Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00039 007234 12250814 na godz. na dobę w sumie
Przemiany społeczno-przestrzenne osiedli wiejskich. Studium przypadku Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego - ebook/pdf
Przemiany społeczno-przestrzenne osiedli wiejskich. Studium przypadku Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 168
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9272-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> geologia i geografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-100%), audiobook).
Obecna wiejska „gentryfikacja” (uszlachetnianie, wzbogacanie wsi) jest procesem równie złożonym jak przemiany społeczno-przestrzenne w miastach. Spotkanie napływowych i zasiedziałych grup społecznych ma nie tylko wymiar sąsiedztwa przestrzennego (utrwalonych i nowych części siedlisk), ale jest również zderzeniem kulturowym. W małych środowiskach społecznych, jakimi są wsie, zróżnicowanie społeczne jest szczególnie widoczne, a bliskość przestrzenna umożliwia wzajemną uważną obserwację oraz podjęcie wielu bezpośrednich interakcji społecznych.

Istotą podejmowanego w tej pracy problemu jest identyfikacja zmian w układach społeczno-przestrzennych wsi. Interesującym wydaje się zatem wyjaśnienie pogłębiającej się złożoności społecznej wsi w kontekście jej przestrzennej przemiany.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marcin Wójcik – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych Katedra Geografii Regionalnej i Społecznej 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31 RECENZENT Wioletta Kamińska EDYCJA TEKSTU, SKŁAD, ŁAMANIE I PROJEKT OKŁADKI Karolina Dmochowska-Dudek Na okładce wykorzystano fotografie autorstwa M. Kossowskiego Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Katedrę Geografii Regionalnej i Społecznej Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2010-2013 jako projekt badawczy Przemiany społeczno-przestrzenne wsi w Łódzkim Obszarze Metropolitarnym nr NN 306140238 © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06484.14.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-047-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-272-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści 3. OSADNICTWO WIEJSKIE W TRADYCYJNYCH I WSPÓŁCZESNYCH 1. WSTĘP ....................................................................................................................................................... 7 1.1. Problem badawczy ................................................................................................. 7 1.2. Przedmiot i cele pracy ........................................................................................ 11 2. WYBRANE DYLEMATY TERMINOLOGICZNE W GEOGRAFII WSI ................. 15 2.1. Wieś i obszar wiejski – problemy terminologiczne ............................... 15 2.2. Polityka spójności terytorialnej kraju a kształtowanie przestrzeni wiejskiej ........................................................................................... 21 2.3. Urbanizacja a gentryfikacja wsi ...................................................................... 30 NURTACH BADAWCZYCH GEOGRAFII ............................................................................ 37 3.1. Osadnictwo wiejskie jako przedmiot badań geografii .......................... 37 3.2. Osadnictwo wiejskie w tradycyjnych podejściach badawczych ....... 43 3.3. Osadnictwo wiejskie we współczesnych podejściach badawczych............................................................................................................. 46 3.4. Koncepcja ekologii społecznej wsi – geneza i współczesny kontekst rozwoju społeczno‐gospodarczego ........................................... 48 GOSPODARCZEJ W STREFIE PODMIEJSKIEJ ŁODZI ............................................... 57 4.1. Badania osadnictwa wiejskiego w strefie podmiejskiej Łodzi .......... 57 4.2. Potencjał demograficzny i polityka mieszkaniowa na obszarach wiejskich Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego ..................................... 64 4.3. Funkcje społeczno‐gospodarcze wsi jako wyraz rozwoju lokalnych rynków pracy .................................................................................... 66 5. PRZEMIANY W PRZESTRZENI REZYDENCJALNEJ WSI PODMIEJSKIEJ .... 77 5.1. Dobór wsi do badań szczegółowych ............................................................. 77 5.2. Zróżnicowanie zagospodarowania działek siedliskowych –próba typologii ................................................................................................... 81 5.3. Charakterystyka krajobrazowo‐fizjonomiczna głównych typów zagospodarowania działek siedliskowych ................................................. 95 5.4. Nowe budownictwo w strukturze przestrzennej wsi ........................ 111 4. TRADYCJE GEOGRAFICZNYCH BADAŃ WSI ORAZ OGÓLNE TENDENCJE PRZEKSZTAŁCEŃ STRUKTURY SPOŁECZNO‐ Przemiany społeczno‐przestrzenne osiedli wiejskich 6 6. PRZEMIANY W PRZESTRZENI SPOŁECZNEJ WSI PODMIEJSKIEJ .............. 123 6.1. Dobór i cechy społeczno‐zawodowe respondentów .......................... 123 6.2. Specyfika współczesnej wsi w opinii mieszkańców ........................... 126 6.3. Motywy wyboru wsi jako miejsca zamieszkania .................................. 131 6.4. Identyfikacja terytorialna, waloryzacja środowiska wsi .................. 133 7. WNIOSKI KOŃCOWE ................................................................................................................. 141 LITERATURA ......................................................................................................................................... 145 SPIS TABEL .............................................................................................................................................. 159 SPIS RYCIN ............................................................................................................................................... 159 SPIS FOTOGRAFII ............................................................................................................................... 161 ZAŁĄCZNIK ............................................................................................................................................. 164 1. WSTĘP 1.1. Problem badawczy Geograficzna identyfikacja i interpretacja przemian wsi w Polsce nie mo‐ że obecnie pomijać wielu aspektów życia społecznego. W badaniach obsza‐ rów wiejskich największy nacisk kładzie się na płaszczyznę demograficzną, funkcjonalną, infrastrukturalną, zwłaszcza w zakresie zróżnicowań makro‐ przestrzennych. Aspekty społeczne i kulturowe w badaniach geograficznych redukowane są zazwyczaj do analizy struktury przestrzennej cech społecz‐ no‐zawodowych ludności (w układzie wojewódzkim, powiatowym lub gminnym), np. poziomu wykształcenia, bezrobocia, źródeł utrzymania itp., a także intensywności występowania (rozmieszczenia) określonych insty‐ tucji, np. kulturalnych, organizacji pozarządowych. Interesującym i słabo rozpoznanym przez geografię problemem badawczym są przemiany zbio‐ rowości terytorialnych, zwłaszcza w ujęciu mikrostrukturalnym. Wieś polska wchodzi w wielu obszarach (regionach) w postprodukcyjny etap rozwoju i w coraz większym zakresie staje się przestrzenią konsumpcji, zwłaszcza dla mieszkańców metropolii. Celowym wydaje się zatem rozwi‐ janie takich tematów badawczych, które od wielu lat z powodzeniem po‐ dejmuje społeczna geografia miast1, tj. zachowania przestrzenne, konflikty społeczne, polityka rozwoju, relacje człowieka z otoczeniem (np. wyobraże‐ nie środowiska), itp. Transformacja społeczno‐gospodarcza w Polsce w latach 1990. wywoła‐ ła również falę zmian na polskiej wsi. Niezwykłość tych procesów polegała nie tylko na przemianach struktury gospodarczej (funkcjonalnej) wsi, ale również na zmianie społecznej. Społeczne przemiany wsi przejawiają się m.in. w różnicowaniu struktury zawodowej, dochodowej ludności, a także ludzkich potrzeb i stylów życia. Przemiany społeczno‐kulturowe mają swoje konsekwencje przestrzenne. Coraz większe zróżnicowanie społeczne i gospodarcze wsi odzwierciedla się w największym stopniu w komplikacji fizjonomii (estetyki) osiedli, a w przypadku niektórych wsi (zwłaszcza podmiejskich) dochodzi do szybkiego rozwoju układu przestrzennego. 1 Szeroko na ten temat pisze W. Maik (2012). Przemiany społeczno‐przestrzenne osiedli wiejskich 8 Podjęty temat, tj. przemiany społeczno‐przestrzenne wsi, ma charakter wielowątkowy. Wbrew pozorom polska wieś jest bogatym środowiskiem społecznym, a jej cechą była i jest heterogeniczność kulturowa (por. Bukra‐ ba‐Rylska 2008). Obecna wiejska „gentryfikacja” (uszlachetnianie, wzboga‐ canie wsi) jest procesem równie złożonym jak przemiany społeczno‐ przestrzenne w miastach. Spotkanie napływowych i zasiedziałych grup społecznych ma nie tylko wymiar sąsiedztwa przestrzennego (utrwalonych i nowych części siedlisk), ale jest również zderzeniem kulturowym. W małych środowiskach społecznych, jakimi są wsie, zróżnicowanie spo‐ łeczne jest szczególnie widoczne, a bliskość przestrzenna umożliwia wza‐ jemną uważną obserwację oraz podjęcie wielu bezpośrednich interakcji społecznych. Przestrzenią, w której szczególnie zachodzą takie zmiany są strefy bez‐ pośredniego oddziaływania wielkich miast. Niezależnie od ich naukowego określenia (strefa podmiejska, obszary wiejskie aglomeracji, osiedla metro‐ politalne) charakterystyczną cechą jest duża dynamika procesów zmian społeczno‐przestrzennych. Znajdujemy się w procesie przemian osadni‐ czych, którego obserwacja na tym etapie rozwoju powinna odpowiedzieć na pytania odnoszące się do jego obecnych kierunków oraz projekcji ich dal‐ szego przebiegu. Istotą podejmowanego w tej pracy problemu jest identyfikacja zmian w układach społeczno‐przestrzennych wsi. Interesującym wydaję się zatem wyjaśnienie pogłębiającej się złożoności społecznej wsi w kontekście jej przestrzennej przemiany. W pracy tej skoncentrowano się przede wszyst‐ kim na lokalnym wymiarze zjawisk. Podjęto w ten sposób próbę przesunię‐ cia perspektywy badawczej, tzn. obserwacja i interpretacja procesów prze‐ mian społeczno‐przestrzennych wsi podmiejskich odbywa się nie z punktu widzenia miasta generującego ruch migracyjny lecz z perspektywy środo‐ wiska wsi. Oznacza to, że w mniejszym stopniu wykorzystano założenia teorii urbanizacji (rozwoju regionu miejskiego), natomiast w większym zakresie teorie podkreślające endogeniczne czynniki zmiany (społeczno‐ ści/zbiorowości lokalnej, środowiska życia, małej struktury społecznej itp.). Badania zmian społeczno‐przestrzennych wsi w takim ujęciu wymagają „zakorzenienia” interpretacji w podejściu ekologii grup społecznych (ekolo‐ gii człowieka). W ujęciu tym badacze koncentrują się na identyfikacji relacji człowiek (społeczeństwo) – terytorium i w myśl klasycznych założeń celem jest określenie przystosowania ludzi do środowiska (otoczenia) przyrodni‐ czego i społecznego oraz procesów zajmowania miejsc, konkurencji o prze‐ strzeń, oraz stopnia separacji społeczno‐przestrzennej grup ludzkich2. 2 Podejście ekologiczne w badaniach społecznych, jego istota i cele były i są czę‐ sto podejmowaną perspektywą w ujęciu teoretycznym i w pracach empirycznych Wstęp 9 Istotą tak ujętego problemu jest określenie warunków, procesów i konse‐ kwencji, które charakteryzują przemiany społeczne wsi i powiązane z nimi przemiany krajobrazu kulturowego w strefie ekspansji nowego osadnictwa rezydencjalnego (osiedla metropolitalne). Najbardziej interesującym zagadnieniem jest współistnienie na tym sa‐ mym obszarze grup ludzkich o odmiennym statusie społeczno‐zawodowym, majątkowym oraz o różnych stylach życia i wyznawanych wartościach. Celowym wydaje się zatem poszukiwanie do badań takich środowisk wiej‐ skich (habitatów), w których w ciągu ostatnich 20 lat zasiedziali mieszkańcy „przeszli” od zajęć rolniczych do innych działalności, a na obszar osiedla nastąpiła ‘inwazja’ nowych osadników. Zderzenie różnych stylów życia przy gwałtownie zmieniającym się stosunku społeczności lokalnej do ziemi i innych typowych dla życia wiejskiego wartości może stanowić ekscytujący problem badawczy geografii człowieka, w tym społecznej geografii wsi. *** Niniejsza praca została wykonana przy finansowym wsparciu Minister‐ stwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (od 2012 r. w obrębie Narodowego Centrum Nauki) w ramach realizacji projektu naukowego pt. „Przemiany społeczno‐przestrzenne wsi w Łódzkim Obszarze Metropolitalnym”, reali‐ zowanego z latach 2010‐2013 (NN 306140238). Założenia i wyniki badań były w ciągu tego okresu referowane na kilku‐ nastu konferencjach naukowych w kraju i za granicą, zarówno geograficz‐ nych, jak i socjologicznych, ekonomicznych oraz interdyscyplinarnych. Z uwagi, że w czasie realizacji projektu, autor podjął również wysiłek przy‐ gotowania i wydania pracy habilitacyjnej, wątki badań empirycznych nad zróżnicowaniem społeczno‐przestrzennym osadnictwa wiejskiego oraz aspekty teoretyczno‐metodologiczne badań wsi wzajemnie się przenikały. Zadecydowało to ostatecznie, że efekt projektu (wyniki badań) są osadzone w problematyce zmienności pola teoretyczno‐metodologicznego badań wsi w geografii społeczno‐ekonomicznej, co było również jednym z celów sa‐ mego projektu. Powstałe w ostatnich latach prace, głównie artykuły naukowe, w których przedstawiono wyniki badań oraz inne, zawierające rodzące się na ich podstawie (oraz w wyniku gromadzonej w tym czasie literatury) refleksje zostały tu na nowo rozpatrzone, przemyślane i uporządkowane. Opubliko‐ wane już wyniki badań zostały poszerzone o nowe elementy, które nie były (por. np. Pióro 1982 (red.), Starosta 1995, Węcławowicz 2007, Jałowiecki, Szcze‐ pański 2009, Maik 2012). rynków pracy, Próba metodyczna na przykładzie obszarów wiejskich woje‐ Przemiany społeczno‐przestrzenne osiedli wiejskich 10 jeszcze opracowane, co ostatecznie pozwoliło na wyciągnięcie wniosków końcowych oraz weryfikację założeń projektu. Lista prac, których fragmen‐ ty wykorzystano, rozszerzono i przeformułowano obejmuje następujące pozycje: 1) Wójcik M., 2010, Wieś metropolitalna – podstawowe pojęcia i koncepcje badawcze, [w:] Liszewski S. (red.), Obszary metropolitalne we współczesnym środowisku geograficznym, tom 1, 58. Zjazd Polskiego Towarzystwa Geogra‐ ficznego, Wydawnictwo Triada, Łódź, s. 229‐238; 2) Wójcik M., 2011, Koncepcje badań wsi w polskiej geografii osadnictwa, [w:] Marciniak K., Sikora K., Sokołowski D., (red.), Koncepcje i problemy badawcze geografii, Wydawnictwo Uczelniane WSG, Bydgoszcz, s. 133‐145; 3) Wójcik M., 2011, Zmiany funkcji gospodarczych w strefie podmiejskiej Łodzi na początku XXI wieku, [w:] Jakóbczyk‐Gryszkiewicz J. (red.), Regiony miejskie w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 115‐132. 4) Wójcik M., 2012, Społeczne konsekwencje planowania terenów miesz‐ kaniowych we wsiach podmiejskich. Przykład aglomeracji łódzkiej, [w:] Ku‐ rowska K., Gwiaździńska‐Goraj M. (red.), Planowanie rozwoju przestrzeni wiejskiej, Studia Obszarów Wiejskich, 29, Komisja Obszarów Wiejskich PTG, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, s. 79‐91. 5) Wójcik M., 2012, Funkcje gospodarcze jako wyraz rozwoju lokalnych wództwa łódzkiego, [w:] Kamińska W., Heffner K. (red.), Wiejskie rynki pracy – zasoby, aktywizacja, nowe struktury, Studia KPZK PAN, 145, s. 256‐277. 6) Wójcik M., 2012, Neoliberalny urbanizm a przemiany społeczno‐ przestrzenne wsi w otoczeniu dużych miast. Wybrane zagadnienia badawcze, [w:] Szmytkowska M., Sagan I. (red.), Miasto w dobie neoliberalnego urbani‐ zmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 50‐60. 7) Wójcik M., 2013, Territorial identity of countryside residents in the sub‐ urban areas of Łódź, Poland, Quaestiones Geographicae, 32, 2, s. 69‐79. 8) Wójcik M., 2013, Obszary versus miejsca, czyli o przestrzennych for‐ mach interpretacji przemian polskiej wsi, Studia Obszarów Wiejskich, 34, Komisja Obszarów Wiejskich PTG, Instytut Geografii i Przestrzennego Zago‐ spodarowania PAN (w druku). 9) Wójcik M., 2013, Gentryfikacja wsi – „jak daleko od miasta?”, Konwer‐ satorium Wiedzy o Mieście, Uniwersytet Łódzki (w druku). 10) Wójcik M., 2014, Polityka spójności i jej lokalny wymiar. Studium przy‐ padku wsi w Łódzkim Obszarze Metropolitalnym, Studia KPZK PAN (w druku). Wstęp 1.2. Przedmiot i cele pracy 11 Przedmiotem zainteresowania w opracowaniu są przemiany społeczno‐ przestrzenne wsi w strefie bezpośredniego oddziaływania dużego miasta. Studium zmian opracowano na przykładzie wsi położonych w obrębie Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego. Przedmiot badań umocowany jest w koncepcji przestrzeni społecznej, której pojęcie, jak pisali W. Maik i J. Stachowski (1995, s. 9) odnosi się do określonych zbiorowości terytorialnych (grup społecznych). Przestrzeń społeczna konkretyzuje się w postaci terytorium, co w istocie związane jest z funkcją jego użytkowania i kształtowania przez ludzi, a także w formie związków opartych na integracji i identyfikacji społeczeństwa z określony‐ mi miejscami3. W geografii społecznej istotą rozważań jest próba określenia wzajem‐ nych relacji łączących to, co obiektywne, bo wywodzące się ze sposobów, w jaki człowiek dostosował przestrzeń do swych potrzeb (formy zagospoda‐ rowania jako efekty działań, w tym osadnictwo) oraz tego, co subiektywne, czyli określone w procesie waloryzacji przestrzeni i nadawania jej znaczeń. Celem pracy jest z jednej strony ukazanie problematyki badań przekształceń przestrzeni wiejskiej na tle wielowątkowej dyskusji toczonej w środowisku naukowym nad pojęciem wsi i istotą przemian w tym specyficznym podsystemie osadnictwa, z drugiej zaś próba identyfikacji kierunkowych przekształceń społeczno‐przestrzennych w specyficznym obszarze, jakim są strefy podmiejskie wielkich pol‐ skich miast (na przykładzie Obszaru Metropolitalnego Łodzi). Intensywność przemian podmiejskich obserwowana od początku lat 1990., mająca podłoże przede wszystkim w przemianach gospodarczych samych miast i połączonych z nimi procesów kształtowania się grup spo‐ łecznych o odpowiednio wysokim statusie materialnym, doprowadziła w efekcie do powstania niespotykanych do tej pory w Polsce w takim zakre‐ sie transformacji krajobrazu kulturowego wsi. Zróżnicowanie tego krajo‐ brazu można interpretować jako efekt, i jednocześnie przejaw, narastają‐ cych dysproporcji społecznych. W pierwszej części pracy skoncentrowano się na problematyce teore‐ tyczno‐metodologicznej. Zasadniczym celem jest tu próba zarysowania różnych tradycji zastosowania terminów „wieś” i „obszar wiejski” oraz ich konotacji społeczno‐kulturowych, zarówno w badaniach geograficznych, jak i dziedzin pokrewnych. Dyskusja nad kluczowymi dla pracy pojęciami wynika z przekonania, że naturalnym terminem, bo umocowanym w sferze 3 W. Maik i J. Stachowski (1995) uważają, że przestrzeń społeczna jest jednym z kilku preteoretycznych modeli pojęciowych geografii społecznej. Przemiany społeczno‐przestrzenne osiedli wiejskich 12 doświadczeń społecznych, jest „wieś”, co zasadniczo wpływa również na kształt współczesnych badań osadniczych, zwłaszcza w aspekcie kulturo‐ wym. Celem uczyniono również przedstawienie wizji i kierunków prze‐ kształceń wsi w aktualnej Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (2012). Istotnym argumentem dla próby krytycznej oceny rozumienia wizji rozwoju przestrzeni, zwłaszcza terminu „spójności prze‐ strzennej”, jest daleko posunięty dualizm w podziale terenów wiejskich w skutek oceny oddziaływania urbanizacji. Próba podjętej tu dyskusji po‐ zwala w konsekwencji lepiej osadzić zarówno koncepcję badań wsi, jak i odnieść się do czynników strukturalnych rozwoju, tkwiących przede wszystkim w obszarze polityczno‐decyzyjnym najwyższych szczebli władzy. Na tym tle podjęto się również próby zarysowania podstawowych różnic i podobieństw pomiędzy pojęciem urbanizacji i gentryfikacji. Zasadniczym dążeniem autora jest interpretacji pojęcia „gentryfikacja” w kontekście współczesnych przemian polskiej wsi, ich różnych wymiarów i kierunków rozwoju (por. ryc. 1). Istotnym elementem rozważań jest zarysowanie tła teoretyczno‐ metodologicznego dla badań nad przemianami osadniczymi, w tym spo‐ łeczno‐przestrzennymi, w strefach podmiejskich dużych miast. W synte‐ tyczny sposób przedstawiono problem rozwoju tradycyjnych kierunków badań wsi w geografii osadnictwa, zwłaszcza morfologicznego i funkcjonal‐ nego oraz źródła nowych, społecznych oraz kulturowych ujęć. Intencją autora było przedstawienie ideowych korzeni, kontekstów oraz współcze‐ snej formy badań społeczno‐ekologicznych oraz dokonano próby określenia specyfiki takich studiów w geografii. Zwrócenie szczególnej uwagi na nurt ekologiczny w badaniach społecznych miało za zadanie stworzyć koncep‐ cyjną podbudowę dla badań empirycznych. Z celem tym wiązało się rów‐ nież wskazanie dotychczasowych głównych wątków badawczych w bada‐ niach geograficzno‐osadniczych strefy podmiejskiej Łodzi, co stanowi jed‐ nocześnie próbę określenia problemów, które nie znalazły jeszcze większe‐ go zainteresowania wśród badaczy, zwłaszcza w zakresie studiów mikro‐ skalowych. Podjęto tu również próbę zarysowania podstawowych tendencji przemian wsi podmiejskiej w oparciu o przeprowadzone już badania innych autorów, głównie w aspekcie studiów nad przemianami struktury demogra‐ ficznej, mieszkaniowej i ekonomicznej oraz przedstawiono strukturę funk‐ cjonalną obszarów wiejskich, którą zinterpretowano jako wyraz stanu (rozwoju) lokalnych rynków pracy (por. ryc. 1). Celem badań empirycznych było określenie stopnia zróżnicowania zago‐ spodarowania przestrzennego (ze szczególnym uwzględnieniem aspektu krajobrazowo‐fizjonomicznego) oraz społecznego wybranych osiedli wiej‐ Wstęp 13 skich (por. ryc. 1)4. Szczególne znaczenie przywiązano do określenia kie‐ runku przekształceń bazy materialnej (technicznej) osadnictwa oraz spo‐ ich obopólnym związku (wymiar społeczno‐ łeczności lokalnej w przestrzenny). Celem w tym zakresie było określenie: ‐ form zagospodarowania przestrzennego działek siedliskowych oraz próba ich typologii w oparciu o cechy rozplanowania, fizjonomii oraz użyt‐ kowania obiektów; ‐ form zróżnicowania krajobrazowo‐fizjonomicznego siedliska (według głównych wyróżnionych typów zagospodarowania przestrzennego) uwzględniających cechy decydujące o specyfice miejsc zamieszkania (habi‐ tatów) i ich zewnętrznym odbiorze (np. estetyka); ‐ podstawowych prawidłowości dotyczących przekształceń struktury przestrzennej siedlisk oraz sposobów włączenia nowego budownictwa mieszkaniowego w istniejące wcześniej układy osadnicze; ‐ cech społeczno‐zawodowych mieszkańców zamieszkujących w głów‐ nych wyróżnionych formach zagospodarowania przestrzennego siedlisk; ‐ specyfiki współczesnej wsi w opinii nowych i zasiedziałych mieszkańców; ‐ motywów wybory wsi jako miejsca zamieszkania przez nowych miesz‐ kańców; ‐ identyfikacji terytorialnej i walorów środowiska wsi przez nowych i za‐ siedziałych mieszkańców. Celem badań jest zatem określenie stosunku ludzi do ich środowi‐ ska życia, wynikającego ze sposobów „zamieszkiwania”, czyli oswaja‐ nia otoczenia jako aktu doświadczania na pograniczu świata ludzi i świata przyrody. Sfera „zamieszkiwania” łączy wszystkie sposoby życia wiejskiego, ale jednocześnie uzewnętrznia potrzeby decydujące o danych sposobie „bycia we wsi”, które materializują się w postaci określonych form krajobrazów kulturowych (regionalnych i lokal‐ nych)5. 4 Szczegółowy opis postępowania badawczego, materiałów źródłowych i meto‐ dyki znajduje w poszczególnych rozdziałach pracy, prezentujących wyniki badań empirycznych. 5 Właściwości związane z przekształcaniem i dostosowaniem do własnych po‐ trzeb i wyobrażeń fragmentu ziemi przypisane są do dwóch ważnych i nieroze‐ rwalnych, jak twierdzi M. Heidegger (1977) czynności – „budowania” oraz „miesz‐ kania”. W środowisku wsi budowanie było od zawsze procesem „wydzierania” pewnego obszaru spod władania przyrody i przekształcania go we władanie czło‐ wieka – miejsce jego życia (por. Wójcik 2012a). 14 Przemiany społeczno‐przestrzenne osiedli wiejskich ‐ Problemy terminologiczne   (wieś i obszar wiejski) Współczesne konteksty badań wsi  (spójność, urbanizacja, gentryfikacja) Osadnictwo wiejskie w tradycyjnych  i współczesnych nurtach badawczych geografii  (Polska, łódzki ośrodek geograficzny)  O N Z C Y T E R O E T A N Z Y Z C Z S A Ł P   I A N Z C G O L O D O T E M ‐ KONCEPCJA EKOLOGII SPOŁECZNEJ WSI Zmiany potencjału ludnościowego i polityka mieszkaniowa (źródło danych: materiały GUS, WUS w Łodzi, literatura przedmiotu) Funkcje gospodarcze jako wyraz rozwoju lokalnych rynków pracy (źródło danych: materiały GUS, WUS w Łodzi) Wstępna inwentaryzacja terenowa ‐ dobór wsi do badań terenowych Inwentaryzacja działek siedliskowych ‐ ‐ ustalenie typów zagospodarowania oraz dodatkowych cech fizjonomicznych (źródło danych: prace terenowe, ok. 1300 kart inwentaryzacyjnych) Ustalenie podstawowych prawidłowości rozwoju przestrzennego  (źródło danych: prace terenowe, 105 wywiadów z inwestorami) siedliska Ustalenie typów włączenia nowej zabudowy w strukturę  przestrzenną siedliska (źródło danych: karty inwentaryzacyjne, mapy podziałów katastralnych  z powiatowych ośrodków dokumentacji geodezyjnej) Identyfikacja cech społeczno‐zawodowych respondentów w głównych typach zagospodarowania działek, ocena środowiska mieszkaniowego wsi (źródło danych: prace terenowe, 301 wywiadów  z nowymi i zasiedziałymi mieszkańcami)       WNIOSKI KOŃCOWE Ryc. 1. Schemat postępowania badawczego Źródło: opracowanie własne   I A N Z C Y R P M E A N Z Y Z C Z S A Ł P 2. WYBRANE DYLEMATY TERMINOLOGICZNE W GEOGRAFII WSI 2.1. Wieś i obszar wiejski – problemy terminologiczne Wieś, podobnie jak każdy efekt pracy człowieka, warta jest pogłębionej refleksji, jako pochodna (artefakt) określonej kultury. Krajobraz kulturowy należy traktować jak książkę, bo w formach jakie mu nadano zapisane są ludzkie intencje, potrzeby, a przede wszystkim odzwierciedla on nagroma‐ dzone w czasie idee. To jak coś nazwiemy ma konsekwencje dla sposobu interpretacji okre‐ ślonych zjawisk. Każde słowo, zwłaszcza odnoszące się do rzeczy (obiek‐ tów), budzi określone skojarzenia, a języki są swoistymi kodami kulturo‐ wymi, które tworzą systemy symboliczne, dostępne najpełniej dla członków danych wspólnot. Jak pisze P. Sztompka (2003, s. 289) myślenie ma charak‐ ter symboliczny i operuje wspólnymi dla danej zbiorowości oznaczeniami zjawisk, zdarzeń i doświadczeń. Doświadczanie przestrzeni jest jednym z wielu elementów, które pozwalają ludziom poznać i tworzyć rzeczywi‐ stość (Tuan 1987). Heterogeniczny charakter przestrzeni, jako pochodny zróżnicowania środowiska przyrodniczego i kulturowego, tworzy w konse‐ kwencji rozmaite doświadczenia, a sama przestrzeń napełnia się w ten sposób przedmiotami i miejscami, tworząc system kulturowo znaczący dla jednostek i grup ludzkich. Tłumaczenia odpowiednich słów na inne języki to tylko pewne przybliżenie znaczeń, zwłaszcza jeśli przekład dotyka termi‐ nów nasyconych kontekstami, wyobrażeniami, a także wyzwalających silne stany emocjonalne. Z geograficznego punktu widzenia do takich pojęć nale‐ żą np. ziemia, kraj, krajobraz, państwo, terytorium, a także konkretne regio‐ ny oraz niezliczone miejsca i obiekty (góry, morza, rzeki, itd.) o nazwach własnych, czyli oswojonych kulturowo w toku dziejów przez grupy ludzkie. Istotną kwestią w tym kontekście jest również zmiana znaczenia odpo‐ wiedniego słowa w czasie. Problem ten dotyczy głównie wpływu prze‐ kształceń społeczno‐gospodarczych (cywilizacyjnych) na formę oraz treść określonych obiektów, zjawisk, itd. Do takich terminów z pewnością należy również „wieś”, której zakres pojęciowy przez wieki ewoluował.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przemiany społeczno-przestrzenne osiedli wiejskich. Studium przypadku Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: