Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00321 020276 17743863 na godz. na dobę w sumie
Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw - ebook/pdf
Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 309
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0239-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce szeroko zaprezentowano wykorzystanie rachunku przepływów pieniężnych w analizie finansowej oraz w prognozowaniu upadłości polskich przedsiębiorstw. Zagadnienia te zostały przybliżone zarówno w ujęciu teoretycznym, jak i empirycznym.

W części empirycznej przedstawiono m.in. wyniki badań dotyczących kształtowania się wskaźników analitycznych opartych na cash flow w branżach budowlanej i handlowej, ponadto wskazano główne źródła i miejsca wykorzystania gotówki w poszczególnych rodzajach działalności w przedsiębiorstwach tych branż. Na podstawie danych finansowych z lat 2001-2004, dotyczących notowanych na GPW w Warszawie spółek będących z złej sytuacji finansowej, wykorzystując między innymi informacje zaczerpnięte z rachunku przepływów pieniężnych, zbudowano kilkanaście modeli przewidywania upadłości. W pracy przedstawiono również dochodowe metody wyceny przedsiębiorstw oraz oceny efektywności inwestycji.

Książka została napisana głównie z myślą o studentach studiów dziennych, zaocznych oraz podyplomowych kierunków finansowych uczelni ekonomicznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przep∏ywy pieni´˝ne w zarzàdzaniu finansami przedsi´biorstw Iwonie i Micha∏owi F I N A N S E Tomasz MaÊlanka Przep∏ywy pieni´˝ne w zarzàdzaniu finansami przedsi´biorstw Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2008 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Jadwiga Witecka Recenzent: prof. zw. dr hab. Bronisław Micherda Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Mark Evans/iStockphoto.com Seria: Finanse Podseria: Finanse przedsiębiorstwa © Wydawnictwo C.H. Beck 2008 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Studio Spartan, Gdynia ISBN 978-83-255-0239-3 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych . . . . . . . . . . . . . 11 1.1. Memoriałowe i kasowe ujęcie procesów finansowych w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.2. Wyjaśnienie podstawowych pojęć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.3. Przepływy pieniężne w sprawozdawczości finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . 18 1.3.1. Cash flow w międzynarodowej sprawozdawczości . . . . . . . . . . . . . . 18 1.3.2. Cash flow w polskiej sprawozdawczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.3.3. Metoda pośrednia i bezpośrednia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.4. Przepływy pieniężne w zarządzaniu przedsiębiorstwem . . . . . . . . . . . . . . . 26 2. Ograniczenia tradycyjnej analizy finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.1. Statyczny pomiar płynności finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.1.1. Płynność a wypłacalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.1.2. Podstawowe miary płynności i ich korekta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 2.2. Pomiar rentowności w ujęciu memoriałowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.2.1. Słabości memoriałowych mierników rentowności . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.2.2. Zależności między miernikami płynności i rentowności . . . . . . . . . . 50 3. Przepływy pieniężne w analizie finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.1. Ocena przedsiębiorstwa na podstawie strumieni pieniężnych z poszczególnych rodzajów działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.2. Wstępna analiza rachunku przepływów pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.3. Wskaźniki analityczne bazujące na przepływach pieniężnych . . . . . . . . . . . 63 3.4. Wykorzystanie wskaźników zbudowanych na rachunku przepływów pieniężnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4. Przepływy pieniężne w prognozowaniu upadłości, wycenie oraz ocenie efektywności inwestycji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 4.1. Prognozowanie upadłości – systemy wczesnego ostrzegania . . . . . . . . . . 77 4.2. Przepływy pieniężne w prognozowaniu upadłości przedsiębiorstw . . . . . . 81 4.3. Wycena przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 4.3.1. Przepływy pieniężne w wycenie przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . 92 4.3.2. Nowoczesne metody pomiaru wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 5 Tomasz Maślanka 4.3.3. Wycena przedsiębiorstw z wykorzystaniem metody DCF w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 4.4. Wykorzystanie przepływów pieniężnych w ocenie efektywności inwestycji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 5. Wykorzystanie przepływów pieniężnych we wstępnej ocenie przedsiębiorstwa – wyniki badań empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.1. Metody i zakres przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.1.1. Przepływy pieniężne we wstępnej ocenie przedsiębiorstw – wybrane badania polskich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.1.2. Metody przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 5.2. Ocena przedsiębiorstwa na podstawie strumieni pieniężnych z poszczególnych rodzajów działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 5.3. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej . . . . . . . . . . . . . 135 5.4. Analiza struktury przepływów pieniężnych z działalności inwestycyjnej i finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 5.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 6. Przepływy pieniężne w ocenie płynności, rentowności oraz wypłacalności polskich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6.1. Metody i zakres przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6.1.1. Wybrane badania polskich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6.1.2. Metody przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 6.2. Ocena płynności i rentowności analizowanych przedsiębiorstw w ujęciu statycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 6.3. Wykorzystanie przepływów pieniężnych w ocenie płynności finansowej przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 6.4. Wykorzystanie przepływów pieniężnych w ocenie rentowności przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 6.5. Wykorzystanie przepływów pieniężnych w ocenie zadłużenia przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 6.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 7. Przepływy pieniężne w prognozowaniu upadłości polskich przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 7.1. Wykorzystanie cash flow w kompleksowej ocenie przedsiębiorstw . . . . . . . 193 7.2. Metody i zakres przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 7.3. Ocena zdolności prognostycznych wybranych danych ekonomiczno- -finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 7.4. Przepływy pieniężne w wielowymiarowych modelach prognozowania upadłości przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 7.4.1. Omówienie modeli oszacowanych na całej grupie badawczej . . . . . . 230 7.4.2. Modele poddane weryfikacji na próbie walidacyjnej . . . . . . . . . . . . 241 7.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 6 Wstęp W zarządzaniu finansami przedsiębiorstwa podejmuje się różnorodne decyzje bieżące i decyzje o znaczeniu długoterminowym, strategicznym dla funkcjono- wania firmy w przyszłości. Decyzje bieżące mają na celu głównie zapewnienie pożądanej płynności finansowej, a także osiągnięcie przez firmę oczekiwanej rentowności. Natomiast decyzje długoterminowe dotyczą określenia kierunków rozwoju (działalności inwestycyjnej) oraz sposobów jego finansowania. Teoria i praktyka rachunkowości i finansów wykształciła wiele różnych na- rzędzi i procedur wykorzystywanych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Wszystkie te narzędzia i procedury można zakwalifikować do jednego z dwóch ujęć pro- ce sów finansowych – ujęcia memoriałowego lub kasowego. Przez długi okres w podejściu do finansowych aspektów procesów gospodarczych dominowało ujęcie memoriałowe. Praktyka jednak dowiodła, że jest to podejście zbyt wąskie, nieuwzględniające lub w małym stopniu biorące pod uwagę towarzyszące tym procesom przepływy środków pieniężnych. Formalnie rzecz biorąc, ujęcie kasowe procesów finansowych w Polsce poja- wiło się w połowie lat 90. XX w., w momencie wprowadzenia do sprawozdaw czości finansowej sprawozdania z przepływu środków pieniężnych. Od roku 1995 przepływy pieniężne stały się częścią sprawozdawczości finansowej polskich przedsiębiorstw. Pomimo długiego okresu, jaki upłynął od tego momentu, zna- jomość oraz potencjalne i rzeczywiste wykorzystanie tej części sprawozdania finansowego w Polsce jest nadal niewielkie. W ujęciu teoretycznym uważa się, że przepływy pieniężne mogą zostać wyko- rzystane m.in. w takich obszarach, jak: planowanie i analiza finansowa, zarzą- dza nie płynnością i kapitałem obrotowym, ocena sytuacji finansowej, pro gno- zowanie upadłości przedsiębiorstwa oraz ocena jego wiarygodności kredytowej. 7 Tomasz Maślanka Ponadto różnorodne wersje przepływów pieniężnych znajdują zastosowanie w wyce nie przedsiębiorstw oraz przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Jak widać, w większości decyzji finansowych w firmie pomocnym narzędziem mogą być przepływy pieniężne. Nasuwa się pytanie, czy i w jakim zakresie w prak tyce gospodarczej wykorzystuje się to nowoczesne narzędzie, czy też może cash flow ciągle pozostaje narzędziem niewykorzystywanym, a jego sporzą- dzanie traktowane jest czysto formalnie, jako wymóg wprowadzony ustawą o rachun kowości. W polskojęzycznej literaturze, dotyczącej analizy sytuacji finansowej przed- siębiorstw, w wielu przypadkach analiza cash flow jest przedstawiana mar- ginesowo, a nawet wręcz pomijana. Często nie uwzględnia się też faktu, że przepływy pieniężne mogą być źródłem informacji o ocenianej firmie. Jeszcze mniej uwagi poświęca się empirycznym badaniom, które mogą wykazać, jakie jest faktyczne wykorzystanie przepływów pieniężnych w różnych obszarach zarządzania finan- sami przedsiębiorstw. Studia literatury fachowej uzasadniają stwierdzenie, że brak jest szerszych opracowań przedstawiających kształtowanie się przepływów pieniężnych lub wskaźników wydajności czy wystarczalności gotówkowej dla pol- skiej gospodarki. Opublikowane badania są fragmentaryczne – obejmują krótki okres lub dotyczą tylko wybranych branż. W dostępnych publikacjach zagra nicz- nych również dość rzadko pojawiają się wyniki badań dotyczących kształtowania się wspomnianych powyżej wskaźników. Powyższa ocena stanu wiedzy o teoretycznym i praktycznym wykorzysta niu przepływów pieniężnych, szczególnie w polskiej gospodarce, była główną przes- łanką podjęcia szerszych badań na ten temat. Ich zasadnicze cele okre ślono następująco: (cid:23)przedstawienie w ujęciu teoretycznym możliwości wykorzystania kon cepcji przepływów pieniężnych w zarządzaniu przedsiębiorstwem, a w szczegól ności w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw; (cid:23)dokonanie empirycznej weryfikacji możliwości wykorzystania cash flow w wybranych obszarach zarządzania finansami polskich przedsiębiorstw, a w szcze gólności w analizie, ocenie sytuacji finansowej oraz prognozo waniu ich upadłości. Niniejsza publikacja została podzielona na siedem rozdziałów: cztery teore- tyczne oraz trzy empiryczne. W rozdziale pierwszym rozwinięto aspekt memoriałowy oraz kasowy pro- cesów zachodzących w przedsiębiorstwie. Przybliżone zostały podstawowe pojęcia oraz definicje związane z przepływami środków pieniężnych. W tej części omówiono problematykę sprawozdawczości finansowej, dotyczącej cash 8 Wstęp flow w polskim oraz międzynarodowym aspekcie. Ponadto w pierwszym rozdziale przybliżono możliwe obszary wykorzystania przepływów pieniężnych w krótko- i długoterminowych decyzjach dotyczących finansów przedsiębiorstwa. W rozdziale drugim przedstawiono problemy, jakie mogą się pojawić w toku analizy bilansu, rachunku zysków i strat oraz wskaźników opierających się na tych częściach sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa. W tej części zaprezen to- wano również pewne możliwości korygowania wybranych mierników analizy, skupiono się na wskaźnikach płynności i rentowności, w celu uzyskania prawid- łowego obrazu analizowanego przedsiębiorstwa w tych obszarach. Rozdział trzeci dotyczy szerokich możliwości wykorzystania rachunku prze- pływów pieniężnych w analizie i ocenie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Zaprezentowano w nim możliwości użycia cash flow we wstępnej ocenie jednostki gospodarczej, z wykorzystaniem wiedzy o przepływach z poszczególnych rodza jów działalności. W rozdziale tym przybliżono również całą gamę różnego rodzaju wskaźników, zbudowanych z wykorzystaniem strumieni pieniężnych, wraz z ich interpretacją. Rozdział czwarty, ostatni z rozdziałów teoretycznych, prezentuje wyko- rzys tanie przepływów pieniężnych (w rozumieniu nadwyżki finansowej oraz jako operacyjne przepływy pieniężne) w prognozowaniu upadłości przedsię- biorstw. W rozdziale tym przybliżono wybrane modele powstałe głównie na gruncie ame rykańskim. W tej części przedstawiono również problematykę szacowania przepływów pieniężnych, niezbędnych przy dyskontowych meto- dach oceny efek tywności projektów inwestycyjnych oraz przy wycenie przedsię- biorstw meto dami dochodowymi. Rozróżnione zostały i szczegółowo omówione prze pływy pie niężne przynależne wszystkim stronom finansującym (FCFF), oraz przepływy pieniężne dla właścicieli (FCFE). Ponadto przedstawiono wybrane nowoczesne narzędzia, takie jak EVA czy MVA, pomocne przy ocenie wartości przedsię biorstwa. W kolejnych trzech rozdziałach wykorzystano informacje finansowe doty- czące spółek giełdowych działających w latach 1998–2004. W rozdziale piątym i szóstym ograniczono się do dwóch najliczniejszych branż reprezentowanych na GPW w Warszawie – wykorzystano dane finansowe spółek budowlanych oraz handlowych. W rozdziale piątym przedstawione zostały wyniki badań dotyczące kształtowania się przepływów pieniężnych z poszczególnych rodzajów działalności w analizowanych przedsiębiorstwach. W tej części zaprezentowano również możliwości wykorzystania cash flow we wstępnej ocenie analizowanych jednostek. Ponadto przybliżone zostały rozważania dotyczące najlepszego osza- cowania operacyjnych przepływów pieniężnych, z wykorzystaniem informacji 9 Tomasz Maślanka z rachunku zysków i strat oraz bilansu. W tym celu zweryfikowano korelacje zachodzące między operacyjnym strumieniem pieniężnym a różnymi jego przybliżeniami. W rozdziale szóstym przedstawiono możliwości wykorzystania wskaź ni- ków opartych na cash flow w ocenie płynności, rentowności oraz zadłużenia jednostki gospodarczej. Dla pogłębienia analizy wyznaczono korelacje między miarami opartymi na przepływach pieniężnych a wskaźnikami, wykorzystującymi dane z bilansu oraz rachunku zysków i strat. W rozdziale siódmym przedstawiono badania nad możliwościami wyko- rzystania przepływów pieniężnych w prognozowaniu upadłości. Zaprezen to- wane badania przeprowadzono na podstawie danych finansowych spółek giełdowych notowanych na GPW w Warszawie, w okresie 2001–2004. W toku badań zweryfikowano możliwość wykorzystania wskaźników opartych na prze- pływach w jedno- oraz wielowymiarowych modelach przewidywania upadłości. W wyniku przeprowadzonych analiz zaproponowano kilka modeli predykcji bankructwa wykorzystujących cash flow oraz kilka opartych wyłącznie na wiel- kościach bilansowych i wynikowych. 10 1 Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych 1.1. Memoriałowe i kasowe ujęcie procesów finansowych w przedsiębiorstwie Rachunkowością, a więc i sprawozdaniami finansowymi, rządzą określone normy i zasady. D. Krzywda wskazuje na następujące nadrzędne zasady rachunkowości [Krzywda, 1999, s. 24]1: (cid:23)zasada kontynuacji działania, (cid:23)zasada memoriałowa (oraz związane z nią zasady realizacji i współ- mierności), (cid:23)zasada ciągłości, 1 W opracowaniach dotyczących rachunkowości można znaleźć różniące się od siebie zestawy zasad i norm rządzących rachunkowością. Na przykład M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska, I. Olchowicz podkreślają, że naczelną koncepcją rachunkowości jest koncepcja wiernego i rzetelnego obrazu (true and fair view) – z czym, myślę, większość teoretyków i praktyków rachunkowości powinna się zgo dzić. Autorki wymieniają następujące nadrzędne zasady rachunkowości: zasada memoriałowa (accrual basis assumption), zasada współmierności, zasada ostrożności, zasada kontynuacji działania (going concern assumption). Ponadto wymieniają następujące reguły uzupełniające wymienione wcześniej zasady: reguła istotności, reguła porównywalności, reguła kompletności, reguła neutralności oraz reguła zrozu miałości [Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz 2000, s. 28–42]. W Analizie finansowej w przed- siębiorstwie [Bednarski, 1999, s. 40–41] można odnaleźć następujący podział: zasada memoriałowa, zasada kontynuacji działania, oraz cechy jakościowe sprawozdania finansowego: zrozumiałość, istotność, wiarygodność, porównywalność, wierność prezentacji, przewaga treści nad formą, neutralność. Przedstawione podziały odbiegają od zaprezentowanego przez D. Krzywdę, jednak w każ dym z proponowanych podziałów na jednym z pierwszych miejsc można odnaleźć zasadę memoriałową, znacząco wpływającą na tezy niniejszej pracy. Za komentarz niech posłuży zdanie z opracowania Przepływy środków pieniężnych; Poradnik w zakresie metodologii i techniki sporządzania sprawozdań [Rzepnikowska, Śnieżek, 1995, s. 14]: „Teoretycy rachunkowości toczą wciąż zacięte spory o to, czy dana zasada posiada cechy założenia, koncepcji, czy też konwencji, lub czy stanowi jedynie i po prostu zasadę rachunkowości”. 11 1. Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych (cid:23)zasada ostrożności, (cid:23)zasada przewagi treści nad formą, (cid:23)zasada istotności (oraz zasady: indywidualnej wyceny i zakazu kompensat). Z punktu widzenia niniejszego opracowania ważne jest, obowiązujące w rachun kowości, memoriałowe ujęcie procesów gospodarczych, bez względu na uregulowanie, bądź nie, rozrachunków z nich wynikających. Zasada ta obo- wiązuje nieprzerwanie od XIV w., od momentu pojawienia się w księgowości podwójnego zapisu i kategorii kapitału własnego [Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz, 2000, s. 32]. Stosowanie tej zasady obliguje przedsiębiorstwa do pre- zentacji w sprawozdaniach finansowych (bilansie, rachunku zysków i strat) nie tylko skutków zdarzeń związanych z wpływem i wypływem środków pienię ż nych (taka sytuacja wystąpiłaby przy stosowaniu zasady kasowej), lecz również skut ków zdarzeń niepieniężnych związanych z powstaniem zobowiązań, należ- ności, osiągnięciem przychodu czy też poniesieniem kosztu itp. (art. 6.1. ustawy o rachunkowości). Z zasadą memoriałową są związane bezpośrednio zasady realizacji i współ- mier ności [Krzywda, 1999, s. 26–27]. Pierwsza z wymienionych zasad mówi o tym, że „zyski powstają dopiero w momencie sprzedaży lub czynności z nią zrów nanej” [Krzywda, 1999, s. 26]. Druga zasada wymaga, aby na wynik finan- sowy okresu wpływały tylko koszty związane z przychodami tegoż okresu (współmierne przychodom – art. 6.2. ustawy o rachunkowości). Praktyka gospodarcza pokazuje, iż ujęcie memoriałowe procesów zacho- dzą cych w przedsiębiorstwie, z punktu widzenia zarządzania finansami, zwłaszcza zarządzania krótkoterminowego, jest zbyt wąskie i wymaga posze- rzenia o pre zen tację, równolegle zachodzących, procesów kasowych. Bilans, sporządzony na określony moment, w związku z polityką rachunkowości, może przedstawiać sytuację lepszą lub gorszą od tej, jaka jest w rzeczywis- tości w jednostce gos podarczej. W tej statycznej części sprawozdania brak jest informacji o możliwym czasie ewentualnego upłynnienia posiadanych akty- wów oraz wpływach gotów kowych, jakie są możliwe, z tego tytułu, do uzys- kania. Analiza pasywów nie niesie informacji o terminach spłaty kapitału obcego czy też ewentualnych możli wo ściach jego prolongaty. Memoriałowe ujęcie wyniku finansowego przedsię biorstwa prezentowane w rachunku zysków i strat nie odzwierciedla gotówki wygene rowanej w toku działalności gospodarczej, nie informuje o możliwości spłaty zobowiązań czy też, ogólnie, o wypłacal ności firmy – wynik finansowy może być kształtowany przez 12 1.1. Memoriałowe i kasowe ujęcie procesów finansowych w przedsiębiorstwie zarządzających przedsiębiorstwem. Zysk, płynność i wypłacalność są ze sobą powiązane, jednak rzadko występują równocześnie. „Fakt osiągania zysku, zjawisko samo w sobie korzystne, nie jest gwarantem utrzymania równowagi gospodarczo-finansowej” [Cebrowska, 1992, s. 9–17]. Zachodzące równolegle, ale oderwane od siebie przychody i wpływy, koszty oraz wypływy gotówki implikują konieczność równo ległej oceny procesów zachodzących w przedsię- biorstwie w ujęciu zarówno memo riałowym, jak i kasowym. Oderwanie jednej płaszczyzny od drugiej oczywiście jest możliwe, jednak może przedstawiać niepełny obraz jednostki gospodarczej. Okres życia aktywów obrotowych jest zwykle krótszy niż jeden rok, aktywa te szybko zmieniają swoją postać (np. materiały przekształcają się w pro- dukty gotowe, a te w należności) brak jest także synchronizacji pomiędzy cyklem eksploatacyjnym a cyklem finansowym. Obserwowane między wymie- nio nymi cyklami rozbieżności wymagają istnienia kapitału długoterminowego (kapitału obrotowego netto), który jest zaangażowany w działalność bieżącą. Wysoki poziom kapitału pracującego w przedsiębiorstwie można potraktować jako bufor bezpieczeństwa, dzięki któremu rozbieżności pomiędzy cyklem eksploatacyjnym a finansowym nie grożą pojawieniem się problemów z bieżą- cym regulowaniem zobowiązań, czy wręcz, w dłuższym terminie, problemami z wypłacalnością finansową firmy. W. Parteka wyraża opinię, że: „Zarządzanie ZYSKIEM pomimo natu ral nego połączenia z zarządzaniem ŚRODKAMI PIENIĘŻNYMI, nie jest mu równo waż ne” [Eljasiak, Parteka, s. 42]. T. Waśniewski i W. Skoczylas prezentują przykład firmy W.T. Grant Company, osiągającej w latach 1970–1973 zyski netto rzędu 40 mln dolarów rocznie, generującej równocześnie, rokrocznie, ujemne przepływy środków pieniężnych netto [Waśniewski, Skoczylas, 1995, s. 12]. Zigno ro- wanie tej kwestii doprowadziło do upadku przedsiębior stwa, przy wy so kich, corocznych wskaźnikach zysku na akcje z powodu utraty długoter mi nowej wypłacalności. Zasadne jest przytoczenie wypowiedzi z publi kacji M. Rzep ni- kowskiej i E. Śnieżek: „Rachunkowość memoriałowa jest konwencją ogólnie przyjętą i akceptowaną, chociaż pomiar przy tym założeniu nadal pozostaje problemem kontrowersyjnym. Z drugiej strony jednakże nie zawsze odpo wied- nim wskaźnikiem sukcesu firmy jest wielkość wpływów i wy dat ków oraz relacja między nimi w danym okresie” [Rzepnikowska, Śnieżek, 1995, s. 17]. Jako komentarz do problemu memoriałowego i kasowego ujęcia procesów gospodarczych zachodzących w przedsiębiorstwie, można przytoczyć wypo wiedź T. Kiziukiewicz: „W gospodarce rynkowej generacja gotówki jest fundamentem 13 1. Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych przetrwania i rozwoju każdej firmy. Strumienie finansowe są konsekwencją procesów materialnych, które jednak są uwarunkowane wcześniejszym dyspo- no waniem środkami pieniężnymi. Występuje tu wyraźne sprzężenie zwrotne, z tym, że dla sprawnego funkcjonowania firmy jest niezbędna koordynacja powiązań” [Kiziukiewicz, 1995, s. 6]. Przepływy środków pieniężnych są jedno- znaczne, natomiast przychody i koszty wpływające na wynik finansowy przed- się biorstwa są wypadkową stosowanej polityki rachunkowej w danej firmie. Wielopłaszczyznowe ujęcie procesów gospodarczych we współczesnej rachun- kowości przedstawiono m.in. w pracy B. Micherdy. Autor wskazuje na trzy rodzaje rachunków w przedmiotowej strukturze rachunkowości: rachunek zaso bów, rachunek strumieni oraz rachunek sił (czynników). Rachunek zasobów jako podstawowy wymiar rachunkowości obrazuje składniki aktywów przedsiębior- stwa oraz źródła jego finansowania. Rachunek strumieni, który zawiera strumienie przychodowe i kosztowe, przedstawia proces powstawania wyniku finansowego w firmie, natomiast rachunek sił prezentuje „czynniki przyś pie- szające bądź opóź nia jące procesy tworzenia wyniku finansowego” [Micherda, 2001, s. 122–133]. 1.2. Wyjaśnienie podstawowych pojęć Poniżej przedstawiono podstawowe pojęcia związane z tematyką wykorzystania przepływów pieniężnych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Podjęto również próbę przybliżenia sformułowań (oraz wskazania różnic między nimi): prze- pływy pieniężne, nadwyżka pieniężna (nadwyżka finansowa) czy cash flow. Najczęściej nadwyżka pieniężna definiowana jest jako zysk netto po- wię kszony o amortyzację [Gos, 1999, s. 230–236; Śnieżek, 1997, s. 73–78; Sko czylas, 1998, s. 123–133; Sierpińska, Wędzki, 2002, s. 36]. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w interpretacji tak zdefiniowanej nadwyżki finansowej mogą pojawić się pewne problemy natury metodologicznej w momencie, gdy przed siębiorstwo nie osiąga zysku. Problem ten będzie do przezwyciężenia w sytu acji, gdy amortyzacja w war tościach bezwzględnych będzie większa od wy gene ro wanej straty (per saldo zaob serwuje się wtedy „dodatnią” nad- wyżkę finan sową). Nieco większa niejasność terminologiczna pojawia się w momencie, gdy stra ta (w wielkości bezwzględnej) przewyższy wielkość amortyzacji. Pomimo tego, tak zdefiniowana nadwyżka finansowa jest dość powszechnie używana 14 1.2. Wyjaśnienie podstawowych pojęć w ana li zie i ocenie jednostek gospodarczych, zwłaszcza przy szybkich i prostych analizach. Interesujące rozważania dotyczące kształtowania nadwyżki finansowej rozumianej jako suma zysku netto i amortyzacji przedstawia W. Bień. Autor omawia zależności, jakie można zaobserwować między wielkością nadwyżki finansowej a zasadami amortyzacji środków trwałych [Bień, 2001, s. 148–152]. Podobna tematyka kształtowania obrazu firmy z wykorzystaniem nadwyżki finansowej i polityki amortyzacji aktywów, pojawia się w artykule E. Śnieżek i M. Wiatra [Śnieżek, Wiatr, 2003, s. 70–91]. J. Iwin zaprezentowała wyniki badań z 2002 r. dotyczące znaczenia nadwyżki finansowej, rozumianej jako suma wyniku netto i amortyzacji, jako źródła finansowania inwestycji rze- czowych w polskich przedsiębiorstwach [Iwin, 2003, s. 48–52]2. E. Śnieżek, podsumowując rozważania dotyczące nadwyżki finansowej, zde finiowanej jako suma zysku netto i amortyzacji, wskazuje, że takie podejście pomija wiele ważnych źródeł operacyjnych środków pieniężnych3, w związku z czym warte rozważenia jest nieco szersze ujęcie tej wielkości [Śnieżek,1997, s. 75]. Autorka podkreśla, że opisana nadwyżka finansowa (zysk netto + amor ty zacja) w wielu anglojęzycznych źródłach utożsamiana była z cash flow4 i w takim ujęciu była wykorzystywana w analizie oraz w przewidywaniu upadłości przed- siębiorstw [Ross, Westerfield, Jordan, 1999, s. 49]. W związku z powyższym należy sprecyzować, iż w literaturze pojawiają się również następujące definicje cash flow (łącznie z rozumieniem jako nadwyżki finansowej) [Śnieżek, 1997, s. 73–78; Gos, 2004, s. 38; Sierpińska, Nesterak, 1994, s. 49–54]: 1) cash flow = wynik finansowy + amortyzacja (czyli nadwyżka finan sowa), 2) cash flow = wynik finansowy + przyrost rezerw tworzonych z zysku, 3) cash flow = wynik finansowy + amortyzacja + przyrost rezerw two rzo- nych z zysku + inne koszty niepieniężne, 4) cash flow = wynik finansowy + koszty niepieniężne – przychody niepie- niężne. Autorzy zwracają uwagę na fakt, że w trzech pierwszych definicjach cash flow pomijane są korekty związane z obszarem przychodowym przed się biorstwa. 2 W badaniach (dotyczyły one okresu 1995–2001) autorka wskazała wynik operacyjny oraz amor- tyzację jako najważniejsze źródło inwestycji odtworzeniowych w polskich przedsiębiorstwach. 3 Autorka wskazała następujące obszary pominięte w tak zdefiniowanej nadwyżce finansowej: zmiana stanu rozrachunków, zmiana stanu zapasów, zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych, niepie- niężne pozycje kształtujące wynik finansowy. 4 „W praktyce księgowej operacyjne przepływy pieniężne (operating cash flow) są często definiowane jako dochód netto powiększony o amortyzację”. 15 1. Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych Natomiast za najbardziej pełne (prezentujące faktycznie uzyskaną nad wyżkę wpływów nad wydatkami), z powyższych definicji, wskazują podejście czwarte. E. Śnieżek stwierdza jednak, że jest to nadwyżka wpływów nad wy datkami z trzech obszarów działalności jednostki gospodarczej (działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej), czyli jest to po prostu zmiana stanu środków pieniężnych w przedsiębiorstwie [Śnieżek, 1997, 76–77]5. E. Śnieżek podkreśla, że w rozwiązaniach światowych, przez cash flow rozumie się: 1) wynik finansowy powiększony o amortyzację, 2) przepływy środków pieniężnych netto z całości działalności przed się- biorstwa, czyli po prostu zmianę stanu środków pieniężnych w badanym okresie (nadwyżka wpływów nad wydatkami)6, 3) środki pieniężne netto z działalności operacyjnej (podstawowej działal- ności podmiotu). Autorka wskazuje to ostatnie podejście jako najbardziej przydatne przy bu dowie wskaźników niezbędnych w analizie i ocenie sytuacji finansowej jed- nostki gospodarczej. Jednak, jak podkreśla E. Śnieżek, w praktyce spotykane są wskaźniki wykorzystujące jako nadwyżkę finansową każdy z zaprezen to- wanych powyżej wariantów, co rzutuje na mnogość wskaźników oraz wyma- ga każdorazowo odmiennej interpretacji. W. Gos prezentuje podobne zdanie dotyczące wykorzystania różnego poziomu przepływów pieniężnych [Gos, 2000, s. 373–383]. Pojęcie nadwyżki finansowej pojawia się w wielu publikacjach dotyczących analizy finansowej. M. Sierpińska, omawiając narzędzia oceny zadłużenia przed siębiorstwa przytacza wskaźniki oceny zdolności firmy do obsługi długu (w opracowaniu pojawia się m.in. wskaźnik pokrycia kapitałów obcych nad- wyżką finansową) [Sierpińska, 1996, s. 53–69]. W tym samym artykule autorka przywołuje wśród mierników oceniających gospodarowanie zasobami firmy wskaź niki: stopień sfinansowania przyrostu środków trwałych z cash flow oraz stopień sfinansowania przyrostu aktywów z cash flow, opierając je na nadwyżce pieniężnej rozumianej jako suma wyniku finansowego i amor tyzacji przed- siębiorstwa. 5 Uważam, że E. Śnieżek w tym względzie popełniła błąd, gdyż utożsamiła zmianę stanu środków pieniężnych w przedsiębiorstwie z wartością przychodów pieniężnych skorygowanych o wartość kosz- tów pieniężnych w danym okresie, a przecież na zmianę stanu środków pieniężnych firmy wpływają również zdarzenia inwestycyjne i finansowe niemające odbicia w rachunku zysków i strat. 6 M. Sierpińska, D. Wędzki napisali, że „Najlepszą podstawę do analizy sytuacji finansowej przed- siębiorstwa daje rozwinięta definicja, która dokładnie przedstawia cash flow jako realizowaną w da nym okresie nadwyżkę wpływów nad wydatkami” [Sierpińska, Wędzki, 2002, s. 36]. 16 1.2. Wyjaśnienie podstawowych pojęć W literaturze finansowej [Dudek-Szczepankiewicz, 2004, s. 32–39]7 spo- tyka się również pojęcie trzech stopni cash flow. Zależności między nimi przedstawiają się następująco: operacyjne przepływy pieniężne netto = cash flow I stopnia + inwestycyjne przepływy pieniężne netto cash flow II stopnia + finansowe przepływy pieniężne netto cash flow III stopnia Jak widać z powyższego zestawienia, autorzy mianem cash flow I stopnia określili operacyjny strumień środków pieniężnych netto, czyli gotówkę wypracowaną w analizowanym okresie w toku działalności podstawowej przedsiębiorstwa. Cash flow II stopnia to suma operacyjnych i inwestycyjnych strumieni pieniężnych netto. Gdy cash flow II stopnia jest większe od cash flow I stopnia, przy dodatnim operacyjnym strumieniu pieniężnym netto, świadczy to o znacznej efektywności działalności inwestycyjnej firmy, w sytuacji odwrotnej uzyskuje się informację o sfinansowaniu inwestycji firmy ze środków z działalności bieżącej przedsiębiorstwa. M. Nowak podkreśla: „saldo prze- pływów gotówki z działalności operacyjnej powinno co najmniej pokryć ujemne saldo przepływów gotówki z działalności inwestycyjnej, związane z rozszerzoną reprodukcją majątku trwałego” [Nowak, 2002, s. 54–58]. Cash flow III stopnia to nic innego jak suma operacyjnych, inwestycyjnych i fi nansowych strumieni pieniężnych netto, czyli zmiana stanu środków pienię ż- nych w danym okresie. Dodatnia wartość cash flow III stopnia niesie informację o wzroście środków pieniężnych będących do dyspozycji firmy, natomiast war- tość ujemna świadczy o zmniejszaniu się zasobów gotówkowych przedsiębiorstwa. 7 Odmiennie podejście do stopni cash flow można znaleźć u T. Kiziukiewicza i P. Łagodzkiego [Kiziukiewicz, 1995, s. 11–12; Łagodzki, 1999, s. 40–54]. Autorzy prezentują następujące zestawienie: przychody ze sprzedaży – koszt własny sprzedaży zysk z działalności operacyjnej + amortyzacja + zmiana rezerw długoterminowych cash flow brutto – podatek od dochodu i wyniku z normalnej działalności cash flow netto (cash flow I stopnia) + pozostałe przychody – pozostałe koszty +/– wyniki nadzwyczajne cash flow II stopnia +/– zmiana kapitału własnego cash flow III stopnia 17 1. Istota i przesłanki wykorzystania przepływów pieniężnych 1.3. Przepływy pieniężne w sprawozdawczości finansowej 1.3.1. Cash flow w międzynarodowej sprawozdawczości Celem niniejszego opracowania nie jest przedstawianie historii zmian w zakresie kształtowania się przepływów pieniężnych w międzynarodowej sprawoz daw- czości finansowej. W związku z powyższym ta tematyka przedstawiona zostanie w ogólnym zarysie. Pierwsze przykłady przepływów w ujęciu funduszowym pojawiły się w la- tach 70. XIX w. w USA i Wielkiej Brytanii [Rzepnikowska, Śnieżek, 1995 s. 32–33; Dratwińska, 1999, s. 5–15]. W raportach rocznych rachunek ten stał się pow- szech ny dopiero kilkadziesiąt lat później (lata 50. w USA, lata 70. XX w. w Wielkiej Brytanii). Pierwsza oficjalna wypowiedź profesjonalnego organu rachunkowości (USA) datowana jest na 1963 r., kiedy to Biuro Zasad Rachunkowości (APB, Accoun ting Principles Board) wydało Opinię nr 3 pod tytułem „Sprawozdanie ze źródeł pochodzenia i wykorzystania funduszy”, zachęcającą do sporządzania tego sprawozdania [Śnieżek, 2002, s. 155; Dratwińska, 1999, s. 5–15]. W październiku 1977 r. Międzynarodowy Komitet Standardów Rachun- kowości (IASC, International Accounting Standards Committee) opublikował Międzynarodowy Standard Rachunkowości Nr 7 „Sprawozdanie o zmianach w sytuacji finansowej”. Proponowane w standardzie podejście opierało się na ra- chunku funduszowym (funds flow) i miało pomóc w odpowiedzi na pytanie, jak przedsiębiorstwo jest finansowane oraz w jaki sposób wykorzystuje posia- da ne zasoby. Niejednoznaczność pojęcia „fundusz” oraz doświadczenia w spo- rzą dzaniu tego sprawozdania spowodowały, że w grudniu 1992 r. opublikowano nowy MSR Nr 7 „Sprawozdanie z przepływów pieniężnych” (Cash Flow State- ments), który zastąpił dotychczas istniejący. Standard ten zaczął obowiązywać w odnie sie niu do sprawozdań obejmujących rok obrotowy rozpoczynający się od 1 stycznia 1994 r. Unormowano w nim m.in. podział działalności na trzy obszary: opera cyjny, inwestycyjny i finansowy oraz dopuszczono dwie me- tody sporządzania sprawozdania: bezpośrednią i pośrednią, bez narzucania którejkolwiek z nich (w Standardzie znajduje się jedynie zalecenie stosowania metody bezpośredniej, jednak, jak pokazuje praktyka, częściej jest stosowana metoda pośrednia [Śnie żek, 2002, s. 164–165; Międzynarodowe regulacje…, 18 1.3. Przepływy pieniężne w sprawozfawczości finansowej 2002, s. 288–289]). Ponadto, co jest godne podkreślenia, MSR Nr 7 pozostawia w pewnych przypadkach jednostce sporządzającej sprawozdanie finansowe możliwość wyboru szcze gółowej klasyfikacji wpływów czy wypływów pie nięż- nych (przykładem może być kwalifikowanie odsetek od pożyczek i kredytów do działalności operacyjnej lub finansowej) [Międzynarodowe Standardy…, s. 791–792; Gmytrasiewicz, Kar mańska, Olchowicz, 2000, s. 518–519; Między- narodowe regulacje…, 2002, s. 293–294]. Jako pierwsze w rozwiązaniach krajowych obowiązkowymi wzorami unor- mowano przepływy pieniężne w USA i w Wielkiej Brytanii (USA – 1987 r., SFAS Nr 95, „Sprawozdanie z przepływów pieniężnych” – „Statements of Cash Flow”; Standard ten zastąpił opinię nr 19 z 1971 r. dotyczącą sprawozdania ze zmian w sytuacji finansowej Reporting Changes in Financial Position; Wielka Brytania – 1991 r., Standard Sprawozdawczości Finansowej Nr 1 – FRS, Financial Reporting Standard No. 1; Standard ten zastąpił Standard Praktyki Rachunkowości Nr 10 SAAP, Statement of Standard Accounting Practice obo- wiązujący od 1975 r.) [Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz, 2000, s. 512; Śnieżek, 2002, s. 155–157; Henderson, Maness, 1989, s. 3–4]. 1.3.2. Cash flow w polskiej sprawozdawczości W polskiej sprawozdawczości finansowej sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych, sporządzone metodą pośrednią, pojawiło się w 1995 r.8 wraz z wpro wadzeniem w życie ustawy o rachunkowości9, czym znacznie rozsze- rzo no zakres sprawozdawczości finansowej. Wprowadzeniem obowiązku spo- rzą dzania przepływów pieniężnych Polska, jak pisze Z. Fedak wyprzedziła w 1995 r. kraje UE [Fedak, 1996, s. 397–404], w których Czwarta10 i Siódma11 Dyrektywa nie narzucały takiego obowiązku. 8 Od roku 1991 Rachunek przepływów finansowych (ujęcie funds flow) był obligatoryjnym elemen- tem prospektu emisyjnego przedsiębiorstw ubiegających się o dopuszczenie do publicznego obrotu ich akcji (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1991 roku w sprawie szczegółowych warunków, jakim powinien odpowiadać prospekt papierów wartościowych wprowadzonych do publicznego obrotu; Dz U. z 1991 r., Nr 71, poz. 308). 9 Ustawa o rachunkowości z dnia 29.10.1994 r. została opublikowana w Dz.U. z 1994 r., Nr 121, poz. 591, i weszła w życie 1 stycznia 1995 r. 10 Czwarta Dyrektywa z dnia 25 lipca 1978 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych pod- miotów gospodarczych (78/660/EEC). 11 Siódma Dyrektywa z dnia 13 czerwca 1983 r. w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finan- sowych, ich przygotowania, publikacji i badania (83/349/EEC). 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: