Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00334 009529 15553203 na godz. na dobę w sumie
Przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z przestępstwa - ebook/pdf
Przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z przestępstwa - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 558
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4681-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> monografie prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 8.03.2012 r.

Publikacja jest pierwszą w polskiej literaturze przedmiotu pozycją, która w sposób wyczerpujący przedstawia problematykę pozbawiania sprawców przedmiotów i korzyści uzyskanych z przestępstw.

Autorzy - na podstawie wielopłaszczyznowych badań przeprowadzonych w środowisku sędziów i prokuratorów - dokonują oceny wprowadzonych do kodeksu karnego rozwiązań, pozbawiających sprawcę korzyści, a tym samym wskazujących na nieopłacalność przestępstwa.

Adresaci:
Opracowanie przeznaczone jest przede wszystkim dla sędziów, prokuratorów, radców prawnych, komorników sądowych oraz pracowników i słuchaczy Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Powinno być także pomocne studentom prawa, aplikantom zawodów prawniczych oraz pracownikom naukowym.


'W książce poruszono tematykę niezwykle aktualną, stanowiącą poważne wyzwanie dla wymiaru sprawiedliwości. Problem finansowej rekompensaty za czyny popełnione przez sprawców przestępstw stanowi przedmiot niezwykle burzliwych dyskusji, zarówno wśród przedstawicieli organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, jak i w kręgach nieprofesjonalistów. Stąd publikacja zasługuje na szczególną rekomendację, tym bardziej, że nie została ona zawężona do zagadnień krajowych, przeciwnie jej Autorzy odwołują się do bogatych doświadczeń europejskich'.

Prof. nadzw. dr hab. Wiesław Pływaczewski
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie Oddawana do rąk Czytelników monografia poświęcona została nie- zmiernie aktualnemu i istotnemu problemowi, jakim niewątpliwie jest po- zbawianie sprawców owoców ich przestępstwa. Jest to już od wielu lat prob- lem stanowiący bolączkę wymiaru sprawiedliwości, ale też pobudzający do dyskusji opinię społeczną, która słusznie życzyłaby sobie, aby nikt nie wzbogacał się i nie pomnażał swojego majątku kosztem przestępstwa na szkodę innych osób, będących pokrzywdzonymi tym przestępstwem. Systematyczny wzrost przestępczości, w wyniku której sprawcy uzys- kują znaczne korzyści majątkowe, skłonił autorów do podjęcia trudu ba- dawczego, którego celem jest ocena wprowadzonych do kodeksu karnego przez ustawodawcę rozwiązań pozbawiających sprawcę korzyści, a tym sa- mym wskazujących na nieopłacalność przestępstwa. Są to z całą pewno- ścią przewidziane w ustawach karnych instytucje przepadku przedmiotów i przepadku korzyści uzyskanych w wyniku czynu zabronionego. Mimo że ustawodawca zawarł regulacje tych instytucji w ustawie, ich praktycz- ne zastosowanie pozostawia wiele do życzenia, zwłaszcza pod względem efektywności. Powstaje pytanie, czy brak skuteczności jest wynikiem nie- doskonałości legislacyjnych, czy też niewłaściwej praktyki wykorzysta- nia tych instytucji na etapie postępowania przygotowawczego, sądowego bądź wykonawczego. Odpowiedź na to pytanie można było uzyskać jedynie w wyniku prze- prowadzenia wielopłaszczyznowych badań, które w pełni uzasadniał fakt, iż na tle obowiązującego stanu prawnego nie były dotychczas prowadzone. Punktem wyjścia była analiza obowiązującego stanu prawnego z uwzględ- nieniem poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz są- dów apelacyjnych. W związku z funkcjonowaniem Polski w strukturach Unii Europejskiej należało także ustalić, czy polski model spełnia warunki przewidziane w standardach międzynarodowych, zarówno w płaszczyźnie 13 Wprowadzenie uniwersalnej, jak i regionalnej, ze szczególnym uwzględnieniem tej ostat- niej. Biorąc pod uwagę niewątpliwe korzyści płynące z komparatystycz- nego podejścia do analizy dogmatycznoprawnej, celowe wydawało się od- niesienie badań do rozwiązań przyjętych w wybranych państwach Europy Zachodniej i Wschodniej. Analiza teoretyczna wymagała podbudowy empirycznej, czyli oceny wykorzystania istniejących instrumentów prawnych na etapie postępowa- nia przygotowawczego, sądowego i wykonawczego. W tym celu dokonano badań własnych za pomocą kwestionariuszy ankiety, przeprowadzonych wśród przedstawicieli sądów i prokuratury. Dla każdej z grup responden- tów przygotowano odrębny kwestionariusz, uwzględniający specyfikę wy- konywania obu zawodów prawniczych. Tak szeroko zakreślony obszar badawczy rzutował zarówno na dobór metod badawczych, jak i na skład zespołu badawczego, w którym znaleź- li się przedstawiciele doktryny i praktyki, także spoza wymiaru sprawie- dliwości, jednak z instytucji, do zadań których należy m.in. kontrola i in- formacja finansowa, kontrola skarbowa czy odzyskiwanie mienia o prze- stępczym pochodzeniu. Opracowanie składa się z sześciu części, w których opisano przyjętą metodę badań, przepadek i konfiskatę mienia w ujęciu historycznym, po- zbawianie sprawców owoców przestępstwa w standardach międzynarodo- wych – na płaszczyźnie uniwersalnej, regionalnej, unijnej oraz w wybra- nych państwach europejskich. Do analizy wybrano Rosję, Ukrainę, Litwę, Niemcy, Szwajcarię i Austrię. W dalszej kolejności dokonano analizy aktu- alnego stanu prawnego w zakresie przepadku przedmiotów i korzyści po- chodzących z przestępstwa na tle kodyfikacji karnych z 1997 r. W tej czę- ści pracy poruszono aspekty materialne, procesowe i wykonawcze. Ana- lizie poddano także pozakodeksowe regulacje w zakresie poszukiwania i zabezpieczania składników majątkowych podlegających przepadkowi. Istotną część pracy stanowią wyniki dokonanych badań własnych zawar- te w ostatnim rozdziale niniejszej publikacji oraz rozważania praktyków reprezentujących organa ścigania i wymiar sprawiedliwości. Monografia jest pokłosiem własnego projektu badawczego zatytułowa- nego: Przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z przestępstwa, o nu- merze rejestracyjnym N N110 104935, realizowanego w latach 2009–2011. Ewa M. Guzik-Makaruk Rozdział I Metodyka badań (Wojciech Filipkowski, Ewa M. Guzik-Makaruk, Katarzyna Laskowska, Grażyna B. Szczygieł, Elżbieta Zatyka) 1. Cel, przedmiot, zakres i znaczenie badań Niniejsza publikacja prezentuje wyniki własnego projektu badawcze- go zatytułowanego: Przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z prze- stępstwa, o numerze rejestracyjnym N N110 104935, realizowanego w la- tach 2009–2011 na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, a sfinan- sowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W ostatnim czasie obserwuje się dynamiczny wzrost przestępczości gospodarczej i działalności zorganizowanych grup przestępczych. Spraw- cy przestępstw o charakterze gospodarczym i przestępstw popełnianych w zorganizowanych grupach uzyskują znaczne korzyści majątkowe kosz- tem Skarbu Państwa, osób fizycznych, prawnych oraz jednostek organi- zacyjnych nieposiadających osobowości prawnej1. Nie bez wpływu na taką sytuację pozostaje szybki rozwój gospodar- ki, wstąpienie Polski do Unii Europejskiej, otwarcie rynku czy swobodny przepływ osób i towarów. Wszystko to może stwarzać szerokie możliwości uzyskiwania dochodów z nielegalnych źródeł. Sprawcy przestępstw pozy- skujący środki finansowe z tychże źródeł dążą do ich szybkiej legalizacji, co napotyka na coraz mniej barier w obrocie gospodarczym2. 1 Zob. raporty roczne Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji, dostęp- ne na oficjalnej stronie KGP: http://cbs.policja.pl/portal/cbs/380/9890/Raporty_z_dzialal- nosci.html. 2 W. Filipkowski, G. Szczuciński, Przeciwdziałanie praniu pieniędzy w Polsce – wybra- ne aspekty (w:) E. Gruza (red.), Wybrane aspekty zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu, Warszawa 2010, s. 153 i n. 1 Rozdział I. Metodyka badań Dostrzegając istotność i skalę tego problemu, twórcy kodeksu kar- nego z 1997 r. wprowadzili do ustawodawstwa instrumenty, których za- daniem jest pozbawianie sprawców owoców przestępstw, rozumianych jako wszelkiego rodzaju przedmioty i korzyści pochodzące z czynów za- bronionych3. Opracowany projekt badawczy miał na celu ocenę skuteczności tych rozwiązań prawnych w płaszczyźnie postępowania przygotowawczego, są- dowego i wykonawczego. Analizie zostały więc poddane takie instrumen- ty prawa karnego, jak: − przepadek przedmiotów (art. 44 k.k.), − przepadek przedmiotów jako środek zabezpieczający (art. 99 i 100 k.k.), − przepadek korzyści (art. 45 k.k.), − zwrot korzyści majątkowej na rzecz Skarbu Państwa (art. 52 k.k.), − przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z przestępstwa pra- nia pieniędzy (art. 299 § 7 k.k.), − przepadek przedmiotów, korzyści majątkowych oraz ich równowar- tości (art. 8 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialno- ści podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary4). Równocześnie celowe wydawało się przeanalizowanie rozwiązań prawnych regulujących tryb postępowania w zakresie orzekania zarówno na etapie przedsądowym, jak i postępowania sądowego, ze zwróceniem szczególnej uwagi na przepisy dotyczące: − przeszukania i zatrzymania rzeczy (art. 217–236a k.p.k.), − zabezpieczenia majątkowego (art. 291–294 k.p.k.), − tymczasowego zajęcia mienia ruchomego (art. 295 k.p.k.), − orzeczenia przepadku w razie niewykrycia sprawcy (art. 323 § 3 k.p.k.), − zabezpieczenia majątkowego w oparciu o ustawę o odpowiedzialno- ści podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Oceniając kompleksowo skuteczność wyżej wskazanych instytucji, nie można pominąć regulacji prawnych dotyczących wykonywania orzeczo- nych środków. W tym zakresie należy wskazać na wykonanie przepadku przedmiotów, równowartości takich przedmiotów, korzyści osiągniętych 3 Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego, Kodeks karny wykonawczy, Warszawa 1997, s. 145–146. 4 Dz. U. Nr 197, poz. 1661 z późn. zm. 1 1. Cel, przedmiot, zakres i znaczenie badań z przestępstwa czy równowartości takich korzyści, a zatem na regulacje zawarte w art. 187–195a k.k.w. Tak wyznaczony obszar badawczy wymagał analizy poglądów przed- stawicieli doktryny i stanowisk praktyki. Dla uzyskania pełnej oceny sku- teczności rozwiązań ustawowych niezbędne było także przeprowadzenie badań empirycznych w zakresie funkcjonowania wyżej wskazanych in- strumentów materialnego prawa karnego na etapie postępowania przy- gotowawczego, orzekania i wykonywania. Zważywszy na złożoność pro- blemu, zamierzeniem twórców projektu nie było ograniczenie się tylko do płaszczyzny krajowej, ale także rozszerzenie pola badawczego na standar- dy międzynarodowe oraz ustawodawstwo wybranych państw. W dobie po- stępującej globalizacji wydawało się zasadne dokonanie analizy rozwiązań międzynarodowych (zarówno na płaszczyźnie uniwersalnej, jak i regio- nalnej). W przekonaniu autorów projektu celowe było również przepro- wadzenie analizy prawnoporównawczej regulacji przyjętych w wybranych państwach Europy Wschodniej i Zachodniej. Zmierzano w ten sposób do ukazania różnorodności rozwiązań występujących zarówno w krajach na- leżących do Unii Europejskiej, jak i pozostających poza tą strukturą. Ponaddziesięcioletni okres obowiązywania kodeksu karnego, a w związku z tym pozostających w zakresie zainteresowania twórców niniejszego projektu wyżej wskazanych instytucji oraz dokonana w 2003 roku nowelizacja tego kodeksu, która wprowadziła istotne zmiany w płasz- czyźnie pozbawiania sprawców owoców przestępstwa, uzasadniały potrze- bę oceny skuteczności tych rozwiązań. Wyniki badań, w zamierzeniu autorów projektu, mają pozwolić na dokonanie oceny funkcjonowania instytucji od postępowania przygoto- wawczego do wykonania orzeczeń i wychwycenie nieprawidłowości na poszczególnych etapach postępowania. Warto zaznaczyć, że głównym pokrzywdzonym przestępczością go- spodarczą czy działalnością zorganizowanych grup przestępczych jest Skarb Państwa, który rokrocznie traci wiele milionów złotych w wyniku procederu przestępczego. Konkretne oszacowanie strat oczywiście nie jest możliwe, jednak biorąc pod uwagę systematyczne doniesienia organów ści- gania o rozbijaniu kolejnych grup, trudniących się nielegalnym obrotem alkoholem, wyrobami tytoniowymi, paliwami czy produkcją narkotyków i wynikłymi z tego tytułu stratami dla Skarbu Państwa, należy przypusz- czać, że kwoty globalne są niebotyczne. W ocenie autorów zrealizowany projekt ma znaczenie dla rozwoju systemu środków zwalczania przestępczości, przede wszystkim o charak- 1 Rozdział I. Metodyka badań terze gospodarczym i tej zorganizowanej. Wyniki badań ułatwiają ocenę obowiązujących rozwiązań oraz sformułowanie konkretnych wniosków dotyczących prawnej regulacji instytucji pozbawiających sprawców owo- ców przestępstwa w przepisach kodeksu karnego, kodeksu postępowania karnego, kodeksu karnego wykonawczego, kodeksu karnego skarbowego oraz ustaw okołokodeksowych. Pozwoli to również na ujednolicenie prak- tyki orzeczniczej, wypracowanie w płaszczyźnie kryminologicznej bardziej skutecznych instrumentów służących przeciwdziałaniu i zwalczaniu prze- stępczości o charakterze gospodarczym i zorganizowanej. Zważywszy że do tej pory nie były podejmowane badania w tym za- kresie, projekt nie stanowił kontynuacji wcześniej prowadzonych prac, a co za tym idzie – posiada charakter nowatorski. Wprawdzie problema- tyka objęta projektem była do tej pory podejmowana, ale czyniono to sporadycznie i w wąskim zakresie. Po dokonanej w 2003 roku noweli- zacji ukazało się kilka jedynie teoretycznych publikacji. W tej grupie na szczególną uwagę zasługują dwie następujące monografie: K. Postulski, M. Siwek, Przepadek w polskim prawie karnym, Kraków 2004 oraz J. Ra- glewski, Materialnoprawna regulacja przepadku w polskim prawie kar- nym, Kraków 2005. Należy także wspomnieć o wydanej niedawno publi- kacji, należącej do serii składającej się na System Prawa Karnego, w której przeanalizowano instytucję przepadku, a mianowicie: J. Raglewski, Prze- padek (w:) M. Melezini (red.), System Prawa Karnego, t. 6, Kary i środki karne. Poddanie sprawcy próbie, Warszawa 2010, s. 617–687. Wprawdzie wskazane pozycje zawierają pogłębione, niemal wyczerpujące rozważania, jednak tylko w płaszczyźnie teoretycznej. Należało zatem zwrócić uwa- gę na brak opracowań empirycznych. Uznano, że wyniki projektu mogą wypełnić lukę w tym zakresie, zwłaszcza że badania zostały przeprowa- dzone na szeroką skalę. Objęły bowiem analizę dogmatyczną instytucji pozbawiania sprawców owoców przestępstwa oraz ocenę skuteczności ich funkcjonowania. Wśród realizatorów projektu znaleźli się przedstawiciele doktryny sze- roko pojętego prawa karnego (materialnego, procesowego, wykonawcze- go) oraz finansowego. Ponadto w projekcie wzięli udział przedstawiciele organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, z których nie wszyscy zaj- mują się na co dzień dogmatyką prawa karnego w płaszczyźnie nauko- wej, ale ciągle mają do czynienia z wykorzystywaniem analizowanych in- stytucji w praktyce szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. Taki skład zespołu badawczego gwarantował konfrontację stanowisk teorety- ków i praktyków. Wydaje się, że wielopłaszczyznowa wymiana poglądów 1 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze jest w stanie doprowadzić do wypracowania obiektywnych ocen i opty- malnego modelu postępowania w celu skutecznego pozbawienia spraw- ców korzyści z przestępstw. 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze W celu realizacji poszczególnych założeń projektu zostały wykorzysta- ne metody badawcze właściwe dla nauk prawnych oraz kryminologii. Wy- bór metody badawczej, jak trafnie wskazał B. Hołyst, określony jest czynni- kami natury naukowej i pozanaukowej, takimi jak czas i środki finansowe5. Stosowanie wielu metod poznawczych zogniskowanych na tych samych problemach badawczych pozwala na spojrzenie na nie z wielu punktów widzenia oraz weryfikację uzyskiwanych wyników. Tym samym osiągnię- te wyniki badawcze są bardziej wiarygodne i obiektywne, a opierające się na nich postulaty adekwatne do rzeczywistości. Pojęciu metody badań nadaje się w literaturze naukowej różnorakie znaczenie. Na wstępie od metody należy odróżnić metodologię, która jest nauką o logice, metodach, badaniach, procedurach badawczych, postępo- waniu i typach wnioskowania, stosowanych w określonej dyscyplinie na- ukowej6. Metodę zaś można, za R.A. Podgórskim, określić jako czynności badawcze w nauce, powtarzalny i skuteczny sposób rozwiązywania ogól- nego problemu badawczego, świadomie stosowany sposób postępowania, który zmierza do określonego celu w danych warunkach7. Tenże autor, przywołując określenie metody naukowej B.J.F. Lonergana jako „norma- tywnego wzorca powtarzających się i wzajemnie powiązanych czynności, które prowadzą do gromadzenia i postępu wyników nauki”, podkreśla, że nie wszystkie wzory czynności badawczych nazywamy metodami. Roz- 5 B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 2001, s. 89. 6 R.A. Podgórski, Metodologia badań socjologicznych. Kompendium wiedzy metodolo- gicznej dla studentów, Bydgoszcz–Olsztyn 2007, s. 14, s. 177 i n. W tejże pozycji odnajdzie- my także określenie metody sformułowane przez A. Kamińskiego jako „zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, prowadzących do rozwiązania określonego problemu badawczego”. 7 Tamże, s. 56 i n. Z kolei J. Sztumski określił metodę jako system założeń i reguł po- zwalających na takie uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności, aby można było osiągnąć cel, do jakiego się świadomie zmierza. J. Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Katowice 1999, s. 41. Według J. Pietera metoda w sensie roboczym to ra- cjonalna droga rozwiązania problemu już sprecyzowanego i uzasadnionego. J. Pieter, Zarys metodologii pracy naukowej, Warszawa 1975, s. 71. 1 Rozdział I. Metodyka badań różnia się bowiem metody, techniki i procedury badawcze, których roz- graniczenie przysparza jednak wielu trudności, zwłaszcza że, jak podkre- ślił R.A. Podgórski, techniki i procedury badawcze mogą być rozumiane jako elementy składowe metody w szerszym znaczeniu tego słowa. Przyję- to, że metoda badań naukowych w znaczeniu wąskim to czynności zmie- rzające do dotarcia do rzeczywistości, czyli gromadzenie materiałów na- ukowych odnoszących się do tych faktów. Techniki badawcze to system urządzeń i zabiegów stosowanych w badaniach naukowych, a procedu- ry badawcze stanowią sposób posługiwania się technikami badawczymi, plan prowadzenia badań, kolejność poszczególnych czynności badaw- czych i ich wzajemne powiązania8. Natomiast narzędzia badawcze stano- wią przedmioty służące do realizacji wybranych technik badawczych. Problematyka zakreślona w ramach projektu badawczego rzutowa- ła na wykorzystanie następujących metod badawczych: historyczno-po- równawczej, dogmatycznej, prawnoporównawczej, metody badań ankie- towych i analizy orzecznictwa sądowego. Metoda historyczno-porównawcza pozwoliła na ukazanie ewolucji regulacji instrumentów umożliwiających pozbawienie sprawcy szeroko rozumianej korzyści z przestępstwa, w tym występującej w poprzednim stanie prawnym kary dodatkowej konfiskaty mienia. Metoda dogmatyczna umożliwiła analizę aktów prawnych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych oraz wybranych państw. Przeanalizo- wano akty normatywne dotyczące systemów przeciwdziałania i zwalcza- nia zjawisk będących przedmiotem zainteresowania w płaszczyźnie ma- terialnej, procesowej i wykonawczej. Metoda prawnoporównawcza (komparatystyczna) posłużyła przede wszystkim do porównania istniejących rozwiązań prawnych z zakresu pra- wa materialnego, procesowego i wykonawczego w Polsce z wybranymi kra- jami oraz ze standardami międzynarodowymi. Użycie tej metody pozwoli na ocenę polskich rozwiązań w kontekście obcych regulacji, co może za- owocować wypracowaniem propozycji adaptacji wybranych rozwiązań do warunków polskich. Metoda badań empirycznych z wykorzystaniem ankiety jako narzę- dzia badawczego pozwoliła w relatywnie krótkim czasie zasięgnąć w mia- rę obiektywnych opinii wielu osób na zadany temat. W badaniach w ra- mach projektu posłużyła ona do uzyskania ocen praktyków organów ściga- nia i wymiaru sprawiedliwości, instytucji, których celem jest pozbawienie 8 R.A. Podgórski, Metodologia…, s. 55 i n. 20 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze sprawców owoców przestępstwa z perspektywy ich stosowania w postępo- waniu przygotowawczym, sądowym i wykonawczym. Z kolei u podstaw wyboru metody analizy orzecznictwa sądowego le- żało założenie, że trudności wiążące się ze stosowaniem środka karnego w orzecznictwie sądów rejonowych i okręgowych z reguły znajdują swoje odbicie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. Zasad- na jest zatem analiza judykatów Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyj- nych, dokonywana w celu ustalenia zagadnień stwarzających sądom trud- ności w stosowaniu konkretnych instytucji w praktyce. W płaszczyźnie historycznej uznano za celowe skoncentrowanie się na następujących regulacjach prawnych: ustawodawstwie państw zabor- czych, kodeksie karnym z 1932 r., kodeksie karnym z 1969 r. oraz najważ- niejszych dekretach z okresu PRL, przy czym zaprezentowano zarówno normatywne ujęcie przepadku, jak i konfiskaty mienia, jako instrumen- tów reakcji karnej wobec popełnienia przestępstwa. W płaszczyźnie dogmatycznej zostały poddane analizie głównie prze- pisy kodeksu karnego, kodeksu postępowania karnego, kodeksu karne- go wykonawczego, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, a także ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzą- cych z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowania terroryzmu. W płaszczyźnie prawnoporównawczej została dokonana analiza roz- wiązań przyjętych w wybranych państwach europejskich (Austria, Niem- cy, Szwajcaria, Rosja, Ukraina, Litwa). Dla pełniejszego obrazu wydawało się zasadne ustalenie, czy i na ile zakreślony przepisami polski model od- powiada standardom przede wszystkim europejskim, a zwłaszcza wyni- kającym z takich aktów, jak: − protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podsta- wowych wolności (konwencji europejskiej) z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.), − Konwencja o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie docho- dów pochodzących z przestępstwa, sporządzona w Strasburgu dnia 8 listopada 1990 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 46, poz. 394), − Prawnokarna konwencja o korupcji, sporządzona w Strasburgu dnia 27 stycznia 1999 r. (ustawa o ratyfikacji: Dz. U. z 2002 r. Nr 126, poz. 1066), − Konwencja Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfi- skacie dochodów pochodzących z przestępstwa oraz o finansowaniu 21 Rozdział I. Metodyka badań terroryzmu, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja 2005 r. (ustawa o ratyfikacji: Dz. U. z 2006 r. Nr 237, poz. 1712), − Konwencja Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego ob- rotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, spo- rządzona w Wiedniu dnia 20 grudnia 1988 r. (załącznik do Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 69), − Międzynarodowa konwencja o zwalczaniu finansowania terroryzmu z dnia 9 grudnia 1999 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 263, poz. 2620), − Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 18, poz. 158 z późn. zm.), − Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 31 października 2003 r. (ustawa o ratyfikacji: Dz. U. z 2006 r. Nr 126, poz. 873), − dyrektywa 2001/97/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 grudnia 2001 r. w sprawie zmiany dyrektywy Rady Wspólnot Euro- pejskich z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie ochrony systemu finan- sowego przed wykorzystaniem go do celów prania pieniędzy (Dz. Urz. L 344 z 28.12.2001, s. 76), − dyrektywa 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z sy- stemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terro- ryzmu (Dz. Urz. L 309 z 25.11.2005, s. 15–36), − dyrektywa 91/308/EEC Rady Wspólnot Europejskich z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie ochrony systemu finansowego przed wykorzystaniem go do celów prania pieniędzy (Dz. Urz. L 166 z 28.06.1991, s. 77–83), − decyzja ramowa Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiająca przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dzie- dzinie nielegalnego handlu narkotykami (Dz. Urz. L 335 z 11.11.2004, s. 8–11), − decyzja ramowa Rady 2003/577/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 r. w spra- wie wykonania w Unii Europejskiej postanowień o zabezpieczeniu mie- nia i środków dowodowych (Dz. Urz. L 196 z 02.08.2003, s. 45–55), − decyzja ramowa Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z prze- stępstwa (Dz. Urz. L 68 z 15.03.2005, s. 49–51), − decyzja ramowa Rady 2001/500/WSiSW z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, 22 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz dochodów pochodzą- cych z przestępstw (Dz. Urz. L 182 z 05.07.2001, s. 1–2), − wspólne działanie 98/699/JHA z dnia 3 grudnia 1998 r. przyjęte przez Radę nt. prania pieniędzy (Dz. Urz. L 333 z 09.12.1998, s. 1). Projekt badawczy przewidywał dwie części – teoretyczną i empirycz- ną. W części teoretycznej projektu została dokonana: − analiza ustawodawstwa polskiego w kontekście historycznym; − analiza obowiązującego ustawodawstwa, z uwzględnieniem poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych; − analiza standardów w płaszczyźnie regionalnej i uniwersalnej; − analiza ustawodawstwa wybranych państw europejskich. Część empiryczna projektu objęła: − analizę statystyk Ministerstwa Sprawiedliwości w odniesieniu do art. 44 i 45 k.k. z lat 2005–2010. Przede wszystkim należy stwierdzić, że zgromadzone przez Ministerstwo Sprawiedliwości dane za lata po- przedzające 2005 rok są niespójne i nie odnoszą się do tego środka karnego, stąd nie można przeanalizować danych statystycznych na przestrzeni obowiązywania kodeksu karnego z 1997 r. z powodu bra- ku danych za lata 1998–2004. Analizie został poddany materiał sta- tystyczny opracowany przez Wydział Statystyki Departamentu Orga- nizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości; − badania ankietowe obejmujące prokuratorów prowadzących postępo- wania przygotowawcze oraz sędziów orzekających w sprawach kar- nych i karnoskarbowych na obszarze całego kraju; − analizę orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę, że ustawowa regulacja dotycząca środka karnego określonego w art. 45 k.k. była już dwukrot- nie nowelizowana, a w obecnym kształcie obowiązuje od 1 lipca 2003 r., to prawie ośmioletnie obowiązywanie powyższego przepisu w kształcie nadanym mu ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy – Ko- deks karny oraz niektórych innych ustaw9 skłania do dokonania oceny powyższej regulacji przez pryzmat stosowania jej przez sądy. W celu zweryfikowania narzędzia badawczego (kwestionariusz badań ankietowych) zostały przeprowadzone badania pilotażowe na obszarze właś- ciwości Sądu Apelacyjnego i Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku. 9 Dz. U. Nr 111, poz. 1061. 23 Rozdział I. Metodyka badań Założeniem przyjętym przez badaczy przystępujących do badań za- prezentowanych w niniejszej publikacji było dążenie do zagwarantowania reprezentatywności wyników. Warunkiem sine qua non uzyskania takie- go rezultatu badawczego było prawidłowe skonstruowanie metody badań, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi badawczych oraz doboru pró- by badawczej – populacji poddanej badaniu. Zakres badań zdeterminował potrzebę wykorzystania różnych metod i technik badawczych. Na wstępie posłużono się metodą polegającą na analizie dostępnego piśmiennictwa. Pozwoliła ona na doprecyzowanie problemów badawczych. Badania empiryczne powinny być poprzedzone studiami nad dotych- czas prowadzonymi badaniami dotyczącymi analizowanego problemu, oczywiście pod warunkiem że badania takie były wcześniej podejmowane. Ustalono, że dotychczas nie prowadzono badań w tym zakresie. Ostatecznie uznano, że w projekcie zostanie zastosowany sondaż dia- gnostyczny. Jest to jedna z podstawowych metod badawczych, stosowana nie tylko w socjologii, ale także w psychologii i pedagogice. Wyczerpującą defi- nicję określającą metodę sondażu diagnostycznego podał T. Pilch, uznając, że sondaż diagnostyczny stanowi „sposób gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opi- niach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwo- ju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie- zlokalizowanych (…) w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje”10. Skupiając się na metodzie badawczej, autorzy projektu rozważali wy- korzystanie wywiadu, czyli rozmowy kierowanej, w której biorą udział co najmniej dwie osoby: prowadzący wywiad i respondent11. Wywiad skate- goryzowany zostałby wówczas przeprowadzony przez ankieterów według wcześniej przygotowanego kwestionariusza. Należy zauważyć, że korzy- stanie z usług ankieterów12 w przypadku przeprowadzania badań na re- prezentatywnej próbie jest szczególnie pomocne, gdyż musi on dotrzeć do każdej wybranej osoby13. 10 T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 51. 11 J. Sztumski, Wstęp…, s. 131. 12 B. Hołyst, Kryminologia…, s. 194. 13 W. Filipkowski, G.B. Szczygieł, K. Laskowska, E.M. Guzik-Makaruk, E. Zatyka, Po- czucie bezpieczeństwa obywateli i jego zagrożenia (założenia badawcze) (w:) L. Paprzycki, Z. Rau, Praktyczne elementy zwalczania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu. Nowo- czesne technologie i praca operacyjna, Warszawa 2009, s. 351. 24 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze Wywiad prowadzony przez ankietera ma niewątpliwie wiele zalet14. W przypadku takiego wywiadu można uwzględnić indywidualne różnice wśród respondentów. Unika się także kłopotów z nienależytym wypełnie- niem ankiety. Należy też zwrócić uwagę, iż podczas rozmowy ankieter ma możliwość oceny przejawu uczuć respondenta, a wywiad osobisty15 pozwa- la na elastyczne procedury zadawania pytań. Osoba prowadząca wywiad może wyjaśnić terminy budzące wątpliwości respondenta bądź przedsta- wić mu dodatkowe informacje. W trakcie wywiadu można także uzyskać dodatkowe odpowiedzi. Ankieter kontroluje, czy na wszystkie pytania zo- stały udzielone odpowiedzi. Skłania to znawców problematyki16 do sformu- łowania tezy, iż we właściwie zaplanowanych i przeprowadzonych bada- niach powinno się uzyskać efektywność na poziomie co najmniej 80–85 pierwotnie zakładanej próby. W uzasadnieniu tej tezy zwrócono uwagę, iż respondenci mają większe opory przed odmową udziału w badaniu wobec ankietera niż przed wyrzuceniem kwestionariusza ankiety pocztowej. Na- leży zauważyć, że taki sposób zbierania informacji nie jest jednak pozba- wiony wad17. Przede wszystkim wskazuje się na koszty. Są one tym większe, im większy jest obszar, po którym respondenci są rozrzuceni. Nie mniej istotnym mankamentem jest stronniczość osoby prowadzącej wywiad. Nie można także pominąć kwestii anonimowości, co może rzutować na odpo- wiedzi respondenta. Respondent nie jest anonimowy, bowiem został do badań wytypowany, odpowiada na pytania ankietera18. Ostatecznie uznano, że ze względu na wysokie koszty przeprowadza- nia badań za pomocą wywiadu, ta technika badawcza nie będzie wykorzy- stana w toku badań empirycznych i zdecydowano się na przeprowadzenie badań za pomocą techniki ankietowania. Jako narzędzie badawcze przewidziane do badań empirycznych obra- no zatem kwestionariusz ankiety. Badanie zasadnicze wykonano za pomocą dwóch odrębnych kwestionariuszy ankiet, w których sondowano doświadcze- nia i opinie dwóch różnych grup respondentów: prokuratorów i sędziów. Kwestionariusz to wykaz pytań, jakie stawia się respondentowi. Kwes- tionariusz ankiety to taki typ kwestionariusza, w którym zmienne intere- 14 J. Sztumski, Wstęp…, s. 142 i 143. 15 Ch. Frakfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody badań w naukach społecznych, Po- 16 E. Babbie, Badania społeczne w praktyce, Warszawa 2004, s. 290. 17 Ch. Frakfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody…, s. 255. 18 W. Filipkowski, G.B. Szczygieł, K. Laskowska, E.M. Guzik-Makaruk, E. Zatyka, Po- znań 2001, s. 254. czucie…, s. 352. 2 Rozdział I. Metodyka badań sujące nas w danym studium zostały w pełni „przetłumaczone” na język odpowiednich pytań, pytania zaś opracowane w ten sposób, że treść ich nie wymaga dodatkowych komentarzy ze strony badacza, gdyż samo ich brzmienie wystarcza w zasadzie do otrzymania właściwej odpowiedzi od chętnego do współpracy respondenta. Zdecydowano się na ankiety ano- nimowe. Anonimowość sprzyja bardziej szczerym odpowiedziom respon- dentów niż wywiad prowadzony przez ankietera19, a to jest szczególnie istotne ze względu na problemy badawcze i populację badanych. Do atutów ankiety pocztowej, poza anonimowością, należy zaliczyć również fakt, iż pozwala ona na przemyślenie odpowiedzi20. Wyelimino- wane zostają błędy stronniczości, które mogą występować w przypadku prowadzenia wywiadu przez ankietera. Zaletę ankiety pocztowej stanowią również niskie koszty, co jest szczególnie istotne, gdy populacja objęta ba- daniami jest liczna. Ankieta pocztowa nie jest jednak pozbawiona wad21. Do najczęściej wskazywanych należy ostateczność odpowiedzi. W przy- padku tego typu ankiety nie ma możliwości wyjaśnienia zawiłości pyta- nia, co może prowadzić do odpowiedzi obarczonych błędami. Można je w pewnym stopniu wyeliminować poprzez proste pytania i jasno sprecy- zowane instrukcje i objaśnienia. Ponadto tego rodzaju ankieta nie pozwala na ocenę zachowania niewerbalnego. Mogą przy tym powstać wątpliwo- ści w kwestii, kto faktycznie wypełnił ankietę: czy osoba, do której ankieta była skierowana, czy też inna osoba, której adresat powierzył wypełnienie ankiety. W przypadku badań z wykorzystaniem ankiety pocztowej należy się liczyć także z tym, iż trudno jest uzyskać wysoki odsetek odpowiedzi. Przy tego typu ankiecie istotne jest właściwe sporządzenie listu towarzy- szącego, w którym zostanie wyjaśniony cel badań oraz znajdzie się zapew- nienie o całkowitej anonimowości22. Opracowany przez zespół badawczy kwestionariusz ankiety zawie- rał pytania, które zostały tak sformułowane, by umożliwić dodatkowe ko- mentarze. Zrezygnowano z całkowitej standaryzacji. Posłużono się trze- ma rodzajami pytań, a mianowicie: zamkniętymi, półotwartymi i otwarty- mi. Pytania zamknięte, zwane też skategoryzowanymi, są wygodne przede 19 Szerzej na ten temat: J. Lutyński, Wywiad kwestionariuszowy a ankieta (w:) Wywiad kwestionariuszowy. Analiza teoretyczna i badania empiryczne. Wybór tekstów, (red.) K. Lu- tyńska, B.P. Welland, Warszawa 1983, s. 59. 20 Ch. Frakfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody…, s. 242; J. Sztumski, Wstęp…, s. 142. 21 Ch. Frakfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody…, s. 242 i 243. 22 W. Filipkowski, G.B. Szczygieł, K. Laskowska, E.M. Guzik-Makaruk, E. Zatyka, Po- czucie…, s. 352. 2 2. Metoda badań, techniki i narzędzia badawcze wszystkim przy opracowywaniu zebranego materiału. Nie można pomi- jać, iż są one wygodne także dla respondenta, bowiem nie wymagają dłuż- szych wypowiedzi. Należy jednak podkreślić, że mogą one upraszczać rze- czywistość23. Jedną z przyczyn stanowić może trudność w sformułowaniu wszystkich możliwych opcji wypowiedzi. Pytania otwarte także mają wady i zalety. Do zalet można zaliczyć to, iż pozwalają na spontaniczną odpo- wiedź. Wadą jest jednak to, iż respondenci niechętnie na takie pytania od- powiadają. Można wskazać przynajmniej trzy powody: odpowiedź wyma- ga przemyśleń, odpowiadający często mają trudności z pisemnym wyraża- niem myśli, udzielenie odpowiedzi pisemnej zajmuje dużo czasu24. Kwestionariusz ankiety będący podstawą przeprowadzonego badania populacji prokuratorów zawierał 28 pytań, w tym 23 pytania merytoryczne, 4 pytania osobopoznawcze, tzw. metryczkowe, oraz jedno pytanie mające oce- nić przydatność osoby ankietowanej do dalszego etapu badań. Był to pewne- go rodzaju punkt zaporowy, którego zadaniem było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy w swojej praktyce zawodowej ankietowany prokurator pro- wadził postępowanie przygotowawcze, w którym istniały podstawy, aby za- stosować: zabezpieczenie majątkowe, obligatoryjny przepadek przedmiotów, fakultatywny przepadek przedmiotów czy przepadek korzyści. Jeżeli na każde z pytań odpowiedź była negatywna, to proszono o zakończenie wypełniania ankiety, uznając, że dalsze jej wypełnianie jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak osobistego doświadczenia w obszarze objętym badaniem. Jak już wspomniano, ankieta miała konstrukcję kombinowaną, za- wierała zarówno pytania zamknięte, jak i półotwarte, oba rodzaje z miej- scem na swobodne uzasadnienie odpowiedzi. Pytania półotwarte zawiera- ły propozycje odpowiedzi (tzw. pytania z wachlarzem odpowiedzi). Cześć pytań właściwych w kwestionariuszu miała charakter pytań zamkniętych, w których prezentowano respondentowi zbiór odpowiedzi, a jego zada- niem było wybranie tej, która najlepiej odzwierciedlała jego poglądy. Prze- ważały jednak pytania o charakterze półotwartym, co umożliwiało bar- dziej wszechstronne poznanie stanowiska respondenta, gwarantując mu możność pełnej wypowiedzi. Ze względu na treść w ankiecie występowa- ły pytania o fakty oraz pytania o opinie. Drugi z wykorzystanych kwestionariuszy posłużył do uzyskania wie- dzy od populacji sędziów. Kwestionariusz zawierał 32 pytania, w tym 27 py- 23 J. Sztumski, Wstęp…, s. 16. 24 W. Filipkowski, G.B. Szczygieł, K. Laskowska, E.M. Guzik-Makaruk, E. Zatyka, Po- czucie…, s. 352–353. 2 Rozdział I. Metodyka badań tań merytorycznych oraz 4 pytania osobopoznawcze. Także jedno z pytań posiadało charakter zaporowy. Sędziów zapytano, czy w swojej praktyce zawodowej stosowali: zabezpieczenie majątkowe, przepadek przedmio- tów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa, przepadek przedmiotów pochodzących pośrednio z przestępstwa, przepadek korzyści, przepadek udziału sprawcy we współwłasności, przepadek równowartości przedmio- tów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa, przepadek równowarto- ści przedmiotów pochodzących pośrednio z przestępstwa lub przepadek w postępowaniu karnoskarbowym. Jeżeli na każde z pytań odpowiedź była negatywna, proszono sędziów o zakończenie wypełniania ankiety, uzna- jąc, że dalsze ankietowanie byłoby nieuzasadnione z punktu widzenia za- kładanych rezultatów badawczych. Pytania skonstruowane zostały w zasadzie w analogiczny sposób do pytań w kwestionariuszu przeznaczonym dla prokuratorów, co miało w za- łożeniu ułatwić porównanie uzyskanych wyników. Jak już wcześniej zasygnalizowano, przeprowadzono badania pilota- żowe wśród sędziów i prokuratorów i w oparciu o zgłoszone uwagi do- konano korekty narzędzia badawczego, opracowując ostateczną wersję kwestionariusza ankiety. W grudniu 2009 roku rozpoczęto realizację ba- dań empirycznych. W styczniu 2010 roku rozesłano po dwie ankiety do każdej jednost- ki prokuratury na terenie kraju i, analogicznie, do każdego sądu. Ogółem rozesłano prawie 2000 ankiet do niemal 1000 jednostek z prośbą o wy- pełnienie i zwrot. Otrzymano 1874 ankiety, co wskazuje na bardzo wyso- ki poziom zwrotności, oscylujący wokół 94 . 3. Charakterystyka badanej populacji Populacja to zbiór elementów (pełny) będący przedmiotem zaintere- sowania badacza. Natomiast próba to podzbiór populacji skompletowa- ny za pomocą którejś z procedur losowych (skompletowany nietenden- cyjnie)25. Punkt wyjścia do określenia populacji, która została poddana badaniu w trakcie realizacji projektu, stanowiło ustalenie, jakie podmio- ty – organa ochrony prawnej – posiadają uprawnienia w obszarze pozba- wiania sprawców owoców przestępstwa. Ustalono, że są to funkcjonariu- sze prokuratury oraz sądy. 25 B. Hołyst, Kryminologia…, s. 106. 2 3. Charakterystyka badanej populacji Dbając o reprezentatywność i wiarygodność, badaniu powinni zo- stać poddani wszyscy funkcjonariusze tych instytucji. Ze względu na to, że w niniejszych badaniach istotna jest identyfikacja opinii podmiotów bezpośrednio zajmujących się pozbawianiem sprawców owoców przestęp- stwa, a zgodnie z poglądem R.A. Podgórskiego badacz może dobrać ce- lowo próbę osób do badania26, zrezygnowano z postulatu reprezentatyw- ności grupy, kierując się względami merytorycznymi. Zasięgnięto informacji w Departamencie Kadr Ministerstwa Sprawie- dliwości odnośnie do liczby prokuratorów i sędziów zatrudnionych w wy- działach karnych. Na podstawie danych nadesłanych przez tenże departa- ment kadr można było jedynie ustalić ogólną liczbę prokuratorów i ogólną liczbę sędziów, jednakże bez podziału na poszczególne jednostki w struk- turze jednostek prokuratury i sądownictwa powszechnego. Wobec braku szczegółowych danych i niemożności wyłonienia proporcjonalnej próby badawczej zatrudnionych prokuratorów i sędziów względem ogólnej licz- by zatrudnionych, podjęto decyzję, iż operatem badawczym, czyli wyka- zem jednostek wchodzących w skład populacji badawczej, nie będzie wy- kaz konkretnych prokuratorów i sędziów, lecz wykaz poszczególnych jed- nostek organizacyjnych prokuratury i sądownictwa. Badaniami objęto dwie grupy respondentów: 1257 prokuratorów i 617 sędziów, czyli łącznie 1874 osoby. Dokonując ich charakterystyki, w kolej- ności przedstawiono podstawowe dane dotyczące głównie cech demogra- ficzno-społeczno-zawodowych, takich jak: płeć, wiek, staż na stanowisku prokuratora/sędziego oraz aktualne miejsce pracy. Powyższe informacje przedstawiono zarówno w formie tabelarycznej, jak i opisowej. Tabela 1. Płeć badanych Płeć badanych Liczba prokuratorów prokuratorów Liczba sędziów sędziów Kobieta Mężczyzna Razem ważnych odpowiedzi Brak danych Ogółem Źródło: opracowanie własne 550 551 1101 156 1257 43,8 43,8 87,6 12,4 100,0 240 239 479 138 617 38,9 38,7 77,6 22,4 100,0 26 R.A. Podgórski, Metodologia…, s. 205. 2 Rozdział I. Metodyka badań Jak wynika z tabeli 1, wśród badanych prokuratorów taką samą liczbę stanowiły kobiety (43,8 ) i mężczyźni (43,8 ). Podobnie, po równo pod względem płci, wśród badanych sędziów było 38,9 kobiet i 38,7 męż- czyzn. W każdej z grup zawodowych część badanych nie podała swojej płci. W przypadku grupy sędziów odsetek ten wyniósł 22,4 , zaś w gru- pie prokuratorów – 12,4 . Tabela 2. Wiek badanych Wiek badanych Liczba prokuratorów prokuratorów Liczba sędziów sędziów 100 370 277 171 165 103 44 11 Do 30 lat 31 do 35 lat 36 do 40 lat 41 do 45 lat 46 do 50 lat 51 do 55 lat 56 do 60 lat Powyżej 60 lat Razem ważnych odpowiedzi Brak danych Ogółem Źródło: opracowanie własne 1241 16 1257 8,0 29,4 22,0 13,6 13,1 8,2 3,5 0,9 98,7 1,3 100,0 13 190 188 98 59 38 20 9 615 2 617 2,1 30,8 30,5 15,9 9,6 6,2 3,2 1,5 99,7 0,3 100,0 Informacje zawarte w tabeli 2 wskazały, że wśród prokuratorów więk- szość stanowili badani w wieku od 31 do 35 lat (29,4 ), następnie od 36 do 40 lat (22,0 ) oraz od 41 do 45 lat (13,6 ). Podobny rozkład wieku badanych ukształtował się u sędziów. W tej grupie również większość sta- nowili badani w wieku od 31 do 35 lat (30,8 ), następnie od 36 do 40 lat (30,5 ) oraz od 41 do 45 lat (15,9 ). Należy podkreślić, że w przypadku niewielkiego odsetka respondentów w obu grupach nie uzyskano odpo- wiedzi na pytanie dotyczące wieku. 30
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przepadek przedmiotów i korzyści pochodzących z przestępstwa
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: