Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00060 007471 12440633 na godz. na dobę w sumie
Przegląd Humanistyczny 2014/2 (443) - ebook/pdf
Przegląd Humanistyczny 2014/2 (443) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 134
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 00332194 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Pismo recenzowane o profilu interdyscyplinarnym, istniejące od 1957 roku. Adresowane przede wszystkim do środowiska naukowego, nie pomija jednak czytelnika mniej profesjonalnego, zwłaszcza nauczycieli, studentów oraz inteligencji zainteresowanej problematyką humanistyczną. Publikuje artykuły problemowe (krajowe i zagraniczne) z zakresu różnych dyscyplin humanistycznych: literaturoznawstwa, historii, kulturoznawstwa, socjologii, filozofii, psychologii, językoznawstwa. Zamieszcza również przekłady oraz materiały i przyczynki, dyskusje i polemiki, recenzje i przeglądy. Archiwalne zeszyty 'Przeglądu Humanistycznego' proszę zamawiać pisząc na mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Informujemy, że nasze Wydawnictwo nie prowadzi prenumeraty czasopism. Prenumeratę proszę zamawiać w sieci RUCH, Kolporter i Garmond. Archiwalne numery można znaleźć w formie elektronicznej stronie Central and Eastern European Online Library
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZEGLĄD HUMANISTYCZNY 2, 2014 TROPY ROMANTYZMU Bez wątpienia romantyzm stanowi w polskiej literaturze oraz kulturze tradycję kluczową, uporczywie powracającą w kolejnych odsłonach. Twórcy kolejnych po- koleń poromantycznych odczuwają potrzebę, a nawet konieczność opowiedzenia się wobec tej mocnej formacji. Oczywiście, szczególną uwagę przykuwają roz- maite gesty zerwania z romantyzmem, paradoksalnie zresztą będące też formułami związku. Po roku 1989 mogliśmy obserwować, jak się wówczas wydawało, osta- teczne takie zerwanie. Dużą popularnością cieszyła się teza Marii Janion dotycząca „zmierzchu paradygmatu”. Pisała autorka: „Jesteśmy świadkami okrutnego paradok- su: osiągnięta niepodległość, do której zdobycia wszechwładny romantyzm przy- czynił się w sposób zauważalny, niweczy teraz podstawę jego oddziaływania” . Teza ta bywała przy tym najczęściej traktowana w sposób uproszczony i nie do końca trafny. Dostrzeżono bowiem proklamację końca romantyzmu, której Janion jed- nak nie sformułowała, wskazując raczej na przemiany paradygmatu. Pominięto nato- miast wizję jego trwania w modelu egzystencjalnym oraz niezgodę badaczki na tezy Francisa Fukuyamy na temat „końca historii” czy myśl o istnieniu romantyzmu w patologicznych formułach anachronicznego patriotyzmu, a także w kulturze po- pularnej. Rozważania Janion rozwinęła m.in. Teresa Walas, przekonując o trwającej o wiele dłużej niż od 1989 r. erozji paradygmatu romantycznego (wypada tu pa- miętać także o książce Marty Piwińskiej Legenda romantyczna i szydercy, która już w latach sześćdziesiątych pokazywała taką erozję ). 3 Sytuacja po 2010 r. skomplikowała wszakże te ustalenia, nakazując pytać nie tyle o zmierzch, ile o sposoby istnienia paradygmatu, opierającego się łatwemu i skutecznemu wyparciu . Myślę tu o trwaniu romantyzmu w zbiorowej imaginacji symbolicznej Polaków, uruchamiających w sytuacjach granicznych romantyczne kody interpretowania rzeczywistości. W grę wchodzi także literatura oraz literatu- roznawstwo, odnotowujące różnicujące powtórzenia romantyzmu w twórczości 1 2 4 1 2 mi, Warszawa 2000, s. 27. Kraków 2003. M. Janion, Zmierzch paradygmatu, w: tejże, Do Europy tak, ale razem z naszymi umarły- Zob. T. Walas, „Zmierzch paradygmatu” – i co dalej?, w: tejże, Zrozumieć swój czas, 3 4 Zob. M. Piwińska, Legenda romantyczna i szydercy, Warszawa 1973. Zob. D. Siwicka, Nasze widowisko – Dziady, w: Dziady nasze mają to szczególnie... Stu- dia i szkice współczesne o dramacie Adama Mickiewicza, pod red. E. Hoffmann-Piotrowskiej, A. Fabianowskiego, Warszawa 2013. 4 Michał Kuziak 6 7 5 współczesnych pisarzy. W ostatnich latach pojawiły się książki ujmujące relację literatury współczesnej, najnowszej, z uwzględnieniem postmodernizmu, i roman- tyzmu w perspektywie historycznoliterackiej. Mam na myśli zbiorową publikację Polska literatura współczesna wobec romantyzmu (pod red. M. Łukaszuk i D. Sewe- ryna) oraz przede wszystkim książkę Magdaleny Rabizo-Birek Romantyczni i nowo- cześni. Formy obecności romantyzmu w polskiej literaturze współczesnej . Autorka oprócz wskazania na kręgi tematyczne śladów romantycznych we współczesności, a także na dialogi z konkretnymi twórcami romantyzmu, dostrzega ponadto podo- bieństwo naszej współczesności do niego: „[...] po roku 1989, po odzyskaniu przez Polskę pełnej niezależności, otwarciu na Zachód, włączyliśmy się w tę fazę myśli ponowoczesnej, która przynosi jej krytyczną wiwisekcję. Przypomina to nieco sy- tuację romantyków, którzy dokonywali krytycznego rozpoznania dorobku oświe- cenia, jak się powszechnie uważa – pierwszej fazy ery nowoczesnej” . Zdaniem badaczki egzorcyzmowana po 1989 r. romantyczność powraca pod różnymi, mniej lub bardziej wyraźnymi, postaciami; dzieje się tak również w twórczości autorów łączonych z postmodernizmem . 8 Romantyzm stał się w ostatnich latach punktem odniesienia przynajmniej dwóch wyrazistych projektów tożsamościowych: filozoficznego oraz wspólnotowego. Ten pierwszy zaproponowała Agata Bielik-Robson, dla której tradycja romantyczna stała się podstawą do konstruowania koncepcji podmiotowości; drugi – Jarosław Marek Rymkiewicz, poszukujący w romantyzmie sposobu na ocalenie współczesnych mu Polaków. Bielik-Robson traktuje romantyzm – przede wszystkim anglosaski – „in- ną nowoczesność”, jako odtrutkę na postmodernizm i dekonstrukcję, pozwalającą na ocalenie podmiotu jako podmiotu woli, nadającego światu sens. Jak czytamy we wprowadzeniu do Innej nowoczesności: „motywem, który przewija się uparcie przez całą książkę, jest obrona ludzkiej podmiotowości [...]. Nowa subiektywność, post- ponowoczesna, która będzie w stanie przetrwać napaści podejrzliwych dekonstruk- torów, jest więc tworem paradoksalnym: z jednej strony słabym, bo nieoczywistym, domagającym się obrony – z drugiej jednak silnym, bo zahartowanym w ogniu wal- ki”. I dalej: „Podmiot to zatem sposób na przeżycie w świecie, który, by sparafra- zować Novalisa, nie jest – i nie nadaje się na bycie – domem. Jest strategią radzenia sobie z tym, co współczesna filozofia nazywa «kondycją separacji»” . Rymkiewicz również pragnie powrócić do formuły „ja” romantycznego, „zaczarowującego” rzeczywistość (myślę tu o projekcie wpisanym w Samuela Zborowskiego wchodzą- cego w dialog z dramatem Słowackiego), przyjmuje ponadto zobowiązanie etyczne wobec wspólnoty narodowej i jej dziejów. Romantyzm zdaje się u Rymkiewicza 9 5 Zob. Polska literatura współczesna wobec romantyzmu, pod red. M. Łukaszuk, D. Seweryna, Lublin 2007. 6 Można tu wspomnieć jeszcze o niedawno wydanej książce zbiorowej Dziedzictwo romantycz- ne. O (nie)obecności romantyzmu w kulturze współczesnej, pod red. M. Janoszki, O. Kalarusa, M. Pie- choty, Katowice 2013, a także o przygotowywanym do druku przez D. Dąbrowską i E. Szczepan tomie zbiorowym Romantyzm użytkowy. Długie trwanie romantyzmu w kulturze polskiej (Szczecin 2014) oraz o przygotowywanym do druku tomie Romantyzm w lustrze postmodernizmu (i odwrotnie), pod red. W. Hamerskiego, M. Kuziaka, S. Rzepczyńskiego (Warszawa 2014). M. Rabizo-Birek, Romantyczni i nowocześni. Formy obecności romantyzmu w polskiej litera- 7 turze współczesnej, Rzeszów 2012, s. 15. 8 9 Zob. tamże, s. 52. A. Bielik-Robson, Inna nowoczesność. Pytania o współczesną formułę duchowości, Kraków 1998, s. 10 i n. Tropy romantyzmu 5 remedium zarówno na nowoczesność (z jej dominacją racjonalnej podmiotowości), jak i na ponowoczesność (z neoliberalizmem i jego konsekwencjami). Sytuacja, o której piszę, uruchamia specyficzną pracę koła hermeneutycznego. Romantyzm kształtuje nas – nawet wtedy, kiedy wywołuje gesty oporu – ale i my kształtujemy nasz romantyzm. Kwestie te widoczne są zwłaszcza na gruncie ba- dań poza Polską, ale pojawiły się także na rodzimym gruncie literaturoznawczym, w powstających opracowaniach ujmujących romantyzm jako fragment procesu no- woczesności czy też z perspektywy światopoglądów i teorii interpretacyjnych cha- rakterystycznych dla ponowoczesności. Wspomnę tu choćby o akcentowanym przez Jean-Luca Nancy’ego oraz Philippe’a Lacoue-Labarthe’a związku między rozu- mieniem literatury preferowanym przez twórców z kręgu jenajskiego i dwudziesto- wieczną teorią literatury .10 Wydaje się, że istnienie romantyzmu w naszej współczesności zmienia swoją formułę czy też przynajmniej ją poszerza. Coraz trudniej mówić o hermeneutycznym trwaniu (choć pewnie istnieją i residua takiego zjawiska), to raczej specyficzne epifanie. Jak stwierdza Hayden White, doświadczenie oddalenia od przeszłości jest znamieniem naszych czasów: „Jesteśmy od «przeszłości» oddzieleni pewnego ro- dzaju przeskokiem lub też radykalną zmianą, która zainaugurowała nowy porządek historycznego istnienia. [...] Jeśli różnica między bezpośrednią przeszłością a bar- dziej odległymi okresami historii wydaje się większa niż jakiekolwiek między nimi podobieństwo, wówczas owa odległa przeszłość – wszystko, co wydarzyło się przed naszym wiekiem – może stać się po prostu zbiorem osobliwości i kolektybiów” .11 Oczywiście, wypada dodać, że taka relacja z przeszłością otwiera nowe możliwości, ale jest także niebezpieczna zarówno dla niej, jak i dla nas. Opisana przez White’a specyfika postmodernistycznego podejścia do przeszłości pozwala zrobić z nią wszystko, pozwala więc również pominąć to, co ma nam do powiedzenia. Autorzy niniejszego numeru „Przeglądu Humanistycznego” podejmują różno- rodne aspekty obecności romantyzmu w czasach poromantycznych i czynią to w rozmaity sposób. Mamy tu bowiem do czynienia ze śledzeniem powrotów do twórców i tekstów romantycznych w literaturze najnowszej, a także trwania w niej formuły epifanii romantycznej i romantycznej koncepcji podmiotowości jako „duszy czującej”. Pojawia się również próba lektury porównującej tekst romantyczny z post- modernistycznym oraz odczytanie tekstu nowoczesnego konfrontującego postawę romantyczną i racjonalną. W numerze drukujemy ponadto artykuł poświęcony wczesnej twórczości Mickiewicza, rzadko pojawiającej się ostatnio na warsztatach historyków literatury. Michał Kuziak 10 Zob. Ph. Lacoue-Labarthe, J.-L. Nancy, The Literary Absolute: The Theory of Literature in 11 H. White, Literatura a fikcja, przeł. D. Kołodziejczyk, w: Proza historyczna, pod red. E. Do- German Romanticism, New York 1988. mańskiej, Kraków 2009, s. 68.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przegląd Humanistyczny 2014/2 (443)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: