Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00135 007302 11238923 na godz. na dobę w sumie
Przetrwały 200 lat - ebook/pdf
Przetrwały 200 lat - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1571-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka poświęcona jest prekursorskiej działalności pedagogicznej bł. Edmunda Bojanowskiego. Pierwsza jej część nawiązuje do czasów, w których żył, i stanowi cenny wkład do historiografii działalności opiekuńczo-wychowawczej. Druga dotyczy kontynuacji dzieła Bojanowskiego. Opisuje historię sióstr służebniczek, ich heroiczną postawę w okresie wojny i okupacji oraz determinację do organizowania ochronek w niesprzyjającej PRL-owskiej rzeczywistości. Przedstawia także wybrane aspekty funkcjonowania obecnych przedszkoli prowadzonych przez siostry zgodnie z zasadami wychowawczymi sformułowanymi przed laty przez Edmunda Bojanowskiego.

Czternastego listopada 2014 roku przypada dwusetna rocznica urodzin Edmunda Bojanowskiego, wielkopolskiego społecznika, poety, tłumacza i publicysty, jednego z pierwszych polskich folklorystów, zbieracza pieśni i przysłów ludowych oraz materiałów etnograficznych, założyciela Zakonu Sióstr Służebniczek Najświętszej Marii Panny i pierwszego w Europie twórcy przedszkoli (ochronek) dla dzieci wiejskich. Trzynastego czerwca 1999 roku został beatyfikowany przez Jana Pawła II.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZETRWAŁY bł. Edmunda Bojanowskiego w perspektywie 200 LAT MyÊl i dzieło XXI wieku  Redakcja naukowa Alicja Katarzyna Siemak-Tylikowska ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== PRZETRWAŁY 200 LAT ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== PRZETRWAŁY bł. Edmunda Bojanowskiego w perspektywie 200 LAT MyÊl i dzieło XXI wieku  Redakcja naukowa Alicja Katarzyna Siemak-Tylikowska Warszawa 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent Mirosław S. Szymański Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Redakcja Anna Parcheta Korekta Elżbieta Michniewicz Projekt okładki i stron tytułowych Anna Gogolewska Skład i łamanie Marcin Szcześniak ISBN 978-83-235-1571-5 (PDF) © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014 Na stronie 5: jedyne zachowane zdjęcie bł. Edmunda Bojanowskiego, fot. E. Mirska, ul. Fryderykowska nr 25, Poznań (?), 1869 r., w posiadaniu archi- wum Domu Generalnego Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia NMP, udostępnione za zgodą M. Rafały Kisiel, przełożonej generalnej Publikacja dofi nansowana ze środków Autorki Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy WUW: tel. (48 22) 55 31 333 e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Na starej fotografi i dobrymi oczami patrzysz na nas przez bardzo dawne okulary teraz bardziej potrzebny i jak ojciec bliski uczysz wielkich powołań i dziecięcej wiary. Nie dla ciebie laurki, drukowane wiersze trąba szerokiej sławy, długie komplementy – boisz się kanonizacji siedząc cicho w niebie jak każdy przyzwoity i porządny święty. Patrzysz na Służebniczki służące dziś wszystkim. Panie, już przed Soborem – całkiem soborowy głosisz święty laikat dobrych ludzi świeckich ucząc stale Jezusa najprostszymi słowy. Edmundzie Bojanowski przemilczany Panie – cichy i nieśmiertelny jak wspomnienie drogie – ucz nas ukrytego a wielkiego dzieła Bogu dziękując za to, że jest Bogiem. Ks. Jan Twardowski ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Część I. Edmund Bojanowski. Jego czasy, życie i działalność 1. Wielkie Księstwo Poznańskie. Czasy, miejsce życia i działalności Edmunda Bojanowskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Stosunki polityczne, społeczne i gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wieś wielkopolska w XVIII i XIX wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Sytuacja religijna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2. Edmund Bojanowski – życiorys . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3. Ochronki w Europie w pierwszej połowie XIX wieku . . . . . . . . . . . . . . . 36 4. Służebniczki Najświętszej Marii Panny – wiejskie ochroniarki . . . . . . . . 40 5. Program i metody pracy w ochronkach Edmunda Bojanowskiego . . . . 53 6. Rola zabawy w koncepcji pedagogicznej Edmunda Bojanowskiego (Barbara Kucharska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Zabawy funkcjonalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Zabawy konstrukcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Zabawy tematyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Zabawy receptywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Zabawy dydaktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Część II. Dzieło Edmunda Bojanowskiego – kontynuacje 7. Losy przedszkoli i ochronek służebniczek śląskich w latach 1945–1989 (Monika Wiśniewska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Powojenna reaktywacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Spis treści Upaństwowienie i likwidacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 Tworzenie przystani dziecięcych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 8. Powstanie i działalność wychowawcza ochronki w Gdyni (Barbara Kalka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Międzywojnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Druga wojna światowa i okupacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Lata 1945–1995 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Współczesność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 9. Wychowanie patriotyczne w ochronce sióstr służebniczek NMP im. bł. Edmunda Bojanowskiego w Komorowie (Danuta Bartkowiak) . . 106 Wychowanie patriotyczne w początkach działalności przedszkola . . . . . 108 Zmiany wprowadzone po 1998 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Analiza treści programowych „ABC Program XXI wieku” z obszaru edukacji społeczno-moralnej pkt. 5 Rozumiem słowo „Ojczyzna” z poziomu III i IV i ich realizacja w pracy przedszkola . . . . . . . . . . . 115 10. Rozumienie przez dzieci 5-letnie opowiadania o bł. Edmundzie Bojanowskim czytanego przez nauczyciela a rozumienie tej samej treści przez nie inscenizowanej (Beata Witkowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Opowiadanie – słuchanie a inscenizowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Czym jest rozumienie i jak można je badać . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Cel i przedmiot badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Metody, techniki i narzędzia badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 Przebieg i wyniki badań – rozumienie i stosowanie pojęć . . . . . . . . . . . 155 Rozumienie pojęć – wyniki badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Rozumienie związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy wydarzeniami losowymi a ich konsekwencjami, działaniami celowymi a ich skutkami dla innych postaci oraz działaniami celowymi a ich skutkami dla następstwa wydarzeń – wyniki badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Czternastego listopada 2014 roku przypada dwusetna rocznica urodzin Edmunda Bojanowskiego, wielkopolskiego społecznika działającego na terenie zaboru pruskiego, wielkiego patrioty nieistniejącej ojczyzny, pierwszego w Europie twórcy przedszkoli (ochronek) dla dzieci wiej- skich, założyciela Zakonu Sióstr Służebniczek Najświętszej Marii Panny, wyniesionego na ołtarze 13 czerwca 1999 roku przez Jana Pawła II. Jego myśl i dzieło przetrwały do dziś. Przetrwały pomimo wieloletnich usiłowań władz PRL-owskich wymazania go z pamięci Polaków. Nie znajdziemy wzmianki na jego temat w ówczesnych encyklopediach, próżno też szukać informacji o nim w dziełach naukowych, nawet tych poświęconych historii wychowania czy też szczegółowo omawiających dzieje edukacji przedszkolnej. Nie pozwolono siostrom służebniczkom prowadzić ochronek, chociaż było to jedno z podstawowych zadań ich formacji. Wszelkie zasługi Edmunda Bojanowskiego, jakie położył w dziedzinie krzewienia polskości, podniesienia poziomu życia zarówno materialnego, jak i duchowego wiejskiego ludu, otoczenia opieką naj- słabszej jego cząstki – wiejskiego dziecka, w oczach powojennych przy- wódców Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej niweczyła głęboka religijność leżąca u podstaw wszystkich jego poczynań i szczególne więzi współ- pracy łączące jego działania z fi lipinami z Gostynia i jezuitami ze Śremu. Człowiek, który jako osoba świecka założył żeński zakon, a re- guły rządzące utworzonymi przez niego ochronkami oparł na nauce Kościoła, nie zasługiwał na pamięć potomnych. Dopiero polska transformacja ustrojowa, a przede wszystkim uczynienie Bojanow- skiego błogosławionym, przywróciły Polakom jego osobę, a polskim ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Wstęp dzieciom – jego ochronki. Wieść o zaliczeniu Edmunda Bojanowskiego w poczet błogosławionych spowodowała pojawienie się rozlicznych publikacji, zarówno artykułów, jak i druków zwartych. Powstały po- święcone mu prace dyplomowe, naukowe, organizowano konferencje w większości ukazujące go przede wszystkim jako człowieka wiary, a w znacznie mniejszym stopniu omawiające jego powołanie peda- gogiczne. A przecież po wznowieniu działalności przez siostry słu- żebniczki ochronki nadal funkcjonują zgodnie z zasadami i regułami ustalonymi przez ich założyciela. Te reguły i zasady, nie straciły nic ze swej aktualności, co – mam nadzieję – uda się pokazać w tej książce. Niniejsza publikacja składa się z dwu części. Pierwsza odnosi się do czasów bł. Edmunda Bojanowskiego, druga – do czasów współ- czesnych, czasów kontynuacji jego dzieła. Działalność Edmunda Bojanowskiego wiąże się ściśle z miejscem i czasem, w jakich przyszło mu żyć i pracować. Stąd nie sposób oma- wiać dorobku jego życia bez przynajmniej skrótowego przypomnienia sytuacji społeczno-polityczno-gospodarczej i religijnej Wielkopolski pod zaborem pruskim. Traktuje o tym pierwszy rozdział książki. Roz- dział drugi przedstawia krótko życiorys Edmunda Bojanowskiego, zwracając uwagę głównie na te momenty, które dotyczyły zorganizo- wania przezeń ochronek i przygotowania do pracy w nich wychowaw- czyń, czyli późniejszych sióstr służebniczek. Działalność założyciela była bowiem tak szeroko zakrojona, dotyczyła tak wielu dziedzin, że przed- stawienie wszystkich jego dokonań zasługuje na osobne opracowanie. Wiek XIX to czas powstawania w Europie pierwszych przedszkoli, początek poszukiwań najlepszych rozwiązań opieki nad małym dziec- kiem. Nie sposób byłoby nie ukazać tego tła, na którym dobitnie przedstawia się unikatowa działalność założyciela wiejskich ochro- nek. Temu zagadnieniu poświęcono rozdział trzeci. Następne rozdziały pierwszej części dotyczą dziejów powstawania ochronek, przyjętych założeń ich działalności wychowawczej i drogi, którą Edmund Boja- nowski poprowadził grupę wiejskich dziewcząt od przysposobienia do bycia wychowawczynią w ochronkach do zostania służebniczką. Tę historyczną już tematykę porusza pierwsza część pracy. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 11 Część drugą książki otwiera współczesna historia sióstr służebni- czek, opis ich heroicznej postawy w okresie wojny i okupacji oraz de- terminacji do prowadzenia działalności zgodnej z powołaniem w nie- sprzyjających temu warunkach w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Następne trzy rozdziały opisują wybrane aspekty obecnych przedszkoli – ochronek prowadzonych przez Zgromadzenie Sióstr Służebniczek Najświętszej Marii Panny zgodnie z zasadami wychowawczymi zapro- ponowanymi przed dwustu laty przez ich założyciela. Rozdział ostatni ma odmienny charakter, jest bowiem relacją z badań, w których pod- stawowym materiałem jest opowieść o bł. Edmundzie Bojanowskim. Na zakończenie należy wspomnieć, iż książka jest dziełem kilku Au- torek. W seminarium dyplomowym magisterskim, prowadzonym prze- ze mnie na Wydziale Pedagogicznym UW, uczestniczyły, między innymi, siostry służebniczki NMP. Niektóre rozdziały książki to fragmenty ich prac dyplomowych. Zarówno im – moim studentkom: siostrom Da- nucie Bartkowiak, Barbarze Kalce, Barbarze Kucharskiej oraz Beacie Witkowskiej, jak i studiującej na innej uczelni, pod innym kierunkiem, ale zaprzyjaźnionej ze mną siostrze Monice Wiśniewskiej składam go- rące podziękowania za wyrażenie zgody na udział w tej publikacji. Moja znajomość z siostrami służebniczkami zaczęła się wiele lat temu. To siostry Benigna, Benwenuta i Adela uczyły katechezy moje córki i chociaż ich posługa już dawno zaprowadziła je daleko od na- szej parafi i w Otrębusach, to zawsze bardzo ciepło o nich myślimy i dziękujemy za ten czas, gdy były wśród nas. Minęły lata i teraz moje wnuczki – Asia i Paulina – wspominają swój pobyt w przedszkolu, gdy ich poglądy na świat kształtowały się pod wpływem uwielbianej przez nie siostry przełożonej Cecylii i grona podległych jej sióstr. A teraz najmłodsza – Dorotka – usiłuje podporządkować sobie, na szczęście z miernymi rezultatami, obecną siostrę przełożoną Teofanię i pozo- stałe siostry z otrębusowskiego przedszkola. Wszystkim siostrom słu- żebniczkom, z którymi zetknął mnie los i które wniosły dzięki temu wkład do naszego rodzinnego życia, serdecznie dziękuję. Otrębusy, wrzesień 2013 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== CZĘŚĆ I Edmund Bojanowski Jego czasy, życie i działalność ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1 Wielkie Księstwo Poznańskie Czasy, miejsce życia i działalności Edmunda Bojanowskiego Stosunki polityczne, społeczne i gospodarcze Po ostatecznej klęsce Napoleona kongres wiedeński zmienił mapę Europy, a w szczególności polskich terenów pod zaborami. Na mocy postanowień kongresu przestało istnieć Księstwo Warszawskie, któ- rego departamenty bydgoski, poznański i fragment kaliskiego zostały przyłączone do terytoriów monarchii pruskiej. Z tych ziem na mocy układu z 3 maja 1815 roku utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie (Grossherzogtum Posen) – łącznik między północno-wschodnimi i po- łudniowymi prowincjami Prus. Jednocześnie traktat wiedeński z 1815 roku „zobowiązuje Pru- sy [podobnie jak Rosję i Austrię – przyp. A.K.S.-T.] do zapewnienia ludności polskiej warunków swobodnego rozwoju życia narodowego w dziedzinie kultury i gospodarki”1. Namiestnikiem w Wielkim Księ- stwie Poznańskim został książę Antoni Radziwiłł. W państwach europejskich nadal przeprowadzano reformy spo- łeczno-gospodarcze i kulturowe zapoczątkowane w czasie rewolucji francuskiej. W Prusach po kongresie wiedeńskim zaowocowały one reorganizacją administracji państwowej, wojska i szkolnictwa. „Umoc- nieniu potęgi państwa służyło również zreformowane i planowo roz- budowywane szkolnictwo, poddane nadzorowi państwowemu przez 1 W. Jakóbczyk (red.), Dzieje Wielkopolski, t. 2, Lata 1793–1918, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1973, s. 141. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Część I. Edmund Bojanowski. Jego czasy, życie i działalność instancje centralne, prowincjonalne i lokalne. Ujednolicono system szkół elementarnych i średnich oraz wytyczono podstawy funkcjono- wania nowo założonego w Berlinie uniwersytetu. Do szkół wprowa- dzono nowoczesny system pedagogiczny, którego twórcą był Johann Heinrich Pestalozzi. W szkołach średnich przeważał kierunek klasyczny, którego program tworzył podstawę narodowego wychowania. Aparat administracyjny i wojsko oraz upaństwowiona szkoła stać się miały niebawem głównym narzędziem władz pruskich w dziele integracji i asymilacji Wielkiego Księstwa Poznańskiego”2. W efekcie po począt- kowym okresie względnej tolerancji wobec Polaków, po 1830 roku rozpoczął się nasilający się w kolejnych latach proces germanizacji. W szkolnictwie stopniowo wprowadzany był język niemiecki jako wy- kładowy, a język polski stał się w programach szkolnych zaledwie jed- nym z przedmiotów nauczania. Po upadku powstania listopadowego działania te, dotyczące najpierw szczebla gimnazjalnego i ponadgim- nazjalnego, rozszerzono również na szkolnictwo elementarne. „Asymilację społeczeństwa polskiego ułatwić miał wpływ języka i kultury niemieckiej jako rzekomo przewyższającej kulturę polską. Z tego względu wszelkie polskie inicjatywy kulturalne spotkały się z odmową władz. Odnosiło się to szczególnie do polskich wniosków o założenie w Poznaniu uniwersytetu, stałego teatru polskiego oraz organizowania towarzystw polskich. Równocześnie edykt z 1818 roku o wprowadzeniu cenzury ograniczał i krępował rozwój polskiego cza- sopiśmiennictwa. Tendencje germanizacyjne rządu pruskiego ujawniły się silniej po zorganizowaniu administracji i sądownictwa. Do głosu dochodziła coraz wyraźniej biurokracja pruska i ona, a nie namiest- nik Radziwiłł, nadawała ton i kierunek polityce pruskiej w Księstwie, uzyskując ponadto aprobatę rządu i króla”3. Społeczeństwo polskie, zdając sobie sprawę z groźby wynarodo- wienia, nie pozostało bierne. W odpowiedzi na represje władz pru- skich tworzono legalne i nielegalne związki i towarzystwa, zarówno 2 Tamże, s. 143. 3 Tamże, s. 149. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wielkie Księstwo Poznańskie. Czasy, miejsce życia i działalności... 17 lojalistyczne, szukające rozwiązań na drodze pokojowej i widzące je w pracy organicznej, jak i radykalne, opozycyjne, działające w kon- spiracji i widzące rozwiązanie jedynie w walce zbrojnej. Jedne i drugie domagały się poszanowania przez rząd odrębności narodowych i au- tonomii Wielkiego Księstwa, zapewnionych traktatem wiedeńskim. „Projektowane towarzystwa polskie dla popierania rozwoju rol- nictwa, przemysłu i nauki przyczynić się miały do podniesienia pozio- mu gospodarczego i kulturalnego ludności polskiej, w szczególności chłopów i mieszczan”4. Utrzymaniu wśród społeczeństwa samoświa- domości narodowej i poczucia patriotyzmu miała służyć szeroka dzia- łalność propagandowa, realizowana na przykład poprzez uroczystości pogrzebowe niedawnych bohaterów walk „o wolność naszą i waszą”: Tadeusza Kościuszki w 1817 roku czy Jana Henryka Dąbrowskiego w 1818 roku. Dążenia narodowo-wyzwoleńcze najwyraźniej można było za- obserwować w okresie powstania listopadowego. Aby wziąć w nim udział, granicę zaboru nielegalnie przekroczyło kilka tysięcy Polaków. Jednak po upadku powstania antypolska polityka pruskiego zabor- cy przybrała zdecydowanie na sile. 6 grudnia 1830 roku nominację na stanowisko naczelnego prezesa Wielkiego Księstwa Poznańskiego otrzymał Eduard Heinrich Flottwell, zdecydowany zwolennik suro- wych kar więzienia, konfi skaty dóbr czy zakazu piastowania urzędów i funkcji publicznych za udział w powstaniu. Wprawdzie nie doszło do tak poważnych represji, ale „zlikwidowane zostały nawet pozory samorządu, a w zamian za to został rozbudowany aparat admini- stracyjno-policyjny, usprawniona działalność sądów i prokuratury oraz zacieśniona współpraca z wojskiem w zakresie spokoju, bezpie- czeństwa i niemczenia ludności polskiej”5. Dwudziestu dwu ziemian obciążono karą utraty piątej części czystego dochodu z dóbr ziem- skich. Dalsze poczynania germanizacyjne coraz bardziej ograniczały w szkołach naukę języka polskiego. Rozbudowa sieci szkolnej, w tym 4 Tamże, s. 154. 5 Tamże, s. 167. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Część I. Edmund Bojanowski. Jego czasy, życie i działalność szkolnictwa elementarnego, dotyczyła przede wszystkim szkół ewan- gelickich, niemieckich. „Rozwój polskiego życia narodowego został poważnie zagrożony, tym więcej, że wielkorządcy poznańscy postawili tamę rozwojowi nauki, sztuki i kultury polskiej, odmawiając zgody na założenie uniwersytetu w Poznaniu oraz zwlekając z zatwierdzeniem statutów towarzystw polskich, popierających rozwój oświaty, nauki i kultury polskiej”6. Odpowiedzią Polaków na represje władz pruskich były podejmo- wane ponownie działania, zarówno konspiracyjne, o rewolucyjnym charakterze, jak i legalne, upatrujące rozwiązań w pracy organicznej. Efektem tych drugich było przede wszystkim założenie w 1835 roku Kasyna Gostyńskiego, którego powstaniu przyświecała – jak głosił statut – „chęć wzajemnego pożycia towarzyskiego w celu popierania industrii i oświaty”7. Po roku działalności kasyno liczyło około stu członków wywodzących się głównie spośród szlachty folwarcznej i in- teligencji i „stało się na kilka lat głównym ośrodkiem prac organicznych w Księstwie, dla jego dobra ogólnego”8. Jego podstawowa działal- ność dotyczyła zarówno zagadnień gospodarczych, a więc rozwoju rolnictwa i przemysłu, jak i szerzenia szeroko rozumianej kultury przez wspieranie twórczości literackiej i naukowej oraz rozpowszechnianie wśród ludu polskich książek elementarnych. Dochody pochodzące z organizowanych imprez oraz składek członkowskich były przeznacza- ne na cele dobroczynne w tym stypendia dla uczącej się młodzieży. Ka- syno wydawało własne pismo – „Przewodnik Rolniczo-Przemysłowy” oraz prowadziło bibliotekę. Na wzór gostyńskiego kasyna powstały kasyna – o nieco mniejszej sile oddziaływania – w Szamotułach i Rasz- kowie, a także Towarzystwo Agronomiczne w Gnieźnie, mające na celu unowocześnienie gospodarki rolno-hodowlanej i przemysłowej przez propagowanie, szczególnie wśród młodzieży, wiedzy rolniczej lub rzemieślniczej. Wokół tych instytucji skupili się zwolennicy pracy 6 Tamże, s. 170. 7 Tamże, s. 177. 8 Tamże. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Wielkie Księstwo Poznańskie. Czasy, miejsce życia i działalności... 19 organicznej, których duchowym przywódcą został lekarz społecznik Karol Marcinkowski – adiutant generała Dezyderego Chłapowskiego w powstaniu 1831 roku. Z czasem centralne ośrodki polskiego życia narodowego przeniosły się z Gostynia do Poznania, w którym w latach 40. XIX wieku z inicjatywy m.in. Karola Marcinkowskiego powsta- ły Bazar Poznański i Towarzystwo Naukowej Pomocy dla Młodzieży Męskiej, którego priorytetem było „udzielanie stypendiów na studia niezamożnej, a zdolnej młodzieży mieszczańskiej i chłopskiej”9. Celem stało się prześcignięcie zaborcy w nauce, pracowitości, oszczędności. „Zaniechajmy liczyć na oręż, na zbrojne powstanie, na pomoc obcych mocarstw i ludów, a natomiast pracujmy nie tylko w zawodach naukowych, ale także w handlu, przemyśle, rękodziel- nictwie, stwórzmy stan średni, usiłujmy podnieść się moralnie i eko- nomicznie, a wtenczas z nami liczyć się będą”10. W roku 1840, po śmierci Fryderyka Wilhelma III, tron objął Fryderyk Wilhelm IV, za panowania którego, pod wpływem silnego nacisku polskiego społeczeństwa i żądania przywrócenia swobód narodowych, nastąpił krótki okres liberalizacji rządów. Do szkół po- wrócił język polski, a wraz z nim – polscy nauczyciele. „Ukoronowa- niem dziesięcioletnich wystąpień Polaków w obronie ich rodzimego języka była nowa instrukcja z 24 maja 1842 roku o używaniu języka niemieckiego i polskiego w szkołach średnich, seminariach nauczy- cielskich oraz w szkołach wiejskich. W tych ostatnich dzieci miały uczyć się w swoim ojczystym języku, w zależności od przewagi dzieci 9 Tamże, s. 185. Bazar Poznański – hotel dla polskiej klienteli i polskich kup- ców. Założony przez spółkę akcyjną, powołaną – jak głosił jej statut – „ku rozszerze- niu i wzmocnieniu przemysłu, handlu i rolnictwa narodowego”, stanowił ośrodek polskiego życia politycznego, społecznego i towarzyskiego. Były w nim usytuowane zarówno kasyno, jak i fi rmy handlowe, siedziby towarzystw (Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Towarzystwa Wykładów Ludowych) oraz redakcje „Dziennika Poznańskiego” i „Kuriera Poznańskiego”. 10 M. Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, t. 3, Dzieje porozbiorowe, Wydawnictwo Gebethner i Wolff, Warszawa 1931, s. 105, cyt. za: S. Jankowiak, Kasyno Gostyńskie (1835–1846): u początków pracy organicznej w Polsce, Gostyńskie Towarzystwo Kultu- ralne, Gostyń 1996, s. 2. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przetrwały 200 lat
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: