię- biorstwa oraz scharakteryzowano wybrane metody wyceny tej wartości. W rozdziale dziewiątym zamieszczono analizę mechanizmów pro- jektowania trajektorii wzrostu firm sektora MSP, ich przetrwania, a także wyboru określonej pozycji konkurencyjnej w ramach środowi- ska, w którym konkurują. Celem rozdziału było zapoznanie Czytelni- ków z procesem zarządzania strategicznego w firmie wraz z metodyką projektowania strategii, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb ma- łego i średniego przedsiębiorstwa. Rozdział dziesiąty posłużył prezentacji zastosowania modeli bizne- sowych, sposobów ich budowania oraz palety rozwiązań, które wspo- magają ich tworzenie, rozwijanie czy modyfikowanie. Punktem wyjścia była analiza źródeł konkurowania na współczesnym rynku i stwierdze- nie, że to nie innowacje produktowe czy procesowe, lecz modele bizne- sowe są sposobem konkurowania. Rozdział jedenasty został poświęcony wykorzystaniu podsyste- mu społecznego w zarządzaniu firmami sektora MSP, ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania zasobami. Ponadto przedstawiono tech- niki, jakie warto wykorzystać w zarządzaniu ludźmi w firmach sektora MSP. Rozdział dwunasty dotyczy innowacyjności firm sektora MSP. Omówiono zagadnienie zdolności i motywacji przedsiębiorstw do po- szukiwania oraz komercyjnego wykorzystywania wyników badań na- ukowych, nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków do tworzenia no- wych produktów i technologii, a także metod organizacji prowadzących do wzrostu poziomu nowoczesności i wzmocnienia pozycji konkuren- cyjnej firmy czy też realizacji ambicji technicznych przedsiębiorcy. W rozdziale trzynastym przybliżono rodzaje inwestycji, jakie mogą być podejmowane w małych i średnich przedsiębiorstwach wraz z me- todami oceny ich opłacalności. Czytelnicy mogą zapoznać się z cha- rakterystykami inwestycji rzeczowych ze względu na ich przewagę w sektorze MSP oraz fazami cyklu życia projektów inwestycyjnych i metodami oceny ich opłacalności, ze szczególnym wskazaniem na metody dyskontowe. W rozdziale czternastym podjęto zagadnienia z zakresu powstawa- nia i transferu technologii. Nowe produkty, które pojawiają się na ryn- ku, często powstają w wyniku współpracy przedsiębiorstw i ośrodków naukowo-badawczych – stanowią efekt zrealizowanego transferu wie- dzy i technologii. Zaprezentowana w tym rozdziale analiza wskazuje, że transfer wiedzy i technologii odgrywa szczególną rolę w przypadku Wstęp 9 małych i średnich firm, gdyż innowacje mogą być dla nich szansą na rozwój oraz niezależność od dużych przedsiębiorstw. Celem rozdziału piętnastego było ukazanie istoty marketingu oraz podstawowych elementów profesjonalnego zarządzania marketingo- wego, które przekładają się na zakres i jakość prowadzonych działań marketingowych. Marketing został przeanalizowany jako proces za- rządzania, obejmujący m.in. pozyskiwanie wiedzy rynkowej, analizę, planowanie i opracowanie strategii, która pozwoli określić i odpowied- nio komunikować główne wyróżniki oferty do uprzednio zdefiniowa- nej grupy docelowej – pożądanych nabywców usług/produktów. Rozdział szesnasty poświęcono wskazaniu miejsca logistyki we współczesnych firmach sektora MSP. Przybliżono kluczowe zasady lo- gistyki w przedsiębiorstwie oraz proste metody i techniki ułatwiające bieżącą działalność małej czy średniej firmy. Analizę zagadnień z za- kresu logistyki dostosowano do specyfiki firm analizowanego w pod- ręczniku sektora. Rozdział siedemnasty dotyczy problematyki działalności małego i średniego przedsiębiorstwa w sieci oraz zawiera analizę i ocenę wpły- wu zastosowania Internetu na rozwój tych podmiotów. Autorzy roz- działu zwracają uwagę na różne aktywności małych i średnich przed- siębiorstw w Internecie, szczególnie w mediach społecznościowych, przybliżają metody e-marketingu i e-handlu stosowane przez wspo- mniane podmioty. W rozdziale osiemnastym poruszono zagadnienie przedsiębiorczo- ści międzynarodowej oraz zaprezentowano dwa główne modele eks- pansji międzynarodowej biznesu: model tradycyjny oraz model born global, z wyraźnym wskazaniem tego drugiego jako bardziej pożąda- nego, który należy rekomendować polskim przedsiębiorstwom inno- wacyjnym. Rozdział dziewiętnasty, podejmujący kwestie finansowania firm sektora MSP, ukazuje zarówno ograniczenia w dostępie do źródeł finan- sowania (wynikające głównie z niewielkiej skali działalności i tego kon- sekwencji), jak też dostępne instrumenty dedykowane takim firmom. Zwrócono uwagę, że część istniejących narzędzi ma charakter interwen- cji publicznej, co po części wynika z ograniczania luki finansowej. W kończącym publikację rozdziale dwudziestym przedstawiono szczegółową klasyfikację i charakterystykę jednostek instytucjonal- nego otoczenia biznesu. Wskazano ich mocne i słabe strony, a także występujące szanse i zagrożenia. Istotny element rozdziału stanowiła prezentacja tych obszarów kraju, które dysponują zdywersyfikowaną ofertą wsparcia dla biznesu. Jako uzupełnienie rozważań zamieszczono 10 Wstęp tabelę zawierającą szczegółową charakterystykę usług wsparcia (kate- gorie usług z podziałem na usługi szkoleniowe i doradcze) świadczo- nych przez poszczególne rodzaje podmiotów instytucjonalnego oto- czenia biznesu. Autorami publikacji są pracownicy naukowi Wydziału Zarządza- nia Uniwersytetu Łódzkiego oraz praktycy współpracujący z uczelnią. Opracowany podręcznik kierowany jest nie tylko do studentów zain- teresowanych tematyką przedsiębiorczości i zarządzania firmami sek- tora MSP, lecz także do praktyków oraz badaczy tej tematyki. Wielość zagadnień odnoszących się zarówno do przedsiębiorczości, jak i funk- cjonowania firm sektora MSP tworzy uniwersalny charakter prezen- towanej książki – może stanowić podbudowę do dyskusji i przemyśleń łączących studentów, naukowców i praktyków. Renata Lisowska, Jarosław Ropęga Jarosław Ropęga Rozdział 1 Przedsiębiorczość Zagadnienia ogólne Współczesne ujęcie przedsiębiorcy i przedsiębiorczości Wymiary przedsiębiorczości Formy i przejawy współczesnej przedsiębiorczości Przedsiębiorczość a gospodarka oparta na wiedzy i społeczeństwo informacyjne Wprowadzenie 1.1. Współczesne ujęcie przedsiębiorcy i przedsiębiorczości 1.2. Wymiary przedsiębiorczości 1.3. Formy i przejawy współczesnej przedsiębiorczości 1.3.1. Przedsiębiorczość ekonomiczna 1.3.2. Przedsiębiorczość pozaekonomiczna 1.4. Przedsiębiorczość a gospodarka oparta na wiedzy i społeczeń- stwo informacyjne Ćwiczenia Bibliografia 15 15 18 26 27 35 41 43 44 Wprowadzenie Przedsiębiorczość to zjawisko wielowymiarowe, złożone, nieustannie ewoluujące, pozostające w kręgu zainteresowań wielu dyscyplin nauko- wych. Kontrowersje wzbudzają zarówno różnorodne podejścia do de- finicji przedsiębiorcy i przedsiębiorczości, jak i samej istoty przedsię- biorczości. Zdaniem S. Sudoła [2008, s. 20–21] przedsiębiorczość jest zjawiskiem o tak dużej złożoności, że nie jest możliwe sformułowanie jednej teorii przedsiębiorczości. Od początku dziejów gospodarowanie i rozwój cywilizacji były związane z przedsiębiorczością. Jednak zainteresowanie badaczy tą ka- tegorią nie było jednakowe. Na przeciwległych krańcach skali można postawić z jednej strony ekonomię klasyczną, która zupełnie pomijała to zagadnienie, zaś z drugiej – choćby poglądy J. Schumpetera, któ- ry uważał, że jest to główna siła napędowa gospodarki, motor wzrostu i rozwoju gospodarczego. Celem rozdziału jest zaprezentowanie podstawowych pojęć z zakresu przedsiębiorczości i wskazanie jej miejsca we współczesnej gospodarce. 1.1. Współczesne ujęcie przedsiębiorcy i przedsiębiorczości Pojęcie przedsiębiorczości wprowadził w XVIII w. francuski ekonomi- sta R. Cantillon, który nazwał „przedsiębiorcami” kupców wykorzy- stujących różnice pomiędzy ceną zakupu i sprzedaży towarów. Przed- siębiorczość określił jako umiejętność wykorzystywania szansy, by znaleźć produkt, który można „kupić tanio i sprzedać drogo” (teoria arbitrażu). R. Cantillon postrzega przedsiębiorcę jako osobę, która ponosi ry- zyko związane z niepewnością i w takich warunkach podejmuje de- cyzje; żyje z niepewnych dochodów (w odróżnieniu do pracowników, żyjących z dochodów pewnych); umie zachować się na rynku niezrów- noważonym i wykorzystać proces przywracania równowagi do osiąg- nięcia zysku. Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 15 Według J. B. Saya przedsiębiorczość polega na łączeniu czynników produkcji. Jeśli takie działanie jest wykonywane po raz pierwszy, to za- sługuje na miano przedsiębiorczości, natomiast jeśli staje się rutyną, wówczas przestaje być działaniem przedsiębiorczym. W tym ujęciu wi- dać korelację przedsiębiorczości z innowacyjnością. Według J. B. Saya przedsiębiorcy to przemysłowcy, rękodzielnicy, rolnicy i kupcy, czy- li osoby, które tworzą produkty dla własnego zysku, ponosząc jednak ryzyko. Jako pierwszy autor ten wskazał też na zasoby niematerialne (wiedza, talent), które determinują działania przedsiębiorcze. Duży wpływ na współczesne postrzeganie przedsiębiorcy oraz przedsiębiorczości miały teorie F. Knighta i J. Schumpetera. F. Knight akcentował rolę ryzyka w działalności przedsiębiorców. Jego zdaniem przedsiębiorca podejmuje decyzje o efektywnym sposobie realizacji celu, dokonuje wyboru celu do realizacji, krytycznie osądza w obliczu radykalnej niepewności. Jego działalność biznesowa przyjmuje bardziej formę ryzykownej gry niż skalkulowanych działań. Z kolei schumpete- rowska teoria „twórczej destrukcji” – w wyniku której powstają nowe kombinacje środków produkcji, nowe wyroby lub technologie, nowe rynki zbytu, pozyskiwane są nowe źródła zasobów lub wprowadzana jest nowa organizacja produkcji – kładzie nacisk na takie czynniki, jak innowacyjność, kreatywność i odkrywczość. Kolejnym badaczem, którego podejście można odnieść do współ- czesnych warunków funkcjonowania firm jest I. M. Kirzner. Podkre- śla on znaczenie „czujności” dotyczącej nowych, wartościowych celów i możliwych nowych dostępnych zasobów czy informacji. Przedsiębior- ca jest osobą równoważącą rynek poprzez dostrzeganie i wykorzysty- wanie szans pojawiających się w otoczeniu. W krótkim okresie przedsiębiorczość oznacza działania dostoso- wujące organizację do potrzeb otoczenia oraz produkcję wyrobów za- spokajającą te potrzeby. Natomiast w długim okresie działania przed- siębiorcze polegają na aplikacji innowacji, które determinują rozwój gospodarczy. I. M. Kirzner zwraca uwagę na zależność pomiędzy przed- siębiorczą „czujnością” a poziomem wiedzy. Szansa przedsiębiorczego zysku powstaje w wyniku nierównowagi w zasobach wiedzy poszcze- gólnych uczestników rynku. Generuje to możliwość zaistnienia oka- zji do wykorzystania przez tego, kto pierwszy ją zauważy, wprowadzi zmiany, innowacje i wytworzy nowy produkt. I. M. Kirzner postrzega rolę przedsiębiorcy w kształtowaniu równowagi w odmienny sposób niż J. Schumpeter. W wywiadzie dla „Austrian Economics Newsletter” tak mówi o postrzeganiu osoby i roli przedsiębiorcy: 16 JarosławRopęga dla Schumpetera przedsiębiorca był osobą przerywającą, wytrącającą z rów- nowagi. Łamie istniejący, równomiernie obracający się system. Paul Samuel- son przedstawił metaforę postrzegania świata przez Schumpetera. Porównał to do struny w skrzypcach. Szarpiesz ją, ona drga, w końcu uspokaja się. Po- wiedziałbym, że Schumpeter postrzegał przedsiębiorcę jako osobę, która szar- pie strunę z naprężonej pozycji, wytwarzając zmianę. Wszelkie wibracje są przypisane jego działaniu. Ja podkreśliłem inny aspekt zagadnienia. Przed- siębiorca generuje tendencję do przywrócenia równowagi systemu na nowym poziomie lub w nowej formie. Ale jest to przywrócenie, nie zakłócenie, spowo- dowane przez przedsiębiorcę [Kirzner 1997]. P. F. Drucker łączy przedsiębiorczość z innowacjami, które wprowa- dzają przedsiębiorcy. Innowacje według Druckera są specyficznym na- rzędziem przedsiębiorczości, które stwarza nowe szanse ekonomiczne z posiadanych zasobów. Zasoby nie istnieją dopóki, dopóty ludzie nie znajdą zastosowania dla czegoś, co występuje w przyrodzie i nie nada- dzą mu w ten sposób wartości ekonomicznej (np. wynalezienie sposo- bu wykorzystania pleśni penicylinowej). Innowacje nie muszą być tylko wynalazkami technicznymi lub materialnymi (jako przykład Drucker podaje „wynalezienie” sprzedaży ratalnej, która zrewolucjonizowała gospodarki świata). Mogą mieć również charakter społeczny. Dla Druckera najważniejsze jest stałe i regularne wprowadzanie zmian w organizacji. Autor używa pojęcia systematycznej innowacji, którą definiuje jako celowe i zorganizowane poszukiwanie zmian oraz systematyczne analizowanie okazji do społecznych lub gospodarczych innowacji, które taka zmiana może umożliwić [Drucker 1992, s. 44]. Fundamentalną kategorią w koncepcji Druckera jest więc okazja, która pojawia się, gdy systematycznie badamy obszary zmian. Źródła zmian mogą pojawić się zarówno wewnątrz organizacji, jak i w jej oto- czeniu (tab. 1.1). Tabela 1.1. Zmiany będące źródłem innowacji Źródła zmian wewnątrz organizacji Źródła zmian w otoczeniu organizacji 1. Nieoczekiwane powodzenie, niepowodzenie, zdarzenie zewnętrzne. 1. Zmiany demograficzne. 2. Zmiany w postrzeganiu, nastrojach, wartoś- 2. Niezgodność pomiędzy rzeczywistością a wyob- ciach. rażeniami o niej. 3. Innowacje wynikające z potrzeb procesu. 4. Zmiany w strukturze rynku lub przemysłu. 3. Zmiany w stanie wiedzy (nowa wiedza). Źródło: opracowanie własne na podstawie: Drucker [1992], s. 44. Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 17 Wymiar atry- butowy przed- siębiorczości to zespół cech składających się na osobo- wość przedsię- biorczą Współczesne postrzeganie przedsiębiorczości jest wielowymiarowe. Jako zjawisko ujawnia się w wielu obszarach życia społeczno-gospo- darczego, a jego obraz nie jest jednolity. W ujęciu interdyscyplinarnym przedsiębiorczość może być opisywana oraz wyjaśniana przy wykorzy- staniu dorobku ekonomii, zarządzania, socjologii i psychologii. W dal- szej części rozdziału zostaną przedstawione wymiary przedsiębiorczo- ści z perspektywy cech, zachowań i postaw przedsiębiorczych. 1.2. Wymiary przedsiębiorczości inicjatywa, twórczość, W literaturze tematu zjawisko przedsiębiorczości często jest przedsta- wiane w ujęciu procesowym i atrybutowym. Wymiar atrybutowy de- finiuje przedsiębiorczość poprzez zespół cech składających się na tzw. osobowość przedsiębiorczą, która pozwala przedsiębiorcy na podej- mowanie działań pozwalających mu osiągnąć zamierzony cel. Istnieje wiele klasyfikacji cech osoby przedsiębiorczej, jednak należy zauwa- żyć, że nie jest możliwe jednoznaczne nakreślenie modelu „typowe- go przedsiębiorcy”, gdyż w zależności od rodzaju i formy działalności czy warunków otoczenia cechy te mogą ułatwiać lub hamować efek- tywność podejmowanych działań [Piasecki 2001, s. 32]. M. Bratnicki [2002, s. 52] wymienia następujące cechy człowieka przedsiębiorczego: • • • skłonność do przewodzenia, • podejmowanie ryzyka, • tolerancja niepewności, • elastyczne myślenie i działanie, • umiejętne rozwiązywanie problemów, • potrzeba osiągnięć, • wyobraźnia, • wizja rozwojowa, • konsekwencja w realizacji celów, • dążenie do niezależności, • zdolność do uczenia się, • umiejętności społeczne. T. Piecuch [2010, s. 62] wskazuje kategorie cech i postaw ułatwiają- cych oraz utrudniających działania przedsiębiorcze (tab. 1.2). 18 JarosławRopęga Tabela 1.2. Cechy ułatwiające i utrudniające działania przedsiębiorcze Kategoria Cechy ułatwiające Cechy utrudniające Potrzeby psychiczne • tendencja do dominowania, • skłonność do posiadania, • dążenie do własności i autonomii, • orientacja na osiągnięcia • liczenie na opiekę i wsparcie innych, • uległość, • odrzucenie i izolacja Motywacja Decyzje Ryzyko Sukces i niepowodzenie Innowacyjność i twórczość Współpraca • tendencja do dominowania, • dążenie do własności i autonomii, • tendencja do powiększania stanu po- • różnego rodzaju lęki, • chęć utrzymania tego, co się posiada, a nie chęć pomnażania siadania, • orientacja na osiągnięcia i sukces • zdecydowanie, • konsekwencja, • decyzje adekwatne do sytuacji • trudności w podejmowaniu decyzji, • chwiejność, • „wyuczona bezradność” • traktowanie sytuacji ryzykownych jako wyzwania, szansy na sukces, • podejmowanie decyzji obciążonych ryzykiem • unikanie sytuacji i decyzji obciążo- nych ryzykiem • odporność psychiczna, • wysoki próg stresu i frustracji, • umiejętność działania w sytuacjach trudnych • brak odporności psychicznej, • niski próg stresu i frustracji • postawa pioniera, • zdolności twórcze, • intuicja • postawa zachowawcza, • konformizm, • brak zdolności twórczych • ekstrawersja, • zdolności przywódcze, • twórcze kierowanie, • zaufanie u ludzi, • umiejętność negocjacji i mobilizowa- nia innych • introwersja, • trudności w kontaktach i współpracy z innymi, • brak zdolności przywódczych Bariery • optymizm i aktywność, • znajomość siebie Temperament • sangwinik, • duża energia i zrównoważenie • lęki i obawy, • lenistwo, • pesymizm • melancholik Źródło: Piecuch [2010], s. 62. Według A. Koźmińskiego i W. Piotrowskiego [1997, s.  68–70] przedsiębiorca to osoba z mocno rozwiniętą potrzebą osiągnięć, dą- żąca do sukcesu na własny koszt i rachunek. To człowiek pracowi- ty, wytrwały i uparty w realizowaniu własnych zamierzeń, którego nie zrażają porażki, a wręcz działają na niego motywująco. Gotów Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 19 jest podejmować ryzyko, jednak zawsze skalkulowane. To „innowa- tor”, chociaż sam rzadko jest wynalazcą; sprawdza się jako promotor zmian. Jak widać z przytoczonych rozważań różnych autorów, katalog cech przedsiębiorczych jest otwarty. Można wyróżnić kilka wspólnych cech osobowości charakterystycznych dla przedsiębiorców (potrzeba osiąg- nięć, skłonność do ryzyka, poczucie kontroli), nie są one jednak wią- żące czy predysponujące do bycia przedsiębiorcą. T. Kraśnicka [2002, s. 592] formułuje trzy tezy dotyczące uwarunkowań osobowościowych związanych z działaniami przedsiębiorczymi: • działania przedsiębiorcze są efektem pewnej określonej konfiguracji czynników psychologicznych i osobowościowych, których zakumu- lowany wpływ leży u podstaw decyzji i działań przedsiębiorczych; • wpływ tak licznego zbioru czynników psychologicznych i osobo- wościowych sprawia, że osiągnięcie efektu kumulacji jest możliwe przy bardzo różnorodnych kombinacjach tych czynników; • zmienne psychologiczne, których nośnikiem jest osobowość czło- wieka, są tylko w części uwarunkowane genetycznie; brakuje dowo- dów na istnienie osobowości przedsiębiorczej, zmienne te bowiem można kształtować w procesie wychowania, socjalizacji i kształce- nia, jakim podlegają członkowie społeczeństwa. Przedsiębiorczość jako proces oznacza tworzenie i budowanie cze- goś nowego, zbiór sekwencyjnych zdarzeń prowadzących do powsta- nia efektu rynkowego. W tab. 1.3 przedstawiono podejścia wybranych autorów do przedsiębiorczości w ujęciu procesowym. Zaprezentowane charakterystyki wskazują na kluczowe kategorie występujące w ujęciu procesowym postrzegania przedsiębiorczości: 1) zdolność do wprowa- dzania innowacji, 2) umiejętność działania w warunkach niepewności oraz 3) dostrzeganie i wykorzystywanie szans pojawiających się w oto- czeniu. Przedsiębiorczość jest to pewna postawa wobec zarządzania, która prowadzi do wykorzystywania szans dzięki szeroko rozumianym istniejącym zasobom. Nie powinno się więc traktować przedsiębiorczości jako zjawiska, które się zdarza jednorazowo, lecz jako proces mający początek i po- szczególne fazy. Próba usystematyzowania przebiegu procesu przedsię- biorczego jest jednak szczególnie trudna z uwagi na to, iż jest on dy- namiczny, wyjątkowy, nieciągły, zmienny, inicjowany wolą jednostki. Zależy zatem od wielu zmiennych i posiada dużą wrażliwość na zmia- ny ich wartości. Analizując charakterystyki przedsiębiorczości w ujęciu procesowym prezentowane przez różnych autorów, można zauważyć, że na pierwszy plan wysuwa się identyfikacja i realizacja szans, okazji 20 JarosławRopęga Przedsiębior- czość jako proces to akt tworzenia, bu- dowania cze- goś nowego, mający na celu generowanie korzyści rynko- wych. Proces przed- siębiorczy obejmuje różne fazy, jednakże jest on bardzo dynamiczny, zmienny i nie- ciągły. Tabela 1.3. Przedsiębiorczość w ujęciu procesowym Autor J. Schumpeter J. A. Timmons Charakterystyka przedsiębiorczości Proces „kreatywnej destrukcji”, w którym stare produkty zastępuje się nowymi, kreującymi wartości dla klientów. Postawa wobec zarządzania, która prowadzi do wykorzystywania szans dzięki szeroko rozumianym istniejącym zasobom. P. F. Drucker Proces poszukiwania zmian, reagowania na nie i wykorzystywania ich jako okazji. R. Hisrich i M. P. Peters T. Kraśnicka J. Targalski N. Churchill D. F. Kuratko R. W. Griffin M. Bratnicki Proces tworzenia czegoś nowego i wartościowego przez poświęcenie czasu, świa- domość i akceptację różnych rodzajów ryzyka (finansowego, psychologicznego, społecznego), połączonego z oczekiwaniem nagrody finansowej i osobistej satys- fakcji. Proces tworzenia bogactwa, tworzenia przedsiębiorstwa, kreowania innowacji, wprowadzania zmian, tworzenia nowych miejsc pracy, tworzenia nowych warto- ści, wzrostu przedsiębiorstw (jak również wzrostu gospodarczego), a także wyko- rzystywania szans. Proces zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej, obejmujący m.in.: rozpoznanie szans i możliwości działania na rynku, opracowanie planu działalno- ści, zgromadzenie niezbędnych zasobów, założenie przedsiębiorstwa oraz zarzą- dzanie nim w kolejnych fazach jego rozwoju. Proces odkrywania i kształtowania możliwości dla stworzenia nowych wartości poprzez innowacje, pozyskanie potrzebnych zasobów i zarzadzanie procesem tworzenia wartości. Dynamiczny proces tworzenia wartości dodanej. Wartość ta jest tworzona przez jednostki, które akceptują ryzyko majątkowe, czasu i (lub) kariery związane z do- daniem wartości do jakiegoś produktu lub usługi. Wartość musi w jakiś sposób być dodana przez przedsiębiorcę przez zapewnienie i rozmieszczenie niezbęd- nych umiejętności i zasobów. Proces organizowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz podejmowa- nia związanego z nią ryzyka. Poszukiwanie ponadprzeciętnej efektywności (renty ekonomicznej) poprzez in- terpretowanie, ocenianie i działanie na podstawie informacji zawierających po- tencjał tworzenia wartości przydawanej (nowy rynek, nowa kombinacja zasobów itp.). Źródło: opracowanie własne na podstawie: Targalski [2006], s. 5–10; Bratnicki [2002], s. 30. czy inaczej sposobności, która w dalszych etapach prowadzi do stwo- rzenia nowego przedsięwzięcia. Jednym z pierwszych badaczy, którzy podjęli próbę ujęcia czynności prowadzących do podjęcia nowego przedsięwzięcia był W. B. Gartner, według którego tworzenie nowych przedsięwzięć oznacza łączenie do tej pory odrębnych działań w logiczną całość przynoszącą konkretne Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 21 wyniki [Gartner 1985]. W modelu wyodrębnione i analizowane są czte- ry wymiary: 1) jednostka, która się angażuje w proces (analiza pod kątem cech psy- chologicznych, takich jak potrzeba osiągnięć, skłonność do ryzyka), 2) otoczenie (sytuacja, w której jednostka się znajduje i która na nią wpływa – dostępność kapitału i innych zasobów, dostawcy itp.), 3) organizacja (rodzaj przedsięwzięcia), 4) proces (rodzaj podejmowanych akcji – akumulacja zasobów, pro- dukcja, budowanie organizacji). JEDNOSTKA OTOCZENIE ORGANIZACJA PROCES Rysunek 1.1. Model Gartnera Źródło: Gartner [1985], s. 696–706. Według Gartnera zaprezentowany model jest instrumentem umoż- liwiającym analizowanie zróżnicowanych ścieżek tworzenia nowych przedsięwzięć, pokazującym jednocześnie złożoność zjawiska i inter- akcji między poszczególnymi wymiarami modelu. W modelu S. A. Shane’a (rys. 1.2) proces przedsiębiorczy rozpoczy- na się od identyfikacji szans przedsiębiorczych, czyli sytuacji, kiedy za- soby mogą zostać na nowo połączone i wykorzystane w taki sposób, aby przynosiły zysk. Przedsiębiorczość jest tu rozumiana jako zależność między jednostką a szansą, jest procesem ukierunkowanym i przebie- gającym w pewnym określonym porządku, jednak nie musi on mieć charakteru liniowego. Proces identyfikacji szans jest indywidualny, przebiega w różny spo- sób w zależności od posiadanych informacji i przekonań. Dostęp do in- formacji kształtowany jest przez wiele czynników, takich jak doświad- czenia życiowe, sieci powiązań, edukacja oraz sposób poszukiwania informacji. Mając dostęp do tych samych informacji, nie każdy jest w sta- nie zidentyfikować pojawiające się szanse. Indywidualne cechy danej 22 JarosławRopęga zależność między jednostką a szansą, jest procesem ukierunkowanym i przebiegającym w pewnym określonym porządku, jednak nie musi on mieć charakteru liniowego. Odkrycie Odkrycie zasobów  projektowanie organizacji  strategia Wykorzystanie szansy Szanse przedsiębiorcze Wykonanie:  gromadzenie Otoczenie:  branża  makrootoczenie Indywidualne cechy:  czynniki psychologiczne  czynniki demograficzne Rysunek 1.2. Model Shane’a Źródło: Shane [2003], s. 11. Źródło: Shane [2003], s. 11. Proces identyfikacji szans jest indywidualny, przebiega w różny sposób w zależności od osoby wpływają na sposób identyfikowania i wdrażania szans. W tab. 1.4 posiadanych informacji i przekonań. Dostęp do informacji kształtowany jest przez wiele zostały przedstawione czynniki psychologiczne i demograficzne, które czynników, takich jak doświadczenia życiowe, sieci powiązań, edukacja oraz sposób według Shane’a mają wpływ na wykorzystanie szans przedsiębiorczych. poszukiwania informacji. Mając dostęp do tych samych informacji, nie każdy jest w stanie Kolejnym zobrazowaniem procesu przedsiębiorczego jest model zidentyfikować pojawiające się szanse. Indywidualne cechy danej osoby wpływają na sposób J.  Timmonsa, który wskazuje najważniejsze składowe tego procesu (rys. 1.3). Między elementami procesu przedsiębiorczego, tj. szansami, identyfikowania i wdrażania szans. W tab. 1.4 zostały przedstawione czynniki psychologiczne zasobami i zespołem, powinna zachodzić równowaga oraz wzajemne i demograficzne, które według Shane’a mają wpływ na wykorzystanie szans dopasowanie. W pierwszej kolejności przedsiębiorca musi rozpoznać przedsiębiorczych. na rynku szansę, która stanowi podstawę całego procesu. Jej dostrzeże- nie skłania do podjęcia działań, dzięki którym będzie możliwe jej wy- korzystanie. W tym celu przedsiębiorca tworzy zespół oraz pozyskuje niezbędne zasoby. Rys. 1.2. Model Shane’a 19 Szansa. Proces przedsiębiorczy zaczyna się od szansy. Rozpozna- nie szansy ma swoje źródła w kreatywności, która jest cechą łączącą przedsiębiorcę i jego zespół. Jednakże nie każdy dobry pomysł idzie w parze z unikalną szansą. Timmons i Spinelli podają, że na każde 100 pomysłów prezentowanych inwestorom – czy to w formie biznesplanu, czy ogólnej propozycji – mniej niż cztery otrzymują dofinansowanie. Ważną umiejętnością przedsiębiorcy i inwestora jest więc zdolność do szybkiego oszacowania potencjalnych efektów pomysłu oraz podjęcia decyzji, jak wiele czasu i środków temu poświęcić. Zasoby. Według Timmonsa i Spinelliego nie jest konieczne po- siadanie wszystkich koniecznych zasobów, zwłaszcza kapitału, aby Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 23 Tabela 1.4. Czynniki wpływające na wykorzystywanie szans przedsiębiorczych Czynniki demograficzne Czynniki psychologiczne Edukacja – posiadanie wiedzy i umiejętności, które pomagają w identyfikacji szans. Ekstrawertyczność. Doświadczenie zawodowe – bogatsze życie zawodowe skutku- je większą liczbą informacji potrzebnych do identyfikacji szans. Intuicja. Stan cywilny – osoby w związkach małżeńskich mają większą od- wagę do podjęcia ryzyka. Doświadczenia przedsiębiorcze – obserwacja innych przedsię- biorców (np. w rodzinie) uczy zachowań przedsiębiorczych. Wiek – starsze osoby posiadają większe zasoby informacji, jed- nak są mniej skłonne do podejmowania ryzyka. Potrzeba osiągnięć – osoby o rozbudo- wanej potrzebie osiągnięć są bardziej skłonne do wcielania w życie pojawia- jących się szans, są one bowiem zwią- zane ze zmierzeniem się z nowymi wy- zwaniami. Skłonność do ryzyka – gotowość do ponoszenia ryzyka lub działania w wa- runkach niepewności sprzyja realizacji szans. Cecha ta powiązana jest z tole- rancją sytuacji wieloznacznych i niejas- nych. Potrzeba niezależności – osoby przy- zwyczajone do samodzielnego podej- mowania działań częściej wykorzystu- ją okazje przedsiębiorcze. Pozycja społeczna – wyższy status społeczny zwiększa szanse na wdrożenie szans, osobom tym łatwiej jest przekonać do swoich pomysłów innych, a także posiadają one najczęściej liczne, war- tościowe kontakty. Kontrola – wewnętrzne przekonanie o możliwości wpływu na otoczenie, w którym się funkcjonuje, pomaga we wdrażaniu szans. Wiara we własne możliwości. Pewność siebie, optymizm, przekona- nie o racji swoich sądów pozwalają na eksploatację szans przedsiębiorczych. Źródło: opracowanie własne na podstawie: Shane [2003], s. 97–116. w przedsięwzięciu osiągnąć sukces. Pieniądze podążają za szansami o wysokim potencjale, wyobrażanymi i ukazywanymi przez silny ze- spół zarządzający. Autorzy przytaczają ideę bootstrappingu jako sposo- bu na zaistnienie przedsiębiorczych biznesów, dzięki której mogą stwo- rzyć znaczącą przewagę konkurencyjną. Bootstrapping jest filozofią działania przedsiębiorstwa – zwłaszcza w początkowych etapach roz- woju – która polega na korzystaniu z wewnętrznych źródeł finansowa- nia poprzez minimalizację kosztów i szybkie wprowadzenie produktu 24 JarosławRopęga Komunikacja Szansa Zasoby Biznesplan Luki Luki Zespół Zespół Kreatywność Niejednoznaczność Przywództwo Siły zewnętrzne Niepewność Kontekst rynku kapitałowego Kontekst rynku kapitałowego Założyciel Rysunek 1.3. Proces przedsiębiorczy Źródło: Timmons, Spinelli [2004], s. 110. Rys. 1.3. Proces przedsiębiorczy Źródło: Timmons, Spinelli [2004], s. 110. Między elementami procesu przedsiębiorczego, tj. szansami, zasobami i zespołem, powinna zachodzić równowaga oraz wzajemne dopasowanie. W pierwszej kolejności na rynek, aby przedsięwzięcie generowało przychody. W późniejszym przedsiębiorca musi rozpoznać na rynku szansę, która stanowi podstawę całego procesu. Jej etapie dochodzi dalsze doskonalenie produktu. Ważną zasadą jest od- dostrzeżenie skłania do podjęcia działań, dzięki którym będzie możliwe jej wykorzystanie. W powiednie zarządzanie cyklem kapitału obrotowego (krótki cykl ob- tym celu przedsiębiorca tworzy zespół oraz pozyskuje niezbędne zasoby. rotu należności przy maksymalnym wydłużaniu terminów płatności Szansa. Proces przedsiębiorczy zaczyna się od szansy. Rozpoznanie szansy ma swoje zobowiązań). Zespół. Nowe przedsięwzięcie wymaga przedsiębiorczego lidera, źródła w kreatywności, która jest cechą łączącą przedsiębiorcę i jego zespół. Jednakże nie który posiada takie osobiste cechy, jak: zdolność szybkiego uczenia się każdy dobry pomysł idzie w parze z unikalną szansą. Timmons i Spinelli podają, że na każde oraz uczenia innych, elastyczność, zdolność mierzenia się z przeciw- 100 pomysłów prezentowanych inwestorom – czy to w formie biznesplanu, czy ogólnej nościami, uczciwość i rzetelność. Umiejętność pozyskiwania innych propozycji – mniej niż cztery otrzymują dofinansowanie. Ważną umiejętnością kluczowych członków zespołu, a następnie jego budowanie jest jedną z najbardziej cenionych zdolności, jakich szukają inwestorzy. Przy two- rzeniu zespołu należy zwrócić uwagę na kwalifikacje zawodowe, moty- wację i zaangażowanie, samodzielność i umiejętność pracy w zespole oraz kreatywność. 21 Przedsiębiorczość.Zagadnieniaogólne 25 Proces przed- siębiorczy jest napędzany okazją, jest oparty na przedsiębior- czym liderze i przedsiębior- czym zespole, jest twórczy i oszczędzający zasoby, zależy od dopasowa- nia i równo- wagi między zasobami a po- trzebami, jest zintegrowany i holistyczny.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedsiębiorczość i zarządzanie w małej i średniej firmie. Teoria i praktyka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: