Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00634 006692 11256391 na godz. na dobę w sumie
Przemoc i zdrowie w obrazach telewizji - ebook/pdf
Przemoc i zdrowie w obrazach telewizji - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-986-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Codziennie zalewa nas potok wiadomości. Jesteśmy wpatrzeni w bohaterów reality show i seriali. Czy wokół nadal jest świat rzeczywisty czy ten wykreowany przez media?

W dużej mierze żyjemy tym, co przedstawią nam gazety, powiedzą prezenterzy programów informacyjnych radia czy telewizji. Nie jesteśmy w stanie uchronić się przed wpływem informacji na naszą podświadomość, jeżeli uczestniczymy w normalnym nurcie obecnego życia. Pewnie nie jest to takie złe, o ile za informacją nie kryje się kłamstwo i oszustwo. Problemy zaczynają się dopiero wtedy, kiedy ograniczymy nasze postrzeganie świata jedynie do tego, co przynoszą nam media.

Książka dotyczy dwóch obszarów zagadnień. Pierwszy koncentruje się wokół odpowiedzi na pytanie: W jaki sposób programy telewizyjne oddziałują na widzów? Autorzy skupiają się tu przede wszystkim na przemocy w mediach. Drugi obszar, to przedstawienie zdrowia jako wartości w programach telewizyjnych.

Książka zasługuje na uwagę co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze dotyczy aktualnej problematyki związanej z istotnymi zagadnieniami pedagogicznymi. Po drugie Autorzy podjęli się analizy teoretycznej dwóch ważnych społecznie zagadnień: przemocy w mediach i jej oddziaływania na odbiorcę oraz problematyki zdrowia w programach telewizyjnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przemoc i zdrowie w obrazach telewizyjnych (edukacja przez „codzienność” telewizyjną) Violence and Health in Television (Education by TV „Commonplace”) Uniwersytet Zielonogórski w Zielonej Górze Mirosław Kowalski Mariusz Drożdż Przemoc i zdrowie w obrazach telewizyjnych (edukacja przez „codzienność” telewizyjną) Violence and Health in Television (Education by TV „Commonplace”) Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2008 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008 Recenzenci: prof. dr hab. Mirosława Wawrzak-Chodaczek prof. dr hab. Ewa Syrek Redakcja wydawnicza: Agnieszka Gajewska Korekta: Jolanta Chrostowska-Sufa Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Wydanie książki zostało dofi nansowane przez Uniwersytet Zielonogórski w Zielonej Górze ISBN 978-83-7308-986-0 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 Wydanie I, Kraków 2008 Spis treści Wstęp ................................................................................................. 9 Część I Widz telewizyjny w ponowoczesnym świecie (Mariusz Drożdż) Wstęp ................................................................................................. 15 Telewizja jako element kształtowania postaw życiowych odbiorców .............................................................. 16 Oddziaływanie mediów wizualnych na podświadomość ................ 16 Konstruowanie znaczenia .............................................................. 26 Kod hermeneutyczny i jego wpływ na rozumienie treści ............... 31 Telewizja jako źródło informacji i manipulacji w świecie globalizacji i gospodarki rynkowej ................................. 34 Telewizja – szansa czy zagrożenie w świecie globalizacji i gospodarki rynkowej? ..................................... 40 Telewizyjna przemoc w świetle badań naukowych ......................... 42 Przejawy negatywnego wpływu programów telewizyjnych na postawy dzieci, młodzieży oraz dorosłych .................................. 56 Pedagogiczne wymiary telewizji ......................................................... 59 Miejsce pedagogiki w stymulowanym przez telewizję świecie ........ 60 Kształtowanie kompetencji komunikacyjnych odbiorców ............... 61 Propozycje rozwiązań edukacyjnych zapobiegających wywołanej przez media elektroniczne agresji i przemocy ................ 68 6 Spis treści Część II Obraz telewizyjny jako przestrzeń kultury zdrowia (Mirosław Kowalski) Wstęp ................................................................................................. 77 Zdrowie dla wszystkich – aktualność tematu, jego znaczenie pedagogiczne i społeczne ............................................ 81 Wokół pojęć: zdrowie, wartość zdrowia, kultura zdrowotna ......... 81 Zdrowie młodego pokolenia: towar czy wartość? ........................... 89 Konsumpcjonizm i konsumeryzm zdrowotny ................................ 94 Wokół triady: zdrowie – wartość – telewizja ...................................... 107 „Telewizyjność” zdrowia. Między zrozumieniem a odrzuceniem ........................................... 109 Telewizyjna „mandragora” wartości zdrowia. Telewizja jako nośnik wartości zdrowia. Świat iluzji – świat bez zdrowia? .................................................... 122 Wiesz wszystko – reklama telewizyjna jako spektakl o zdrowiu i dla zdrowia? ........................................... 131 Zdrowie dzięki telewizji, czyli wielkie wychowawcze udawanie? Trudne pytania do (nie)dojrzałych rodziców ...................................... 145 Telewizyjny świat zdrowia – konteksty panowania konsumpcji zdrowotnej ............................. 147 Edukacja zdrowotna przez „codzienność” telewizyjną. I co dalej? ....................................................................................... 155 Krótkie zakończenie z mottem ........................................................... 165 Abstract .............................................................................................. 171 Bibliografi a ......................................................................................... 173 Contents Introduction ........................................................................................ 9 Part I TV Viewer in a Postmodern World (Mariusz Drożdż) Introduction ........................................................................................ 15 Television as an Element of Constucting life Attitudes of Viewers .... 16 Visual Media Infl uence on Subconsciousness ................................... 16 h e Construction of Meaning .......................................................... 26 Hermeneutic Code and Its Infl uence on Understanding the Contents ....................................................... 31 Television as a Source of Information and Manipulation in the World of Globalization and Market Economy ...................... 34 Television – the Chance or a h reat in the World of Globalisation and Market Economy? ........................ 40 TV Violence in the Light of Academic Studies ............................... 42 Symptoms of Negative Infl uence of TV Programs on Attitudes of Children, Teenagers and Adults .............................. 56 Pedagogical Dimentions of Television ................................................ 59 h e Site of Pedagogy in a TV Stimulated World ............................. 60 h e Construction of Communicative Competents of Viewers .......... 61 Educational Solutions Proposals to Prevent Electronic Media Created Aggression and Violence ........................ 68 8 Contents Part II Television Scene as a Space of Health Culture? (Mirosław Kowalski) Introduction ........................................................................................ 77 Health For Everybody – Topicality, Its Pedagogical and Social Meaning .................................................... 81 About Ideas: Health, Health Value, Health Culture ........................ 81 Health of Young Generation: Commodity or Value? ....................... 89 Consumption Salubrity ..................................................................... 94 About Triad: Health – Value – Television .......................................... 107 „Televised” Health. Between Understanding and Refusal ................ 109 TV „Mandragora” of Health Value. Television as a Health Value Carrier. World of Illusion – World without Health? ..................................... 122 You Know Everything – TV Commercial as a Performance about Health and to Health? ................................ 131 Health Owing to Television or Big Educational Simulation? Diffi cult Questions to (Im)mature Parents .......................................... 145 TV World of Health – Contexts of Health Consumption Domination ............................................... 147 Health Education through the TV „Commonplace”. And What Is Next? .......................................................................... 155 A Short End with Motto .................................................................... 165 Abstract .............................................................................................. 171 References ........................................................................................... 173 Wstęp [...] media zwielokrotniają zdarzenia, popychając znaczenia. Zdarzenia nie mają już swojej czasoprzestrzeni [...]. Od tego miejsca wszystko to, co pozo- staje, to pewien rodzaj bezpłodnej pasji, ogłupienie w obliczu zmieniających się sekwencji obrazów, zdarzeń, przekazów itp., które nie mają już żadnego znaczenia, ponieważ nie ma czasu. Wszystko zmienia się zbyt szybko i zbyt mocno, tak że obrazy nie mają czasu, by powrócić i poddać się refl eksji1. Od momentu pojawienia się w połowie ubiegłego wieku telewizja stała się wiernym towarzyszem człowieka. Można z całym przekonaniem stwierdzić, że świat istnieje dzięki obrazowi odbitemu w telewizji, a świata rzeczywi- stego jakoby nie było. O ile jednak początkowo, a nawet przez większość czasu, telewizja odgrywała rolę informatora i dostarczyciela wyszukanych form rozrywki, o tyle w ostatnich latach coraz bardziej odchodzi od szeroko rozumianego modelu pedagogicznego. Dziennikarze i osobowości telewi- zyjne nie pełnią już, jak dawniej, funkcji nauczycieli, ale bardziej towarzyszy dyskusji. Króluje bylejakość i wszechogarniająca rozrywka. Rewolucja przemysłowa spowodowała niezwykłe udoskonalenie środ- ków masowego przekazu, co radykalnie zmieniło charakter informacji do- cierających do przeciętnego człowieka. Jednocześnie cały sztab ludzi pra- cuje nad tym, aby przekaz zawierał coraz większy ładunek informacyjny i emocjonalny, co wiąże się z kosztami, które trzeba płacić za każdą sekun- dę emisji programu. To powoduje natłok informacyjny, czy wręcz chaos. Drogę na antenę najłatwiej znajdują programy komercyjne i przyciągające najszerszą widownię, obfi tujące w sceny seksu i przemocy. Liczba stacji te- lewizyjnych rośnie z roku na rok, widzów tak szybko nie przybywa, posze- rzenie audytorium wiąże się więc z odebraniem go konkurencji. Odbiorców 1 J. Baudrillard, Gra resztkami [w:] S. Czerniak (red.), Postmodernizm a fi lozofi a. Wybór tekstów, Warszawa 1996, s. 209. 10 Wstęp zalewa komercja i coraz trudniej odróżnić ją od rzetelnej informacji. To powoduje upowszechnienie konsumpcyjnego stylu życia. Programy co- raz częściej stają się dodatkiem do reklamowanych produktów. Dawnych twórców i odbiorców kultury wypierają producenci i konsumenci. Można powiedzieć, że k o n c e r n y m e d i a l n e n i e s p r z e d a j ą j u ż i n- f o r m a c j i l u d z i o m, a l e l u d z i r e k l a m o d a w c o m. Ci sprzedają nie tylko swoje produkty, ale i wykreowany przez speców od marketingu styl życia. Odbiorca zamiast poszerzać wiedzę musi zdobyć umiejętność poruszania się w świecie dostarczanych mu przyjemności. Twórcy programów prześcigają się w produkowaniu audycji, które naj- bardziej podobają się widzom. Posuwają się jeszcze dalej: nie tylko speł- niają oczekiwania odbiorców, ale także wytwarzają u nich nowe potrzeby, które domagają się zaspokojenia. Następuje inwazja nowości, które wdzie- rają się w nasze codzienne życie. Dawniej sytuacje zazwyczaj były podob- ne do siebie, dziś każda jest czymś niepowtarzalnym, doświadczenie staje się przeszkodą w nadążaniu za nowymi trendami. Telewizja, coraz częściej postrzegana jako substytut nieprzewidywalnej rzeczywistości, tworzy nową rzeczywistość. Nie pozwala na spokojną koncentrację tylko na jednym problemie lub jednej sytuacji w danej chwili, lecz ciągle odwraca uwagę i absorbuje nasz czas. Tempo zmian stale wzrasta, przekraczając możliwo- ści przystosowawcze człowieka. W konsekwencji obniża się smak estetyczny widzów, a prezentowa- nie programów zaspokajających najniższe instynkty nie tylko znieczula na zło, ale także wyzwala zapotrzebowanie na medialną przemoc. Brutaliza- cja, przemoc i popularyzacja negatywnych wzorców wywołują zachowania aspołeczne, które przenikają do życia rodzinnego i środowiska szkolnego, kultury masowej i rozrywki. Autorzy tzw. mocnych programów twierdzą, że wychodzą naprzeciw gustom odbiorców. Posiłkują się przeprowadzonymi na swój użytek badaniami i dostosowują treści programowe do zgłoszonych w nich potrzeb. Tymczasem uczenie się odgrywa ważną rolę w agresyw- nym zachowaniu ludzi. Programy telewizyjne, dostarczając wzorów aktów przemocy, sankcjonują je i wpływają na agresywne zachowania zwłaszcza najmłodszych widzów. Dzieci nie tylko uczą się natychmiast reakcji agre- sywnych, lecz także mogą reprodukować niektóre z nich po upływie wielu miesięcy. Ludzie, którzy dopuszczają się aktów agresji, są bardziej skłonni do stosowania przemocy w przyszłości. Dzieje się tak, ponieważ dokona- Wstęp 11 nie aktu agresji przeciw określonemu człowiekowi zmienia postawę wzglę- dem tej osoby, nasilając negatywne uczucia wobec niej, a więc zwiększając prawdopodobieństwo przyszłej agresji. Ktoś, kto wyrządza krzywdę drugiej osobie, uruchamia w podświadomości procesy poznawcze zmierzające do uzasadnienia dokonanego aktu okrucieństwa. Ponieważ zwykle uważamy siebie za dobrych ludzi, skrzywdzenie kogoś wywołuje w nas dysonans po- znawczy. Redukujemy go, tłumacząc sobie, że skrzywdzenie tej osoby nie było złym czynem. Przemoc nie zmniejsza skłonności do agresji, lecz ją nasila. Pokazywanie jej w telewizji stanowi więc potencjalne niebezpieczeń- stwo, gdyż służy jako model zachowania, zwłaszcza dla dzieci. Równie ważne jest to, że jednym z najbardziej charakterystycznych zja- wisk współczesnej kultury zdrowotnej jest upowszechnianie treści z obszaru zdrowia za pomocą środków masowego przekazu, w tym przede wszystkim telewizji. Współcześnie telewizja kreuje problemy zdrowotne (poprzez m.in. komunikaty reklamowe), tworzy wzorce postaw zdrowotnych wobec sfery przyjemnościowej, a związanej z cielesnością człowieka, przygotowuje mło- dego odbiorcę do odgrywania specyfi cznych ról wobec możliwych strategii konsumpcji zdrowotnej, edukując tym samym do zdrowia i „niezdrowia”. Telewizja stanowi nie tylko specyfi czny obszar naszego funkcjonowania, ale także najpowszechniejsze i prawdopodobnie najskuteczniejsze źródło wiedzy o zdrowiu2. Z tego powodu bardzo często analizuje się wiarygodność przeka- zywanych informacji, rekonstruuje upowszechniane modele zdrowotne oraz bada funkcje wykorzystywanych sposobów transmisji. W tej sytuacji musimy sobie odpowiedzieć na pytanie: czy obecny system edukacyjny jest przygotowany na spełnienie swoich zadań pedagogicznych, społecznych, politycznych, kulturalnych i ekonomicznych, czy też rolę wy- chowawczą przejmują współczesne media elektroniczne w postaci telewizji, komputerów i telefonów komórkowych? Badania przeprowadzone w ostat- nich latach za granicą dowodzą, że treści przekazywane w programach tele- wizyjnych nie zawsze są odbierane przez widzów zgodnie z oczekiwaniami ich twórców. Dlatego podjęliśmy próbę przeprowadzenia analizy progra- 2 Amerykańska Akademia Pediatrii wskazała cztery rodzaje zagrożeń dla zdrowia, które są wynikiem oglądania przekazów telewizyjnych. Dotyczą one agresywności, otyłości, uza- leżnień i wczesnej aktywności seksualnej; zob. American Academy of Pediatrics, Children, adolescents and television, „Pediatrics” 1990, nr 85. 12 Wstęp mów telewizyjnych pod kątem ich treści edukacyjnej, którą zawierają, nie- zależnie od intencji twórców i ich wpływu na młodych odbiorców. W pierwszej części pracy zatytułowanej „Widz telewizyjny w ponowo- czesnym świecie” postanowiliśmy odpowiedzieć na pytanie: w jaki sposób programy telewizyjne mogą oddziaływać na widzów (koncentrując się na ekranowej przemocy)? Natomiast w drugiej części pt. „Obraz telewizyjny jako przestrzeń kultury zdrowia” przedstawiamy podłoże kreowania się toż- samości, znaczeń, norm, wartości, wizerunku związanego z rolami społecz- nymi z perspektywy wpływu treści i obrazów telewizyjnych o charakterze zdrowotnym na widzów. Nasza praca nie dostarcza ani rewelacyjnych i ostatecznych wniosków, ani żadnych końcowych rozstrzygnięć, gdyż dylematyczność zagadnień odnoszących się do telewizyjnych treści i obrazów przemocy oraz zdrowia i związana z tym dynamika przekazu na razie na to nie pozwalają. Koncen- truje się raczej na analizie różnych, przede wszystkim negatywnych, wizji powyższych obszarów, prowokując do włączenia się w dyskusję nad oma- wianym problemem przez liczne uwagi, spostrzeżenia i pytania. Z pew- nością jednak praca nie wyczerpuje tej problematyki, lecz stanowi raczej skromny wstęp do dalszych analiz i badań. To, że niniejsza książka mogła zostać opublikowana w takiej postaci, za- wdzięczamy wielu osobom. Za wsparcie intelektualne, uwagi recenzenckie i życzliwe propozycje, które znalazły wyraz w ostatecznym kształcie pracy, pragniemy szczególnie podziękować Pani prof. dr hab. Mirosławie Waw- rzak-Chodaczek oraz Pani prof. dr hab. Ewie Syrek. Nasza wdzięczność za to wszystko w słowach daje się ledwie wyrazić. Wyrazy podziękowania składamy również Pani prof. zw. dr hab. Krystynie Ferenz, która nie tylko wsparła nasze zamierzenia wydawnicze, ale również bezinteresownie po- magała nam w chwilach słabości i zwątpienia. Na koniec chcielibyśmy – wskazując na wieloaspektowość poruszanej problematyki – zaprosić Czytelnika do wspólnych rozważań na temat edu- kacyjnych aspektów przemocy i zdrowia w kontekście współczesnych prze- kazów telewizyjnych. Mirosław Kowalski, Mariusz Drożdż Część I Widz telewizyjny w ponowoczesnym świecie (Mariusz Drożdż) Wstęp Film jako dzieło sztuki jest utworem schematycznym, który tylko pod nie- którymi względami jest jednoznacznie określony, zawierając jednocześnie wiele miejsc niedookreślenia. Te miejsca niedookreślenia zostają każdorazowo wy- pełnione przez odbiorcę. Dzieło sztuki wyznacza ogólny kierunek tego wypeł- nienia, nie zmuszając odbiorcy do jednej tylko możliwości dookreślenia. Ukon- stytuowany w przeżyciu dzieła sztuki przedmiot estetyczny jest wypełnieniem jednej z możliwości jego określenia. Jako wynik spotkania różnych perceptorów z tym samym dziełem przedmiot estetyczny może być ukonstytuowany w roz- maitej postaci. W ten sposób do jednego dzieła sztuki może przynależeć wiele różnych przedmiotów estetycznych, przez które się ono przejawia1. Telewizja wkroczyła do ludzkiego życia późno, bo zaledwie w połowie ubiegłego wieku, ale w krótkim czasie stała się codziennym towarzyszem człowieka. Jej olbrzymia siła oddziaływania sprawia, że postawy są w coraz większym stopniu przez nią kształtowane. Częściej niż rodzina czy znajomi wywiera wpływ na zachowanie ludzi i na ich światopogląd, a wykorzystu- jąc najnowocześniejsze zdobycze techniki, wciąż zadziwia widza nowymi rozwiązaniami technicznymi i różnorodnością form przekazywania treści. Niestety, treści te są ambiwalentne: czasami wzbogacają ludzkie charaktery, ale często wpływają na osobowość destrukcyjnie, czy to wyrabiając odpor- ność i brak wrażliwości na ludzkie krzywdy, czy też usposabiając do świata negatywnie i wrogo. Dzieje się tak dlatego, że z powodu mnogości stacji programy stają się coraz bardziej komercyjne. Twórcy programów i fi lmów – pragnąc zaspokoić gusty publiczności i sami je tworząc – ukazują sceny odwołujące się do jej najprymitywniejszych instynktów. Poruszając zagadnienie oddziaływania programów telewizyjnych na widza, należy zwrócić uwagę na problemy, przed jakimi stanęła edukacja 1 R. Ingarden, Przeżycie, dzieło, wartość, Kraków 1966, s. 54. 16 Część I. Widz telewizyjny w ponowoczesnym świecie w czasach dominacji telewizji. Nasza cywilizacja rozwija się coraz szybciej i w ciągu jednego pokolenia następują zmiany, jakie w przeszłości przebiega- ły znacznie wolniej. Oprócz szalonego postępu technologicznego zmieniają się zwyczaje, systemy wartości i mentalność ludzi. W dobie błyskawicznego przepływu informacji człowiek może naprawdę czuć się obywatelem świata, będąc doskonale poinformowanym o różnych problemach trapiących ludzi z odległych krajów. Jednocześnie bezmierny i często chaotyczny napływ informacji może wywoływać w odbiorcy poczucie zagubienia, alienacji czy nawet zagrożenia. Przed takimi problemami stoją dziś również Polacy. Tu przemiany obyczajowe i postęp techniczny mogą się wydawać jeszcze szyb- sze, ponieważ od czasu przemian ustrojowych nasz – w wielu dziedzinach opóźniony w stosunku do Zachodu – kraj stanął w obliczu nowoczesnej, konsumpcyjnie i marketingowo nastawionej Europy. Niektórzy łatwo zna- leźli swoje miejsce w nowej rzeczywistości, innym trudniej jest się przysto- sować. Można przypuszczać, że przemiany społeczne i obyczajowe pozo- stawiły ślady w psychice ludzi. Do nowej rzeczywistości świata konsumpcji i zaawansowanych technologii zmuszone są przystosować się osoby starsze. Najbardziej interesujące jest jednak to, jaki wpływ nowa rzeczywistość wy- wiera na świadomość najmłodszych. Telewizja jako element kształtowania postaw życiowych odbiorców Ludzie posługujący się pismem i drukiem jako podstawowym sposobem przekazu informacji mieli tendencje do myślenia linearnego, czyli jednotorowo- ści, ujmowania zjawisk w ciąg przyczynowo-skutkowy. To wszystko zmieniło się w przypadku ludzi, dla których głównym źródłem informacji jest telewizja. Badacz uważa, że same środki techniczne kształtują człowieka. Sposób prze- kazu określa sposób postrzegania świata i innych ludzi. Mniej zaś ważne są przekazywane treści. Środek przekazu jest przekazem (medium is a message)2. Oddziaływanie mediów wizualnych na podświadomość Proces wprowadzania cyfrowej techniki przekazu w ostatnich latach spo- wodował wzrost liczby kanałów. Stworzyło to sytuację, w której nieprzy- 2 M. McLuhan, Wybór pism, Warszawa 1975. Telewizja jako element kształtowania postaw życiowych odbiorców 17 gotowane do krytycznego oglądania komercyjnie nastawionej telewizji spo- łeczeństwo zostało wręcz zasypane ofertami programowymi. I większość ludzi bez namysłu zanurzyło się w świecie fantazji i uatrakcyjnionej, ekstre- malnej rzeczywistości rodem z bajki czy też kroniki kryminalnej. W tej sy- tuacji musimy sobie odpowiedzieć na pytanie: czy rolę wychowawczą szkoły nie przejmują współczesne media elektroniczne w postaci telewizji, kom- puterów, a ostatnio telefonów komórkowych? Przeprowadzone niedawno badania dowodzą, że treści przekazywane w programach telewizyjnych nie zawsze są odbierane przez widzów zgodnie z oczekiwaniami ich twórców. Z pewnością należy zwrócić uwagę zarówno na zagrożenia wynikające z nie- umiejętności posługiwania się mediami elektronicznymi, jak i na olbrzymi potencjał, jaki ze sobą niosą. Wizualne środki przekazu są źródłem eduka- cji permanentnej, prezentują jednocześnie problemy z przeszłości oraz do- mniemanej przyszłości, często pomijane przez szkołę. Oprócz dostarczania rozrywki rozwijają zainteresowania, informują o świecie i kształcą współ- czesnego człowieka. Sprawiają, że widz nie jest samotny, a życie, dzięki te- lewizji, wydaje się łatwiejsze. Istotne jest jednak – jak podkreśla Mirosława Wawrzak-Chodaczek3 – aby widz orientował się w zasobach dostępnych treści, umiał do nich docierać i miał świadomość tego, co wybiera. W latach 30. ubiegłego wieku h omas Stearns Eliot w religijnym miste- rium pt. Opoka pytał: „Gdzie jest wiedza, którą zamieniliście na wiadomo- ści?”. Od tamtego czasu ilość zalewających człowieka informacji zwiększyła się w postępie geometrycznym. Potok napływających do odbiorcy informacji powoduje, że każda kolejna ma coraz mniej czasu, aby zwrócić jego uwagę. Tylko najkrótsze i najprostsze mają szansę dotrzeć do świadomości widza. Ale wtedy, gdy im się to uda, muszą zniknąć, ponieważ są wypierane przez nowsze informacje. Jednocześnie są one coraz bardziej zatomizowane, po- zbawione związku z innymi. To powoduje chaos, w którym trudno dostrzec porządek. I mimo że świat w telewizji staje się coraz bliższy odbiorcom, jest on zarazem coraz bardziej dla widza obojętny. Jednocześnie cały sztab ludzi pracuje nad tym, aby przekaz niósł coraz większy ładunek informa- cyjny i emocjonalny. Wiąże się to z kosztami, które trzeba płacić za każdą sekundę emisji programu. Drogę na antenę najłatwiej znajdują programy 3 M. Wawrzak-Chodaczek, Kształcenie kultury audiowizualnej młodzieży, Wrocław 2000, s. 19. 18 Część I. Widz telewizyjny w ponowoczesnym świecie komercyjne i przyciągające najszerszą widownię, a przy tym zawierają- ce sceny seksu i przemocy. To, że widzowie wybierają łatwe i sensacyjne programy, zachęca do poszerzania tego typu oferty. W ślad za wzrostem jakości technicznej programów nie podążają jednak treści. Dzieje się wręcz odwrotnie – coraz bardziej prymitywne tematy kształtują gusta widzów. Tymczasem ich oczekiwania często rozmijają się z tym, co im oferuje szko- ła. Ta rozbieżność pozostawia pole dla różnych zachowań aspołecznych czy wręcz agresywnych, a pozbawiona innych wzorców młodzież zaczyna naśladować ekranowych bohaterów. Dzieje się tak między innymi dlatego, że odbiorca, skupiony na odczytywaniu sygnałów, nie ma czasu na kreatyw- ność i oryginalność. W tej sytuacji człowiek potrzebuje fi ltra informacji. Dotyczy to zwłasz- cza ludzi młodych, którzy jeszcze nie wiedzą, co mają wybrać. Tradycyjne środki masowego przekazu są spychane na margines, ponieważ gwałtowny rozwój technik nadawczych sprawia, że miejsce radia i telewizji coraz czę- ściej w świadomości współczesnego człowieka zajmują komputer i prze- kaz multimedialny. Przekaz ten jest jednocześnie interaktywny, ponieważ odbiorca może brać czynny udział w grze, programie czy dyskusji. Wraz z miniaturyzacją komputerów, które upodabniają się do telefonów komór- kowych, zmieniają się również warunki odbioru. Wyjście z kina czy z po- koju, w którym znajduje się włączony telewizor lub komputer, nie przerywa procesu odbioru. Skondensowana, ale i wyselekcjonowana często tenden- cyjnie informacja, dociera do odbiorcy w dowolnym czasie i miejscu. Posia- dacze palmtopów i nowoczesnych telefonów komórkowych mogą grać czy surfować po Internecie w każdej sytuacji. Uczniowie robią to w drodze do szkoły, na przerwach, a czasem na lekcjach. Telewizja to środek przekazu należący do kultury masowej, która – zda- niem MacDonalda – jest zbiorem wytworów producentów-specjalistów działających w quasi-kulturalnym show-biznesie na zlecenie świata polityki i wielkiego kapitału. Telewizyjne audytorium tworzą bierni konsumenci, których uczestnictwo w tego typu kulturze ogranicza się do prawa zakupu jej wytworów. Produktem tej kultury jest kicz, zagrażający treściom kultury elitarnej. Cytowane przez MacDonalda prawo Greshama w odniesieniu do kultury mówi, że zły towar wypiera lepszy, ponieważ łatwiej jest go zro- zumieć i lepiej bawi. Autor utożsamia gust masowy z gustem najniższym, który wyznaczają upodobania najmniej wrażliwych i najbardziej ignoran- Telewizja jako element kształtowania postaw życiowych odbiorców 19 ckich członków zbiorowości. Podobne zdanie wyraża Paweł Kossowski, twierdząc, że kultura masowa nie powstaje z potrzeb zbiorowości żyjącej w określonych warunkach, nie odzwierciedla właściwych dla niej rozterek, emocji, doświadczeń i nadziei. Jest produkowana i sprzedawana na po- trzeby bezimiennego masowego rynku. Jej twórcy nie są niezależni, po- nieważ ich zamierzenia twórcze są określane przez wypadkową masowych gustów oraz dyspozycji i interesów – często politycznych i ideologicznych – zleceniodawców, czyli właścicieli show-biznesu. Cytowany przez P. Kos- sowskiego Van den Haag4 uważa, że środki masowego przekazu, pozornie kompensując ludzkie przeżycia, ostatecznie prowadzą do okaleczenia zdol- ności przeżywania samego życia. Dziś nawykiem jest nie sama rozrywka, ale jej poszukiwanie. Pierwszymi ofi arami tego procesu stają się najmłodsi telewidzowie. Mass media zabijają w dzieciach chęć doświadczenia życia, ograniczają wiele form dziecięcej aktywności, a przez podsuwanie gotowych obrazów hamują oryginalną wyobraźnię dziecka. Opanowanie przez mass media tej wyobraźni i utrata indywidualności są dla młodych ludzi bardziej szkodliwe niż obcowanie z aktami przemocy prezentowanymi w telewizji. Niemiecki kryminolog Hans Joachim Schneider uważa, że mass media oddziałują w sposób różnorodny, często pozornie sprzeczny. Człowiek może imitować przedstawione zachowania przestępcze, może się ich wyuczyć. Ob- razy przemocy w środkach masowego przekazu mogą w pewnych sytuacjach wyzwalać zachowania agresywne czy przestępcze. Obrazy te często są trak- towane jako swoisty wentyl bezpieczeństwa. Środki przekazu zakłócają roz- wój fi zyczny i aktywność kulturalną najmłodszych. Jednocześnie jednak wy- chowują ich i sprawują nad nimi kontrolę. Często dzięki środkom przekazu udaje się zebrać członków rodziny. Przyczyniają się one jednak do zaburzeń „psychodynamiki” w różnych grupach społecznych, całkowicie absorbując uwagę poszczególnych odbiorców. Na skutek tego kontakty między człon- kami grupy zostają zakłócone, a nawet uniemożliwione, a rozwój więzi uczu- ciowej między nimi zahamowany. Środki przekazu nie tylko odzwierciedlają problemy, przed którymi stoi społeczeństwo. Uczestniczą także w procesie powstawania tych problemów i w procesie przeciwdziałania im5. 4 P. Kossowski, Dziecko i reklama telewizyjna, Warszawa 1999, s. 24–25. 5 H. J. Schneider, Zysk z przestępstwa. Środki masowego przekazu a zjawiska kryminalne, Warszawa 1992, s. 86. 20 Część I. Widz telewizyjny w ponowoczesnym świecie Środki masowego komunikowania są niezwykle atrakcyjnym źródłem informacji dla młodzieży. Bywają często traktowane jako ważne instrumen- ty szkoły równoległej. Zbigniew Markocki i Paweł Tyrała6 za błędny uzna- ją sąd, że wpływ środków masowego przekazu na młodzież dokonuje się niejako automatycznie. Jakie będą skutki korzystania z mass mediów, czy będzie można uznać mass media za partnera nauczycieli w procesie eduka- cji – to zależy od tego, jak młodzież korzysta z nich, czy potrafi dokony- wać świadomego wyboru programu, czy właściwie przebiega proces recepcji treści przekazywanych przez te środki i czy najmłodsza część odbiorców nabyła umiejętność wykorzystywania zdobytej tą drogą wiedzy w procesie uczenia się i nauczania. Przed współczesną szkołą i rodziną stoi więc bar- dzo ważne zadanie kształtowania kultury odbioru treści przekazywanych przez mass media. Młody odbiorca powinien zdobyć umiejętność selekcji materiału, wyróżniania tego, co istotne, łączenia w całość poszczególnych faktów, odczytywania intencji autorów programów i audycji, rozpoznawa- nia elementów pozytywnych, odróżniania fi kcji od rzeczywistości, a także wartościowania7. Pomimo unowocześniania środków masowego przekazu wpływ tradycyjnej telewizji na widza nie maleje, dlatego należy znaleźć sposób na lepsze wykorzystanie mediów do zrozumienia, a może poprawy świata w czasach globalizacji, atomizacji oraz wzrastającego rozwarstwienia społeczeństw i zagrożenia terroryzmem. Otaczający nas świat nie jest wolny od przemocy, a w niektórych miejscach zachowania agresywne coraz czę- ściej towarzyszą ludziom w życiu codziennym. Współczesna edukacja ma charakter – mówiąc językiem komputerowym – bardziej nieliniowy niż kiedyś. Docierające do nas informacje są frag- mentaryczne i tylko człowiek już wykształcony potrafi wybierać te, które są dla niego istotne. Marshall McLuhan uważa, że media elektroniczne nie zmniejszają, lecz zwiększają doznania zmysłowe towarzyszące odbiorowi informacji. Opierając się na książce szkoła wypacza sposób postrzegania świata, izolując dziecko od otaczającej je rzeczywistości. Media elektronicz- ne, działając w sferze zarówno świadomości, jak i nieświadomości, zapobie- gają powierzchowności, schematyzmowi oraz kształtują aktywną postawę wobec świata i ludzi. 6 Z. Markocki, P. Tyrała, Zmienność w edukacji, Słupsk 1999, s. 64. 7 M. Hopfi nger, Kultura współczesna – audiowizualność, Warszawa 1985.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przemoc i zdrowie w obrazach telewizji
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: