Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00122 007811 15712802 na godz. na dobę w sumie
Przemoc seksualna wobec dziecka - ebook/pdf
Przemoc seksualna wobec dziecka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 315
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-736-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

,,Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno – kryminologiczne”, prezentuje współczesną analizę podejścia do przestępstw seksualnych naruszających nietykalność osobistą dziecka. Autorka ukazuje rozmiar krzywd wyrządzonych dziecku  przez jego seksualne wykorzystywanie, popełnianych w środowisku wychowawczym;  rodzinnym i  dziecku środowisku lokalnym. W części teoretycznej pracy zostały omówione; przestępstwa seksualne dokonywane na nieletnich w świetle kodyfikacji prawnej Kodeksu Karnego, aktywność seksualna sprawców czynów lubieżnych, gwałtów i dewiacje społeczne z perspektywy patologii, kryminologii, teorii przemocy w rodzinie, kazirodztwo i pedofilia, strategie  przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu w środowisku lokalnym.

Część  empiryczna  zawiera  analizę  jakościową  dokumentów osobistych oraz oficjalnych  dokumentów sądowych i prokuratorskich  sprawców przestępstw seksualnych oraz ich ofiar. Zastosowanie tej metody pozwoliło Autorce na rekonstrukcję pogłębionej diagnozy etiologii przestępstw seksualnych – funkcjonowania sprawców  w okresie popełnianych czynów i  dramatu ofiary przemocy seksualnej. Na uwagę zasługuje  konstrukcja  rozdziałów empirycznych, bowiem  prezentowane indywidualne przypadki zawierają analizę  retrospektywną  działalności przestępczej jednostek  na tle ich biografii i wskazuje, iż wykorzystywane seksualne dzieci  to działalność zaspokajająca  potrzeby badanych sprawców, których nie mogli bądź nie potrafili zaspokoić w sposób społecznie akceptowany. Analiza przebiegu zachowania przestępczego badanych pozwoliła na ukazanie wiedzy o dziecku ofierze przestępstwa, jego  bezradności i traumy trwającej niejednokrotnie  latami, bowiem osobą krzywdzącą był ojciec kazirodca lub znana osoba z sąsiedztwa.  Praca koncentruje się na diagnozie przemocy seksualnej oraz innych form przemocy ukrytych głównie w rodzinie. Należy dodać, iż wartość opracowania stanowią także materiał kryminologiczny dotyczący sprawcy oraz ustalenia z postępowania sądowego w przypadkach wyroków skazujących. Z treścią i  uzasadnieniem wyroków Czytelnik  może się zapoznać, bowiem zostały zamieszczone  w pracy.

Na uwagę zasługują także  treści zawierające diagnozę i możliwości współczesnego leczenia psychiatrycznego pedofilii (zgodnie z nowelizacją Kodeksu Karnego z 8 czerwca 2010) oraz treści  poświęcone  resocjalizacji penitencjarnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Krystyna Marzec-Holka Przemoc seksualna wobec dziecka STUDIUM PEDAGOGICZNO-KRYMINOLOGICZNE Wydanie I: Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne, Wyd. Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1999 © Copyright by Krystyna Marzec-Holka Recenzenci wydania II: prof. zw. dr hab. Andrzej Bałandynowicz prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki Korekta: Joanna Raczkowska Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Wydanie publikacji dofi nansowane przez Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy ISBN 978-83-7587-736-6 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 Wydanie II rozszerzone, Kraków 2011 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni4 4 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni4 4 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Spis treści Wprowadzenie do II wydania ........................................................................................ 7 Wstęp .............................................................................................................................. 9 Rozdział 1 Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej ................................................................ 13 1.1. Przestępstwa seksualne w polskim ustawodawstwie karnym na tle stosunków społecznych ................................................................................... 13 1.2. Interpretacja pojęcia czynu lubieżnego z osobą nieletnią .......................................... 18 1.3. Znaczenie i treść pojęcia zgwałcenia – niedobrowolnego obcowania płciowego ...... 21 1.4. Zgwałcenia kazirodcze (art. 145 d.k.k.) .................................................................... 24 1.5. Zgwałcenia kazirodcze (art. 201 k.k. z dnia 6 czerwca 1997 roku) ........................... 28 Rozdział 2 Pojęcie kary w sprawach o czyny lubieżne i zgwałcenia nieletnich ............................ 31 2.1. Znaczenie sposobu popełniania przestępstw seksualnych w orzekaniu winy ............ 31 2.2. Przedmiot i podmiot przestępstwa ........................................................................... 34 2.3. Współmierność kary a stopień niebezpieczeństwa czynu .......................................... 39 2.4. Nowelizacja kodeksu karnego z dnia 27 lipca 2005 roku oraz nowelizacja kodeksu karnego z dnia 5 listopada 2009 roku (data wejścia w życie – 8 czerwca 2010 roku) mająca na celu zaostrzenie odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec osób poniżej 15. roku życia (Dz. U. Nr 206, poz. 1589) ................................................... 42 Rozdział 3 Sprawcy czynów lubieżnych i gwałtów w polu badawczym patologii społecznej, kryminologii oraz teorii przemocy w rodzinie .......................................... 53 3.1. Aktywność seksualna i dewiacje społeczne w ujęciu patologii społecznej ................. 53 3.2. Przestępczość seksualna w świetle teorii kryminologicznych .................................... 56 3.3. Teorie przemocy w rodzinie a przestępstwa seksualne .............................................. 59 3.4. Współczesna interpretacja i wyjaśnianie kazirodztwa ............................................... 63 3.5. Strategie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci ............................. 69 3.6. Pedofi lia jako zaburzenie seksualne – diagnoza i leczenie. Perspektywa psychiatryczna (Justyna Holka-Pokorska, Instytut Psychiatrii i Neurologii III Klinika Psychiatryczna w Warszawie) ................................................................. 71 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni5 5 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni5 5 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 6 Spis treści Rozdział 4 Teorie rodziny wobec wysokiego ryzyka przemocy i patologii procesów społecznych w rodzinie ............................................................... 89 4.1. Uwagi wstępne ......................................................................................................... 89 4.2. Teoria rozwoju rodziny według Davida M. Kleina i Jamesa M. White’a ................. 91 4.3. Teoria konfl iktu ........................................................................................................ 93 4.4. Ekologiczna teoria rodziny ....................................................................................... 96 4.5. Teoria wymiany w polu badawczym rodziny ............................................................ 99 4.6. Teoria symbolicznego interakcjonizmu .................................................................... 101 Rozdział 5 Analiza wyników badań. Sprawcy i ofi ary zgwałceń i czynów lubieżnych .................. 105 5.1. Koncepcja badań i założenia metodologiczne ........................................................... 105 5.2. Portret badanych przestępców seksualnych .............................................................. 113 5.3. Utrata kontroli czy uporczywe akty dewiacji seksualnej? .......................................... 120 5.4. Dziecko – „ofi ara dostępna” w czynach lubieżnych i zgwałceniach .......................... 125 Rozdział 6 „Dotyk wstrętu” – retrospektywna analiza monografi czna wyników badań na przykładzie wybranych sprawców przestępstw seksualnych z art. 168, 175, 176 k.k. ....................................................... 131 6.1. Uwagi wstępne ......................................................................................................... 131 6.2. Kazirodczy gwałt i czyn lubieżny a brak poczucia winy, empatii oraz zdolności do wchodzenia w związki uczuciowe ................................................ 132 6.3. Skrajne doznania przestępców wykorzystujących seksualnie dzieci. Ofi ara – dziecko znajomych i dziecko obce (art. 168 k.k.) ....................................... 173 6.4. Pedofi lia. Dziecko ofi arą dostępną czynów lubieżnych (art. 176 k.k.) ...................... 196 6.5. Wolność negatywna czy „blokada rozwojowa” sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci. Ocena globalna ............................................................... 231 Rozdział 7 Sprawcy przestępstw seksualnych skazani na mocy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku kodeksu karnego, to jest art. 198, 200, 201 .................. 245 Rozdział 8 Resocjalizacja penitencjarna czy probacja przestępców seksualnych? ...................... 283 8.1. Kara kryminalna czy fi kcja? ...................................................................................... 284 8.2. Warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności – „prezent dla bandyty” czy szansa na poprawę? .......................................................... 295 8.3. Zakończenie ............................................................................................................. 302 Bibliografi a ...................................................................................................................... 311 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni6 6 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni6 6 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wprowadzenie do II wydania Praca została napisana w roku 1999 pod tytułem Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne i opublikowana przez Wy- dawnictwo Uczelniane WSP w Bydgoszczy w związku z prowadzonym postę- powaniem o nadanie Autorce tytułu profesora Akademii Bydgoskiej im. Kazi- mierza Wielkiego. Recenzentami pierwszego wydania byli wybitni reprezentanci nauk humanistycznych: prof. zw. dr hab. Brunon Hołyst oraz prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki. Redaktorem książki była pani Grażyna Jarzyna. Od czasu pierwszego wydania, będącego jednocześnie pionierską w Polsce monografi ą poświęconą problematyce przemocy seksualnej wobec dzieci, zawie- rającą badania empiryczne z zastosowaną metodą badań jakościowych, upłynęło 11 lat. Kilkakrotnie podejmowałam próbę wznowienia książki i jej rozszerzenia, lecz ze względu na inne projekty badawcze1, ukończone wcześniej tropy i wątki musiały poczekać. Jednak nie dawały mi one spokoju, ponieważ problemy prze- mocy seksualnej wobec dzieci i krzywdzenia ich w tak drastyczny sposób wyma- gają aktualizacji diagnoz, raportów oraz dyskusji. Społeczeństwo szuka różnorodnych form zapewnienia sobie, swoim dzieciom i członkom rodzin bezpieczeństwa i komfortu psychicznego. Odpowiedzialnością za to obarcza wymiar sprawiedliwości. Członkowie społeczeństwa, jak podkreśla profesor Brunon Hołyst, żądają praw, przestrzegania przepisów prawnych oraz kary za popełnione czyny przestępcze. Przedmiotem badań więc muszą się stać wszelkie związki między sposobami ustalania celów polityki społecznej, sposoba- mi wyznaczania preferencji i priorytetów działań społecznych a strukturą i nasi- leniem i dynamiką zjawisk [...] patologii społecznej (B. Hołyst, 2007, s. 24–27). 1 Jednym z projektów badawczych realizowanych po zakończeniu redakcji monografi i Prze- moc seksualna wobec dziecka... były badania poświęcone przestępstwu dzieciobójstwa za- kończone publikacją książki pt. Dzieciobójstwo – przestępstwo uprzywilejowane czy zbrodnia (2004), wydanej przez Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego. Recenzentami wydawniczymi byli prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki oraz prof. dr hab. Wiesław Ambrozik. Praca została nagrodzona przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu w roku 2004. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni7 7 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni7 7 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 8 Wprowadzenie do II wydania Racjonalne stosowanie przepisów kodeksu karnego zakłada znajomość kry- minologii przez sędziów, a realizacja założeń resocjalizacyjnego modelu prawa karnego wykonawczego wymaga od służby penitencjarnej wiadomości na temat przyczyn przestępczości, prognozy kryminologicznej, typologii sprawców, ten- dencji rozwojowych przestępczości, jej struktury, obyczajów środowisk prze- stępczych itd. Właściwe spełnianie obowiązków w zakresie wykonania kary – jak twierdzi w Kryminologii (wydanie IX) cytowany autor – nie jest możliwe bez znajomości tej dziedziny wiedzy (B. Hołyst, 2007, s. 21). Mam nadzieję, że wznowienie i uzupełnienie tej monografi i zachęci także pedagogów i reprezen- tantów szeroko rozumianych nauk o wychowaniu – praktyków do podjęcia wy- siłku poznania innych lektur kryminologicznych i wzmocni gotowość ujawniania zagrożenia oraz ochrony dzieci przed patologią społeczną. Tekst książki z pierwszego wydania (1999) został zachowany w całości. Wy- danie drugie zaś uzupełniono o nowe treści dotyczące zmian w kodyfi kacji prawa karnego oraz poszerzono i dopowiedziano nowe treści teoretyczne. Rozdział 1 „Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej” poszerzono o podrozdział 1.5. „Zgwał- cenia kazirodcze” (art. 201 k.k. z dnia 6 czerwca 1997 roku). Rozdział 2 „Pojęcie kary w sprawach o czyny lubieżne i zgwałcenia nieletnich” uzupełniono podrozdziałem 2.4. „Nowelizacja kodeksu karnego z dnia 27 lipca 2005 roku oraz nowelizacja kodeksu karnego z dnia 5 listopada 2009 roku (data wejścia w życie – 8 czerwca 2010) mająca na celu zaostrzenie odpowiedzialno- ści karnej za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec osób poniżej 15. roku życia (Dz. U. Nr 206, poz. 1589)”. Rozdział 3 „Sprawcy czynów lubieżnych i gwałtów w polu badawczym patolo- gii społecznej, kryminologii oraz teorii przemocy w rodzinie” uzupełniono o inter- dyscyplinarną analizę współczesnej literatury w podrozdziałach: 3.4. „Współcze- sna interpretacja i wyjaśnianie kazirodztwa” oraz 3.5. „Strategie przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu dzieci”. Tekst książki z wydania pierwszego poszerzono o rozdział 7 zawierający do- datkowe przypadki sprawców przestępstw seksualnych oparte na analizie jako- ściowej spraw sądowych i wyroków orzekanych na mocy nowej ustawy z 1997 roku. Rozdział nosi tytuł „Sprawcy przestępstw seksualnych skazani na mocy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku kodeksu karnego, to jest art. 198, 200, 201”. Dodatkowym opracowaniem zamieszczonym w nowym wydaniu książki jest obszerny tekst Justyny Holki-Pokorskiej zatytułowany „Pedofi lia jako zaburze- nie seksualne – diagnoza i leczenie: perspektywa psychiatryczna”. Autorka tekstu jest lekarzem psychiatrą, pracuje w Instytucie Psychiatrii i Neurologii Trzeciej Kliniki Psychiatrycznej w Warszawie kierowanej przez prof. dr. hab. n. med. Mar- ka Jaremę, Krajowego Konsultanta Psychiatrycznego. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni8 8 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni8 8 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wstęp Pomysł badawczy tej książki wywodzi się z seminarium magisterskiego, które prowadziłam na kierunku pedagogika, specjalność opiekuńczo-wychowaw- cza. Konstrukcja i założenia programowe tego kierunku studiów nie zawierają treści i bloków tematycznych z zakresu pedagogiki specjalnej: resocjalizacji, pa- tologii społecznej, kryminologii czy też pedagogiki penitencjarnej (które w peł- nej postaci są realizowane jedynie w obrębie pedagogiki resocjalizacyjnej). Moja grupa seminaryjna od pierwszego spotkania ujawniła swą fascynację niedostęp- nymi dla niej obszarami i problemami badawczymi kryminologii i wiktymologii. Niedostępnymi tylko formalnie z racji wcześniejszego wyboru kierunku studiów, cały zespół bowiem podjął wyzwanie opanowania dodatkowych treści nauczania, które pozwalałyby na przeprowadzenie badań empirycznych poświęconych pro- blematyce przestępczości seksualnej wobec dzieci. Badania empiryczne pod moim kierunkiem przeprowadzono w okresie od stycznia 1997 r. do kwietnia 1998 r. na terenie Sądów Rejonowych Bydgoszczy, Wągrowca, Szubina, Lipna i Mogilna. Materiały do badań zgromadziły nastę- pujące studentki: Anna Krasowska, Katarzyna Kubiak, Renata Paszko, Ilona Saya, Katarzyna Suska, Dorota Spychała i Danuta Wilczarska. W tym miejscu pragnę serdecznie i gorąco podziękować całemu zespołowi nie tylko za trud gromadzenia danych empirycznych, ale także przede wszystkim za entuzjazm i żarliwość, które stanowiły dla mnie ważny element motywacyjny do podjęcia tej problematyki i napisania książki. Każdy badacz staje przed pytaniem: czy nauka i jej aparat pojęciowy, metodo- logiczny pozwolą na realizację podstawowego celu w nauce – osiągnięcie pełnej prawdy o tym, co stanowi przedmiot danych badań? Poznanie prawdy dotyczącej nadużyć seksualnych wobec dzieci wymaga zgłębienia wielu obszarów wiedzy i wielu pól badawczych – to proces długotrwały, często skazany na niepowodze- nie z powodu intymnej sfery życia człowieka. Wielu z nas zakłada, że stanowimy społeczeństwo cywilizowane, w którym fakt seksualnego wykorzystywania dziecka, szczególnie w rodzinie, to problem społeczny, dotyczący tylko grup społecznych dotkniętych głęboką patologią. Jedna z istotnych przyczyn przemilczania problemu krzywdzenia dziecka, który dramatycznie ujawnił się dopiero po roku 1989, była związana z polityką Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni9 9 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni9 9 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 10 Wstęp kreowania problemów społecznych przez poprzedni system. W okresie zmiany ustrojowej jednym z ważniejszych problemów w pierwszej kolejności ujawnianych przez organizacje pozarządowe była ochrona dziecka przed patologią środowiska rodzinnego, lokalnego, przemocą w szkole, ubóstwem i skutkami bezrobocia. Książka, którą przedstawiam Czytelnikowi, odpowiada na wiele pytań do- tyczących rozpoznania nadużyć seksualnych wobec dziecka na podstawie do- stępnych „kryteriów prawdy”, opracowanych na podstawie wyroków sądowych skazujących sprawców przestępstw seksualnych z art. 168, 175, 176 dawnego kodeksu karnego. Głównym przesłaniem tej książki jest przekonanie o istotnej różnicy pomię- dzy „dramatem ofi ary przestępstwa seksualnego”, często bezbronnego dziecka, a „dramatem sprawcy przestępstwa seksualnego”. Rezultaty badawcze w niej za- warte umożliwią podjęcie głębszej refl eksji nad określeniem rozmiarów i przy- czyn tego zjawiska oraz doprowadzą do opracowania nie tylko przejrzystych pro- cedur postępowania w stosunku do sprawców przestępstw tej kategorii, ale także w stosunku do ofi ar. Często bowiem zarówno sprawca, jak i jego ofi ara pozostają osamotnieni, doświadczając w wymiarze indywidualnym swoistego dramatu ży- ciowego. Książka pozwala również na obalenie wielu stereotypów powszechnie funk- cjonujących w społeczeństwie, dotyczących przestępczości seksualnej wobec dzieci. Natomiast nauczycielom, pracownikom socjalnym, kuratorom sądowym, wychowawcom, studentom pedagogiki, psychologii, prawa, socjologii, politolo- gii, pracownikom administracji publicznej oraz wolontariuszom, zajmującym się na co dzień rozwiązywaniem trudnych problemów społecznych, umożliwia bar- dziej obiektywne spojrzenie i rozpoznanie czynników sugerujących potencjalne nadużycia fi zyczne i seksualne w środowisku rodziny. Celem pierwszej części książki jest przedstawienie kontekstu teoretycznego dla problematyki dziecka wykorzystywanego seksualnie, wyznaczonego przez pola badawcze pedagogiki, kryminologii i patologii społecznej, a także ujęcie przestępczości seksualnej wobec dzieci w świetle kodyfi kacji prawnej, kodeksu karnego z 16 kwietnia 1969 r. obowiązującego do 1 września 1998 r. Druga część opracowania zawiera analizę retrospektywną działalności prze- stępczej jednostek na tle ich biografi i i wskazuje, że wykorzystywanie seksualne dzieci to działalność zaspokajająca potrzeby badanych mężczyzn, których nie mogli bądź nie potrafi li zaspokoić w sposób społecznie akceptowalny. W działalności przestępczej badanych, zwłaszcza młodych osób, wykorzysty- wanie seksualne dzieci zainicjowało proces ich głębszej demoralizacji i nieprzy- stosowania społecznego. Analiza całego przebiegu zachowania przestępczego pozwoliła na ukazanie związków między czynami przestępczymi dokonanymi przez badanych a ich aktywnością psychiczną i społeczną w środowisku. Badania pozwoliły także na prezentację danych ofi ar – dzieci wykorzystywanych seksu- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni10 10 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni10 10 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Wstęp 11 alnie przez dorosłych mężczyzn, którzy stosowali wobec nich różne formy prze- mocy, z dominacją przemocy seksualnej. Ostatnia część opracowania poświęcona jest rozważaniom na temat kary wy- mierzonej badanym przestępcom oraz możliwościom ich resocjalizacji. Wiele kwestii poruszanych w książce wymaga dalszych interdyscyplinarnych badań naukowych. Uzyskane wyniki potwierdziły występowanie dramatycznych aktów kazirodczych i czynów lubieżnych w rodzinie, w środowisku sąsiedzkim, lokalnym, ale także potwierdziły brak profesjonalnej opieki i pomocy psychote- rapeutycznej wobec sprawców przestępstw i ich ofi ar. Prof. zw. dr. hab. Brunonowi Hołystowi i prof. zw. dr. hab. Andrzejowi Radziewiczowi-Winnickiemu dziękuję za wnikliwe i cenne uwagi wyrażone w recenzjach, które pozwoliły mi na uzupełnienie braków i usunięcie usterek. Dziękuję także prof. zw. dr. hab. Zbigniewowi Kwiecińskiemu za okazaną po- moc, wsparcie i konsultacje naukowe oraz zachętę do przygotowania niniejszej publikacji. Bydgoszcz, 11 stycznia 2011 rok Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni11 11 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni11 11 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1 Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń dokonywanych na nieletnich w świetle kodyfi kacji prawnej 1.1. Przestępstwa seksualne w polskim ustawodawstwie karnym na tle stosunków społecznych W opracowaniach teoretycznych i empirycznych z zakresu prawa kar- nego wielokrotnie podkreśla się, że obyczajowa i prawna reglamentacja przeja- wów seksualności człowieka musi stanowić pochodną społecznej uzewnętrznionej aktywności ludzkiej. Reglamentacja życia seksualnego powinna być zbudowana na wspólnych prawach o charakterze uniwersalistycznym i pozaseksualnym. Od zarania cywilizacji przejawy seksualności poddawane były różnorodnym zakazom i nakazom, które posiadały istotne cechy powszechności i zmienności (por. M. Fi- lar, 1985). Aby poznać genezę prawno-karnej reglamentacji zachowań seksual- nych człowieka i ustalić mechanizmy owej reglamentacji, należałoby prześledzić proces ewolucji przekształcania się pierwotnego i prostego popędu seksualnego, co nie jest jednak przedmiotem naszych rozważań. Niniejszy rozdział zawiera analizę teoretyczno-prawną przepisów dotyczą- cych przestępstw seksualnych dokonywanych przez osoby dorosłe wobec dzieci w rodzinie oraz w miejscu ich zamieszkania. Przestępstwa seksualne to przeja- wy zaburzonego popędu seksualnego, którego etiologią i leczeniem zajmuje się seksuologia, stosunkowo młoda subdyscyplina psychiatrii (zob. A. Bilicka-Wiz, W. Strzyżewski, 1992, s. 157–162). W piśmiennictwie medycznym z tego zakresu jako istotne przyczyny zabu- rzeń seksualnych wymienia się trzy grupy: 1) czynniki organiczne, 2) czynniki psychogenne oraz 3) czynniki społeczno-kulturowe. Do grupy pierwszej Z. Lew-Starowicz (1992, s. 158–159) zalicza takie czyn- niki, jak: dietę, leki, alkohol, nikotynizm, narkotyki, przebyte choroby. W grupie Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni13 13 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni13 13 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 14 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne czynników psychogennych znajdują się: a) czynniki rozwojowe: nieudane mał- żeństwo, rywalizacja w rodzinie, urazowe doświadczenia o seksualnym charakte- rze z okresu wczesnego dzieciństwa, brak więzi uczuciowej w rodzinie, brak ak- ceptacji płci itp.; b) czynniki osobowościowe: rygoryzm, zaburzenia identyfi kacji z płcią, ukryty homoseksualizm, lęki, zahamowania w reakcjach z drugą płcią, niedojrzałość uczuciowa, negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne; c) czynniki partnerskie: niska kultura współżycia seksualnego, walka o dominację, rywalizacja, agresja, zdrady, znudzenie osobą partnera, ujawnienie nadmiernych wymagań i oczekiwań, niedobór seksualny itp. W grupie czynników społeczno-kulturowych seksuologia wymienia: rygo- ryzm religijny, dewocję, mity i stereotypy normalności i nienormalności, a więc „stereotyp zdobywczego mężczyzny i uległej kobiety” (A. Bilicka-Wiz, W. Strzy- żewski, 1992, s. 158–159). W tym miejscu rodzi się pytanie: jakie cechy – w świetle seksuologii – wi- nien posiadać człowiek, który dzięki procesowi ewolucji pierwotnej oraz cało- kształtowi stosunków społecznych, kulturowych, politycznych i gospodarczych przekształcił popęd rozrodczy w popęd redukowany? W monografi i Przestępstwa seksualne w polskim prawie karnym (1985, s. 14) M. Filar formułuje pogląd, że współczesny popęd seksualny człowieka różni się od popędu pierwotnego nastę- pującymi cechami: a) daleko posuniętą redukcją instynktu, która doprowadza do niemal uniwer- salnej plastyczności tego popędu i wynikających z niego zachowań; b) rozdzieleniem funkcji hedonistycznej i prokreacyjnej, co zapewnia moż- liwość przeżycia rozkoszy w oderwaniu jej od zapłodnienia, czyniąc tym samym przeżycie przyjemności wartością autonomiczną i autonomicznym celem ludzkich zachowań seksualnych; c) wynikającą z plastyczności popędu możliwością kształtowania wyższej se- lektywności celów seksualnych, co umożliwia wprowadzenie czynników duchowych, kulturowych i społecznych w tę dziedzinę życia człowieka; d) „erotyzacją” seksualizmu poprzez możliwość uczestniczenia w przeżyciach erotycznych całego ciała jako „receptora” doznań i źródła bodźców oraz za- angażowania w nie wszystkich zmysłów, co umożliwia doznawanie reakcji seksualnych przy różnym stopniu kontaktu fi zycznego, a także bez tego kontaktu, m.in. dzięki zaangażowaniu wyobraźni i fantazji (za: M. Filar, 1985, s. 14). W historii prawa karnego znajdujemy przykłady ostrej reglamentacji seksuali- zmu człowieka, wynikającej ze specyfi cznych układów społecznych oraz władzy, reglamentacją prawno-karną rządzą bowiem głównie ogólne dyrektywy polityki kryminalnej i legislacyjnej, kierujące się względami czysto pragmatycznymi. Przed- miot ochrony przestępstw w dziedzinie stosunków seksualnych ujmowany był tra- dycyjnie w kontekście obyczajowości, jako zbioru reguł rządzących tymi zachowa- niami w aktualnej formacji społeczno-kulturalnej (por. M. Filar, 1985, s. 23–24). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni14 14 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni14 14 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 15 W związku z tym strefa seksualna życia człowieka była pierwotnie mocno powiązana ze strefą moralności. W przeszłości często utożsamiano obyczajowość seksualną z moralnością, co w połączeniu z zakorzenionym w kulturze europej- skiej restrykcyjnym podejściem do seksualizmu powodowało daleko posuniętą penalizację tej strefy życia. Dopiero proces sekularyzacji prawa karnego pozwala na zmiany tych proporcji i umocnienie poglądu, że [...] prawo karne działa w węższym niż moralność zakresie i nie aspiruje do objęcia swym zasięgiem wszelkich powinności określanych przez „etykę seksualną”, lecz działa w tych sferach, w których zachowanie wydaje się niezbędne dla współżycia społecznego [...] (M. Filar, 1985). Tak więc podstawą penalizacji może być jedynie efektywne naruszenie okre- ślonego dobra powodujące konkretną szkodę społeczną lub przynajmniej jej niebezpieczeństwo; naruszenie zaś samej normy moralnej nie jest wystarczające (M. Filar, 1985, s. 24). M. Filar podkreśla, że zmiana ta spowodowała zupełnie nowy kontekst ochrony przestępstw w zakresie stosunków seksualnych, ponieważ naruszenie „konkretnego dobra”, a więc [...] wolności w samostanowieniu seksualnym i dyspozycyjność własnym życiem płciowym to jednocześnie ustanowienie wolności przed niepożądanymi atakami i molestacjami seksualnymi (M. Filar, 1985). Jak zatem należy rozumieć „przestępstwa seksualne” w kontekście prawa? L. Lernell określa je jako „takie typy zachowań ludzkich (wraz ze skutkami) po- wiązanych z życiem seksualnym człowieka, jakie są formalnie zakazane przez ustawodawstwo karne” (1977, s. 465). Jest to wąskie określenie obejmujące nie- liczne kategorie przestępstw. Wyróżnia się też przestępstwa seksualne i prze- stępstwa na tle seksualnym (H. Giza, 1963). Do pierwszej kategorii zaliczamy takie przestępstwa, w których opisie wyraźnie wymieniane są okoliczności natury seksualnej: zgwałcenie, kazirodztwo, czyli – jak określa to prawo – przestępstwa seksualne stypizowane. Inaczej mówiąc, przeżycia natury seksualnej wchodzą do ustawowych znamion czynu. Do drugiej kategorii należą wszystkie inne przestępstwa, jeżeli tylko w kon- kretnym przypadku można spostrzec w zachowaniu sprawcy działanie czynni- ków seksualnych (L. Lernell, 1977, s. 466). Autor wyeliminował z tej kategorii tylko „mord z lubieżności”. Jakie w związku z tym typy przestępstw seksualnych przewiduje współczesne polskie prawo karne? W świetle kodyfi kacji prawnej z 1969 roku można wymie- nić następujące typy: 1) obcowanie płciowe pozbawione cech faktycznej dobrowolności ze strony jednego z partnerów (zgwałcenie, wyzyskanie braku świadomości, bezrad- ności, zależności, krytycznej sytuacji itp.); Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni15 15 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni15 15 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 16 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne osobę (stręczycielstwo, sutenerstwo, kuplerstwo). 2) pedofi lia (czyny erotyczne względem nieletnich); 3) ekshibicjonizm (zachowanie seksualne przejawiane publicznie lub w obec- ności dzieci); 4) kazirodztwo; 5) rozpowszechnianie przedmiotów pornografi cznych; 6) przestępstwa stymulujące w jakiś sposób uprawianie prostytucji przez inną Do tej listy można dodać homoseksualizm, który wprawdzie w postaci „czy- stej” (tj. bez stosowania gwałtu) nie jest zakazany przez obowiązujące polskie prawo karne, ale zagadnienie homoseksualizmu jest najobszerniej analizowane w literaturze kryminologicznej (i nie tylko), a jego zakaz odnajdziemy w licznych ustawodawstwach współczesnych (L. Lernell, 1977, s. 467). W rozważaniach z zakresu prawa i kryminologii spotykamy się z pytaniem: Przeciwko jakim sferom stosunków społecznych i przeciwko jakim wartościom skierowana jest przestępczość seksualna? L. Lernell, udzielając odpowiedzi, zauważa, że w pierwszej kolejności można przyjąć, że są to czyny przeciwko moralności. Nie jest to jednak określenie pre- cyzyjne, bowiem życie seksualne jest regulowane przez normy moralne, a więc interwencja prawa karnego winna być ograniczona tam, gdzie wystarcza sankcja moralna (J. Andrejew, 1970). Poglądy dotyczące związku moralności z seksualnością człowieka ulegają przeobrażeniom. W świetle współczesnego rozwoju życia społecznego stanowi- sko Markiewicza z okresu międzywojennego nie wytrzymuje próby czasu. Autor opracowania Kodeks karny z komentarzem wydanego we Lwowie w 1938 roku pisał: [...] w społeczeństwie dobrze zorganizowanym pod względem obyczajów jedynym aprobowanym zachowaniem seksualnym jest spółkowanie małżeńskie (matrimo- nium est remedim concubiscentiae). Trudno też redukować wymagania prawa karnego do minimum etycznego. Prawa karnego nie należy, w myśl poglądu L. Lernella, utożsamiać w pełni z nor- mami moralnymi, lecz uznać regułę asymetrii zasad moralnych wobec prawa (np. życie innego człowieka powinno cenić się wyżej niż własne). Druga kategoria poglądów związana z pytaniem: Przeciwko jakim stosunkom społecznym i wartościom skierowana jest przestępczość seksualna?, popiera sta- nowisko, że są to czyny przeciwko obyczajowości. Obyczaj nakazuje, by w sprawach seksualnych mających cechy intymności, czę- sto brzmiących w subtelne emocje, znamiennych funkcją prokreacji, zachować się z umiarem „wstydliwie”. Toteż mówi się nieraz, że przestępstwa seksualne stano- wią zamach na poczucie wstydu (L. Lernell, 1977, s. 474). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni16 16 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni16 16 2011-08-16 11:25:51 2011-08-16 11:25:51 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 17 Jednak poczucie wstydu jest zjawiskiem kulturowym, a nie przyrodniczym. Poznanie nagości i poczucie wstydu to produkty wiedzy. Wiedza o tym, że na- gość hańbi, stanowiłaby pierwszy wkład informacyjny do zasobu wiedzy ludzkiej (L. Kołakowski, 1966). Obyczajowość i wstydliwość to przejawy kultury ludzkiej w szerokim fi lozofi cznym rozumieniu tych słów. W świetle powyższego, prze- stępczość seksualna to działania groźne wobec dóbr kultury i jej wartości. Takie rozumienie przestępczości seksualnej wydaje się „zamachem na wysublimowaną wstydliwość”. W nauce z zakresu prawa nadaje się obyczajowości prostszy sens – jako „pra- wo do pełnej prywatności dwojga ludzi w płaszczyźnie związków intymnych cie- lesnych i duchowych przed osobami trzecimi”. W tym znaczeniu obyczajowość i wstydliwość w większym stopniu łączą się z wolnością indywidualną jednostki – podkreśla L. Lernell. Można jednak rozróżniać wolność w dwóch płaszczyznach: wolność „od” – ro- dzaj negatywnej wolności i wolność „do” – rodzaj pozytywnej wolności. Niektóre przestępstwa seksualne (zgwałcenie, zależność, wykorzystanie ciężkiej sytuacji życiowej) są zamachem na wolność „od”, jest to zatem przymus obcowania płcio- wego (przymus co do partnera i sposobu obcowania płciowego itp.). Niektórzy teoretycy prawa kwestionują zasadę idei wolności „do”, a więc takiego modelu współżycia seksualnego, jaki jednostka sama sobie upodobała. Takiej swobody teoretycznej społeczeństwo jednostce nie przyznaje, poddając ją licznym restrykcjom, naciskowi i licznym „tabu”. Oczywiście należy przyznać, iż rozwój kultury skłania jednostkę do buntowania się przeciwko takim formom skrę- powania wolności, ale „wolność indywidualna” w tym względzie, to jednocześnie przejaw wrogości jednostki względem kultury (L. Lernell, 1977). Poszczególne typy przestępstw seksualnych, jak: zgwałcenia, pedofi lia, kazi- rodztwo, mogą godzić w różne dobra społeczne. Jednak, zgodnie z prawem kar- nym, przede wszystkim należy bronić wolności jednostki. Wolności zarówno na płaszczyźnie „od ingerencji gwałtu i przymusu”, jak też „woli do takiego ułożenia swego życia seksualnego, aby nie naruszało to sfery wolności zagwarantowanej wartościami społecznymi” (L. Lernell, 1977). Można zatem sformułować wniosek, że [...] przepisy prawa karnego odnoszące się do sfery życia seksualnego przede wszyst- kim mają na celu ochronę tej najwyższej wartości ludzkiej, jaką jest wolność indywi- dualna jednostki, zarówno w sensie obrony przed przemocą narzuconą z zewnątrz, jak i w sensie elementarnego prawa do prywatności, do swobodnego kształtowania swego intymnego życia seksualnego, jeżeli to wyrządza krzywdy innej jednostce i nie przynosi obiektywnego uszczerbku realnym interesom społecznym (L. Lernell, 1977, s. 476–477). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni17 17 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni17 17 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 18 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne 1.2. Interpretacja pojęcia czynu lubieżnego z osobą nieletnią „Czyn lubieżny” jest pojęciem obejmującym swym zakresem szeroki wachlarz zachowań seksualnych. Sformułowanie kodeksowe tego przestępstwa z 16 kwietnia 1969 r., art. 176, mówi, że [...] kto dopuszcza się czynu lubieżnego względem osoby poniżej lat 15 podlega kto dopuszcza się czynu lubieżnego względem osoby poniżej lat 15 podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (Kodeks karny, 1993, s. 70). Wymienione zachowanie seksualne jest przestępstwem, czyli czynem czło- wieka zabronionym pod groźbą kary przez obowiązującą ustawę określającą jego znamiona, zawinionym i społecznie szkodliwym w stopniu wyższym niż zniko- my (A. Marek, 1994, s. 63). W prawie karnym ochrona nieletnich przed wykorzystywaniem seksualnym występowała od czasów starożytnych. W prawie greckim wykorzystywanie nie- letnich karane było śmiercią. „Lex Iulia” za takie czyny wobec chłopców karała mieczem, a wobec dziewcząt – wygnaniem. Czyny nierządne z nieletnimi w na- stępnych wiekach uznawano za „jedną z postaci zgwałcenia” bądź też „zhańbie- nia”, np. w prawie Germanów czyn ten uznawano za zhańbienie i podlegał karze pieniężnej. W przypadku gdy dopuścił się go niewolnik karano go śmiercią. Kon- stytucje saskie karały też czyny lubieżne z dziewczynką poniżej lat 12. W stosunku do starszych osób nieletnich stosowano określenie uwiedzenia i karano szczegól- nie surowo. Na ziemiach polskich wyodrębnienie normatywne tego rodzaju przestępstwa spotykamy dopiero w karnych ustawach państw zaborczych. W okresie mię- dzywojennym, w kodeksie z 1932 r. (art. 208), zachowanie sprawcy względem osoby poniżej lat 15 określano „czynem nierządnym” lub „pedofi lią”. Artykuł ten zawierał również zakaz „czynu nierządnego” w stosunku do osoby niepo- czytalnej. Stosunki seksualne z osobami, które nie osiągnęły określonego prawem wie- ku, penalizowane są powszechnie od początku XX wieku. W kodeksach karnych z końca XIX wieku określa się granicę nieletniości z reguły na 12 lat, a czy- ny seksualne z osobami nieletnimi uznaje się za formy zgwałcenia. Określenia tego typu znajdujemy np. w k.k. portugalskim z 1886 r. w art. 394 i 391 oraz w kodeksie argentyńskim z 1921 r., art. 119. W kodeksie karnym holenderskim z 1881 r. znajdujemy informację, że stosunek cielesny z dziewczynką poniżej lat 12 karany jest na mocy art. 244, zaś za stosunek z dziewczynką między 12. a 16. rokiem życia grozi łagodniejsza kara. Ogólnie nieletniość ofi ary stanowiła okoliczność obciążającą sprawcę przestępstwa (M. Filar, 1985). Dla ustalenia stanowiska prawnego istotne były i są nadal dwa momenty: granica wieku ofi ary i opis zachowania sprawcy. W literaturze przedmiotu znaj- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni18 18 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni18 18 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 19 dujemy dyskusję nad zakresem pojęciowym oraz rozróżnieniem dwóch pojęć terminów – „czynu lubieżnego” i „czynu nierządnego”. L. Lernell interpretuje zakres pojęciowy „czynu lubieżnego” znacznie szerzej, bowiem w języku potocz- nym określenie „lubieżny” posiada wyraźny odcień pejoratywny zarówno pod względem etycznym, jak i estetycznym. Oznacza zachowanie budzące odrazę, wstręt, zachowanie obleśne. Chodzi tu więc o zachowanie, które jest odpychające nie tylko ze względu na jego przejawy zewnętrzne, ale również z uwagi na inten- cje sprawcy. Można sądzić, że czyn lubieżny w sensie obiektywnym jest pojęciem szerszym niż czyn nierządny, bo ogarnia nie tylko akt spółkowania i jego sub- straty, ale także inne formy zetknięcia się z ciałem osoby poniżej lat 15 (głównie w okolicy organów płciowych). Natomiast pod względem subiektywnym jest po- jęciem węższym, bo wymaga stwierdzenia przejawów obleśności, perwersyjnego erotyzmu w intencji sprawcy. Każda propozycja wykładni słów „czyn lubieżny” może być zawodna w praktyce z uwagi na odmienność sytuacji życiowych, które są objęte opisem kodeksowym pedofi lii (por. L. Lernell, 1977, s. 517–518). Ogólnie, badacze tego zjawiska twierdzą, że chodzi tu o czynność seksualną wciągającą jako obiekt osobę niedojrzałą płciowo. Występuje tu na ogół wybujały pociąg erotyczny do dziecka tej samej płci lub przeciwnej ze strony człowieka dorosłego, który jest typem aspołecznym. Może to być przejaw choroby, infan- tylności, uwiądu starczego lub perwersji osoby dorosłej. Kryminolodzy przestrze- gają jednak przed generalizacją tego zjawiska, gdyż jest ono silnie zróżnicowane i spotyka się je nawet u ludzi o wysokiej inteligencji. Dowodzą tego między in- nymi raporty Kinseya. Przestępstwo określone w art. 176 k.k. jest przestępstwem umyślnym. Sprawca ponosi odpowiedzialność, jeśli miał świadomość, że pokrzywdzony jest małoletnim, poniżej lat 15. Sprawca nie musi jednak konkretyzować wieku metrykalnego dziecka, wystarcza mu świadomość, że osoba pokrzywdzona nie osiągnęła dojrzałości płciowej, co może być ewidentne za sprawą jej wyglądu albo sytuacji społecznej, np. uczęszczanie do szkoły podstawowej (I. Andrejew, 1978, s. 141). Czyn lubieżny jest zamachem na prawidłowy rozwój psychofi zyczny dziecka. Występek ten jest naruszeniem obyczajności seksualnej, nadużyciem seksualnym lub wykorzystaniem seksualnym. W najszerszym znaczeniu, przez wykorzysta- nie seksualne rozumie się każde zachowanie osoby dorosłej, a w każdym razie silniejszej i/lub starszej, które prowadzi do jej seksualnego zaspokojenia kosz- tem dziecka (E. Czyż, J. Szymańczak, 1995, s. 152). Dzieckiem seksualnie wykorzystywanym można uznać każdą jednostkę w wieku bezwzględnej ochrony, jeżeli osoba dojrzała seksualnie, czy to przez świadome działanie, czy też przez zaniedbanie swoich obowiązków społecznych lub wynikających ze specyfi cznej odpowiedzialności za dziecko, dopuszcza do za- angażowania dziecka w jakąkolwiek aktywność natury seksualnej, której intencją jest seksualne zaspokojenie osoby dorosłej. Ta defi nicja rozstrzyga problem, czy Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni19 19 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni19 19 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 20 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne aktywność związana jest z jakąkolwiek formą przymusu czy nie, czy dotyczy ona kontaktów genitalnych lub fi zycznych, czy jest przez dziecko inicjowana i wresz- cie, czy pozostawia jakieś dostrzegalne, krótko- lub długotrwałe szkody (D. Gla- ser, S. Frosh, 1995, s. 20). Jeżeli czyn lubieżny został popełniony w zetknięciu się z ciałem ma łoletniego bez sprzeciwu z jego strony albo nawet za jego zgodą, małoletni za to nie odpowiada, ponieważ występuje tu tylko jako tzw. konieczny (pozorny) współuczestnik przestępstwa. Posługując się określeniem „czyn lubieżny”, kodeks karny podkreśla, że gdy chodzi o ochronę zdrowia moralnego i fi zycznego młodzieży, przestępstwem są nie tylko stosunki cielesne, polegające na spółkowaniu lub na zbliżonym zacho- waniu się, lecz jakiekolwiek wykorzystanie osoby nieletniej w wieku do lat 15 w celach seksualnych. W razie popełnienia czynów lubieżnych z osobami niema- jącymi ukończonych 15 lat, art. 176 d.k.k. nie wymaga ustalenia po ich stronie braku lub ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swym postępowaniem (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 152). Czyn lubieżny jest przestępstwem powszechnym i każdy może się go dopu- ścić. Trudności powstają w kwestii odpowiedzialności nieletnich za jego popeł- nienie. Jeśli sprawca nie ukończył jeszcze 17 lat, ale ukończył 15, to sytuacja jest stosunkowo prosta, stosuje się bowiem wobec niego przepisy o odpowiedzial- ności nieletnich na ogólnych zasadach. Sprawa komplikuje się natomiast, gdy obydwoje uczestnicy czynu w momencie jego popełnienia nie ukończyli 15. roku życia, a czyn odbył się za obopólną zgodą i aprobatą. W tym wypadku partne- rzy stosunku zdają się dopuszczać wzajemnie wobec siebie czynu zabronionego z art. 176 d.k.k. Z drugiej zaś strony, czyn opisany w tym artykule stanowi jeden z przykładów współuczestnictwa koniecznego, gdzie nieletni poniżej lat 15 wy- stępuje w roli pokrzywdzonego w każdym wypadku, nawet wtedy, gdy aktywnie dążył do czynności seksualnej i był jej inicjatorem. Tutaj jednak przyjmuje się brak wszelkiej odpowiedzialności obydwojga uczestników. Ze względu na sze- rokie ramy pojęcia czynu lubieżnego, jego sprawcą może być osoba dowolnej płci, niezależnie od płci ofi ary (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 205). Wydaje się, że prawno-karna ochrona nietykalności płciowej w art. 176 d.k.k. jest inspirowana dwoma zasadniczymi względami: 1. Osobowość i psychika nieletniego nie osiąga z reguły takiego stopnia ukształtowania, w szczególności zaś przyswojenia na podłożu racjonalnej refl eksji, systemu norm i kanonów moralno-obyczajowych, który pozwo- liłby na podjęcie ważnej prawnie i społecznie uznawanej decyzji w zakresie dyspozycji seksualnej. 2. Wczesne rozbudzenie seksualne nieletniego wpłynąć może niekorzystnie na jego dalszy rozwój psychiczny i fi zyczny i na jego sytuację społeczną (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 169–170). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni20 20 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni20 20 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 21 1.3. Znaczenie i treść pojęcia zgwałcenia – niedobrowolnego obcowania płciowego Przestępstwo zgwałcenia w polskim prawie karnym określone zostało w art. 168 d.k.k. z 16 kwietnia 1969 r. Przepis ten znajduje się w rozdziale XXII kodeksu, obejmującym przestępstwa przeciwko wolności. I tak, art. 168 d.k.k. stanowi: § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do poddania się czynowi nierządnemu lub do wykonania takiego czynu podlega ka- rze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem albo dopuszcza się zgwałcenia działając wspólnie z innymi osobami podlega karze pozbawienia wolno- ści na czas nie krótszy od lat 3 do lat 15. § 3. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (Kodeks karny, 1993, s. 68). W nowym kodeksie karnym z 1998 r. przestępstwo zgwałcenia określone zo- stało w art. 197, w rozdziale XXV, obejmującym przestępstwa przeciwko wolno- ści seksualnej i obyczajności. Art. 197 § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, doprowadza inną osobę do pod- dania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia określonego w § 1 lub 2, działając ze szczególnym okrucieństwem lub wspólnie z inną osobą, podlega karze pozbawie- nia wolności od lat 2 do 12 (Dz. U. Nr 88, poz. 553). Obowiązujący w trakcie badań kodeks karny z 1969 r. uwzględnia dwie po- staci przestępstwa zgwałcenia w typie zasadniczym (art. 168 § 1 d.k.k.) oraz typie kwalifi kowanym (art. 168 § 2 d.k.k.). W obu typach występuje jako przestępstwo umyślne, ścigane na wniosek osoby pokrzywdzonej (T. Hanausek, Z. Marek, J. Widacki, 1976, s. 119). Przestępstwo nazwane zgwałceniem jest zamachem na wolność w zakresie dysponowania swoją osobą w dziedzinie stosunków seksualnych. Są to wszelkie czynności seksualne przedsiębrane z naruszeniem swobody decyzji i woli czło- wieka w zakresie czynności seksualnych, a więc w sytuacji, w której brak jest zgody jednego z jej uczestników będącej wynikiem integralnego, prawidłowego i wolnego od wszelkich nacisków procesu motywacyjnego. Przestępstwo zgwałcenia stanowi szczególnie niebezpieczny zamach na sfe- rę wolności seksualnej człowieka. Sprawca atakuje tu bowiem wprost i bezpo- średnio w swobodę przebiegu procesów motywacyjnych i decyzjonalnych ofi ary w zakresie integralności przyzwolenia seksualnego (I. Andrejew, Z. Kubicki, J. Waszczyński, 1989, s. 155). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni21 21 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni21 21 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 22 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Wolność seksualna jest tu indywidualnym przedmiotem ochrony. Jest to wol- ność od przymusu, niezależność od impulsów płynących z wytworzonej przez sprawcę sytuacji. Tak więc zgwałcenie rozumiane jest jako wymuszenie stosunku seksualnego. Ta kategoria przestępstwa znana była również, podobnie jak „czy- ny lubieżne”, od zarania cywilizacji. Początkowo traktowano je – jak podkreśla M. Filar – raczej jako zamach na prawo własności męż czyzny w stosunku do kobiety. Kodeks Hammurabiego (§ 130) za zgwałcenie „czyjejś kobiety” karał śmiercią. W prawie hebrajskim, mojżeszowym, śmiercią karano za zgwałcenie „cudzej żony”, podkreślając w tym przypadku rangę związku małżeńskiego. Za zgwałcenie „panny” w tym okresie sprawca ponosił tylko karę pieniężną. Z czasem, w związku z rozbudową funkcji państwa, karalność zgwałcenia opierać się zaczyna na elementach publiczno-prawnych. I tak np. prawo staroin- dyjskie traktowało zgwałcenie jako wykroczenie przeciwko porządkowi Varuny i Mitry. W gruncie rzeczy poprzez wykorzystanie czynnika seksualnego stano- wiło to oparcie karalności na elemencie naruszenia porządku społecznego gwa- rantowanego przez państwo. Po raz pierwszy karalność zgwałcenia na elemencie naruszenia wolności ofi ary poprzez jej zmuszenie oparto w prawie rzymskim. Lex Iulia de adulteris zgwałcenie kobiety jako crimen vis karała wygnaniem, zaś zgwałcenie chłopca śmiercią. Średniowieczne prawo karne zgwałcenie wiązało z naruszeniem tzw. czci niewieściej. Konsekwencją tego było łagodniejsze kara- nie zgwałcenia kobiet niższego stanu oraz niekaralność zgwałcenia prostytutki (tę bowiem uważano za kobietę „bezecną”). Kodeksy karne oświeconego absolu- tyzmu podchodziły do zagadnienia przestępczości seksualnej z punktu widzenia ortodoksyjnej moralności religijnej, często sprzecznej z poglądami oświecenia. Kodeksy burżuazyjne z przełomu XVIII i XIX wieku traktowały zgwałcenie jako przestępstwo przeciwko dobrym obyczajom, moralności i obyczajowości. Ten- dencja ta utrzymywała się zresztą do początków XX wieku (za: M. Filar, 1985; J. Markiewicz, 1922; S. Glasser, 1925; W. Meisel, 1963; S. Salmonowicz, 1963). Ewolucja polskiego prawa karnego przebiegała podobnie. W okresie państwa plemiennego zgwałcenie kobiety traktowano w gruncie rze- czy jako zamach na prawa mężczyzny w stosunku do żony lub córki. W średnio- wiecznym prawie polskim (zarówno ziemskim jak i miejskim) zgwałcenie wiązane było ściśle z tzw. czcią niewieścią, stanowiąc naruszenie tzw. miru kobiecego. Cha- rakterystyczną jego cechą było też uzależnienie rozmiarów kary od przynależności stanowej sprawcy i ofi ary. Ustawy karne obowiązujące w Polsce porozbiorowej były z reguły całkowicie narzuconym tworem obcej myśli prawniczej, niezwiązanej z pol- ską tradycją i kulturą prawną. Ujmowały one zgwałcenie jako zamach na dobro, obyczaje i moralność płciową, polegający na zmuszeniu kobiety do stosunku seksu- alnego (M. Filar, 1985, s. 33–34). Współcześnie zgwałcenie uznaje się za przestępstwo materialne. Za jego do- konanie odpowiada ten, kto doprowadza do poddania się ofi ary czynowi nierząd- Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni22 22 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni22 22 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 23 nemu lub wykonania go. Pojęcie czynu nierządnego obejmuje zarówno normalny akt spółkowania, jak i inne czyny mające na celu zaspokojenie popędu płciowego lub podniecenie pobudliwości w zetknięciu z ciałem innej osoby, np. dotykanie organów płciowych (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 164–165). O momencie dokonania przestępstwa zgwałcenia przesądza zaistnienie czynu w wyniku oddziaływania środkami przewidzianymi w art. 168 k.k. (przemoc, groźba, podstęp). Jest to chwila, w której pokonany został opór osoby pokrzyw- dzonej i sprawca uzyskał wszystkie warunki dla zrealizowania zamierzonego czy- nu nierządnego. Przepis art. 168 § 2 d.k.k. przewiduje wypadek kwalifi kowany zgwałcenia, jeżeli sprawca albo działa ze szczególnym okrucieństwem, albo dopuszcza się zgwałcenia, działając wspólnie z innymi osobami. Za zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem przyjmuje się czyn, w ramach którego sprawca stosował drastycz- ne metody na etapie zmuszania ofi ary lub samo okrutne wykonanie czynu nie- rządnego na zmuszonej już ofi erze. Podstawą uznania zachowania sprawcy za szczególnie okrutne mogą być tak- że cechy przedmiotu czynu, a więc ofi ary, np. zgwałcenie dziecka, osoby bezrad- nej, kalekiej, niewidomej, ciężarnej. W wytycznych w sprawach o przestępstwa zgwałcenia Sąd Najwyższy podkreśla, że zgwałcenie osoby niedojrzałej (dziecka) powinno być uznane za szczególnie okrutne, zwłaszcza wtedy, gdy sprawca – świadomy następstw w postaci wstrząsu psychicznego lub uszkodzenia organów płciowych – z całą brutalnością realizuje swój zamiar (W. Gutekunst, 1974, s. 23–24). Szczególne okrucieństwo zachodzi wówczas, gdy działanie sprawcy wykracza poza niezbędną potrzebę przełamania oporu ofi ary oraz zmierza bądź do jej poniżenia, bądź do zadania jej dotkliwego bólu lub wyrządzenia innej po- ważnej krzywdy. Drugą postacią zgwałcenia kwalifi kowanego jest działanie wspólnie z innymi osobami (tzw. gwałt zbiorowy). Przy zgwałceniu zbiorowym występuje współ- działanie przynajmniej trzech osób, z których co najmniej jedna dąży do zaspo- kojenia swej potrzeby płciowej. Co do pozostałych osób wystarczy, aby współ- działały swym zachowaniem. Podstawą współdziałania jest porozumienie. Istotne znaczenie przy zgwałceniu zbiorowym ma rozgraniczenie współ- sprawstwa od pomocnictwa. Sprawcą, a nie pomocnikiem, jest ten, kto swo- im zachowaniem wypełnia znamiona przestępstwa zgwałcenia. Obojętne, który z nich używa wobec ofi ary przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a który dopuszcza się czynu nierządnego z ofi arą. Wystarczy, że jeden z nich dopusz- cza się takiego czynu, a pozostali fakt ten obejmują swoją świadomością i wolą. Każdy z nich będzie odpowiadał za swoje sprawstwo, chociaż tylko jeden dopu- ścił się czynu nierządnego. Łącznie bowiem swoim zachowaniem się, wyczerpa- li znamiona przestępstwa zgwałcenia, doprowadzając ofi arę przemocą, groźbą bezprawną, podstępem do poddania się czynowi nierządnemu lub do wykonania takiego czynu (W. Gutekunst, 1974, s. 26). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni23 23 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni23 23 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 24 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Sprawstwo zachodzi wówczas, gdy działanie sprawcy (współsprawcy) jest skierowane bezpośrednio na uzyskanie celu przestępczego. Przestępstwo zgwałcenia wywołuje silną reakcję społeczeństwa. Gwałt w po- wszechnym rozumieniu uważany jest za czyn szczególnie naruszający integral- ność człowieka, jego godność. Mimo że są to czyny popełniane wbrew woli ofi a- ry, z reguły dokonywane w sposób brutalny i bezwzględny, do organów ścigania nie docierają informacje o wielu z nich. Sto sunek liczby przestępstw ujawnionych faktycznie popełnionych to współczynnik tzw. ciemnej liczby, który w przypadku przestępstwa zgwałcenia jest bardzo trudny do ustalenia. 1.4. Zgwałcenia kazirodcze (art. 145 d.k.k.) Przestępstwo seksualne określane jako kazirodztwo podlega karze po- zbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Karane z tego powodu są osoby, które dopuszczają się obcowania płciowego z krewnym w linii prostej: bratem lub sio- strą albo osobą pozostającą w stosunku przysposobienia. Ten typ stosunków seksualnych uważany był za przestępstwo od bardzo dawna. Stopień surowości kar z tego tytułu zależał w większości przypadków od stopnia pokrewieństwa uczestników stosunku kazirodczego. W przeszłości istniały też takie systemy prawne, które legalizowały kazirodcze związki mał- żeńskie, a tym samym nie były one karane. Zdaniem wielu autorów, jak poda- je M. Filar, „początkową formą stosunków płciowych był promiskuityzm”, tak więc stosunki między krewnymi były tu dopuszczalne. I tak np. stosunków kazi- rodczych nie uznawali za przestępcze Peruwiańczycy, Persowie czy Egipcjanie, którzy dopuszczali m.in. małżeństwa między rodzeństwem. Nawet Germanie, których prawo w późniejszym okresie zabraniało związków kazirodczych, mieli zakorzenione zwyczaje małżeństw kazirodczych, które to na dobre wyplenił do- piero kościół (W. Makowski, 1992, s. 706). Kodeks Hammurabiego karał śmiercią na stosie stosunek syna z matką, podczas gdy stosunek między ojcem a córką karany był tylko wygnaniem ojca (Z. Halasz, 1937). W prawie staroindyjskim za dopuszczenie się stosunku ka- zirodczego syna z matką palono na stosie. W starożytnej Grecji kazirodztwo zagrożone było śmiercią lub wygnaniem, podobnie za tego typu przestępstwa ka- rano w starożytnym Rzymie (w prawie rzymskim „Lex Iulia”). Prawo hebrajskie surowo karało śmiercią za stosunki pomiędzy bliskimi krewnymi. Pozostające pod jego wpływem prawo kanoniczne także uznawało je za ciężkie przestępstwo, rozszerzając przy tym wydatnie jego ramy (początkowo aż do 7. stopnia pokre- wieństwa kanonicznego, a po reformach Innocentego III – do 4. stopnia). Daw- ne prawo karne Longobardów karało stosunki między najbliższymi krewnymi śmiercią, w przypadku dalszego pokrewieństwa zaś – wygnaniem oraz konfi skatą majątku (K. Koranyi, 1966, s. 219). Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni24 24 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni24 24 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka Rozdział 1. Przestępstwa czynów lubieżnych i zgwałceń... 25 Szeroko ujmowała kazirodztwo również Karolina, rozumiejąc przez nie także stosunki z pasierbicą, pasierbem, macochą i dziećmi przybranymi, w późniejszym okresie jej stosowania rozciągnięto ten przepis również na stosunki między rodzeń- stwem. Karalność kazirodztwa miała miejsce także na gruncie niemieckiego prawa powszechnego, zaś jej rozmiary uzależnione były od stopnia pokrewieństwa. Kazi- rodztwo karane było również we francuskim i angielskim prawie karnym z okresu XV–XVII wieku. Za Karoliną przejęła karalność kazirodztwa również Terezjana, Leo- poldina i Józefi na (za: M. Filar, 1985, s. 82–83). W prawie polskim stosunki seksualne pomiędzy krewnymi również były zna- ne, lecz nie znalazło to dostatecznego odbicia w postaci ustaw. Historia prawa karnego i obyczajowego interpretuje ten stan w ten sposób, że w XVI i XVII wieku na ziemiach polskich nie istniały przepisy prawne i sankcje ustawowe pe- nalizujące kazirodztwo, a w praktyce wymierzano za te czyny kary na podstawie „prawa kanonicznego” oraz „zwierciadła saskiego”. I tak, w przypadku gdy sprawcami były osoby pochodzenia szlacheckiego karą było ścięcie. Prawo miejskie karało kazirodztwo w linii prostej śmiercią, w przypad- ku dalszego stopnia chłostą lub wygnaniem. Na podkreślenie zasługuje fakt, że z re- guły ujmowano je szeroko, nie ograni czając jedynie do stosunków między krewny- mi, lecz włączając w jego ramy także stosunki z powinowatymi. Kazirodztwo znały też wszystkie ustawy obowiązujące na terenie ziem polskich po utracie niepodległości. W k.k. z 1932 roku występowało ono w dość wąskim zakresie ograniczonym tak podmiotowo (do krewnych w linii prostej oraz rodzeń- stwa), jak i przedmiotowo (w grę wchodziło bowiem wyłącznie spółkowanie) (M. Fi- lar, 1985, s. 83). W literaturze przedmiotu kazirodztwo analizowane jest na dwóch płaszczy- znach: jako przestępstwo przeciwko obyczajowości oraz jako przestępstwo prze- ciwko rodzinie. Kodeks karny z roku 1932 ujmował kazirodztwo w kategoriach eugenicznej ochrony potomstwa zrodzonego ze stosunków kazirodczych. Kodeks karny obowiązujący do dnia 1.09.1998 roku w art. 175 stanowi, że [...] kto dopuszcza się obcowania płciowego z krewnymi w linii prostej, bratem lub siostrą albo z osobą pozostającą w stosunku przysposobienia, podlega karze pozba- wienia wolności od 6 miesięcy do lat 5 (Kodeks karny, 1993, s. 70). Pojęcie obcowanie płciowe obejmuje stosunek płciowy i inne zachowania sek- sualne. Pokrewieństwo, jakie ma na względzie art. 175, dotyczy stosunku wy- nikającego zarówno z ustawowego domniemania, że dziecko pochodzi od męża matki (art. 62 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), jak i z ustalenia pochodze- nia dziecka od danego mężczyzny niebędącego mężem matki bądź na podstawie uznania przez ojca (art. 72 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), bądź też na mocy orzeczenia sądowego (art. 84 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Uży- wając tradycyjnego, potocznego określenia, należy stwierdzić, że przepis art. 175 dotyczy dziecka zrodzonego w małżeństwie i poza małżeństwem. Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni25 25 Marzec-Holka_Przemoc -16 sierpni25 25 2011-08-16 11:25:52 2011-08-16 11:25:52 K. Marzec-Holka, Przemoc seksualna wobec dziecka, Kraków 2011 ISBN: 978-83-7587-736-6, © by Krystyna Marzec-Holka 26 Przemoc seksualna wobec dziecka. Studium pedagogiczno-kryminologiczne Przez wyrazy „brat” i „siostra” należy rozumieć zarówno rodzeństwo rodzone, jak i przyrodnie (J. Bafi a, K. Mioduski, M. Siewierski, 1987, s. 150). Polski ko- deks karny precyzuje istotę tego przestępstwa jako zamach na obyczajność w sfe- rze życia seksualnego. Projekt nowego kodeksu karnego określa kazirodztwo w art. 201, umieszczo- nym w rozdziale o przestępstwach przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a brzmi on następująco: Kto dopuszcza się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry, podlega karze pozbawie- nia wolno ści od 3 miesięcy do lat 5 (Dz. U. Nr 88, poz. 553). najczęściej spotykanych (1995, s. 182). Większość, bo 75 , przypadków kazirodczych dotyczy stosunków między ojcem a córką, około 18 to stosunki między bratem a siostrą, najmniej jest sto- sunków seksualnych matki i syna. I. Smoczyk-Łucka podaje, że związki kazirodcze klasyfi kowane są następująco: 1) kazirodztwo sytuacyjne, np. kontakty seksualne między rodzeństwem sy- piającym w tym samym łóżku; 2) kazirodztwo psychopatologiczne – dotyczy osób ujawniających różnego rodzaju zaburzenia psychiczne; 3) kazirodztwo wiążące się z pedofi lią; 4) kazirodztwo homoseksualne; 5) kazirodztwo związane z patologią życia rodzinnego – ten typ nale
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przemoc seksualna wobec dziecka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: