Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00394 007713 18432272 na godz. na dobę w sumie
Przedsiębiorczość lekarzy dentystów w kontekście relacji z pacjentami - ebook/pdf
Przedsiębiorczość lekarzy dentystów w kontekście relacji z pacjentami - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 409
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-192-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prowadzenie gabinetów stomatologicznych w Polsce jest związane z aktywnością lekarzy-dentystów. To oni stają się przedsiębiorcami, kończąc studia na wydziałach stomatologicznych. Mając przede wszystkim przygotowanie zawodowe (merytoryczne), stają przed złożonymi problemami zarządzania gabinetem oraz dostosowywania własnych działań do oczekiwań pacjentów oraz aktywności placówek konkurencyjnych. Uzasadnia to w pełni postawienie celu, jakim jest określenie profilu postawy przedsiębiorczej dentysty, a także określenie poza­ medycznych czynników wpływających na relacje lekarz dentysta – pacjent.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Bukowska-Piestrzyńska – Katedra Funkcjonowania Gospodarki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Henryk Mruk KOREKTA Jacek Lewandowski PROJEKT OKŁADKI Piotr Piestrzyński Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06225.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-901-8 ISBN (ebook) 978-83-7969-192-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp....................................................................................................................9 Rozdział I Przedsiębiorczość w kreowaniu przewagi konkurencyjnej ..............25 1. Konkurencyjność............................................................................................25 1.1. Wyzwania współczesnej gospodarki – zarys zagadnienia .....................25 1.2. Istota konkurencyjności..........................................................................33 1.3. Przewaga konkurencyjna........................................................................35 1.4. Konkurencyjność na rynku usług zdrowotnych .....................................45 1.4.1. Ekonomizacja działania podmiotów leczniczych........................45 1.4.2. Specyfikacja konkurencyjności na rynku usług zdrowotnych.....48 2. Przedsiębiorczość ...........................................................................................63 2.1. Przedsiębiorczość w literaturze – zarys zagadnienia..............................63 2.2. Współczesny wymiar przedsiębiorczości...............................................66 2.3. Pojęcie przedsiębiorcy – wybrane aspekty.............................................73 3. Reasumpcja ....................................................................................................80 Rozdział II Przedsiębiorcze postawy dentystów ................................................83 1. Motywy działania lekarzy dentystów.............................................................83 1.1. Powołanie – determinantą wyboru zawodu............................................83 1.2. Motywy podejmowanych działań – aspekt empiryczny.........................86 1.2.1. Charakterystyka grup badawczych..............................................86 1.2.2. Motywacje stomatologów i studentów – wynik badań................88 2. Umiejętności i kompetencje stomatologów....................................................95 2.1. Specyficzne cechy lekarzy .....................................................................95 2.2. Postawy przedsiębiorcze ......................................................................100 2.3. Intuicja w działaniach rynkowych........................................................104 3. Biznesowa rola dentysty w prywatnym gabinecie stomatologicznym.........107 3.1. Archetypowe role stomatologa.............................................................107 3.1.1. Dentysta jako przedsiębiorca.....................................................110 3.1.2. Dentysta jako menedżer.............................................................113 3.1.3. Dentysta jako przełożony ..........................................................121 3.2. Dentysta jako partner rynkowy ............................................................124 3.3. Umiejętności i kompetencje przedsiębiorcze – wyniki badań..............129 3.3.1. Samoocena lekarzy dentystów...................................................129 3.3.2. Samoocena studentów stomatologii ..........................................136 3.3.3. Kompetencje idealnego dentysty – perspektywa pacjenta, lekarza i studenta .............................................................................................138 4. Przedsiębiorczość rodzinna ..........................................................................142 4.1. Istota przedsiębiorstwa rodzinnego ......................................................142 6 4.2. Aspekt przedsiębiorczości rodzinnej w gabinetach stomatologicznych – wyniki badań .............................................................. 147 5.Reasumpcja................................................................................................... 151 Rozdział III Gabinet stomatologiczny jako podmiot na rynku usług .............. 153 1. Gabinet stomatologiczny podmiotem usługowym ...................................... 153 1.1. Istota usług........................................................................................... 153 1.2. Usługa medyczna................................................................................. 159 1.3. Jakość usług......................................................................................... 163 1.3.1. Cechy jakości usług .................................................................. 163 1.3.2. Jakość a satysfakcja .................................................................. 174 2. Gabinet jako organizacja ucząca się............................................................ 177 2.1. Innowacja jako instrument przedsiębiorczości.................................... 177 2.2. Wiedza w gabinecie stomatologicznym .............................................. 181 2.2.1. Zarządzanie wiedzą w gabinecie .............................................. 181 2.2.2. Dentysta jako pracownik wiedzy.............................................. 186 2.3. Wiedza w gabinecie – w świetle badań ............................................... 190 2.4. Wiedza akademicka a prowadzenie gabinetu ...................................... 192 3. Funkcjonowanie gabinetów na rynku – wyniki badań ................................ 195 3.1. Rynek działania badanych gabinetów stomatologicznych .................. 195 3.2. Źródła finansowania działalności ........................................................ 199 3.3. Mocne strony gabinetu ........................................................................ 201 3.4 Kontakty z dostawcami materiałów...................................................... 206 3.5. Outsourcing funkcji pomocniczych..................................................... 207 3.6. Zatrudnienie w gabinecie..................................................................... 209 3.7. Miejsce Internetu w gabinecie stomatologicznym............................... 211 4. Reasumpcja.................................................................................................. 216 Rozdział IV Budowanie relacji z klientami..................................................... 219 1. Orientacja na klienta.................................................................................... 219 2. Istota marketingu relacji .............................................................................. 226 2.1. Ewolucja marketingu – zarys zagadnienia .......................................... 226 2.2. Marketing relacji.................................................................................. 231 2.3. Marketing w usługach zdrowotnych.................................................... 239 3. Wybrane determinanty relacji ..................................................................... 242 3.1. Zaangażowanie .................................................................................... 242 3.2. Zaufanie............................................................................................... 247 3.3. Edukowanie pacjentów........................................................................ 253 3.4. Komunikacja z pacjentem ................................................................... 255 3.4.1. Komunikacja z pacjentem – rys teoretyczny ............................ 255 3.4.2. Komunikacja w gabinecie stomatologicznym – aspekt empiryczny ......................................................................................... 260 7 4. Marketing relacji w gabinetach – wyniki badań...........................................268 4.1. Pozamedyczne oczekiwania pacjentów................................................268 4.1.1. Charakterystyka badanej grupy .................................................268 4.1.2. Oczekiwania pacjentów.............................................................272 4.1.3. Oczekiwania pacjentów z perspektywy stomatologów .............276 4.2. Działania marketingowe gabinetów stomatologicznych ......................281 4.3. Poziomy relacji pacjent – lekarz dentysta ............................................291 5. Reasumpcja ..................................................................................................296 Rozdział V Postawa dentysty a działania z zakresu marketingu relacji w świetle badań ................................................................................................299 1. Opis badania.................................................................................................299 2. Charakterystyka grupy badawczej................................................................303 3. Zachowania rynkowe respondentów ............................................................307 4. Czynniki konkurencyjności gabinetu stomatologicznego ............................311 5. Samoocena umiejętności i postaw przedsiębiorczych badanych lekarzy dentystów .........................................................................................................317 5.1. Samoocena w zakresie umiejętności intrapersonalnych i interpersonalnych .....................................................................................317 5.2. Samoocena w zakresie postaw prorynkowych .....................................324 6. Wiedza akademicka a działalność rynkowa dentystów................................336 7. Reasumpcja ..................................................................................................338 Zakończenie .....................................................................................................343 Bibliografia.......................................................................................................357 Spis tabel ..........................................................................................................385 Spis wykresów..................................................................................................388 Spis rysunków ..................................................................................................388 Załącznik nr 1...................................................................................................389 Załącznik nr 2...................................................................................................403 WSTĘP … bo najciekawiej jest na styku dyscyplin naukowych G.W. Kołodko1 We współczesnej gospodarce stawianie dobra nabywcy w centrum uwagi jest ideą filozofii marketingu oraz kluczem do osiągnięcia przewagi konkurencyjnej przez podmiot rynkowy. Zgodnie z tradycyjną antyczną i średniowieczną deontologią lekarską2 – lekarz, jako rzemieślnik, zobowiązany był (i nadal jest) do profesjonalnego spełniania swoich obowiązków i stawiania dobra pacjenta na najwyższym miejscu3. Od kilkunastu lat – w literaturze przedmiotu i prakty- ce działania podmiotów usług medycznych – podejmowane są próby pogodze- nia tych dwóch punktów widzenia. Przywołując stanowisko K. Perechudy, można stwierdzić, że we współczesnym świecie coraz silniej obserwujemy uniwersalizację teorii, koncepcji, modeli, metod zarządzania i swoisty ich transfer między organizacjami4. Po dokonaniu odpowiedniej adaptacji, istnieje realna możliwość ich zastosowania do osiągania zadanych celów w organi- zacjach realizujących nie tylko biznesowe zadania (np. gabinetach stomato- logicznych). W pracy podjęto próbę holistycznego ujęcia funkcjonowania gabinetu stomato- logicznego5 jako uczestnika rynku, wykorzystującego w swoim działaniu współczesne zdobycze nauk ekonomicznych (ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorczości6, jako czynnika wpływającego na pozycję konkurencyjną 1 Kołodko G.W., Wędrujący świat, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 268. 2 Opierała się ona na pismach z Korpus hippocraticum pochodzących częściowo od samego Hipokratesa (ok. 460 – ok. 370), założyciela szkoły lekarskiej z Kos oraz na refleksji etycznej, pochodzącej głównie od stoików. 3 Mirkiewicz J., Miłość jest najważniejszym lekarstwem – spagiryka, czyli początki nowożytnej farmakologii, w: Płonka-Syroka B. (red.), Relacje lekarz – pacjent w aspekcie społecznym, histo- rycznym i kulturowym, „Studia z dziejów kultury medycznej”, Katedra Etnologii i antropologii kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005, s. 102. 4 Perechuda K., Dyfuzja wiedzy jawnej i niejawnej jako instrument sieciowego zarządzania gminą, „Współczesne Zarządzanie”, 2006 nr 2, s. 5 i nast. 5 Stomatologia zajmuje się oceną, rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób, zaburzeń i schorzeń jamy ustnej lub obszaru twarzowo-czaszkowego. Ten aspekt funkcjonowania gabinetu nie będzie przedmiotem rozważań niniejszej pracy – uwaga zostanie skoncentrowana na roli gabinetu, jako uczestnika wymiany rynkowej. 6 Problematyka przedsiębiorczości w systemie ochrony zdrowia podejmowana jest przede wszystkim w literaturze amerykańskiej (por. Philips F.S., Garman A.N., Bariers to entrepreneurship in healthcare organizations, „Journal of Health and Human Services Administration”, 2006 vol. 28, nr 4, s. 472 i nast.), ale również w europejskiej (por. Saltman R.B., Busse R., Balancing regulation and entrepreneurialism In Europe’s Health sektor: theory and practice, w: Saltman R.B., Busse R., 10 podmiotu). Konieczne jest podkreślenie, że – dla opisania funkcjonowania gabi- netu stomatologicznego na rynku – wykorzystano przede wszystkim tzw. alter- natywne teorie przedsiębiorstwa7 (np. nurt behawioralny8, teorię biologiczną – z imperatywem ciągłego uczenia się, teorię biznesu P.F. Druckera, rdzeń umiejętności wg C.K. Prahalda) oraz nauki o zarządzaniu (których siłą jest różnorodność9, umożliwiająca wszechstronną diagnozę działań podmiotu). Proponowane ujęcie jest oryginalną pracą badawczą (w Polsce tego typu badania nie były prowadzone), pozwalającą uzyskać wiedzę na temat proryn- kowych działań podejmowanych przez lekarzy dentystów10, ze szczególnym uwzględnieniem roli marketingu relacji11 w praktyce polskich gabinetów stomatologicznych. Wpisuje się w pragmatyczny charakter nauk o zarządzaniu, wzbogacając ich dorobek teoretyczny; przedstawia bowiem wiedzę o charak- terze deskryptywnym i normatywnym, pozwalając na sformułowanie rekomen- dacji dla praktyki organizatorskiej (w ujęciu sektorowym). Konkurencja jest immanentną cechą gospodarki rynkowej; mechanizmem niejako wymuszającym reorientację zachowań podmiotów rynkowych nie tylko Mossialos E. (red.), Regulating Entrepreneurial Behavior In European Health Care Systems, European Observatory on Health Care Systems Series, Open University Press, Buckingham, Philadelphia 2002). W ostatnich latach zagadnieniami wprowadzania do systemu ochrony zdrowia mechanizmów rynkowych zajmują się również polscy autorzy m. in.: J. Leowski, I. Rudawska, A. Frączkiewicz-Wronka, J. Suchecka, H. Mruk, B. Nogalski, E. Nojszewska, K. Rogoziński. 7 Teorie alternatywne przedsiębiorstwa to konceptualizacje, wychodzące z innych niż model przedsiębiorstwa w ekonomii neoklasycznej założeń początkowych i wprowadzające inne zmienne uznane za istotne. Szerzej na ten temat pisze: Gruszecki T., Współczesne teorie przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002. 8 Nurt behawioralny kwestionuje istnienie jednego celu przedsiębiorstwa, wskazując na „wiązkę celów” (w pracy: realizacja w prywatnym gabinecie stomatologicznym i celu medycznego i ekono- micznego). Por. Cyert R.M., March J.G., A Behavioural Theory of Firm, Blackwell Business, Cambridge 1992. 9 W pracy do przedstawienia sylwetki lekarza dentysty jako przedsiębiorcy, wykorzystano – prezen- towane w literaturze z zakresu zarządzania – następujące perspektywy: - - - Por. Piasecki B., Przedsiębiorczość i mała firma: teoria i praktyka, Wydawnictwo UŁ, Łódź 1998. 10 Od 01.05.2004 tytuł zawodowy „lekarza stomatologa” został zastąpiony tytułem „lekarza dentysty” (zgodnie z przepisami Dyrektywy 2005/36/WE w odniesieniu do Polski). Zgodnie z Usta- wą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 113, poz. 658) do 2012r. tytuł lekarza dentysty uzyskiwany był po ukończeniu 5-let- nich studiów, odbyciu stażu podyplomowego i zdaniu Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Pań- stwowego (LDEP). Od 2013r. LDEP został zastąpiony Lekarsko-Dentystycznym Egzaminem Końcowym – LDEK (art. 5. ustawy). W pracy terminy: stomatolog, dentysta, lekarz stomatolog czy lekarz dentysta będą używane zamiennie; a także student stomatologii i student kierunku lekarsko-dentystycznego. 11 Płaszczyzna ta jest w zarysie pokazywana z punktu widzenia deontologii i etyki lekarskiej, a roz- ważania zawarte w pracy koncentrują się na pozamedycznych aspektach relacji. funkcjonalny opis działań przedsiębiorczych, indywidualne cechy osoby przedsiębiorcy, sposoby zachowania przedsiębiorcy. 11 w kierunku większego wykorzystania możliwości kapitału ludzkiego, wiedzy i innowacji, ale również maksymalizacji wartości dla klienta, zwiększania adaptacyjności i nastawienia na wykorzystywania szans (a więc w kierunku działań przedsiębiorczych). Z badań I.K. Hejduk i in.12 wynika, że w budowaniu trwałej przewagi konkurencyjnej w nowoczesnym przedsiębiorstwie – przedsię- biorczość, jako jeden z trzech (obok wiedzy i innowacji) kluczowych czynników, odgrywa istotną rolę. Można powiedzieć, że przedsiębiorczość stała się warunkiem sine qua non konkurencyjności, czy jak twierdzi I.M. Kirzner: „Przedsiębiorczość i konkurencyjność są dwiema stronami tego samego zjawiska. Działalność przedsiębiorcza zawsze jest konkurencyjna, a działalność konkurencyjna zawsze jest przedsiębiorcza.”13 W pracy przyjęto za T. Listwa- nem, że przedsiębiorcze działanie to takie, które „związane jest przede wszystkim z inicjowaniem projektów, twórczym rozwiązywaniem problemów, tworzeniem i wykorzystywaniem okazji oraz elastycznym dostosowaniem się do warunków otoczenia”14. Pojęcie przedsiębiorcy jest kategorią par excellance ekonomiczną – przedsiębiorca wynajduje lukę na rynku i powołuje przed- siębiorstwo do życia (funkcja pierwotna). Ta sama osoba może zajmować się prowadzeniem działalności podmiotu na rynku (funkcja wtórna), koordynując zasoby, odkrywając nowe (lub inne) sposoby działania, tak aby osiągać satysfakcjonujący poziom efektów. W gabinetach stomatologicznych obie funkcje najczęściej są pełnione przez jedną osobę – lekarza dentystę, z tego względu w pracy zastosowano kompleksowe podejście: skupiono się zarówno na intencjach przedsiębiorczych, jak i determinantach późniejszych decyzji oraz kierunkach podejmowanych działań w gabinetach stomatologicznych przez lekarzy dentystów w kontekście zmian zachodzących na rynku tych usług. Podejście to wynika z przyjęcia prymatu zasady personalizmu, zgodnie z którą działa/podejmuje decyzje człowiek – lekarz dentysta, a nie gabinet stomatolo- giczny – podmiot rynku (jest ono zgodne z teorią mikro-mikro Lebensteina15). Badania nad motywacjami do podjęcia działalności zarobkowej we własnym gabinecie przez lekarzy dentystów skupiono na ich cechach osobniczych, postawach i umiejętnościach, doświadczeniu zawodowym oraz tradycji rodzin- nej16. Natomiast na poziomie organizacji (gabinetu stomatologicznego) skupiono się na obszarach związanych z racjonalizacją działań w świetle oczekiwań pacjentów – przede wszystkim aspektach związanych z jakością 12 Hejduk I.K., Grudzewski W.M., Sankowska A., Wańtuchowicz M., W kierunku zarządzania drugiej generacji – model diamentu czterech paradygmatów współczesnego przedsiębiorstwa, „E-mentor” 2010, nr 1(33), s. 39, www.e-mentor.edu.pl/czasopismo. 13 Kirzner I.M., Konkurencja i przedsiębiorczość, Fijorr Publishing, Warszawa 2010, s. 94. 14 Oleksyn T., Zarządzanie kompetencjami. Teoria i praktyka, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006, s. 64. 15 Por. Leibenstein H., Poza schematem „homo oeconomicus”, PWN, Warszawa 1988. 16 Por. Evans D.S., Leighton L.S., Some empirical aspects of entrepreneurship, “American Economic Review”, 1989, vol. 79, nr 3, s. 519 i nast. 12 obsługi (w tym postawach personelu wobec pacjentów, biznesowej wiedzy lekarzy dentystów, czynnikach materializacji usług), która wpływa na kreowa- nie i wzmacnianie relacji na płaszczyźnie lekarz dentysta – pacjent. R.B. Saltman, R. Busse i E. Mossialos17 postulują, aby w systemie ochrony zdrowia (w tym m. in. w stomatologii18) były stosowane zasady przedsiębior- czości. Pobudzanie przedsiębiorczości (rozumianej jako uruchamianie działal- ności zarobkowej) wśród lekarzy dentystów odbywa się niemal samoistnie – wielu młodych ludzi, wybierając kierunek studiów, ma w perspektywie otwar- cie własnego gabinetu po zakończeniu studiów. Większe wyzwanie stanowi propagowanie działań przedsiębiorczych (a nie administracyjnych) w trakcie życia rynkowego gabinetu, które wpływają na pozycję konkurencyjną podmiotu. Zmiany zachodzące w usługach stomatologicznych w Polsce m. in. wzrost liczby lekarzy dentystów, rosnące wymagania pacjentów, relatywnie malejący zasób środków finansowych płynących z NFZ do gabinetów (a w konsekwencji konieczność zabiegania o pacjentów, którzy z własnych środków opłacą wizytę), wymagają od lekarzy dentystów zmian w prowadzeniu gabinetów, jako przedsiębiorstw zarobkowych (aktywności rynkowej innej, niż realizowana jeszcze kilka lat temu). W pracy przyjęto, że lekarz dentysta19, prezentujący postawę przedsiębiorczą, będzie mógł budować pozycję konkurencyjną swojego gabinetu również dzięki wykorzystaniu jednego z niematerialnych aktywów swojego podmiotu – relacji z pacjentami. Przyjęte założenie jest zgodne z prezentowanym w literaturze przedmiotu przekonaniem20, że efektywność i pozycja rynkowa współczesnych podmiotów gospodarczych przestała wynikać jedynie z wielkości zgromadzo- nych zasobów rzeczowych i finansowych; a jej źródłem stał się również sposób 17 Saltman R.B., Busse R., Mossialos E. (red.), Regulating … op. cit. 18 W warunkach polskich podjęcie wątku przedsiębiorczości w obszarze usług stomatologicznych jest uzasadnione znacznym udziałem świadczeń stomatologicznych. 19 W świetle Ustawy z dania 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 i nr 239, poz. 1593) głównie mikroprzedsiębiorca, w niewielu przypadkach – mały przedsiębiorca. 20 Por. Rudawska E., Znaczenie relacji z klientami w procesie kształtowania wartości przedsiębiorstwa, Uniwersytet Szczeciński, Rozprawy i Studia t.(DCCXC) 716, Szczecin 2008, s. 8. sektora prywatnego w oferowaniu 13 wykorzystywania zasobów niematerialnych21 (tj. m. in. zgromadzonej i rozwija- nej wiedzy, umiejętności i kompetencji pracowników, relacji z klientami22). W literaturze można również znaleźć wątpliwości co do tego, czy lekarzy dentystów można uznać za przedsiębiorców w tradycyjnym sensie tego pojęcia; na ich potwierdzenie R. Levin przedstawia następujące argumenty:23 - lekarze nie podejmują ryzyka, a ich działalność rynkowa dużo rzadziej koń- czy się porażką rynkową, niż podmiotów innych branż, - lekarze mają określoną, jasno sprecyzowaną ofertę i nie prowadzą własnych badań nad jej rozszerzeniem, - gabinety mają ograniczony potencjał wzrostu. Przeciwstawiając się tym argumentom, można wskazać, że choć ryzyko jest mniejsze, niż w innych branżach, to jednak jest. Gabinet stomatologiczny działa w warunkach niepewności (np. lekarz dentysta konkuruje nie tylko z gabinet- tami, które odpłatnie świadczą usługi stomatologiczne, ale również tymi, które mają podpisany kontrakt z NFZ) i stomatolog adaptuje się do otoczenia, by osiągnąć zadowalające rezultaty. Niepewność co do efektów prowadzonej dzia- łalności jest związana również ze zmianami w polityce zdrowotnej państwa (i zmniejszeniem zakresu finansowania usług stomatologicznych ze środków publicznych), utraty płynności finansowej w sytuacji przeinwestowania lub pro- blemów z realizacją kontraktu z NFZ; niemożności skutecznego konkurowania wobec zmian zachodzących na rynku (np. w zakresie liczby gabinetów, które działają w pobliżu; czy rosnącej aktywności rynkowej innych podmiotów). Odnosząc się do kolejnego argumentu R. Levina, można się zgodzić, że oferta gabinetów stomatologicznych rzeczywiście nie jest autorskim pomysłem leka- rza dentysty (gdyż wykonuje on świadczenia, do realizacji których przygotował się w toku studiów czy specjalizacji). Jednak uwzględniając tempo zmian w za- kresie unowocześniania metod leczenia i materiałów, które lekarze wykorzys- tują, trudno powiedzieć, że oferta usług np. sprzed 5 lat jest w każdym względzie tożsama z dzisiejszą (dentyści podnoszą swoje kwalifikacje, by poprawiać technikę pracy, poznawać nowe metody leczenia, używać lepszych 21 Jako pierwsi na istotne znaczenie zasobów niematerialnych przedsiębiorstwa w kształtowaniu jego pozycji i wartości rynkowej zwrócili uwagę ekonomiści prezentujący zasobową teorię przedsiębiorstwa m. in.: J. Barney, G. Day, C. Prahald, G. Hamel i in. W polskiej literaturze przedmiotu problematykę wpływu rynkową przedsiębiorstwa podejmują m. in.: A. Herman, M. Dobija, I. Sobańska, M. Marcinkowska, R. Borowiecki, G.K. Świderska. 22 G. Hooley, J. Sanders, N. Percy do zasobów niematerialnych zaliczyli m. in. zasoby marketingowe, a więc również relacje z klientami. Por. Hooley G., Saunders J., Piercy N., Marketing Strategy Competitive Positioning., Prentice Hall 1998, s. 105. 23 Levin R., Is the dentist an entrepreneur? „Journal of American Dental Association”, 2004, vol. 135, nr 12, s. 1733 i nast. czynników niematerialnych na wartość 14 materiałów itp.). Oferta ulega ewolucyjnym zmianom i to dentyści są głównymi kreatorami tych zmian w gabinecie (tak na poziomie medycznym, jak i zwią- zanym z prowadzeniem gabinetu, jako przedsiębiorstwa zarobkowego). Ostatni z wymienionych argumentów można skonfrontować z faktem, iż wartość rynkowa gabinetu „na starcie” i tego samego po 10-ciu latach jest inna choćby dzięki reputacji, którą w tym czasie sobie wyrobił. Niektórzy dentyści otwierają kolejne gabinety (również w innych miastach) i zatrudniają w nich innych lekarzy (którzy będą pracować na powiększanie dochodów nie tylko swoich, ale również dentysty-pracodawcy). Jeszcze inni stawiają na turystykę medyczną i np. obsługują pacjentów z Irlandii. Przedstawione uwarunkowania, przema- wiające za tym, że lekarza dentystę można nazwać przedsiębiorcą, nie wyczerpują listy argumentów, ale stanowią asumpt do tego, by pokazać szersze spektrum postaw rynkowych stomatologów i przyjąć, że lekarzy dentystów można uznać za przedsiębiorców. CELE PRACY instytucjonalną (organizacja), Współczesna koncepcja przedsiębiorczości jest wielowymiarowa i – jak podaje T. Kraśnicka – obejmuje kilka płaszczyzn24: - ekonomiczną (kryterium efektywności), - podmiotową (przedsiębiorca), - edukacyjną (kształcenie), - - otoczenia (otoczenie), - procesową (realizowane procesy), - psychologiczną (psychologiczne czynniki przedsiębiorczości), - osobową (cechy osobowe, wpływające na działania przedsiębiorcze), - kulturową (ideologie, wartości i normy kulturowe oraz rytuały). Ponieważ próba zajęcia się problematyką przedsiębiorczości w usługach stomatologicznych w wymiarze stricte ekonomicznym (tj. podjęcia badań w obszarze efektywności funkcjonowania gabinetów stomatologicznych) zakończyła się niepowodzeniem (podstawową barierą była niechęć dentystów do – nawet anonimowego – przedstawienia wyników finansowych prowadzonej działalności25), to uwagę skoncentrowano na wymiarze: podmiotowym 24 Kraśnicka T., Koncepcja rozwoju przedsiębiorczości ekonomicznej i pozaekonomicznej, Wyd. Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2002, s. 79 i nast. 25 Ze względu na brak dostępu do wyników finansowych gabinetów stomatologicznych niemożni- wym stało się oszacowanie efektywności ich działań, stąd konieczność przyjęcia, jako bezsprzecz- 15 (rozdział II i V), edukacyjnym (rozdział III i V), instytucjonalnym (rozdział III i IV), osobowym (rozdział II i V), otoczenia (rozdział III) przedsiębiorczości. Ponadto problem przedsiębiorczości został zbadany w kontekście powiązań pomiędzy sylwetką lekarza dentysty (wyrażoną prezentowanym stylem przywództwa powiązanym z postawą przedsiębiorczą) a stosowanymi w gabi- necie działaniami z zakresu marketingu relacji (rozdział V). Pozwoliło to na pokazanie, że działania stomatologów w prywatnych gabinetach stomatolo- gicznych wpisują się w koncepcję przedsiębiorczości sensu largo. Temat został podjęty z myślą zarówno o efektach teoretycznych, jak i praktycznych. Praca ma charakter poznawczy – intencją autorki było pokaza- nie szerokiego spektrum zagadnień związanych z przedsiębiorczością na rynku usług stomatologicznych. Jej celem jest określenie profilu postawy przedsię- biorczej26 dentysty (tak praktykującego lekarza, jak i studenta kierunku lekarsko-dentystycznego) i jego intencji przedsiębiorczych oraz określenie pozamedycznych czynników wpływających na relacje lekarz dentysta – pacjent. Cele szczegółowe zostały określone następująco: - zidentyfikowanie przedsiębiorczej postawy lekarza dentysty w świetle do- robku autorów zajmujących się teorią przedsiębiorczości (od R. Cantillona po P.F. Druckera); - określenie skali przedsiębiorczości jawnej wśród lekarzy dentystów (wraz z charakterystyką rynku, na którym działają) i ukrytej – wśród studentów kierunku lekarsko-dentystycznego; nego założenia – funkcjonującego od lat w literaturze, że usatysfakcjonowany nabywca (tu: pacjent), staje się lojalnym partnerem biznesowym podmiotu rynkowego (tu: gabinetu stomatologicznego) i źródłem długookresowych strumieni gotówkowych oraz jego ambasadorem, a w konsekwencji przyczynia się do utrzymywania lub poprawiania rentowności podmiotu i jego pozycji konkurencyj- nej. Dlatego pokazanie, że w gabinetach stomatologicznych są realizowane idee marketingu relacji (np. poprzez stosowanie narzędzi prorynkowego oddziaływania zgodnego z oczekiwaniami pacjent- tów) można utożsamić z poprawianiem jego konkurencyjności, zgodnie ze spostrzeżeniem P. Doyle’a, że bez wartości dla klientów nie ma wartości dla właścicieli podmiotu. Por. Doyle P., Marketing wartości, Felberg SJA, Warszawa 2003, s. 28. 26 Przyjęto, że postawa przedsiębiorcza obejmuje zespół pewnych skłonności organizacyjnych czło- wieka, przejawiających się w działaniach zmierzających do zapewnienia – w miarę – racjonalnej i efektywnej koordynacji zasobów podmiotu, w dążeniu do uzyskiwania wymiernych korzyści, pozwalających nie tylko na bieżące funkcjonowanie, ale również tworzenie podstaw do dalszego rozwoju. Jest indywidualną cechą ludzkiej osobowości, wyróżniającej się innowacyjnością, umiejętnością dostrzegania uwarunkowań i związków zachodzących między zjawiskami gospodar- czymi, zdolnością do organizowania działalności usługowej i dążenia do odmienności w porówna- niu z tym, co robią inni. Por. Walczak W., Miary i kryteria oceny przedsiębiorczości, “Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa”, 2010 nr 3, s. 5 i nast. 16 - określenie uwarunkowań i skali przedsiębiorczości rodzinnej wśród lekarzy dentystów i odpowiedź na pytanie: czy uwarunkowania rodzinne (rodzic/ opiekun jest z zawodu stomatologiem) wzmacniają intencje przedsiębiorcze studentów stomatologii?; - identyfikacja prorynkowych cech gabinetu stomatologicznego w oczach pacjentów, dentystów i studentów kierunku lekarsko-dentystycznego w uję- ciu normatywnym i pozytywnym; - analiza determinantów wyboru usługodawcy przez pacjentów i określenie oczekiwań pacjentów w zakresie pozamedycznych parametrów usługi stomatologicznej oraz porównanie ich z wiedzą lekarzy dentystów i stu- dentów stomatologii na ten temat; - przedstawienie działań marketingowych podejmowanych przez lekarzy dentystów, ze szczególnym uwzględnieniem idei marketingu relacji w gabi- necie stomatologicznym (scharakteryzowane zostaną główne determinanty relacji oraz jej mierniki – wskaźnik retencji, utraty klientów i skłonności do rekomendacji). W pracy podjęto próbę weryfikacji hipotezy mówiącej, że postawy lekarzy dentystów w miejscu pracy – prywatnym gabinecie stomatologicznym wpływa- ją na podejmowane przez nich działania prorynkowe i w efekcie na kształtowa- nie relacji z klientami (w szczególności z pacjentami). Ponadto przyjęto następujące hipotezy cząstkowe: - dentyści prezentujący sylwetkę przywództwa transformacyjnego, działają bardziej prorynkowo, niż ci o sylwetce transakcyjnej, mieszanej czy leseferystycznej, - wśród motywów wyboru zawodu lekarza dentysty dominuje chęć pomocy innym nad względami ekonomicznymi, - osoby wykonujące zawód lekarza dentysty – oprócz specyficznych cech dla danego zawodu – mają rozwinięte umiejętności interpersonalne, umożliwia- jące nawiązywanie relacji z klientami gabinetu; - trwałe relacje z pacjentami są postrzegane przez dentystów, jako podsta- wowy czynnik konkurencyjności gabinetów; - wśród dentystów (lekarzy i studentów) istnieje duże (powyżej 50 bada- nych) zapotrzebowanie na wiedzę z zakresu biznesowego funkcjonowania gabinetów. Nakreślony obszar badawczy wynika z chęci przedstawienia możliwie szerokie- go spektrum zagadnień związanych z orientacją rynkową gabinetu stomatolo- gicznego. Zainteresowania naukowe powyższymi polami badawczymi mieszczą 17 się w kanonie nauk o przedsiębiorczości i marketingu relacji, ale praca ma charakter interdyscyplinarny, gdyż podejmuje tematy będące w obszarze zainte- resowania nauk o zarządzaniu, deontologii lekarskiej, ekonomii behawioralnej, nauk psychologicznych i socjologii. Zaprezentowane wyniki badań wszech- stronnie charakteryzują rynek usług stomatologicznych w Polsce. Są pierwszy- mi, które łączą problematykę przedsiębiorczej postawy lekarza dentysty z mar- ketingiem relacji. METODYKA I PRZEDMIOT PRZEPROWADZONYCH BADAŃ Praca została przygotowana z myślą zarówno o korzyściach naukowych, jak i praktycznych27, dlatego rozważania teoretyczne i materiał empiryczny wzajemnie się przenikają i uzupełniają – w rozdziałach II, III i IV analiza literatury przedmiotu jest ilustrowana wynikami badań własnych. METODYKA I PRZEDMIOT STUDIÓW LITERATUROWYCH W ramach desk research dokonano przeglądu literatury kilkuset pozycji (polsko- i anglojęzycznych artykułów i opracowań książkowych) z zakresu przedsiębiorczości i jej uwarunkowań jako czynnika konkurencyjności; obsługi nabywcy podmiotu usługowego jako czynnika wpływającego na satysfakcję i lojalność klientów; a także problematyki długookresowych i trwałych więzi z nabywcami (w świetle marketingu relacji). Pozwoliło to na: - nakreślenie specyfiki konkurencyjności w opiece zdrowotnej; - przedstawienie roli przedsiębiorczości w budowaniu konkurencyjności współczesnych podmiotów rynkowych; a także wskazanie determinantów przedsiębiorczości istotnych z punktu widzenia gabinetu stomatologicznego typu profit; - zaprezentowanie typologii pojęcia przedsiębiorca (wraz z determinantami postawy przedsiębiorczej) wg wybranych badaczy nurtu przedsiębiorczości w gospodarce i wskazanie ich powiązań z sylwetką współczesnego lekarza dentysty; - zaprezentowanie archetypowych ról dentysty w prywatnym gabinecie stomatologicznym, co umożliwiło pokazanie szerokiego spektrum zacho- wań lekarzy dentystów w prowadzeniu gabinetu, jako przedsiębiorstwa zarobkującego; 27 Jako metodę badawczą przyjęto podejście empiryczne (zwłaszcza behawiorystyczne). Pozwoliło to na określenie, co lekarze dentyści rzeczywiście robią i sformułowanie wniosków, jakie działania – w świetle marketingu relacji – powinni podejmować. 18 - zarysowanie problematyki organizacji innowacyjnej i uczącej się, które wraz z przedsiębiorczością, są czynnikami wpływającymi na przewagę konkurencyjną gabinetu stomatologicznego; - przedstawienie istoty orientacji na klienta oraz uwarunkowań i kluczowych czynników marketingu relacji w usługach stomatologicznych. Ważnym elementem pracy są rozważania porządkujące sferę terminologiczną istotną dla podjętej tematyki. METODYKA I PRZEDMIOT BADAŃ EMPIRYCZNYCH Materiał empiryczny wykorzystany w pracy pochodzi przede wszystkim ze źródeł pierwotnych – w celu przygotowania rozprawy zostały zrealizowane ba- dania ilościowe i jakościowe. Były one prowadzone głównie z wykorzystaniem kwestionariuszy ankiet, a także techniką wywiadu (badania pilotażowe) i obser- wacji. Otrzymany materiał został poddany analizie za pomocą standardowych narzędzi statystyki opisowej; zastosowano także podejście intepretatywne. Trzon pracy stanowią wyniki czterech badań pierwotnych. Pierwszym objęto lekarzy dentystów28 (ilekroć będą odwołania do wyników tego badania w pracy, będzie ono oznaczone, jako „badanie I”) i przeprowadzono je w okresie maj – wrzesień 2011 r. Dobór próby do badania był losowy, zdeterminowany dostępnością bazy adresowej gabinetów stomatologicznych z województw za- chodniopomorskiego, pomorskiego, mazowieckiego, małopolskiego, śląskiego i łódzkiego (nie zakładano zapewnienia reprezentatywności terytorialnej próby). Ankieta pocztowa, licząca 43 pytania (z opcją pojedynczego lub wielokrotnego wyboru i pytania zamknięte skategoryzowane), została rozesłana do 700 lekarzy dentystów. Zwrot uzyskano od 192 ankietowanych, 169 kwestionariuszy ankiet było kompletnych (24,1 wysłanych) i to one posłużyły do dalszej analizy. Badanie dotyczyło przede wszystkim następujących zagadnień: - wiedza dentysty na temat (najbliższego) rynku działania, 28 Zgodnie z art. 5.1 Ustawy o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z 28 kwietnia 2011 r. (Dz. U. nr 113, poz. 658 z 2011 r. z późn. zm.) ORL przyznaje prawo do wykonywania zawodu lekarza dentysty osobie, która: 1) jest obywatelem polskim lub obywatelem innego niż RP państwa członkowskiego UE, 2) posiada: dyplom lekarza dentysty wydany przez polską szkołę wyższą, potwierdzający ukończenie co najmniej pięcioletnich studiów na kierunku lekarsko- dentystycznym, obejmujących co najmniej dwusemestralne praktyczne nauczanie na 5. roku studiów lub spełnia warunki określone w ust. 2 punkty b-d; 3) posiada pełna zdolność do czynności prawnych; 4) posiada tan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu lekarza dentysty; 5) wykazuje nienaganną postawę etyczną; 6) odbyła staż podyplomowy lub uzyskała uznanie stażu podyplomowego odbytego poza terytorium RP za równoważny ze stażem podyplomowym odbytym w RP; 7) przedstawi świadectwo złożenia z wynikiem pozytywnym Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Końcowego (w języku polskim lub w języku, w jakim są prowadzone w polskich uczelniach medycznych studia na kierunku lekarsko-dentystycznym, jeżeli ukończyła studia w tym języku) lub Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Państwowego. 19 - postawy przedsiębiorcze dentystów, - wiedza lekarzy dentystów na temat decyzji zakupowych pacjentów29, - stosowanie działań marketingowych w gabinecie, - problematyka firmy rodzinnej, - kontakty z dostawcami, - outsourcing usług pomocniczych, - zarządzanie personelem. Drugie badanie również zostało przeprowadzone wśród lekarzy dentystów, którzy wykonują zawód w gabinetach, w których pracują również inne osoby (zarówno na stanowiskach lekarskich, jak i personelu pomocniczego), w pracy określane jest jako: „badanie II”. Zostało ono zrealizowane w okresie listopad 2011 r. – luty 2012 r. techniką pośrednich wywiadów kwestionariuszowych z wykorzystaniem ankiety w formie elektronicznej. Podobnie, jak w przypadku poprzedniego pomiaru metodyka badania nie zakładała zapewnienia reprezen- tatywności terytorialnej próby (w praktyce znalazły się w nim gabinety z całej Polski). Kwestionariusz ankiety na portalu e-ankiety.pl wypełniło 210 den- tystów. Podstawowym czynnikiem, pozwalającym na analizę otrzymanego materiału badawczego, był profil przedsiębiorczej sylwetki respondenta (zdefi- niowany przez prezentowany przez niego styl przywództwa). Ankieta liczyła 20 pytań (z opcją pojedynczego lub wielokrotnego wyboru i pytania zamknięte skategoryzowane); a zagadnienia szczegółowe, które były przedmiotem analizy to m. in.: - - determinanty sukcesu gabinetu dziś i w przyszłości, - samoocena umiejętności przedsiębiorczych stomatologa, - działania zarządcze podejmowane w gabinecie, - reakcja dentysty na zmiany zachodzące w najbliższym otoczeniu gabinetu, relacje na płaszczyźnie dentysta – personel i dentysta – pacjent. Kolejnym badaniem (w pracy: „badanie III”) objęto przyszłych dentystów – studentów studiów dziennych wydziału lekarskiego, kierunku lekarsko-den- tystycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Zostało ono przeprowadzone 29 Aby określić elementy, które powinny zostać uwzględnione w kwestionariuszu ankiety wcześniej zostało przeprowadzone badanie pilotażowe, którym objęto 30 pacjentów, leczących się w różnych gabinetach. Na podstawie ich wskazań został przygotowany zbiór czynników dotyczących lekarza i personelu oraz gabinetu, który posłużył do sprawdzenia stopnia znajomości oczekiwań pacjentów u lekarzy dentystów (w badaniu I i II) i studentów (badanie III) oraz określenia oczekiwań i ocen pacjentów (badanie IV).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedsiębiorczość lekarzy dentystów w kontekście relacji z pacjentami
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: