Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00320 006055 13099201 na godz. na dobę w sumie
Przedsiębiorstwa rodzinne w otoczeniu globalnym. Analiza porównawcza ekspansji międzynarodowej firm rodzinnych i nierodzinnych z rynku NewConnect - ebook/pdf
Przedsiębiorstwa rodzinne w otoczeniu globalnym. Analiza porównawcza ekspansji międzynarodowej firm rodzinnych i nierodzinnych z rynku NewConnect - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 235
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-208-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> handel i gospodarka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia dotyczy ważnego z perspektywy naukowej i aplikacyjnej problemu zachowań przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych. Problem jest poznawczo ważny, gdyż dominujące przekonanie o lokalnej skali działania rzadko jest konfrontowane z rozpoznaniem rzeczywistych strategii przedsiębiorstw rodzinnych . Jest to widoczne zwłaszcza na gruncie polskim. Autor analizuje tendencje w rozwoju współczesnego otoczenia biznesu i konfrontuje je z zachowaniami strategicznymi przedsiębiorstw rodzinnych. Z punktu widzenia aplikacyjnego praca jest formą wspierania przedsiębiorstw rodzinnych w ich wysiłkach funkcjonowania na rynkach zagranicznych - poznanie uwarunkowań tych zachowań pozwoli na zastosowanie skutecznych instrumentów przez właścicieli, instytucje wspierania biznesu, ośrodki akademickie i działania rządu. Tradycyjne spojrzenie na zachowania przedsiębiorstw rodzinnych przez inwestorów i instytucje finansowe stawia je w pozycji „upośledzonej” w stosunku do konkurentów nierodzinnych . Jak wynika z badań zamieszczonych w pracy, są to skojarzenia nie tylko niesprawiedliwe, lecz nieprawdziwe.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wojciech Popczyk – Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 wpopczyk@uni.lodz.pl RECENZENT Krzysztof Safin OPRACOWANIE REDAKCYJNE Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Zdzisław Gralka OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06222.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-939-1 ISBN (ebook) 978-83-7969-208-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp ........................................................................................................................................ 7 Rozdział 1. Globalizacja jako współczesny typ otoczenia biznesowego ............................... 13 1.1. Ewolucja otoczenia i strategii rozwoju biznesu ......................................................... 13 1.2. Globalizacja jako wymiar współczesnego otoczenia biznesu .................................... 17 1.3. Gospodarka oparta na wiedzy – źródło konkurencyjności państw, regionów i przed- siębiorstw .................................................................................................................. 24 1.4. Przedsiębiorczość międzynarodowa – definicja, siły determinujące jej tempo ......... 28 Rozdział 2. Internacjonalizacja – strategia biznesu w globalizującym się otoczeniu ......... 35 2.1. Istota oraz motywy internacjonalizacji działalności gospodarczej ............................ 35 2.2. Wpływ internacjonalizacji na efektywność biznesu .................................................. 38 2.3. Modele internacjonalizacji biznesu ........................................................................... 41 2.3.1. Model tradycyjny ........................................................................................... 41 2.3.2. Model sieciowy .............................................................................................. 44 2.3.3. Model nowych przedsięwzięć międzynarodowych (born globals) ................. 45 2.3.3.1. Ogólna charakterystyka młodego przedsiębiorstwa globalnego ....... 45 2.3.3.2. Typologia młodych przedsiębiorstw globalnych ............................... 48 2.3.3.3. Różnice między młodym przedsiębiorstwem globalnym a trady- cyjnym ............................................................................................. 52 2.3.3.4. Komponenty wiedzy niezbędnej do wczesnej internacjonalizacji ..... 57 2.3.3.5. ICT jako instrument wczesnej internacjonalizacji biznesu ................ 58 2.4. Struktura strategii internacjonalizacji ........................................................................ 60 2.4.1. Przedmiot internacjonalizacji .......................................................................... 61 2.4.2. Kierunki geograficzne internacjonalizacji ...................................................... 61 2.4.3. Cel internacjonalizacji .................................................................................... 62 2.4.4. Sposoby wchodzenia na rynki zagraniczne ..................................................... 63 2.4.5. Filozofia funkcjonowania biznesu na rynkach zagranicznych ........................ 66 Rozdział 3. Zachowania strategiczne przedsiębiorstw rodzinnych w otoczeniu global- nym – teoria i praktyka ........................................................................................ 69 3.1. Wybrane wymiary kultury organizacyjnej firm rodzinnych determinujące ich ak- tywność międzynarodową ......................................................................................... 69 3.1.1. Kultura stewardship ........................................................................................ 70 3.1.2. Wymiary kultury organizacyjnej wspierające orientację przedsiębiorczą w firmach rodzinnych ..................................................................................... 71 3.1.3. Sposób nabywania kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w otocze- niu globalnym ................................................................................................. 72 3.2. Źródła przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw rodzinnych nad ich odpowiedni- kami nierodzinnymi .................................................................................................. 73 3.2.1. Wyróżniające cechy funkcjonalne firm rodzinnych – przegląd literatury ....... 73 3.2.2. Badania empiryczne porównawcze wyników osiąganych przez firmy ro- dzinne i nierodzinne publiczne na świecie ...................................................... 77 6 3.2.3. Badania empiryczne porównawcze wyników osiąganych przez firmy ro- dzinne i nierodzinne niepubliczne na świecie ................................................. 81 3.2.4. Kapitał rodzinny – źródło przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw ro- dzinnych .......................................................................................................... 84 3.2.5. Zarządzanie zaufaniem jako warunek utrzymania i powiększania przewagi konkurencyjnej przez firmy rodzinne .............................................................. 90 3.2.5.1. Pojęcie zaufania w organizacji ........................................................... 90 3.2.5.2. Zaufanie emocjonalne jako wyróżniający zasób firm rodzinnych ...... 93 3.2.5.3. Zaufanie kompetencyjne i jego rola w utrzymaniu zaufania emo- cjonalnego w firmach rodzinnych ...................................................... 94 3.2.5.4. Zaufanie systemowe i jego rola w utrzymaniu zaufania emocjonal- nego w firmach rodzinnych ................................................................ 96 3.2.6. Familizm jako źródło umiejętności wyróżniających ....................................... 97 3.3. Perspektywa ponadgranicznego „wiążącego” kapitału społecznego – próba wyja- śnienia zaawansowanych form internacjonalizacji młodych przedsiębiorstw ........... 101 3.3.1. Rola ponadgranicznego kapitału społecznego w internacjonalizacji młodych przedsiębiorstw ............................................................................................... 101 3.3.2. Mechanizm generowania i wykorzystywania kapitału społecznego w czasie przez młode, internacjonalizujące się przedsiębiorstwa – model teoretyczny .... 106 3.4. Przegląd dotychczasowych badań empirycznych zachowań strategicznych przed- siębiorstw rodzinnych w otoczeniu globalnym ......................................................... 110 Rozdział 4. Ekspansja międzynarodowa przedsiębiorstw rodzinnych i nierodzinnych z rynku NewConnect ............................................................................................ 117 4.1. Koncepcja i zakres badań empirycznych ................................................................... 117 4.2. Populacja badanych przedsiębiorstw – uzasadnienie wyboru .................................... 119 4.3. Problem badawczy i hipotezy .................................................................................... 121 4.4. Metodologia badań .................................................................................................... 124 4.5. Charakterystyka zmiennych badawczych .................................................................. 126 4.6. Wyniki badań ............................................................................................................ 134 4.6.1. Charakterystyka firm notowanych na NewConnect według cech, które mo- gą mieć wpływ na internacjonalizację działalności ......................................... 134 4.6.2. Stan, uwarunkowania i przebieg internacjonalizacji przedsiębiorstw na NewConnect .................................................................................................... 146 4.6.3. Ocena wielowymiarowa procesów internacjonalizacji firm notowanych na NewConnect .................................................................................................... 152 4.6.4. Hipotezy pracy a wyniki badań ....................................................................... 163 4.7. Przebieg internacjonalizacji w wybranych firmach rodzinnych NewConnect – stu- dia przypadków ......................................................................................................... 167 Zakończenie ............................................................................................................................. 213 Bibliografia .............................................................................................................................. 219 Spis tabel, rysunków i wykresów ........................................................................................... 227 Summary .................................................................................................................................. 229 Od Redakcji ............................................................................................................................. 233 Wstęp Przedsiębiorstwa rodzinne są na świecie przedmiotem intensywnego i ro- snącego zainteresowania nauki, praktyki i polityki od połowy lat 70. XX w. Powodem tego jest znacząca rola, jaką te specyficzne podmioty odgrywają w gospodarce rynkowej i otoczeniu społecznym. W latach 80. i 90. ubiegłego wieku opisywano zjawisko przedsiębiorczości rodzinnej, a następnie ustalano determinanty jej sukcesu i rozwoju. Jednocześnie środowisko naukowo-badaw- cze zajmujące się tą problematyką podzieliło się na tych, którzy uznawali formułę biznesu rodzinnego za optymalną w otoczeniu coraz bardziej trudnym, nieprzewidywalnym, obfitującym w zmiany o charakterze nieciągłym i afirmo- wali ją oraz tych, którzy – dopatrując się słabości i pewnych niedoskonałości funkcjonalnych firm rodzinnych – przewidywali ich marginalizację w warun- kach gospodarki opartej na wiedzy i otwartej na szanse globalne. Ostatnia dekada przyniosła na świecie (głównie w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Niemczech i Japonii) szereg cennych, rozstrzyga- jących badań empirycznych, potwierdzających słuszność tych, którzy uznają formułę biznesu rodzinnego za bardziej adekwatną do aktualnych warunków otoczenia niż formułę biznesu nierodzinnego. Zaczęto podważać utrzymujące się stereotypy jako szkodliwe i krzywdzące dla przedsiębiorczości rodzinnej. Badania koncentrowały się na analizach porównawczych wyników finansowych i rynkowych osiąganych przez przedsiębiorstwa rodzinne i ich odpowiedniki nierodzinne. Badając populacje przedsiębiorstw publicznych i niepublicznych, analizie poddano takie mierniki efektywności finansowej, jak: ROA, ROE, ROS oraz współczynnik Q Tobina w przypadku przedsiębiorstw publicznych. Zdecy- dowana większość tych badań wykazała wyższą efektywność funkcjonowania przedsiębiorstw rodzinnych. Wszystkie badania porównawcze publicznych firm rodzinnych i nierodzinnych dowodzą znaczącej różnicy w osiąganych wynikach finansowych na korzyść tych pierwszych. Natomiast wyniki badań porównaw- czych przedsiębiorstw niepublicznych dowodzą, że firmy rodzinne funkcjonują nieznacznie lepiej lub osiągają wyniki nie gorsze niż ich odpowiedniki niero- dzinne. Zdecydowana mniejszość wyników badań wykazuje gorszą efektywność niepublicznych firm rodzinnych niż firm nierodzinnych. Należy jednak pamię- tać, że mniej profesjonalne firmy rodzinne niepubliczne mogą osiągać gorsze wskaźniki efektywnościowe z uwagi na to, że nie kierują się wyłącznie rentow- nością biznesu, ale mają na uwadze również cele, wartości i potrzeby rodziny właścicielskiej. Konkluzja z przeprowadzonych badań porównawczych jest taka, 8 że firmy rodzinne, mimo gorszej w wielu przypadkach pozycji wyjściowej w zakresie możliwości finansowania wzrostu czy zasobów ludzkich (nepotyzm), osiągają lepsze, a na pewno nie gorsze, wyniki finansowe niż firmy nierodzinne. Publikacje i upowszechnianie się wyników wymienionych badań porów- nawczych rozpoczęły dyskusje w środowiskach naukowych nad źródłami wyższej efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw rodzinnych niż niero- dzinnych. Rozwijają się dwa niezależne nurty próbujące wyjaśnić źródła natu- ralnej przewagi konkurencyjnej firm rodzinnych: szkoła kapitału rodzinnego będącego specyficzną postacią kapitału społecznego oraz szkoła zasobowa wskazująca na familizm jako umiejętność wyróżniającą firm rodzinnych w za- kresie redukowania negatywnych następstw agencji oraz orientacji na zachowa- nia stewardship. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęły się dyskusje na temat za- chowań firm rodzinnych w otoczeniu międzynarodowym. W nowej ekonomii XXI w. orientacja na zasoby globalne, w tym na wiedzę globalną, rynki globalne i konkurentów globalnych jest kluczem do osiągnięcia sukcesu, sposobem na przetrwanie i rozwój w długiej perspektywie czasu. Ekspansja międzynarodowa ma szczególne znaczenie dla aktywności badawczo-rozwojowej, innowacyjnej przedsiębiorstw wywodzących się z gospodarek wschodzących. Ograniczona chłonność rynków narodowych w tych krajach na kosztowne innowacje jest barierą szybkiej komercjalizacji nowych technologii i zniechęca przedsiębior- ców do podejmowania prac badawczo-rozwojowych, a to z kolei pogarsza ich pozycję konkurencyjną w otoczeniu globalnym. Funkcjonowanie na rynkach zagranicznych ułatwia przedsiębiorstwom z gospodarek wschodzących nie tylko komercjalizację nowych technologii, ale pozwala im także przeciwdziałać efektowi naśladownictwa. Działalność na rynkach zagranicznych postrzegana jest jednak jako obarczona większym ryzykiem niż funkcjonowanie w otoczeniu krajowym. Stereotypy na temat zachowań strategicznych przedsiębiorstw rodzinnych, a zwłaszcza awersji do ryzyka, kształtują ich wizerunek jako pod- miotów konserwatywnych, tradycyjnych, w mniejszym stopniu niż podmioty nierodzinne zorientowanych na wzrost i rozwój, koncentrujących się bardziej na szansach lokalnych niż globalnych. Nieliczne i obarczone błędami metodolo- gicznymi badania porównawcze na świecie nie rozstrzygają jednak kwestii kompetencji globalnych biznesu rodzinnego i nierodzinnego. Nie zostały wykry- te tak jednoznaczne prawidłowości, jak w przypadku efektywności funkcjono- wania obu grup przedsiębiorstw. W warunkach polskich, mimo znacznego postępu w zakresie kumulowania wiedzy na temat funkcjonowania przedsiębiorstw rodzinnych, istnieje w prakty- ce gospodarczej duże niezrozumienie istoty przedsiębiorczości rodzinnej, jej roli w gospodarce rynkowej, natury przewag konkurencyjnych i potencjału budowa- nia gospodarki opartej na wiedzy. Niechlubnym dowodem w tym względzie jest zamieszczanie w prospekcie emisyjnym lub dokumencie informacyjnym pub- licznego przedsiębiorstwa rodzinnego informacji na temat jego rodzinności jako 9 jednego z typów ryzyka inwestycyjnego. W krajach wysoko rozwiniętych, takich jak USA czy Wielka Brytania, rodzinność w biznesie jest jego atutem, źródłem przewagi konkurencyjnej i cenną informacją dla potencjalnych inwesto- rów. Inwestycje w akcje publicznych firm rodzinnych uchodzą za bardziej rentowne i bezpieczne niż w akcje innych przedsiębiorstw. Są dwie konsekwen- cje takiego nieobiektywnego podejścia do rodzinności biznesu w Polsce. Po pierwsze, przedsiębiorstwa rodzinne, mimo tendencji wzrostowych i bardzo dobrych wyników finansowych, odnotowują niższą kapitalizację. Po drugie, mimo posiadania ewidentnych cech biznesu rodzinnego, przedsiębiorstwa starają się przemilczeć ten fakt lub go ukryć. Przedmiotem badań autora jest ekspansja międzynarodowa polskich przed- siębiorstw notowanych na rynku NewConnect. Celem pracy jest ustalenie poziomu zaangażowania się w ekspansję międzynarodową oraz dokonanie analizy jej przebiegu w polskich publicznych przedsiębiorstwach rodzinnych notowanych na NewConnect w porównaniu do równoległych działań podejmo- wanych przez ich nierodzinne odpowiedniki. Niedostateczna wiedza na temat zachowań przedsiębiorczych firm rodzinnych na świecie i w Polsce, zwłaszcza w otoczeniu globalnym, a z drugiej strony waga tego typu zachowań dla proce- sów budowania gospodarki opartej na wiedzy, skłoniły autora do przeprowadze- nia stosownych badań literaturowych i empirycznych, pozwalających określić potencjał biznesu rodzinnego w nowej ekonomii XXI w. Przyjęcie w badaniach jako punktu odniesienia firm nierodzinnych pozwala na obiektywną i wartościu- jącą ocenę formuły biznesu rodzinnego i jednocześnie stanowi kontynuację dotychczasowych praktyk stosowanych w badaniach empirycznych przedsię- biorczości rodzinnej na świecie. Przedsiębiorstwo rodzinne zostało zdefiniowane w pracy jako przedsiębiorstwo o dowolnej formie prawnej, którego kapitał w całości lub w decydującej części znajduje się w posiadaniu rodziny, przynajmniej jeden jej członek wywiera decydujący wpływ na kierownic- two lub sam sprawuje funkcję kierowniczą z zamiarem trwałego utrzyma- nia przedsięwzięcia w rękach rodziny. Autor formułuje zatem główny problem badawczy w następujący sposób: jaką rolę odgrywać mogą przedsiębiorstwa rodzinne w nowej ekonomii XXI w.? Problemami badawczymi szczegółowymi są natomiast poniższe pytania: • jak silna jest orientacja przedsiębiorcza małych i średnich firm rodzin- nych publicznych w konfrontacji z ich odpowiednikami nierodzinnymi? • w jakim stopniu zaangażowanie rodziny w zarządzanie biznesem oraz w jego własność jest w stanie dodać firmie największą wartość na etapie wzro- stu, zwłaszcza realizowanego poprzez ekspansję międzynarodową? • czy i jak firmy rodzinne wykorzystują ekspansję międzynarodową w pro- cesie przyspieszonego wzrostu i rozwoju w porównaniu do ich odpowiedników nierodzinnych? • czy firmy rodzinne posiadają szczególne kompetencje pozwalające na wczesną ekspansję międzynarodową? 10 Weryfikacja sformułowanych w części badawczej hipotez pozwoli na udzie- lenie odpowiedzi na powyższe pytania. Studia literaturowe oraz wyniki dotych- czasowych badań uprawniły autora do sformułowania następujących hipotez będących prawdopodobnymi odpowiedziami na postawione problemy badawcze: Hipoteza główna (H): Przedsiębiorstwom rodzinnym nie zagraża margina- lizacja w warunkach nowej ekonomii XXI w. Hipotezy pomocnicze: H1. Małe i średnie przedsiębiorstwa rodzinne są mniej zorientowane na przyspieszony wzrost i rozwój niż odpowiedniki nierodzinne, co może wynikać z ich naturalnej awersji do ryzyka i niechęci do poszukiwania źródła finansowa- nia na alternatywnym rynku kapitałowym. H2a. Wśród firm rodzinnych notowanych na rynku NewConnect dominuje typ „A”, w którym rodzina ma przewagę zarówno we własności, jak i w zarządzaniu. H2b. Wśród firm rodzinnych notowanych na rynku NewConnect typ „C”, w którym rodzina ma przewagę w zarządzaniu, ale nie ma jej w strukturze własności, jest optymalny z punktu widzenia aktywności przedsiębiorczej. H3a. Przedsiębiorstwa rodzinne na NewConnect angażują się w ekspansję międzynarodową częściej niż ich odpowiedniki nierodzinne. H3b. Przedsiębiorstwa rodzinne na NewConnect częściej niż ich odpowied- niki nierodzinne rozwijają się międzynarodowo według modelu globalnego (born global) i częściej stosują zaawansowane, kapitałowe sposoby wejścia na rynki zagraniczne. H3c. Stopień internacjonalizacji przedsiębiorstw rodzinnych na NewCon- nect jest wyższy niż ich odpowiedników nierodzinnych. H4. Źródłem przewagi konkurencyjnej firm rodzinnych nad odpowiednikami nierodzinnymi w otoczeniu globalnym są ich wyróżniające umiejętności w za- kresie generowania kapitału społecznego, w szczególności ponadgranicznego kapitału społecznego wiążącego. Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy rozdział charakteryzuje otoczenie globalne jako przestrzeń dla funkcjonowania współczesnych przedsię- biorstw. Identyfikuje zmiany w otoczeniu międzynarodowym i technologicz- nym, które generują nowe szanse rozwoju i wzrostu dla biznesu, pobudzają przedsiębiorczość międzynarodową i wpływają na internacjonalizację działalno- ści gospodarczej, jej stopień, tempo i model. Komercjalizacja innowacji, nowych technologii na rynkach globalnych pozwala wykorzystywać i powiększać prze- wagę konkurencyjną biznesu, przyspiesza proces budowania gospodarki opartej na wiedzy. Struktura rozdziału została dostosowana do przedmiotu badań i celu całej rozprawy, a zatem nie wyczerpuje obszernej tematyki związanej z globali- zacją. Konkluzją rozważań w tym rozdziale jest uznanie ekspansji międzynaro- dowej za właściwe zachowanie strategiczne współczesnych przedsiębiorstw bez względu na ich wielkość i wiek. Rozdział drugi wyjaśnia i opisuje pojęcie internacjonalizacji, identyfikuje główne motywy podejmowania przez biznes ekspansji międzynarodowej, pre- 11 zentuje wpływ internacjonalizacji i jej natężenia na efektywność funkcjonowa- nia biznesu w zależności od wielkości przedsiębiorstwa i sposobu wchodzenia na rynki zagraniczne. Zainteresowania badawcze autora koncentrują się na ekspansji międzynarodowej (internacjonalizacja czynna) głównie małych i śred- nich przedsiębiorstw w fazie intensywnego wzrostu i o silnej orientacji przed- siębiorczej. Wynika to z przyjętego przedmiotu badań. Zatem w rozdziale pominięte zostały wątki dotyczące internacjonalizacji przedsiębiorstw dojrza- łych, internacjonalizacji biernej czy pasywnej, a podjęte te, które opisują zacho- wania międzynarodowe młodych przedsiębiorstw pochodzących z gospodarek opartych na wiedzy lub aspirujących do nich. Stosownie do koncepcji badań empirycznych, których wyniki zostały przedstawione w ostatnim rozdziale, autor relatywnie dużo miejsca poświęcił charakterystyce dwóch głównych modeli internacjonalizacji: modelu tradycyjnego (nawiązującego do szkoły Uppsala) i globalnego (International New Ventures/born globals), z wyraźnym wskazaniem na model globalny jako bardziej wymagający, ale i bardziej efek- tywny w warunkach gospodarki opartej na wiedzy. Rozważania na temat inter- nacjonalizacji, jako skutecznej strategii dostosowującej biznes do globalizujące- go się otoczenia, kończą się charakterystyką jej struktury. Model oraz wybrane elementy struktury strategii internacjonalizacji (selekcja rynków zagranicznych, cel, sposoby wchodzenia na rynki zagraniczne) determinują jakość ekspansji międzynarodowej. Konkluzją rozważań w tym rozdziale jest uznanie modelu globalnego ekspansji zagranicznej biznesu za szybszą i efektywniejszą drogę jego wzrostu i rozwoju niż w modelu tradycyjnym, etapowym i ewolucyjnym. W przypadku młodych przedsiębiorstw technologicznych, pochodzących z gospo- darek wschodzących, model globalny przyjęto za konieczny. Rozdział trzeci ustala źródła przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw ro- dzinnych nad ich odpowiednikami nierodzinnymi, mogące różnicować przebieg internacjonalizacji w obu grupach przedsiębiorstw. Autor powołuje się na światowe badania porównawcze, które dowodzą faktu istnienia takiej przewagi konkurencyjnej zarówno w odniesieniu do przedsiębiorstw publicznych, jak i niepublicznych. Ustala, że jej źródłem jest kapitał rodzinny – specyficzna odmiana kapitału społecznego albo według szkoły zasobowej familizm – wyróż- niająca umiejętność firm rodzinnych w zakresie generowania takich zasobów strategicznych, jak silna architektura wewnętrzna i zewnętrzna czy reputacja. Firmy rodzinne, dzięki posiadanej przewadze konkurencyjnej nad firmami nierodzinnymi, osiągają lepsze wyniki finansowe. Najnowsze ustalenia świato- we w tym względzie świadczą, że źródłem przewagi konkurencyjnej firm rodzinnych nad nierodzinnymi w otoczeniu globalnym może być wyróżniająca umiejętność tych pierwszych w zakresie budowania ponadgranicznego kapitału społecznego wiążącego i pomostowego. Rozważania w tej części pracy kończy przegląd nielicznych jeszcze badań światowych na temat zachowań przedsię- biorczych firm rodzinnych w otoczeniu globalnym, pochodzących z różnych kręgów kulturowych. Badania te również posiadają charakter porównawczy, 12 a punktem ich odniesienia są firmy nierodzinne. Przywoływanie badań świato- wych jest zasadne z kilku powodów. Po pierwsze, tematyka przewagi konkuren- cyjnej firm rodzinnych nad firmami nierodzinnymi jest rozwijana od niedawna i tylko w ten sposób można dokonać podsumowania dotychczasowych ustaleń w tym względzie. Po drugie, podstawą rozważań nad przedsiębiorczością ro- dzinną w rozwiniętej gospodarce rynkowej jest twierdzenie M. A. Gallo, zgod- nie z którym firmy rodzinne na świecie funkcjonują według tej samej logiki i są w zasadzie identyczne pod względem swoich problemów i zagadnień, jak i możliwych sposobów ich rozwiązania. Nie można zatem mówić o jakiejś ścisłej specyfice narodowej tych podmiotów, a jedynie o różnicach wynikają- cych z poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego danego kraju czy też etapu rozwoju konkretnego przedsiębiorstwa1. Socjologowie zgadzają się, że każda rodzina jest grupą pierwotną, związkiem intymnym, opartym na wzajemnym uczuciu, współdziałaniu i wzajemnej odpowiedzialności, w którym akcent pada na wzmacnianie wewnętrznych relacji i interakcji. Wiele definicji socjologicz- nych dąży również do wypracowania tej właściwej dla rodziny jako „uniwersal- nej instytucji społecznej”, określając ją „utrwalonym w tradycji wszystkich kultur, zrytualizowanym zespołem działań ludzkich ukierunkowanym na zaspo- kajanie istotnych potrzeb swoich członków (głównie seksualnych, prokreacyj- nych, ekonomicznych i socjalizacyjnych)”2. Po trzecie sama metodologia tych badań może stanowić inspirację dla organizacji podobnych badań w Polsce. Rozdział czwarty prezentuje koncepcję, założenia metodologiczne badań wła- snych autora oraz analizę uzyskanych wyników. Dokonano statystycznej charakte- rystyki 425 przedsiębiorstw rodzinnych i nierodzinnych z rynku NewConnect według: cech zidentyfikowanych jako kluczowe czynniki internacjonalizacji, stopnia ich internacjonalizacji oraz modelu ekspansji międzynarodowej. Następnie przeprowadzono wielowymiarową ocenę procesów i stopnia internacjonalizacji wszystkich firm notowanych na rynku NewConnect, by w końcu poddać analo- gicznej analizie oddzielnie firmy rodzinne i nierodzinne. Zastosowano metodę modelowania zjawisk – regresję logistyczną i regresję liniową (w przypadku stopnia internacjonalizacji). Oprócz badań ilościowych na część empiryczną rozprawy składają się studia przypadków dziewięciu przedsiębiorstw rodzinnych z rynku NewConnect, które rozwijają się międzynarodowo według modelu globalnego. Umożliwiają one głębszy wgląd w naturę młodych przedsiębiorstw globalnych (born globals), potwierdzają realność spełnienia przez rodzinę właścicielską warunków podejmowania przyspieszonej ekspansji międzynarodowej, zidentyfi- kowanych w części literaturowej oraz wskazują na kluczową rolę ekspansji międzynarodowej w strategii wzrostu i rozwoju innowacyjnego biznesu. Przypadki zostały dobrane celowo według kryterium największego stopnia internacjonalizacji. 1 M. A. Gallo, Global perspectives on family businesses, Loyola University, Family Business Center, Chicago 1994. 2 M. Księżopolski, B. Rysz-Kowalczyk, C. Żołędowski (red.), Polityka społeczna w kryzysie, Instytut Polityki Społecznej UW, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2009. Rozdział 1 Globalizacja jako współczesny typ otoczenia biznesowego 1.1. Ewolucja otoczenia i strategii rozwoju biznesu Strategia rozwoju biznesu oraz jego struktura zarządzania są silnie determi- nowane charakterem otoczenia i dynamiką jego zmian. O możliwości przetrwa- nia i rozwoju przedsiębiorstwa w dłuższym okresie czasu decyduje jego zdol- ność przystosowania się do ciągle zmieniającego się otoczenia, a instrumentem przystosowawczym jest właśnie strategia. Opublikowana przez A. D. Chandlera w 1962 r. fundamentalna praca o podłożu empirycznym Strategy and structure stanowi najbardziej rozbudowaną i rozpowszechnioną analizę mechanizmu zmian otoczenia w czasie oraz strategicznych zachowań dostosowawczych przed- siębiorstw do tych zmian1. Procesy te były także przedmiotem badań P. Druckera, H. J. Ansoffa, R. McDonnela i B. Scotta2. A. D. Chandler na podstawie długoletnich obserwacji i badań przedsię- biorstw amerykańskich i ewolucji ich zachowań strategicznych w odpowiedzi na rosnącą złożoność otoczenia ustalił współzależność między charakterem otocze- nia, typem strategii biznesu podejmowanej najczęściej w takich warunkach funkcjonowania i strukturą zarządzania. Wszystkie wymienione wyżej badania pozwoliły zidentyfikować trzy różniące się między sobą etapy rozwoju otocze- nia, a w ich ramach trzy dominujące typy strategii biznesu. Z kolei każda z tych strategii determinowała strukturę systemu zarządzania. Czwarty zidentyfikowa- ny etap rozwoju otoczenia jest wynikiem obserwacji i opisywania narastającej globalizacji przez wielu autorów oraz wynikiem badań i rozważań P. Druckera w obszarze zachowań przedsiębiorczych młodych biznesów. Były to następujące etapy: • etap produkcji masowej; • etap masowego marketingu; • etap marketingu totalnego; • etap globalno-przedsiębiorczy. 1 A. D. Chandler, Strategy and Structure, MIT Press, Cambridge 1962. 2 Z. Pierścionek, Strategie rozwoju firmy, PWN, Warszawa 2001, s. 51–52. 14 Etap produkcji masowej obejmował lata 1900–1930. Z uwagi na prostotę, przewidywalność otoczenia rynkowego, politycznego, społecznego i technolo- gicznego najbardziej racjonalną i uzasadnioną strategią rozwoju biznesowego była ekspansja ilościowa, koncentracja na powielaniu wyspecjalizowanej pro- dukcji jednobranżowej poprzez rozwój organiczny lub integrację poziomą. Taka strategia kształtowała strukturę funkcjonalną zarządzania, w której istniała presja na rozwój kompetencji technicznych, inżynierskich, produkcyjnych. Celem strategicznym było zwiększanie skali wytwarzania, dzięki czemu realizowano zyski więcej niż proporcjonalne z uwagi na znaczącą redukcję kosztów jednost- kowych (ekonomika skali). Etap masowego marketingu obejmował lata 1930–1950. W tym okresie otoczenie z uwagi na poważne zmiany technologiczne, rynkowe i polityczne zaczęło kreować gorsze warunki dla funkcjonowania biznesu. Zjawisko nadpro- dukcji wyrobów masowych wywołane postępem technicznym spowodowało problemy ze zbytem i zaostrzenie się konkurencji, a rosnąca siła nabywcza społeczeństwa zapoczątkowała zjawisko indywidualizowania się popytu, czyli coraz mniejsze zainteresowanie rynku produktami masowymi, standardowymi. Na zmiany technologiczne i rynkowe nałożyły się zmiany polityczne i gospo- darcze. Interwencjonizm państwowy, zjawisko wcześniej nieznane, oznaczał aktywne zaangażowanie się państwa w sferę gospodarczą celem kreowania polityki ogólnospołecznej i stabilizacji koniunktury, co w praktyce oznaczało wprowadzenie wielu ograniczeń dla funkcjonowania biznesu. W takich warun- kach zaobserwowano rosnącą popularność zachowań strategicznych przedsię- biorstw polegających na ekspansji geograficznej i integracji pionowej. Ekspan- sja geograficzna pozwalała pozyskiwać nowe rynki zbytu w obrębie państwa narodowego, integracja pionowa wstecz umożliwiała przejmowanie źródeł zaopatrzenia o znaczeniu strategicznym i ograniczanie dostępu do nich konku- rencji, a integracja pionowa w przód gwarantowała szybszą komunikację z rynkiem i lepsze dostosowanie oferty do zmieniających się oczekiwań i po- trzeb klientów. Orientację produkcyjną zastąpiono orientacją marketingową. Strukturę i wielkość produkcji determinował rynek, a zatem szczególnego znaczenia w zarządzaniu przedsiębiorstwem nabierały kompetencje marketin- gowe, analityczne oraz związane z komunikacją rynkową. Etap marketingu totalnego obejmował lata 1950–1970, pokrywał się z post- industrialnym stadium rozwoju krajów wysoko rozwiniętych. W tym okresie na- stąpiło przyspieszenie tempa zmian we wszystkich sferach otoczenia wymienionych wcześniej. Otoczenie stawało się coraz bardziej złożone i nieprzewidywalne, co zwiększało zagrożenia dla przedsiębiorstw. W celu zwiększenia bezpieczeństwa finansowego i rozłożenia ryzyka przedsiębiorstwa podejmowały strategię dywer- syfikacji. Funkcjonowanie w kilku sektorach wiązało się z większym prawdo- podobieństwem przetrwania i rozwoju. Oprócz silnej orientacji marketingowej dywersyfikujące się przedsiębiorstwa wprowadzały istotną innowację w swoich strukturach zarządzania – dywizjonalne struktury organizacyjne. 15 Etap globalno-przedsiębiorczy, który rozpoczął się w latach 70. i trwa do chwili obecnej – charakteryzuje się ewolucją rynków i sektorów narodowych w rynki i sektory globalne, której tempo i zakres uzależnione były i są od po- ziomu rozwoju gospodarczego państw i konkurencyjności ich gospodarek naro- dowych. Źródłem tych procesów były zmiany w otoczeniu międzynarodowym oraz rosnąca dynamika postępu technicznego. Zmiany w otoczeniu międzynaro- dowym rozpoczęły się znacznie wcześniej, lecz ich wpływ na dominujące zacho- wania biznesowe można było zaobserwować dopiero od lat 70. Z kolei postępu- jąca indywidualizacja popytu wymusza zachowania przedsiębiorcze biznesu. Zmiany w otoczeniu międzynarodowym obejmują: inklinacje w kierunku redukcji barier celnych i pozacelnych, otwieranie się gospodarek narodowych, działalność ogólnoświatowych organizacji gospodarczych i finansowych wspie- rających handel międzynarodowy i współpracę międzynarodową, regionalne procesy integracyjne, unifikację standardów, norm technicznych i jakościowych, upowszechnianie się demokratycznych systemów władzy i modelu gospodarki rynkowej, homogenizację wzorców konsumpcji i stylu życia na świecie, obec- ność korporacji międzynarodowych. Wpływ postępu technologicznego na procesy globalizacji ma kilka aspek- tów. Po pierwsze wysokie tempo zmian technologicznych wywołuje rosnące wydatki na badania i rozwój, a zjawisko skracania się cyklu życia produktów i technologii wymaga wprowadzania produktów i innowacji technologicznych jednocześnie na wielu rynkach narodowych celem niedopuszczenia do imitacji i zagwarantowania zwrotu kosztów poniesionych na badania i rozwój oraz rentowności przedsięwzięcia. Drugim aspektem wpływu postępu technologicznego na globalizację jest in- tensywny rozwój technologii informatyczno-komunikacyjnych, które pozwalają na koordynację działań biznesowych w skali globalnej i które zapoczątkowały erę korporacji wirtualnych – organizacji uczących się, inteligentnych. „Wspólna technologia obejmuje sieci komputerowe, systemy komunikacji satelitarnej lub kablowej, jednolite standardy w zakresie oprogramowania oraz elektroniczną wzajemną wymianę danych. W latach 90-tych ubiegłego wieku nastąpił wzrost zainteresowania możliwościami współpracy między firmami, połączony z wy- korzystaniem technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT). To wzmo- żone zainteresowanie jest związane ze wzrostem popularności szkoły kluczo- wych kompetencji w zarządzaniu strategicznym. Partnerstwo strategiczne zakłada dzielenie się wiedzą i kluczowymi kompetencjami celem stworzenia synergii i nowych źródeł przewagi konkurencyjnej. Rozwój ICT i handlu elektronicznego dodatkowo zwiększył możliwości współpracy tak pomiędzy firmami, jak i po- między firmami a ich klientami”3. 3 G. Stonehouse, J. Hamill, D. Campbell, T. Purdie, Globalizacja. Strategia i zarządzanie, Wydawnictwo Felberg SJA, Warszawa 2001, s. 293. 16 Cechą współczesnego otoczenia rynkowego biznesu jest postępująca indy- widualizacja popytu, która podnosi rangę rynków niszowych. Społeczeństwa wraz ze wzrostem zamożności stają się coraz mniej zainteresowane produktami masowymi, standardowymi. Oczekują produktów innowacyjnych, unikalnych, oryginalnych, czyli takich o dużej wartości dodanej. Konsekwencją tego jest dynamiczny rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw, dla których postępująca indywidualizacja popytu jest szansą, a elastyczne systemy produkcji pozwalają im sprostać rosnącym wymaganiom rynku i poprawiać efektywność funkcjonowania4. Współczesne przedsiębiorstwa podejmują dwie strategie jako racjonalne i optymalne sposoby na przetrwanie i wzrost w globalizującym się otoczeniu. Duże przedsiębiorstwa o silnej pozycji rynkowej w otoczeniu narodowym decydują się na ekspansję międzynarodową (internacjonalizację). Orientują się na rynki globalne, konkurentów globalnych i zasoby globalne. Małe i średnie firmy identyfikują i koncentrują się na narodowych niszach rynkowych (orienta- cja przedsiębiorcza). Praktyka gospodarcza ostatnich piętnastu lat pokazuje jednak, że internacjonalizacja może być nie tylko źródłem osiągania i powięk- szania przewagi konkurencyjnej oraz wzrostu dla dużych przedsiębiorstw. Zmiany, które pojawiają się w stale ewoluującym otoczeniu gospodarki rynko- wej, ułatwiają małym i średnim przedsiębiorstwom pokonywanie bariery zaso- bowej i podejmowanie ekspansji międzynarodowej, korzystanie z szans, jakie łączą się z funkcjonowaniem w otoczeniu globalnym. Wraz z pojawieniem się i rozwojem ICT oraz potrzebą szybkiej komercjalizacji produktów o dużej wartości dodanej, strategię wczesnej i przyspieszonej internacjonalizacji należy Tabela 1. Dynamika światowych operacji międzynarodowych w latach 1982–2011 w mld USD Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne Napływ Odpływ Całkowita wartość aktywów oddziałów zagranicznych Przychody ze sprzedaży praw autorskich i licencji Eksport towarów i sprzedaż usług za granicą 1982 1990 58 27 207 241 2005–2007 średnia 1 473 1 501 2009 2010 2011 1 309 1 451 1 524 1 694 1 198 1 175 2 206 4 599 43 623 74 910 75 609 82 131 9 29 156 200 218 242 2 395 4 382 15 008 15 196 18 821 22 095 Źródło: opracowanie własne na podstawie WIR 2012 UNCTAD i wcześniejszych. 4 P. F. Drucker, Innowacja i przedsiębiorczość, PWE, Warszawa 1992, s. 24–25. 17 rekomendować małym przedsiębiorstwom z sektora wysokich technologii oraz przedsiębiorstwom wyspecjalizowanym w produktach niszowych w przemy- słach tradycyjnych. Obie grupy przedsiębiorstw traktowane są jako wysoce innowacyjne. Dane zawarte w tabeli 1 dowodzą rosnącej popularności strategii interna- cjonalizacji jako optymalnej opcji wzrostowo-rozwojowej biznesu w warunkach globalizacji. Wspomniane ułatwienia w otoczeniu międzynarodowym istotnie zwiększyły obroty i dynamikę handlu zagranicznego, który wciąż pozostaje dominującym sposobem penetrowania rynków zagranicznych przez biznes. Eksport okazuje się mniej wrażliwy na załamania koniunktury i ryzyko gospo- darcze związane z nimi niż bardziej zaawansowane formy kapitałowe ekspansji międzynarodowej. Jest to w zasadzie jedyny, najbardziej dostępny sposób za- istnienia w otoczeniu międzynarodowym przez przedsiębiorstwa małe i średnie, które permanentnie zmagają się z ograniczeniami zasobowymi. Nowym zjawi- skiem w internacjonalizacji biznesu jest rosnąca popularność bezpośrednich inwestycji zagranicznych, która także wynika ze zmian w otoczeniu międzyna- rodowym (redukcja ryzyka politycznego) i ze skali korzyści, jakie daje dostęp do przewag komparatywnych innych krajów. Dynamika rozwoju i obecny udział sektora małych i średnich przedsię- biorstw w populacji wszystkich biznesów jest potwierdzeniem rozważań P. Druckera na temat znaczenia zarządzania przedsiębiorczego w orientacji strategicznej współczesnego biznesu. Odpowiedzią na wciąż postępującą indy- widualizację popytu są małe firmy identyfikujące swoje szanse w odkrywanych przez siebie niszach rynkowych. Jak podaje EUROSTAT, 99,8 wszystkich firm w Unii Europejskiej stanowią małe i średnie, a zaledwie 0,2 firm – duże. Zgodnie z systemem klasyfikacji europejskiej firm mikro jest aż 92,2 , małych 6,5 , średnich 1,1 5. Przeciętne zatrudnienie w tych podmiotach gospodar- czych kształtowało się na poziomie 4,22 osoby w 2012 r. wobec 4,34 osób w 2005 r. W latach 2002–2010 tworzyły one 85 nowych miejsc pracy w Unii Europejskiej. Zaledwie 8 z nich budowało swoją strategię rozwoju na interna- cjonalizacji czynnej (eksport), a 12 na internacjonalizacji biernej (import). 1.2. Globalizacja jako wymiar współczesnego otoczenia biznesu Charakterystyczną cechą współczesnego świata jest pogłębiający się proces globalizacji. Rezultatem tego procesu jest wzrost wzajemnych zależności i od- działywań pomiędzy państwami, regionami, społeczeństwami, organizacjami i instytucjami międzynarodowymi oraz przedsiębiorstwami. Mimo że zjawisko 5 Annual Report on European SMEs, 2012. 18 to nie jest procesem nowym6, to jednak jego obecna forma w dużym stopniu różni się od umiędzynaradawiania, jakie miało miejsce w poprzednich wiekach. Cechą współczesnej fali globalizacji jest dokonujący się na niespotykaną dotąd skalę postęp techniczny, a przede wszystkim szybkie rozprzestrzenianie się nowych technologii i innowacji. Z tym wiąże się rosnąca mobilność kapitału, towarów, usług i ludzi, napędzana dodatkowo przez postępujący proces integra- cji gospodarczej i politycznej7. Ponadto, poprzez skokowy rozwój transportu, telekomunikacji i informatyki drugoplanową rolę zaczęło odgrywać znaczenie czasu i przestrzeni. Choć termin „globalizacja” jest powszechnie stosowany, jego definicja nie została do tej pory jednoznacznie sformułowana8. Pierwsze próby zdefiniowania tego zjawiska pojawiły się w połowie lat 80. XX w., aby określić głębokie przeobrażenia, jakie zaszły w światowej gospodarce, będące wynikiem liberali- zacji stosunków gospodarczych, zmniejszenia roli państw w gospodarce oraz wzrostu znaczenia międzynarodowych korporacji9. Z tego względu, początkowo proces globalizacji kojarzono głównie z postę- pem, jaki dokonał się w sferze ekonomicznej, a za jego główną konsekwencję uznano tworzenie się ogólnoświatowej gospodarki: globalnych rynków i sek- torów10. Taką opinię podziela m.in. L. C. Thurow, dla którego globalizacja oznacza rynek funkcjonujący ponad granicami narodowymi, ugrupowaniami politycznymi i ekonomicznymi, tworzący jeden mechanizm regulujący funkcjo- nowanie światowej gospodarki11. Z czasem jednak zaczęto również dostrzegać pozaekonomiczne wymiary i aspekty globalizacji – zarówno w sferze kulturalnej, społecznej, jak i politycz- nej. Pojawiło się wiele teorii uznających, że globalizacja jest zjawiskiem wielo- wymiarowym i wieloaspektowym, które oddziałuje na niemal wszystkie sfery 6 Wielu badaczy początki globalizacji wiąże przede wszystkim z wielkimi odkryciami geo- graficznymi oraz rewolucją przemysłową zapoczątkowaną w drugiej połowie XVIII w. w Anglii. W wyniku rewolucji przemysłowej maszyny zaczęły zastępować pracę rąk ludzkich, co przyczyni- ło się do wykreowania nowych form organizacji produkcji, wzrostu skali wytwórczości oraz poziomu wydajności pracy. 7 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja i globalizacja przedsiębiorstwa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004, s. 19. 8 M. Malinowska, Globalizacja i zachowania podmiotów rynkowych – aspekt teoretyczny, [w:] M. Malinowska, B. Kucharska (red.), Zachowania podmiotów rynkowych w warunkach globalizacji, PWE, Warszawa 2006, s. 11. 9 M. Hanzlik, Świat bez granic. Globalizacja a społeczeństwo informatyczne, [w:] J. Sob- czak, R. Bacher (red.), Europejska myśl polityczna wobec procesów globalizacji, Wyd. Ibidem, Łódź 2005, s. 103. 10 N. Daszkiewicz, Internacjonalizacja małych i średnich przedsiębiorstw we współczesnej gospodarce, Wydawnictwo Scientific Publishing Group, Gdańsk 2004, s. 10. 11 L. C. Thurow, Przyszłość kapitalizmu, cyt. za: N. Daszkiewicz, op. cit., s. 10.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przedsiębiorstwa rodzinne w otoczeniu globalnym. Analiza porównawcza ekspansji międzynarodowej firm rodzinnych i nierodzinnych z rynku NewConnect
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: