Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00361 033497 15679212 na godz. na dobę w sumie
Przedsiębiorczość społeczna. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Przedsiębiorczość społeczna. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 278
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4743-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zwykle zakładamy, że duże zmiany wymagają dużych inwestycji. Są jednak sytuacje, w których systemowe i trwałe zmiany na wielką skalę są wprowadzane przez jednostki początkowo niemające żadnych środków oprócz własnej pasji, kreatywności i przedsiębiorczego sposobu myślenia - można powiedzieć, że w jakiś sposób uzyskują coś z niczego. Jednostki te nazywane są przedsiębiorcami społecznymi, a książka przedstawia specyficzną 'magię' ich podejścia.

Jest coś intrygującego w przedsiębiorcach społecznych, którzy zwykle koncentrują się na rozwiązywaniu najbardziej palących i - z pozoru - nierozwiązywalnych problemów społecznych. I robią to z sukcesem - nie tylko wprowadzają innowacyjne metody, ale także zmieniają nastawienie ludzi i społeczności. Niezależnie więc od celów, takich jak walka z bezrobociem, rozwój zaniedbanych gmin, integracja osób niepełnosprawnych, nowe metody edukacji, równouprawnienie kobiet, ochrona natury - inicjują oddolny proces, rodzaj łańcucha zmian wpływających na ludzi i społeczności.

W książce przedstawiono teorię i praktykę uzyskiwania zmiany społecznej, szczególnie takiej, która jest długofalowa, nieodwracalna, tworzy obywatelski kapitał społeczny, daje perspektywy, optymizm i otwiera drogę do nowych umiejętności. Zmiana zainicjowana przez przedsiębiorców społecznych staje się wtedy endogenna - uzyskiwana jest bowiem dzięki potencjałowi tkwiącemu w ludziach i społecznościach, nie jest przynoszona z zewnątrz przez ekspertów.

W książce zaprezentowano badania, które wskazują na cechy osobowości sprzyjające budowaniu kapitału społecznego, oraz wprowadzono nową defi nicję lidera - osoby działającej poprzez upodmiotowienie społeczności. Przedstawiono także nowe podejście do dynamicznej przedsiębiorczości społecznej wraz z szeregiem rekomendacji dotyczących najlepszych sposobów działania.

Publikacja została wzbogacona ponad dwudziestoma ciekawymi przykładami z całego świata.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wstęp Panuje ogólne przekonanie, że duże zmiany społeczne wymagają ogromnych środków i inwestycji. Zdarzają się jednak sytuacje, w których trwałe systemowe zmiany społeczne są wprowadzane na szeroką skalę przez osoby dysponujące początkowo wyłącznie swoją pasją, kreatywnością i przedsiębiorczością. W pew- nym sensie można powiedzieć, że ludzie ci „tworzą coś z niczego”. Nazywa się ich przedsiębiorcami społecznymi, a niniejsza książka jest poświęcona ukazaniu i przeanalizowaniu specyficznej „magii” towarzyszącej ich postawie. Zjawisko przedsiębiorczości społecznej rzeczywiście ma w sobie coś intrygu- jącego. Wyjątkowi przedsiębiorcy społeczni zazwyczaj stawiają czoła z pozoru nierozwiązywalnym problemom społecznym i odnoszą w tej dziedzinie znaczne sukcesy. Osobom tym nie tylko udaje się zmotywować kluczowych graczy i wpły- wać na nastawienie ludzi, ale także wywierają one olbrzymi wpływ na krajobraz społeczny. Często też zapoczątkowują oddolne procesy, pewien rodzaj łańcucha zmian, które angażują całe społeczeństwo i je wzmacniają. Peter Drucker (Gendron 1996, s. 37) opisał proces tworzenia wartości spo- łecznych w następujący sposób: „Przedsiębiorca społeczny zmienia potencjał społeczeństwa”. Oznacza to, że wpływ przedsiębiorczości społecznej zdecydo- wanie wykracza poza konkretne obszary zainteresowań danego przedsiębiorcy (np. niepełnosprawność, edukacja, kwestie kobiece czy środowisko naturalne) i wzmacnia społeczeństwo, umożliwiając zwiększenie jego wydajności. Nie dziwi więc fakt, że przedsiębiorczość społeczna budzi coraz większe zainteresowanie wśród naukowców i działaczy społecznych (Leadbeater 1997, Gentile 2002, Steyaert i Hjorth 2006) oraz osób z sektora prywatnego (Brinc- kerhoff 2000, Martin 2007). Według Mair, Robinsona i Hockertsa (2006, s. 1) w minionej dekadzie «przedsiębiorczość społeczna» stała się popularna na świecie jako «nowe zjawisko» zmieniające nasz sposób myślenia o tworzeniu wartości społecznych. Również Kramer (2005) twierdzi, że w ciągu ostatnich lat termin „przedsiębiorca społeczny” zwrócił uwagę wielkich fundacji i prywatnych 16 Wstęp osób oraz szybko rozprzestrzenił się w sektorze zajmującym się działalnością typu non-profit. Kim są przedsiębiorcy społeczni? Co jest takiego niezwykłego w ich podej- ściu? Jak oni działają? Wydaje się, że różnią się od wszystkich innych grup tego rodzaju, tj. działaczy społecznych, menedżerów do spraw odpowiedzialności społecznej biznesu (CSR) i zawodowych innowatorów (Bornstein i Davis 2010). W jaki sposób można zdefiniować tę różnicę? Takie właśnie analityczne py- tania i skłaniające do refleksji odpowiedzi legły u podstaw niniejszej książki. Najlepszym punktem wyjścia może tu być fascynująca opowieść o pewnym utalentowanym, pełnym pasji człowieku, który ponad 300 lat temu postanowił zmienić status quo, przez co wprowadził w społeczeństwie amerykańskim wy- raźne i daleko idące zmiany. W czasach gdy Stany Zjednoczone składały się jeszcze z trzynastu kolonii, pewien młody mężczyzna nie mógł pogodzić się z faktem, że w Nowym Świecie bardzo trudno było dostać książki, a tylko nieliczni potrafili czytać. Wierzył, że powszechna umiejętność pisania i czytania może zjednoczyć ludzi, a tym samym stanowić znaczącą siłę napędową zmian społecznych. Gdy miał piętnaście lat i pracował w drukarni swojego brata, pisał listy do lokalnej gazety, ale nigdy ich nie publikowano ze względu na młody wiek autora. Nie zraziło go to jednak, a silna chęć komunikowania się z opinią publiczną skłoniła go do wcielenia się we wdowę w średnim wieku i do używania pseudonimu. Wtedy listy zaczęto pu- blikować, a entuzjastyczne odpowiedzi czytelników przybrały formę ożywionych dyskusji prowadzących do wymiany idei i ich rozpowszechniania. Rozważania te wywarły rzeczywisty wpływ na społeczeństwo i potwierdziły wiarę autora listów w rolę, jaką odgrywały pisanie, czytanie, dyskutowanie i wymiana pomysłów. W końcu zdemaskowano autora listów i zmuszono do odejścia z pracy. Po- zbawiony źródła utrzymania przeprowadził się do Filadelfii. Nie potrafił jednak wyzbyć się głębokiego przekonania, że komunikowanie się za pośrednictwem słowa pisanego stanowi najskuteczniejsze narzędzie wprowadzania zmian. Był zdeterminowany zrobić coś wielkiego i znaczącego, aby wcielić tę ideę w życie. Mimo zetknięcia się z rzeczywistością, w której wbrew jego nadziejom nie było zainteresowania wdrażaniem górnolotnych idei i panował intelektualny ferment, doszedł do wniosku, że najpierw musi znaleźć sposób na pokonanie analfabetyzmu, na zaszczepienie w ludziach miłości do książek i – co najważ- niejsze – na pobudzenie aktywności intelektualnej. W końcu w 1727 roku w wieku 21 lat założył klub Junto (słownik Merriam-Webster definiuje tę nazwę jako „grupę osób połączonych wspólnym celem”), którego członkowie stawiali sobie za cel samodoskonalenie, służbę dobru publicznemu oraz poszukiwania intelektualne. Klubowicze kupili w Anglii książki i inne materiały do czytania stanowiące w tamtych czasach towar deficytowy. Założyciel Junto zainspirował Wstęp 17 ich do utworzenia pierwszej w Ameryce bezpłatnej wypożyczalni bibliotecz- nej – stworzona przez czytelników i na ich użytek działała ona na zasadach demokratycznych, a książki wybierano ze względu na ich ogólną użyteczność dla jej członków. Ta zupełnie nowa koncepcja zrewolucjonizowała czynność czytania i zapoczątkowała spotkania poświęcone dyskutowaniu o czytanych książkach. W ciągu kilku lat przyjęto statut wypożyczalni – Library Company of Philadelphia, która do dziś jest znana jako światowej klasy biblioteka naukowa, specjalizująca się w historii i kulturze Ameryki od XVII do XIX wieku. Stojąc na czele Junto, młody człowiek (nazwijmy go przedsiębiorcą społecznym) zapoczątkował proces rozwoju intelektualnego, a w konsekwencji także jego rozkwit, co ostatecznie wywarło silny wpływ na wielu mieszkańców Filadelfii. W końcu poprzez założenie Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, które działa prężnie do dziś, zaszczepił idee Junto na terenie pozostałych ko- lonii. Jak wszyscy wiemy, instytucja wypożyczalni książek również przetrwała do naszych czasów. Niezwykłym mężczyzną, o którym mowa, był ojciec założyciel, autor, wy- dawca, wynalazca, naukowiec, przywódca polityczny, sygnatariusz Deklaracji niepodległości, mąż stanu, filozof i być może pierwszy amerykański „człowiek renesansu” – Benjamin Franklin. Jego zasługi dla społeczeństwa były tak znaczne i wszechstronne, że można go uznać za prawdziwy fenomen. Franklin był urodzonym innowatorem: stworzył piorunochron, nową wersję szklanej harmoniki, tak zwany piec Franklina i okulary dwuogniskowe. Przyczynił się także do ulepszenia oświetlenia na ulicach miast. Nie można zapominać, że fascynacja Franklina innowacjami silnie wiązała się z czynnikiem społecznym, sam bowiem napisał, że wyniki jego prac mają służyć poprawie życia innych. Benjamin Franklin jest też twórcą oraz inicjatorem koncepcji prawnej „podaj dalej ”, która zakładała, że za dobry uczynek należy odpłacić, czyniąc dobro innym ludziom. Koncepcja ta pozwalała na przekazywanie pieniędzy osobom trzecim, które z kolei mogły je wykorzystać do zaspokajania pewnych potrzeb społecznych. Ponadto za pośrednictwem Junto Franklin przyczynił się do powstania ochotniczych drużyn straży pożarnej, pierwszego szpitala publicznego, komisariatów policji oraz do wybrukowania dróg. Założył także uniwersytet w Pensylwanii. Pasja społeczna i niezliczone innowacje Benjamina Franklina stanowiły istotny wkład w kapitał kulturowy ludzkości (termin ten został wprowadzony dopiero 300 lat później). Klub Junto i wypożyczalnia książek działały na kilku poziomach innowacji społecznych. Według Mumforda (2002) pierwszy poziom stanowią bezpośrednie i łączne efekty innowacji; patrząc zaś głębiej, początkowe gromadzenie książek przez klub służyło nieformalnemu ukazaniu sposobu na wzajemne wzmacnianie się przedsiębiorstw dzięki wykorzystywaniu kreatywne- 18 Wstęp go myślenia. Gdyby taki model działania był rozpowszechniany, mógłby genero- wać w społeczeństwie amerykańskim innowacje społeczne i kapitał kulturowy. Choć życiorys Benjamina Franklina jest niezwykły, szczególnie ze względu na jego ogromny wkład w kulturę Stanów Zjednoczonych oraz silny wpływ, jaki wywierał na bieżącą sytuację polityczną, warto przytoczyć historie także innych przedsiębiorców społecznych. Przykładowo: laureat pokojowej Nagrody Nobla z 2006 roku Muhammad Yunus udowodnił, że w Bangladeszu, który jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, innowacje społeczne mogą zmieniać życie ludzi, nawet gdy niewielu z nich (o ile ktokolwiek) marzy jeszcze o lepszej przy- szłości. Muhammad Yunus i jego Bank Grameen, którego hasłem przewodnim jest „bankowość dla ubogich”, oferują biednym kobietom mikrokredyty w formie kredytów odnawialnych, co umożliwia zakładanie własnych małych firm. Pomysł na prowadzenie takiej działalności zrodził się w 1976 roku i uruchomił proces masowego powstawania podobnych przedsiębiorstw na terenach rolniczych całego świata, zmieniając tym samym życie milionów ludzi i upowszechniając system mikrofinansów, a w rezultacie pomagając najbiedniejszym. Można by wymieniać wiele takich przełomowych innowacji społecznych, przy czym za niemal każdą z nich stoi zazwyczaj jakiś wizjoner, którego pasja, zaangażowanie, nowatorskie myślenie i przedsiębiorczość pozwalają na opra- cowanie i rozpowszechnienie sposobów na rozwiązywanie problemów społecz- nych z pozoru niemożliwych do pokonania (Bornstein 2004). Działania takich wizjonerów często wywołują efekt domina, co odróżnia ich od innych dosko- nałych liderów oraz innowatorów, w tym działaczy społecznych, biznesmenów i zawodowych innowatorów. Podstawowym wyzwaniem niniejszej książki jest uchwycenie właśnie tej różnicy. Popularność przedsiębiorczości społecznej wynika między innymi z tego, że jest coś interesującego i przyciągającego w samych przedsiębiorcach, a także w opowieściach o kierujących nimi przesłankach i o działalności tych osób. Przecież ci niezwykli ludzie mają genialne pomysły i z powodzeniem, wbrew wszelkim przeciwnościom, kreują nowe rozwiązania podnoszące jakość życia innych (Martin i Osberg 2007). Fascynacja opowieściami o przedsiębiorcach społecznych znajdujących roz- wiązania z pozoru niedających się usunąć problemów jest zupełnie naturalna. Prawdopodobnie nie ma lepszego sposobu na opisanie praktycznych aspektów tego zjawiska niż prześledzenie konkretnych etapów postępowania tych ludzi – sposobu myślenia, podejmowanych prób, wyciągania wniosków z porażek, znajdowania nowych rozwiązań i rozpowszechniania tych, które się sprawdziły i które wymagają często pokonywania przeszkód, takich jak sztywność istnie- jących struktur społecznych. Nicholls i Cho (2008) wskazują, że w literaturze poświęconej przedsiębiorczości społecznej autorzy skupiają się głównie na Wstęp 19 konkretnych przykładach innowacyjnych działań, często odnosząc się do życio- rysów „bohaterskich” przedsiębiorców społecznych. Prawdopodobnie właśnie tego powinniśmy oczekiwać ze względu na bardzo dużą różnorodność takich opowieści. Można je pogrupować według: 1) zagadnienia (m.in. sprawy kobiet, odnawialne źródła energii, ochrona środowiska, działalność na rzecz pokoju, rozwój obszarów wiejskich, zwalczanie handlu ludźmi, edukacja), 2) lokalizacji (np. ochrona zagrożonej kultury ludności zamieszkującej wysokie partie Hima- lajów, rozwój obszarów wiejskich w krajach postkomunistycznych, stwarzanie możliwości kształcenia dla dziewcząt w plemionach koczowniczych Masajów w Tanzanii, udostępnianie nowoczesnych technologii dzieciom wychowującym się w brazylijskich dzielnicach nędzy (favelas), ochrona lasów deszczowych w Kolumbii Brytyjskiej, zwalczanie handlu dziećmi w Azji), 3) statusu przed- siębiorcy społecznego i jego korzeni kulturowych (wykształcenie lub jego brak, stabilność finansowa lub skrajna nędza, pełna sprawność lub niepełnosprawność fizyczna, wiek i płeć). Opowieści te różnią się także pod względem dostępności środków i metod wykorzystywanych w konkretnych okolicznościach. Wielość tych elementów zarówno zwiększa nasze szanse na powodzenie przedsięwzięcia, którego się podejmujemy, jak i je zmniejsza. Wśród zalet tej różnorodności należy wymienić to, że opisywane sytuacje są fascynujące i barwne oraz często ocierają się o „magię”, ujawniając, w jaki sposób wyjątkowe jednostki znajdują genialne rozwiązania, będąc w pozor- nie beznadziejnej sytuacji i zaczynając od zera. Najpierw osoby te tworzą „coś z niczego”, a następnie to „coś” stopniowo rewolucjonizuje całą daną dziedzinę. Wadą jednak jest to, że zdystansowanie się od tych niezwykłych sytuacji i przyjęcie neutralnej postawy podczas ich analizowania może się okazać bardzo trudne. Wyzwanie to stanowiło kolejny argument przemawia- jący za napisaniem niniejszej książki. Podjęliśmy w niej próbę opracowania solidnych podstaw teoretycznych, zidentyfikowania kluczowych czynników decydujących o trwałości i nieodwracalności zmian, określenia specyficz- nych cech osobowości ułatwiających tego typu działania, uchwycenia dyna- miki zmian społecznych inicjowanych przez przedsiębiorców społecznych i wreszcie opracowania planu działania dla tych, którzy chcieliby się zająć przedsiębiorczością społeczną. Uznaliśmy, że najlepszym wyjściem będzie omówienie pojęć i zilustrowanie ich przykładami, czyli połączenie teorii z praktyką, co zadecydowało o wybo- rze tytułu książki. Pomysł jej powstania zrodził się, gdy doszliśmy do wniosku, że udało nam się ustalić pewne niezmienne zasady rządzące tą zróżnicowaną i złożoną dziedziną. Odkrycie takich zasad wspólnych dla wszystkich przed- siębiorców społecznych było w znacznym stopniu możliwe dzięki połączeniu naszych praktycznych doświadczeń i wiedzy teoretycznej. 20 Wstęp Warto wspomnieć, że wszystkie przykłady opisane w niniejszej książce opie- rają się na indywidualnych wywiadach pogłębionych, które mają na celu ocenę kandydatów na członków organizacji Ashoka. Wywiady te przeprowadzał jeden z autorów – Ryszard Praszkier (ich opis znajduje się w rozdziale 3). Przykłady zamieszczone w książce wybieraliśmy głównie spośród wspomnianych wywia- dów, dlatego mamy przyjemność zaprezentować przedsiębiorców społecznych z Afryki, Ameryki, Azji i Europy. Niestety nie pozwoliły one na uwzględnienie równie chwalebnych osiągnięć innych wybitnych przedsiębiorców społecznych. Dla kogo przeznaczona jest ta książka? Pierwszym celem, jaki nam przyświecał, było zapełnienie luki istniejącej na ryn- ku poprzez stworzenie opracowania dla słuchaczy studiów magisterskich i dok- toranckich oraz słuchaczy ostatniego roku studiów licencjackich szczególnie zainteresowanych przedsiębiorczością społeczną oraz teorią i praktyką zmian społecznych. Jako podręcznik akademicki pozycja ta jest przeznaczona również dla socjologów, osób prowadzących badania z zakresu psychologii, socjologii oraz nauk społecznych i politycznych, a także dla studentów i specjalistów w dziedzinie zarządzania, biznesu i administracji publicznej. Ponadto niniej- sza książka może być wykorzystywana jako podstawowy materiał na zajęciach z przedsiębiorczości społecznej i zmian społecznych, które znajdują się w pro- gramie studiów MBA oraz w ofercie uniwersyteckich kierunków zarządzania. Liczne inspiracje z przytaczanych przykładów i analiz zmian społecznych można wykorzystywać zarówno w sektorze pomocy społecznej, jak i w biznesie, przy czym obie te dziedziny stanowią potencjalny grunt dla wprowadzania zmian. W drugim przypadku – chodzi o biznes, który charakteryzuje się świadomo- ścią społeczną – podręcznik ten można traktować jako podstawowy materiał szkoleniowy z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu. Z kolei sektor społeczny będzie korzystał z użytecznych informacji na temat metodologii wprowadzania zmian społecznych. W niniejszej książce autorzy omawiają klasyczne definicje przedsiębiorczości społecznej, pięć najważniejszych wymiarów składających się na syndromatycz- ną koncepcję tego zjawiska, a następnie streszczenie różnych akademickich i teoretycznych podejść do zmian społecznych, w tym socjologicznych, psy- chologicznych, mających źródła w filozofii greckiej, w teorii złożoności, teorii sieci społecznych i teorii kapitału społecznego. W dalszej części opisane są wyniki badań, które stanowią potwierdzenie faktu, że przedsiębiorcy społeczni ułatwiają wprowadzanie trwałych oddolnych zmian społecznych, co zachęca nas do zadawania pytań dotyczących tego, w jaki sposób działają, jakie cechy Wstęp 21 osobowości są do tego niezbędne oraz z jakim modelem przywództwa mamy do czynienia. Następnie przedstawiamy nowy dynamiczny opis przedsiębiorczości społecznej uzupełniony rozważaniami na temat sposobu, w jaki zjawisko to wyglądało w przeszłości i jakie są przewidywania co do jego przyszłości. Na koniec w kilku załącznikach omówione zostają także aspekty praktyczne (jak zapowiada tytuł książki). W Części I czytelnicy zapoznają się ze zjawiskiem przedsiębiorczości społecz- nej opisanym na podstawie dwóch przypadków, które pozwalają się zorientować, jak wygląda rzeczywistość przedsiębiorcy społecznego. W rozdziale 1 znajdują się definicje przedsiębiorczości społecznej, w rozdziale 2 – jej kluczowe wymiary, a w rozdziale 3 – rozważania na temat praktycznych aspektów identyfikowania przedsiębiorców społecznych i odróżniania ich od innych działaczy społecznych. Część II zawiera opis dynamiki zmian społecznych. W rozdziale 4 znajduje się przegląd teorii dotyczących zmian społecznych, a w rozdziale 5 – opis teo- rii złożoności i teorii układów dynamicznych w odniesieniu do takich zmian. Rozdział 6 jest poświęcony teorii wyłaniania społecznego (emergencji). Tematem Części III jest kapitał społeczny budowany przez przedsiębiorców społecznych. W rozdziale 7 i 8 znajduje się bardziej szczegółowy opis pojęć kapitału społecznego i sieci społecznych, a w rozdziale 9 – analiza cech osobo- wości, które wspierają proces tworzenia przedmiotowego kapitału. W Części IV analizowany jest wyjątkowy model przywództwa wykorzysty- wany przez przedsiębiorców społecznych. W rozdziale 10 z prezentacji teorii układów dynamicznych wyłania się nowy opis przedsiębiorczości społecznej; w ten sposób wprowadzamy nowy model przywództwa, który zaczyna się właśnie kształtować (rozdział 11). Czytelnik będzie mógł zapoznać się z praktycznymi aspektami tego modelu w rozdziale 12 przedstawiającym innowacyjne metody stosowane przez przedsiębiorców społecznych przy rozwiązywaniu trudnych i uporczywych problemów społecznych oraz sytuacji konfliktowych. W Epilogu przedstawione zostaną przykłady przedsiębiorczości społecznej z przeszłości oraz pewne rozważania na temat trendów, które mogą się pojawić w tej dziedzinie w przyszłości. Książkę kończy podsumowanie zawartych w niej tez. Zalecenia wyjaśniające, jak zostać przedsiębiorcą społecznym, wymieniamy w załączniku 1, w załączniku 2 i 3 zaś przedstawiamy opis praktycznego zasto- sowania kryteriów przedsiębiorczości społecznej. Podziękowania Na początku chcielibyśmy wyrazić głęboką wdzięczność przedsiębiorcom społecznym, którzy stanowili główne źródło informacji zawartych w niniejszej książce. Nie bylibyśmy w stanie jej napisać, gdyby nie możliwość m.in. wysłu- chania rozważań i pomysłów tych osób, odbycia wizyt w miejscach realizacji ich programów oraz przejęcia lub zapożyczenia ich stylu myślenia i eleganckiego sposobu rozwiązywania problemów. Duży wpływ na treść naszej książki miał założyciel organizacji Ashoka i jej dyrektor generalny William Drayton, który prawdopodobnie nie wie nawet, jak wielkie znaczenie miały jego komentarze wygłaszane podczas dyskusji oraz dla jak wielu naszych pomysłów był on inspiracją. Sformułowanie części tych pomysłów było możliwe dzięki rozmowom z wie- loma innymi członkami Ashoki, z przedstawicielami jej zarządu i z jej przyja- ciółmi. Chcielibyśmy podziękować bardzo wielu osobom, ale w szczególności: Williamowi Carterowi, Celii Cruz, Carol Grodzins, Rogerowi Harrisonowi, Paulowi Hermanowi, Ewie Konczal, Shawnowi MacDonaldowi, Lucy Perkins, Beverly Schwartz i Dianie Wells. Owocne dyskusje z członkami grupy naukowej z Ośrodka Badania Układów Złożonych pomogły nam w doprecyzowaniu niektórych koncepcji. Szczególny wkład wniosła tu Agata Zabłocka-Bursa, która jest współautorką części powo- ływanych w książce kwestionariuszy. Wyniki jej badań terenowych potwierdziły nasze hipotezy na temat sieci społecznych. Chcielibyśmy także podziękować naszym przyjaciołom, którzy udzielali nam cennych rad podczas powstawania książki. Niezastąpionym mentorem okazał się przede wszystkim fizyk i analityk biznesowy dr Zbigniew „Bish” Turlej, którego zdrowy sceptycyzm nie pozwalał nam stracić z oczu obranego celu oraz pomagał unikać pomyłek przy opisywaniu sposobu funkcjonowania sieci społecznych i systemów telekomunikacyjnych. Dziękujemy także Shawnowi 24 Podziękowania MacDonaldowi, Paulowi Hermanowi i Davidowi Bréemu za przemyślane uwagi oraz informacje zwrotne. Za zrealizowanie niniejszego przedsięwzięcia otrzymaliśmy wsparcie z pro- jektu QLectives w ramach programu Komisji Europejskiej „Przyszłe i powsta- jące technologie” (FP7-COSI-ICT, grant numer 231200). Wreszcie chcielibyśmy wyrazić głęboką wdzięczność naszej redaktorce Maxine Gold, której umiejętności, a także uwagi i sugestie przyczyniły się do nadania książce ostatecznego kształtu. Część I. Przedsiębiorczość społeczna Wprowadzenie Istnieje pewna grupa ludzi, którzy czerpią ogromną satysfakcję z podejmo- wania się „rzeczy niemożliwych” i realizowania tych misji z powodzeniem. Poprzez takie działania udaje im się zmieniać świat w zaskakujący niekiedy sposób. Ludzie ci należą do rzadkości, gdy więc dowiadujemy się o nich i ich zdumiewających osiągnięciach, odkrywamy, że nie poddają się łatwej klasy- fikacji ani definicji: mogą oni pochodzić z obszarów wiejskich lub miejskich, z krajów rozwijających się lub z państw uprzemysłowionych, z dużych miast lub z odległych zakątków, z plemienia Gurkhów zamieszkującego Himalaje lub z plemienia Masajów z Afryki Wschodniej. Mogą to być znane postacie, takie jak laureat pokojowej Nagrody Nobla z 2006 roku Muhammad Yunus czy po prostu nieznani nauczyciele z małych wiosek. Rodzą się więc pytania: skoro ludzie ci tworzą tak zróżnicowaną grupę, na podstawie jakiej wspólnej cechy można ich zaklasyfikować do jednej katego- rii? Co sprawia, że różnią się od innych działaczy społecznych? Takie właśnie kwestie omówiono w niniejszej książce. W tej części przedstawiono koncepcje przedsiębiorczości społecznej. Na po- czątku zaprezentowane zostaną dwa przypadki ilustrujące sposób, w jaki pasja, zaangażowanie, kreatywność i zaradność jednego przedsiębiorcy społecznego mogą zmienić cały kraj lub jakąś dziedzinę. Munir Hasan (Bangladesz): zwiększanie znaczenia matematyki w Bangladeszu i zachęcanie młodzieży do udziału w międzynarodowych olimpiadach matematycznych Pochodzący z Bangladeszu Munir Hasan zawsze marzył o tym, aby jego roda- cy (w większości niezbyt biegli w dziedzinie matematyki) stali się światowej klasy specjalistami z zakresu zaawansowanej matematyki, którzy z czasem reprezentowaliby swój kraj na międzynarodowych olimpiadach matematycz- 28 Część I. Przedsiębiorczość społeczna Ilustracja 1. Festiwal matematyczny, sesja otwartych pytań do nauczycieli nych1. Munir Hasan wpadł na taki pomysł jako młody pracownik naukowy. Działania w tym zakresie rozpoczął od przeprowadzenia rozmów z osobami, które zidentyfikował jako kluczowych graczy, czyli z nauczycielami, rodzicami, uczniami i władzami szkolnymi. Napotkał duży opór, a żaden z rozmówców nie uznał idei ulepszania czy też doskonalenia nauczania matematyki za wartą rozważenia. Pomysłem tym nie zainteresowały się ani środowiska oświatowe, ani wydawnictwa, które odmawiały publikowania podręczników do matema- tyki, twierdząc, że nie jest to opłacalne. Próbując zmotywować ludzi w dro- dze bezpośredniego kontaktu oraz propagując odgórne programy rządowe, Munir Hasan poniósł więc porażkę na dwóch frontach. Mimo to nadal nie rezygnował z wyzwania, jakim było wzbudzenie zainteresowania rodaków matematyką – przedmiotem, którego nikt nie chciał studiować. Munir Hasan radykalnie zmienił swoje pierwotne podejście polegające na forsowaniu swojej idei wśród niechętnych jej studentów i nauczycieli. Zamiast tego zastosował innowacyjne rozwiązanie i postanowił traktować tę kwestię w duchu współpracy. Zaczął organizować festiwale matematyczne znane jako olimpiady matematyczne Bangladeszu, w ramach których uczniowie rywalizo- 1 Zob. www.ashoka.org/mhasan Wprowadzenie 29 Ilustracja 2. Atrakcje festiwalu matematycznego wali z sobą w konkursach regionalnych i ogólnokrajowych. Dzień przed rozpo- częciem właściwego współzawodnictwa uczestnicy spotykali się oraz brali udział we wspólnych zabawach i śpiewach. Następnego dnia zaś mogli swobodnie dys- kutować z nauczycielami na temat zagadnień matematycznych, co było zupełnie nowym zjawiskiem w postkolonialnym, autorytarnym systemie edukacyjnym. Swobodna atmosfera motywowała uczniów, nauczycieli i przedstawicieli władz lokalnych, którzy dostrzegli w tym wydarzeniu doskonałą okazję do pokazania się w mediach. Opinie o festiwalach przyciągnęły uwagę rodziców, dyrektorów szkół i potencjalnych darczyńców wspierających programy oświatowe. Inne szkoły wkrótce także chciały organizować swoje festiwale, pomysł więc przyjął się wkrótce w całym kraju. Wtedy Munir Hasan postanowił skupić się na całym społeczeństwie i przekonał wydawców kilku najważniejszych dzien- ników do publikowania na ich łamach ciekawych zagadek matematycznych. Idea ta spotkała się z dużym zainteresowaniem i w ciągu kilku miesięcy sekcja poświęcona zagadkom rozrosła się do takich rozmiarów, że przekształcono ją w odrębny dodatek do czasopism. W ciągu kilku lat matematyką zainteresował się cały Bangladesz. Co- raz więcej szkół i środowisk zaczęło zachęcać do udziału w olimpiadach 30 Część I. Przedsiębiorczość społeczna Ilustracja 3. Munir Hasan na festiwalu matematycznym matematycznych na wszystkich poziomach edukacji. Ponadto nauczyciele innych przedmiotów (np. biologii) zaczęli organizować festiwale i olimpiady poświęcone ich dziedzinom. Dzięki rosnącemu popytowi kwitł rynek pod- ręczników do matematyki, a zagadki matematyczne stały się elementem obowiązkowym na łamach prasy. Dodatkowo Munir Hasan założył także organizację zrzeszającą nauczycieli, której członkowie w ramach wzajemnej pomocy mogli doskonalić umiejętności pedagogiczne. Poza tym nowo po- wstałe stowarzyszenie studentów wolontariuszy pomagało przy organizacji festiwali i olimpiad. Te nowe przedsięwzięcia w rezultacie doprowadziły do zmian w całym bangladeskim systemie edukacji, a marzenie Munira Hasana w końcu się speł- niło, gdyż przedstawiciele jego kraju zaczęli brać udział w Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej2. W 2009 roku dwóm studentom udało się nawet wrócić z brązowymi medalami z edycji olimpiady odbywającej się w Bremie w Niemczech. 2 Zob. www.imo-official.org Wprowadzenie 31 Steve Bigari (Stany Zjednoczone): inspirowanie obywateli znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej do realizowania się w sferze zawodowej W amerykańskim mieście Colorado Springs w stanie Colorado firma McDo- nald’s borykała się z poważnym problemem, jakim był wysoki wskaźnik nie- obecności w pracy nowo zatrudnionych osób o niskich dochodach, absencje zaś wynikały z trudności pracowników w życiu osobistym. Zjawisko to jednocześnie było zazwyczaj źródłem stałej i kosztownej fluktuacji kadr, co dla pozbawionych pracy osób i ich rodzin oznaczało problemy finansowe związane z ciągłymi powrotami do stanu bezrobocia. Wynikający z tego brak stabilności często negatywnie wpływał na dzieci, ponieważ sprawiał, że porzucały one naukę i wybierały życie, w którym rządziły narkotyki i przestępczość. Zrozumiałe jest, że próby przekonywania pracodawców, aby nie zwalniali takich pracowników, kończyły się fiaskiem, gdyż twierdzili oni, że zbyt często nie mogli na te osoby liczyć: odebrali zbyt wiele telefonów z informacją o nieobecności z powodu awarii samochodu lub choroby dziecka. Firma tak często miała do czynienia z tego rodzaju sytuacjami, że jej negatywne reakcje stały się normą. Obserwując ten powtarzający się scenariusz, ceniony i obiecujący franczy- zobiorca firmy McDonald’s Steve Bigari3 postanowił rozwiązać ten problem z korzyścią zarówno dla pracodawców, jak i pracowników. Bigari nie chciał się pogodzić z tym, że z powodu niewielkich dostępnych środków i braku zaradności zatrudnieni o niskich dochodach nie mieli innego wyjścia, jak tylko rezygno- wać z pracy, czego tragiczne konsekwencje były bezpośrednio widoczne. Jako menedżer jednocześnie doskonale zdawał sobie sprawę z tego, ile pieniędzy marnuje się na ciągłe pozyskiwanie nowego personelu i jego szkolenie. Początkowo działania Steve’a Bigariego napotkały silny opór ze strony przyjaciół i współpracowników, którzy powtarzali, by dał sobie z tym spokój. Twierdzili, że tacy pracownicy będą zawsze tracili pracę i nic nie można na to poradzić. Nie zraziło to jednak Bigariego: samodzielnie podjął się zbadania pro- blemu oraz rozwiązania go poprzez wprowadzenie radykalnych zmian w zakresie radzenia sobie z konfliktowymi sytuacjami. Całkowicie zmodyfikował więc sposób podejścia do pracowników dzwoniących z informacją o trudnościach osobistych. Gdy ktoś twierdził, że np. nie może przyjść do pracy z powodu awarii samochodu, rozmowę telefoniczną kierowano do głównego menedżera, który widząc świetną okazję do zmiany sytuacji na lepsze, informował pracownika, że niezwłocznie wyśle kogoś, aby mu pomógł. Dodatkową korzyścią płynącą z takiej postawy było to, że pracownik uczył się rozwiązywać takie problemy w przyszłości. Równie konstruktywnie Steve Bigari postępował, gdy ktoś go informował, że jest chory. Zainicjował stworzenie sieci lokalnych organizacji 3 Zob. www.ashoka.org/fellow/3170 32 Część I. Przedsiębiorczość społeczna Ilustracja 4. Steve Bigari pozarządowych, tzw. „społecznych systemów udzielania pomocy w nagłych wypadkach”, których zadaniem było uczenie ludzi, jak radzić sobie w takich sytuacjach. Ponadto zawarł porozumienia z warsztatami samochodowymi, gdzie pracownikom nisko opłacanym udzielano zniżek. Największą jednak zmianą było radykalne zmodyfikowanie sposobu, w jaki menedżer reagował na telefony pracowników dzwoniących z informacją o zaistniałych problemach. Tego rodzaju zasadnicze przemiany przynosiły efekty na dwóch płaszczy- znach: po pierwsze, pracownicy z łatwością uczyli się nowych technik pokony- wania trudności, a wskaźnik nieobecności wyraźnie spadł; po drugie, dłuższa współpraca ze stałym personelem doprowadziła do wzrostu zysków firmy. Strategia, która przynosiła wszystkim korzyści, motywowała inne osoby działa- jące w organizacji do stosowania tego podejścia. Dalekosiężnym skutkiem tych zmian było to, że wiele osób, które – zgodnie z określeniem Steve’a Bigariego – były „na krawędzi zwolnienia”, zostało cenionymi menedżerami i szybko awansowało. Względnie niewielkie pozytywne wsparcie udzielone im niedłu- go po zatrudnieniu oraz szkolenie ograniczone do minimum wystarczyły, aby zmobilizować ich do nauki i rozwoju zawodowego. W rezultacie ludzie ci stali się najbardziej lojalnymi i oddanymi pracownikami firmy. Wprowadzenie 33 Ilustracja 5. Szkolenie w siedzibie organizacji America’s Family Jako menedżer Steve Bigari dzięki zastosowaniu opisanego podejścia mógł z czasem pochwalić się dobrymi wynikami finansowymi. W ten sposób zachęcił wiele innych amerykańskich firm do przyjęcia podobnego systemu. Gdy pra- codawcy przejęli kontrolę nad rozwiązywaniem problemów przyczyniających się do niewydajności ich pracowników, zaklęty krąg ubóstwa został przerwany. Pracownicy otrzymali pomoc, która miała im zapewnić stabilizację w życiu prywatnym i umożliwić rozwijanie umiejętności niezbędnych do starania się o awans społeczny do klasy średniej. Steve Bigari zapoczątkował więc zupeł- nie nowe podejście polegające na traktowaniu porażek jako okazji do nauki i rozwoju, a nie – jak wcześniej – do zwalniania ludzi. Ten nieoceniony przedsiębiorca założył organizację typu non-profit – Ame- rica’s Family4 i opracował innowacyjny plan zapewniania ubezpieczenia zdro- wotnego pracownikom o niskich dochodach. Bigariemu udało się przekonać przedstawicieli społecznych ośrodków zdrowia, świadczących drogie usługi z zakresu pomocy medycznej udzielanej w nagłych wypadkach, do stworzenia programu „Zdrowa siła robocza” (Healthy Workforce), w ramach którego 4 Zob. www.amfol.com 34 Część I. Przedsiębiorczość społeczna kładziono szczególny nacisk na profilaktykę i edukację zdrowotną. Program ten opłacany jest ze stworzonego przez Bigariego systemu potrąceń z wyna- grodzenia oraz wyrównań przez pracodawcę. W ten sposób pracownicy zyskali dostęp do opieki zdrowotnej w przystępnej cenie, a społeczne ośrodki zdrowia – nowe źródło dochodów. Dodatkowa korzyść wiązała się z tym, że program realizowany przez te ośrodki promował profilaktykę i dbałość o zdrowie, co spowodowało, że częstotliwość korzystania przez pracowników ze świadczonych przez nie kosztownych usług znacznie spadła. Dzięki współpracy ze Steve’em Bigarim i jego organizacją setki pracowni- ków było stać na zakup komputera, na zapewnienie dzieciom opieki, a całej rodzinie miejsca zamieszkania, na bezpieczny transport i na kształcenie się za pośrednictwem internetu. Klienci organizacji America’s Family mogą kupo- wać tanie komputery w ramach programu potrąceń z wynagrodzenia, przez co płacą tylko połowę ceny sprzętu, przy czym otrzymują dodatkowo darmowy dostęp do internetu. Wspomniana organizacja współpracowała też niedawno z grupami obywatelskimi i rządowym podmiotem odpowiedzialnym za politykę mieszkaniową przy budowie hotelu składającego się ze 100 lokali, który miał za- pewniać zainteresowanym tanie przejściowe zakwaterowanie. America’s Family utrzymuje także kontakty ze sprzedawcami samochodów i bankami, starając się stworzyć swoim klientom warunki do zaciągania kredytów i pożyczek oraz udostępniając im kursy internetowe z rachunkowości osobistej, na których uczą się, jak spłacać należności. Do 2006 roku wszystkich 1200 klientów organizacji America’s Family miało dostęp do mieszkań, opieki nad dziećmi, samochodów i poczty elektronicznej w przystępnej cenie. Wielu zrezygnowało z dotowanych ubezpieczeń zdrowotnych i wykupiło sobie prywatne polisy. Po roku korzysta- nia z programu organizacji zyski czterech firm wzrosły o 300 tysięcy dolarów, a wskaźnik fluktuacji kadr spadł o 63 , przy czym o dodatkowe 29 w kolej- nym roku. America’s Family przekroczyła już granice miasta Colorado Springs i prowadzi działalność w Dallas w stanie Teksas i w Denver w stanie Colorado. Tego rodzaju inspirujące i fascynujące opowieści o przedsiębiorcach społecz- nych rodzą pytanie, w jaki sposób udaje im się osiągać tak niesamowite wyniki. Jakie metody i cechy odróżniają tych ludzi od innych wybitnych liderów? Jakie pojęcia najlepiej opisują to wyjątkowe podejście? W trzech kolejnych rozdziałach podjęto próbę odpowiedzi na te pytania. Rozdział 1 poświęcono omówieniu istniejących definicji przedsiębiorczości społecznej ze wskazaniem na to, jak można je zastosować do przypadków Munira Hasana i Steve’a Bigariego. Bazując na tych definicjach, w rozdziale 2 wprowadzono pojęcia pięciu podstawowych wymiarów przedsiębiorczości społecznej, a w rozdziale 3 przeanalizowano praktyczne aspekty identyfikowania i wyróżniania cech charakteryzujących przedsiębiorcę społecznego.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedsiębiorczość społeczna. Teoria i praktyka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: