Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00400 005793 11253023 na godz. na dobę w sumie
Przewlekły stres związany z dializoterapią - ebook/pdf
Przewlekły stres związany z dializoterapią - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 203
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1475-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Publikacja poświęcona analizie psychologicznej sytuacji osób poddawanych wieloletniej dializoterapii oraz możliwości poprawy ich stanu psychicznego dzięki zastosowaniu interwencji psychologicznych. Autorka opisuje tę sytuację, wykorzystując najnowszą wiedzę o radzeniu sobie ze stresem. W publikacji prezentowane są studia weryfikujące skuteczność wybranych interwencji psychologicznych. Celem dwóch pierwszych było oddziaływanie na poziom akceptacji choroby, poczucie własnej skuteczności, ocenę poznawczą sytuacji choroby i leczenia oraz doświadczane emocje. Interwencje te są osadzone w poznawczej teorii stresu psychologicznego oraz współczesnych badaniach dotyczących narracyjnego konstruowania rzeczywistości. Inspiracją dla kolejnych omawianych interwencji była współczesna teoria stresu psychologicznego oraz psychologia pozytywna. Poddano analizie ewentualny wpływ interwencji na poziom akceptacji choroby, zadowolenia z życia, ocenę poznawczą sytuacji choroby i leczenia, doświadczane emocje oraz sposoby radzenia sobie ze stresem. Publikacja adresowana jest przede wszystkim do teoretyków i praktyków psychologii zdrowia.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

44 Przewlek‡y stres zwi„zany z dializoterapi„ W sytuacjach niekontrolowalnych podejmowane dzia‡ania nie przynosz„ skutku w postaci zmiany obiektywnych warunków, dlatego bardziej efektywne wydaj„ siŒ strategie s‡u¿„ce zmniejszeniu obci„¿enia emocjonalnego (Heszen-Niejodek, 1996). Jak wspomniano, wspó‡czesne badania naukowe wskazuj„, ¿e nawet w sytuacjach, których g‡ówny aspekt znajduje siŒ poza kontrol„ podmiotu, wy- stŒpuj„ dodatkowe wymiary sytuacji, w których kontrola ta mo¿e byæ zacho- wana. Wiele zale¿y od tego, czy podmiot potrafi je dostrzec (Folkman, 1997). Omawiane kategorie sytuacji trudnych nie wykluczaj„ siŒ wzajemnie, gdy¿ trudnoœci ró¿nego typu mog„ wystŒpowaæ równoczeœnie. Nale¿y pamiŒtaæ, ¿e samo pojŒcie trudnoœci jest pojŒciem relatywnym. To, co dla jednej osoby sta- nowi trudnoœæ, dla innej mo¿e byæ zadaniem stosunkowo ‡atwym do wyko- nania. Trudnoœæ mo¿e wystŒpowaæ równie¿ jako stan przejœciowy, zwi„zany np. ze zmŒczeniem, obni¿on„ kondycj„ psychofizyczn„. Poniewa¿, jak wczeœniej wspomniano, cz‡owiek jest elementem sytuacji, w jakiej siŒ znajduje, jego stan wp‡ywa na jej ogólny charakter, pozosta‡e zaœ elementy sk‡adowe maj„ moc modyfikowania jego stanu (Tomaszewski, 1975). Widzimy zatem, w jak du¿ym stopniu obraz sytuacji zale¿y od wzajemnych oddzia‡ywaæ miŒdzy jej sk‡ad- nikami, wœród których szczególn„ rolŒ przypisaæ nale¿y jednostce bŒd„cej podmiotem sytuacji. Magnussonowi (1976; Magnusson, Ekehammar, 1978; Stattin, Magnusson, 1980), reprezentuj„cemu interakcyjne podejœcie do zagadnienia funkcjonowania jednostki w sytuacji, uda‡o siŒ zawrzeæ istotŒ tego ujŒcia w kilku tezach. Otó¿ jego zdaniem obiektywne w‡aœciwoœci sytuacji do pewnego stopnia wywieraj„ wp‡yw na zachowanie jednostki. Rodzaj tego wp‡ywu jest odmienny w poszcze- gólnych sytuacjach. Istotne w tym kontekœcie s„ takie atrybuty sytuacji, jak np.: si‡a zwi„zanych z ni„ bodz·ców, ich jednoznacznoœæ vs niejednoznacznoœæ, poziom istotnoœci. Stopieæ, w jakim sytuacja determinuje zachowania, jest ró¿ny dla poszczególnych jednostek. Zarówno rodzaj, jak i stopieæ oddzia‡ywania sytuacji na postŒpowanie jednostki, zale¿„ od znaczenia, jakie przypisuje ona danym okolicznoœciom. Poszczególne osoby przypisywaæ mog„ zupe‡nie od- mienne znaczenie tej samej sytuacji. Wiedza dotycz„ca indywidualnej percepcji sytuacji jest zatem podstawowym warunkiem zrozumienia zachowaæ jednostek oraz przewidywania wyborów strategii radzenia sobie ze stresem. 3.2. Przewlek‡a choroba somatyczna jako z·ród‡o stresu psychologicznego NajczŒœciej choroba somatyczna stanowi przyczynŒ zak‡óceæ w obrŒbie ró¿nych sfer ¿ycia, poczynaj„c od sfery doznaæ fizycznych, pojawiaj„cych siŒ dolegli- woœci, poprzez p‡aszczyznŒ g‡ównej aktywnoœci ¿yciowej, na sferze wartoœci, do Rozdzia‡ 3. Psychologiczna charakterystyka sytuacji choroby 45 jakich d„¿y jednostka, skoæczywszy (Heszen-Niejodek, 2000a; Heszen, SŒk, 2007; Wrzeœniewski, 2004). Dlatego s‡uszne wydaje siŒ rozpatrywanie choroby somatycznej w kontekœcie problematyki stresu i radzenia sobie. Choroba mo¿e powa¿nie ograniczaæ pe‡nienie ról rodzinnych i zawodowych, a tak¿e realizacjŒ zainteresowaæ i planów ¿yciowych (Chan i in., 2005; Heszen, SŒk, 2007). W teorii czynnoœci Tadeusza Tomaszewskiego zdrowie uznane jest za jedn„ z pozytywnych wartoœci, do której cz‡owiek d„¿y. Z kolei choroba, traktowana jako przeciwieæstwo zdrowia, jest wartoœci„ negatywn„, której cz‡owiek unika (Tomaszewski, 1975). Zdrowie mo¿e byæ wartoœci„ autoteliczn„, kiedy traktowane jest jako wa¿ne samo w sobie, bez wzglŒdu na okolicznoœci. Mo¿e stanowiæ równie¿ wartoœæ instrumentaln„. Wówczas jednostka sk‡onna jest traktowaæ zdrowie jako œrodek do osi„gania innych celów. Mo¿e równie¿ zdecydowaæ siŒ na poœwiŒcenie zdrowia, czyli nara¿enie siŒ na utratŒ b„dz· pogorszenie zdrowia, aby osi„gn„æ inny, wa¿niejszy cel (Heszen, SŒk, 2007). Zdaniem Niny Ogiæskiej-Bulik i Zygfryda Juczyæskiego (2008) w kulturze europejskiej zdrowie jest przede wszystkim wartoœci„ instrumentaln„, pozwa- laj„c„ na osi„ganie innych celów. Wartoœæ zdrowia doceniana jest najczŒœciej, gdy choroba uniemo¿liwia realizacjŒ wa¿nych planów. Z badaæ Krzysztofa Puchalskiego (1997) wynika z kolei, ¿e wiŒkszoœæ osób traktuje zdrowie jako wartoœæ autoteliczn„. Poznanie diagnozy przewlek‡ej choroby mo¿e byæ przyczyn„ silnego stresu. Wed‡ug George’a D. Bishopa (2000) mo¿na rozpatrywaæ ten moment w ka- tegoriach kryzysu psychologicznego, czyli sytuacji nag‡ej, w której nast„pi‡y zmiany tak istotne, niekorzystne i odmienne od dotychczas doœwiadczanych, ¿e stosowane zwykle sposoby radzenia okazuj„ siŒ niewystarczaj„ce. Jest to stan dezorganizacji generuj„cy wysoki poziom poczucia bezradnoœci. Pojawia siŒ wiele negatywnych emocji, takich jak lŒk, gniew czy poczucie winy (Kubacka- -Jasiecka, 2010). Odnosz„c okolicznoœæ poznania diagnozy przewlek‡ej choroby do teorii stresu Lazarusa i Folkman (1984, 1987), mo¿na zak‡adaæ, i¿ wiŒkszoœæ osób ocenia tŒ sytuacjŒ jako zagro¿enie. Obserwacje kliniczne, zgodnie z którymi, jak ju¿ wspomniano, pierwsza reakcja na diagnozŒ jest zwykle nasycona silnymi negatywnymi emocjami, mog„ sugerowaæ, ¿e ma to zwi„zek z negatywn„ ocen„ pierwotn„, która z czasem ustŒpuje miejsca ocenie wtórnej. DziŒki temu kryzys jest stanem przejœciowym, intensywnoœæ emocji z czasem siŒ zmniejsza, a zdol- noœci adaptacyjne podmiotu umo¿liwiaj„ rozpoczŒcie poszukiwania konstruk- tywnych rozwi„zaæ (Bishop, 2000). Du¿e znaczenie nale¿y przypisaæ uzyskaniu przez pacjenta adekwatnych informacji dotycz„cych danej jednostki chorobo- wej, rokowaæ, a tak¿e mo¿liwych procedur medycznych czy te¿ zmian w za- kresie stylu ¿ycia, które mog„ mieæ korzystny wp‡yw na stan zdrowia. 46 Przewlek‡y stres zwi„zany z dializoterapi„ W przypadku choroby przewlek‡ej poradzenie sobie w chwili kryzysu zwi„- zanego z poznaniem diagnozy oznacza dopiero pocz„tek wysi‡ków, które bŒd„ siŒ wi„za‡y z przystosowaniem do wymogów i ograniczeæ, jakie choroba wniesie do codziennego ¿ycia. PojŒcie choroby przewlek‡ej obejmuje kilka wspólnych cech. S„ to: d‡ugi czas trwania – od kilkunastu tygodni wzwy¿, przebieg ‡agod- niejszy ni¿ w stanie ostrym, zwykle trwa‡e dysfunkcje oraz koniecznoœæ sta‡ego leczenia (Jarosz, 1988). Zale¿nie od specyfiki danego schorzenia, w trakcie jego przebiegu mog„ wystŒpowaæ fazy remisji lub te¿ okresy pogorszenia, wyma- gaj„ce np. bardziej radykalnych metod leczenia, wykonania odpowiednich za- biegów czy operacji (Heszen, SŒk, 2007). W zwi„zku z tym natŒ¿enie stresu, jak równie¿ stosowanie okreœlonych metod radzenia sobie cechuje pewna dy- namika, obraz psychologicznych konsekwencji choroby nie jest jednolity. Jak wspomniano, choroba mo¿e stanowiæ przeszkodŒ w realizacji wa¿nych celów, poci„gaj„c za sob„ koniecznoœæ ich modyfikacji lub te¿ rezygnacji z nie- których. Mo¿e niekorzystnie wp‡ywaæ na aktywnoœæ zawodow„, w pewnych sytuacjach powoduj„c koniecznoœæ przejœcia na rentŒ lub wczeœniejsz„ emery- turŒ (Bargiel-Matusiewicz, Sabat, 2005). Efektem tego mo¿e byæ pogorszenie sytuacji materialnej chorego. Konsekwencje pogorszenia stanu zdrowia mog„ byæ powodem problemów ma‡¿eæskich, a tak¿e w relacjach z dzieæmi (Bishop, 2000). Zmiany w codziennym funkcjonowaniu, np. wizyty w szpitalu czy reha- bilitacja, staj„ siŒ obci„¿eniem dla cz‡onków rodziny. Bishop (2000) pisze rów- nie¿ o zaburzeniu funkcjonowania spo‡ecznego w szerszym znaczeniu. Osoby chore czŒsto wycofuj„ siŒ z kontaktów spo‡ecznych z powodu skutków choroby, takich jak ból czy os‡abienie, ale tak¿e z powodu spadku poczucia w‡asnej atrakcyjnoœci fizycznej w zwi„zku z niekorzystnymi zmianami w wygl„dzie. W pewnym zakresie tak¿e postŒp medycyny przyczynia siŒ do zwiŒkszenia stresu u pacjentów. Rozwój skomplikowanych metod i narzŒdzi diagnostycz- nych i terapeutycznych sprawia, ¿e wzrasta lŒk pacjentów, którzy nie zawsze rozumiej„ mechanizmy ich dzia‡ania. Obni¿a to i tak ju¿ zachwiane poczucie bezpieczeæstwa oraz poczucie kontroli (Heszen-Niejodek, Wrzeœniewski, 2000). Szczególny stres i poczucie zagro¿enia wywo‡uje u pacjentów uzale¿nienie ich zdrowia i ¿ycia od sprawnoœci dzia‡ania maszyn, jak w wypadku hemodializy (Bargiel-Matusiewicz, 2006). Warto jednak zaznaczyæ, ¿e doœwiadczenia zwi„zane z chorob„ somatyczn„ mog„ przyczyniaæ siŒ do szeroko rozumianego rozwoju osobowoœci. Mo¿na tu wspomnieæ np. o omawianym wczeœniej zjawisku wzrostu potraumatycznego (Tedeschi, Calhoun, 2004a, b) czy stosowaniu radzenia skoncentrowanego na znaczeniu (Folkman, Moskowitz, 2006). Rozdzia‡ 3. Psychologiczna charakterystyka sytuacji choroby 47 3.3. Sytuacja pacjentów hemodializowanych Przewlek‡a niewydolnoœæ nerek jest zespo‡em chorobowym, który powstaje w efekcie pierwotnych lub wtórnych nefropatii (Bereza, 2005). Funkcj„ nerek jest wydalanie azotowych produktów przemiany materii oraz innych zbŒdnych i szkodliwych zwi„zków, a tak¿e usuwanie nadmiaru wody i soli. Jest to dzia- ‡alnoœæ zewn„trzwydalnicza zwi„zana z tworzeniem moczu. Nerki uczestnicz„ te¿ w czynnoœci wewn„trzwydalniczej, wytwarzaj„c reninŒ i erytropoetynŒ. Bior„ te¿ udzia‡ w regulacji przemiany wapniowo-fosforanowej w organizmie (Hoser, 1997). Gdy nerki nie spe‡niaj„ swojej funkcji, a dzia‡anie œrodków farmakologicznych przestaje byæ skuteczne, konieczne staje siŒ rozpoczŒcie leczenia niewydolnoœci nerek za pomoc„ dializ. Mo¿na wyró¿niæ trzy etapy niewydolnoœci nerek: utajon„ niewydolnoœæ nerek, wyrównan„ przewlek‡„ niewydolnoœæ nerek i niewyrównan„ przewlek‡„ niewydolnoœæ nerek, której etapem koæcowym jest mocznica przewlek‡a. Ostatnie stadium choroby wymaga leczenia powtarzanymi dializami pozaustro- jowymi, otrzewnowymi lub transplantacji nerki. Terapia zastŒpuj„ca dzia‡anie nerek stwarza mo¿liwoœæ m.in. oczyszczenia krwi z toksycznych produktów przemiany materii, regulacji gospodarki wapniowo-fosforowej. W ramach przy- gotowaæ pacjenta do hemodializy nastŒpuje chirurgiczne przygotowanie prze- toki tŒtniczo-¿ylnej (Bereza, 2005). W czasie kilkugodzinnego zabiegu hemodializy nastŒpuje usuniŒcie nadmia- ru wody i oczyszczenie krwi z koæcowych produktów metabolizmu. Odbywa siŒ to przez oddzia‡ywanie na krew chorego p‡ynu dializacyjnego, którego sk‡ad elektrolitowy jest podobny do sk‡adu osocza zdrowej osoby. Krew i p‡yn s„ oddzielone pó‡przepuszczaln„ b‡on„, a przez zawarte w niej kana‡y filtracyjne zachodzi wymiana substancji (Bereza, 2009). PostŒp medycyny w zakresie leczenia osób ze schy‡kow„ niewydolnoœci„ nerek niew„tpliwie daje szanse przed‡u¿enia ¿ycia tej grupy pacjentów o wiele lat. Niestety ta forma leczenia nie umo¿liwia ca‡kowitej substytucji funkcji nerek, a tak¿e niesie ze sob„ pewne skutki uboczne. Dlatego w sytuacji stoso- wania hemodializy w miarŒ up‡ywu czasu dochodzi do powolnego i systema- tycznego pogarszania siŒ stanu zdrowia, obni¿ania kondycji psychofizycznej (Harciarek i in., 2009, 2010). NajczŒstszymi powik‡aniami s„ objawy zwi„zane z uk‡adem kr„¿enia wynikaj„ce z obci„¿enia pracy serca i uszkodzeæ naczyæ krwionoœnych. Pojawiaj„ siŒ zaburzenia w funkcjonowaniu uk‡adu hormonal- nego oraz nieprawid‡owoœci w uk‡adzie kostnym bŒd„ce konsekwencj„ braku równowagi wapniowo-fosforowej (Bereza, 2005). Osoby ze schy‡kow„ niewydolnoœci„ nerek to specyficzna grupa chorych. Ich dotychczasowy tryb ¿ycia zmienia siŒ radykalnie. Konieczne jest przestrze- ganie diety, kontrolowanie iloœci przyjmowanych p‡ynów. W wypadku pacjen- 48 Przewlek‡y stres zwi„zany z dializoterapi„ tów hemodializowanych uci„¿liwa jest równie¿ koniecznoœæ odwiedzania stacji dializ oko‡o trzech razy w tygodniu po kilka godzin. PostŒp w stosowaniu dializ pozwala na funkcjonowanie tej grupy pacjentów w zadowalaj„cym stanie somatycznym przez wiele lat (Barnett i in., 2008; Tsay, Lee, Lee, 2005). Jednak sta‡e dostosowywanie siŒ do licznych ograniczeæ ma znacz„cy wp‡yw na funk- cjonowanie w œrodowisku zawodowym i spo‡ecznym, a tak¿e na percepcjŒ samego siebie. Osoby poddawane dializoterapii musz„ dokonaæ reorganizacji swoich dotychczasowych obowi„zków, pe‡nionych ról, a tak¿e sposobu spŒ- dzania wolnego czasu (Bereza, 2007; Wlaz‡o i in., 2008). Pacjentom sprawia trudnoœæ kontynuowanie pracy na dotychczasowym stanowisku, co wynika z koniecznoœci uczestniczenia w trwaj„cych kilka godzin zabiegach dializy odbywaj„cych siŒ trzy do czterech razy w tygodniu. Mo¿liwoœci rozwoju zawodowego tak¿e s„ ograniczone (Majkowicz i in., 2009; Chan i in., 2005). Przejœcie na rentŒ oznacza nie tylko obni¿enie poziomu dochodów, ale równie¿ czŒsto utratŒ mo¿liwoœci samorealizacji, ograniczenie p‡aszczyzny kontaktów spo‡ecznych. Brak aktywnoœci zawodowej mo¿e te¿ zmieniæ sposób postrzega- nia chorej osoby w rodzinie, zmieniæ strukturŒ relacji rodzinnych (Steciwko, Rutkowski, Domaga‡a, 2002). Pacjenci poddawani hemodializie czŒsto obawiaj„ siŒ, ¿e s„ lub stan„ siŒ obci„¿eniem dla pozosta‡ych cz‡onków rodziny (Bereza, 2007). M‡odsi pa- cjenci analizuj„ swoje mo¿liwoœci znalezienia partnera ¿yciowego, zastanawiaj„ siŒ nad kwesti„ posiadania dzieci (Steciwko, Rutkowski, Domaga‡a, 2002). Wielu autorów podaje, ¿e znaczny odsetek chorych dializowanych ujawnia obecnoœæ lŒku i martwi siŒ o swoj„ przysz‡oœæ. Zaburzenia lŒkowe objawiaj„ siŒ m.in. jako obni¿enie libido oraz zaburzenia snu (McDade-Montez, 2006; Witorzeææ, 1992a). Pacjenci dializowani mog„ spotykaæ siŒ z niezrozumieniem w ró¿nych sy- tuacjach spo‡ecznych, a nawet byæ nara¿eni na stygmatyzacjŒ, która mo¿e wyni- kaæ z b‡Œdnego interpretowania blizn i wygl„du skóry zwi„zanych z dializoterapi„ jako efektu uzale¿nienia od przyjmowanych do¿ylnie œrodków psychoaktywnych. W zwi„zku ze zmianami w obrŒbie cia‡a obni¿a siŒ poczucie w‡asnej atrak- cyjnoœci, co mo¿e z kolei powodowaæ stopniowe wycofywanie siŒ z ¿ycia towarzyskiego (Bereza, 2007; Steciwko, Rutkowski, Domaga‡a, 2002). Je¿eli wez·miemy pod uwagŒ znaczenie obrazu cia‡a dla poczucia w‡asnej to¿samoœci, mo¿emy zdaæ sobie sprawŒ, w jaki sposób niekorzystne zmiany w jego obrŒbie mog„ zak‡ócaæ funkcjonowanie jednostki w wielu sferach ¿ycia (Schier, 2009). Wœród problemów psychologicznych zidentyfikowanych jako typowe dla tej grupy chorych, jako g‡ówny wymieniany jest obni¿ony nastrój. Objawy, które zwykle wystŒpuj„ w depresji, nabieraj„ szczególnego znaczenia u pacjentów le- czonych dializami. Utrata apetytu u tych chorych mo¿e prowadziæ do pog‡Œ- bienia istniej„cych ju¿ zak‡óceæ metabolicznych. Brak motywacji oraz os‡abienie Rozdzia‡ 3. Psychologiczna charakterystyka sytuacji choroby 49 mog„ prowadziæ do zaniedbaæ w zakresie stosowania zaleceæ lekarskich. Znaczenie samopoczucia dla przestrzegania zaleceæ lekarskich, np. dotycz„cych diety, podkreœla wielu autorów. Obni¿enie nastroju mo¿e prowadziæ nawet do zaniechania leczenia. Maria Witorzeææ (1992a) stwierdzi‡a w swoich badaniach, ¿e a¿ piŒædziesi„t siedem procent pacjentów rozwa¿a przerwanie poddawania siŒ dializom. W nowszych badaniach pod kierunkiem Elizabeth McDade- -Montez (2006) stwierdzono, i¿ w okresie do czterech lat od wyst„pienia symptomów depresji osiemnaœcie procent osób zrezygnowa‡o z dializ, co mo¿e byæ traktowane jako forma samobójstwa. Taki sposób interpretowania rezyg- nacji z dializoterapii oraz niestosowania siŒ do zaleceæ lekarskich budzi jednak kontrowersje w literaturze przedmiotu (Makara-Studziæska i in., 2007). Za- przestaniu udzia‡owi w dializoterapii sprzyja tak¿e doœwiadczanie przewlek‡ego bólu, któremu towarzyszy zwykle dra¿liwoœæ, niepokój oraz poczucie braku zdolnoœci do poradzenia sobie ze stresem (Davison, Jhangri, 2005). Wœród osób dializowanych, te, które s„ aktywne zawodowo, maj„ lepsze samopoczucie i s„ mniej nara¿one na ryzyko rozwoju depresji. Podobny wp‡yw na stan psychiczny chorych ma wype‡nianie obowi„zków domowych. Podej- mowanie ró¿nego typu dzia‡aæ niezwi„zanych z chorob„ pomaga przezwyciŒ¿yæ przekonanie o koniecznoœci podporz„dkowania ca‡ego swojego ¿ycia leczeniu (Afeltowicz, 1996). Inni autorzy wskazuj„ na ró¿nice w danych na temat rozpowszechnienia zaburzeæ depresyjnych w tej grupie (Makara-Studziæska i in., 2007). Jak podaj„, zaburzenia depresyjne s„ najczŒœciej wystŒpuj„cym zaburzeniem psychicznym u osób dializowanych. U czŒœci osób zaburzenia lŒkowe i depresja wystŒpuj„ jednak jeszcze przed rozpoczŒciem dializ. Prawdopodobnie s„ one skutkiem stresu zwi„zanego z chorob„, a nie reakcj„ na dializoterapiŒ. Prawid‡owe diag- nozowanie depresji mo¿e byæ te¿ utrudnione ze wzglŒdu na brak odpowiednich narzŒdzi przesiewowych, niewystarczaj„ce przeszkolenie personelu w kierunku rozpoznawania objawów depresyjnych, podobieæstwo niektórych objawów so- matycznych w depresji i innych chorobach somatycznych. CzŒœæ pacjentów zaprzecza wyst„pieniu obni¿onego nastroju, koncentruj„c siŒ wy‡„cznie na objawach somatycznych (Majkowicz, Steciwko, Sapilak, 2008). Kolejnym powa¿nym problemem na p‡aszczyz·nie psychologicznej jest po- czucie straty. U chorych leczonych powtarzanymi dializami istnieje wiele obszarów ¿ycia, w obrŒbie których nastŒpuj„ straty. Dotycz„ one pozycji zawo- dowej i spo‡ecznej, gdy¿ taka forma leczenia zwykle ogranicza aktywnoœæ na tych p‡aszczyznach. Bardzo istotnym problemem jest obni¿enie statusu mate- rialnego, czŒsto prowadz„ce do kolejnych utrat: koniecznoœci zmiany trybu ¿ycia, nawyków, rezygnacji z hobby. Równie istotne mog„ byæ utraty dotycz„ce wyobra¿eæ na swój temat, zmiany w zakresie obrazu samego siebie oraz po- czucia pewnoœci siebie (Bargiel-Matusiewicz, Sobota, Wilczyæska, 2010). 50 Przewlek‡y stres zwi„zany z dializoterapi„ Opisane straty mo¿na odnieœæ do przedstawionej wczeœniej Teorii Zacho- wania Zasobów Stevana Hobfolla (1989, 1998/2006). Pozwala ona lepiej zro- zumieæ stresogenny potencja‡ zwi„zany ze zmianami, jakie w wyniku podjŒcia dializoterapii pojawiaj„ siŒ w ¿yciu pacjentów. Badania Donny L. Mapes i wspó‡pracowników (2003), prowadzone w Sta- nach Zjednoczonych, Europie i Japonii w grupie ponad siedemnastu tysiŒcy pacjentów poddawanych dializoterapii, wykaza‡y, ¿e ni¿sze poczucie jakoœci ¿ycia jest silnym predyktorem ryzyka hospitalizacji, a nawet œmierci. Podobne wyniki uzyskali Antonio A. Lopes i wspó‡pracownicy (2007). Wykazano wy- raz·ny zwi„zek stanu psychicznego pacjentów z przebiegiem choroby. Z badaæ Bernardy Berezy (2007) wynika, ¿e sam udzia‡ w zabiegu hemo- dializy jest dla co trzeciej osoby z·ród‡em niepokoju. Pacjentowi trudno przewi- dzieæ, jakie bŒdzie jego samopoczucie po zabiegu. Obci„¿aj„ce emocjonalnie mo¿e byæ oczekiwanie na niekorzystne zmiany oraz poczucie bezsilnoœci wobec nich. Pacjenci poddawani hemodializom wiele aspektów swojej sytuacji zdrowot- nej postrzegaj„ jako zagra¿aj„ce oraz maj„ poczucie, ¿e trudno sobie z nimi poradziæ (Garcia-Llana, Remor, Selgas, 2013; White, 2001; Zawadzka, 2005). Mo¿e to œwiadczyæ o tym, ¿e wiele osób skupia siŒ na negatywnych aspektach dializoterapii. Oznacza to, ¿e prawdopodobnie w ocenach poznawczych tej sytuacji dominuj„ zagro¿enie i strata, a percepcja sytuacji jako wyzwania czy korzyœci jest mniej nasilona. Analizuj„c szczegó‡owo percepcjŒ sytuacji dializo- terapii, warto zwróciæ uwagŒ na pewien bardzo istotny aspekt. W sensie me- dycznym ta forma leczenia ratuje ¿ycie osób ze schy‡kow„ niewydolnoœci„ nerek. A dostŒpnoœæ dializoterapii dla wszystkich osób, które jej wymagaj„, jest ogrom- nym sukcesem na poziomie medycznym oraz organizacyjnym (Bereza, 2009). Mo¿na natomiast odnieœæ wra¿enie, i¿ z biegiem czasu pacjenci skupiaj„ siŒ coraz bardziej na niedogodnoœciach zwi„zanych z t„ form„ leczenia. Obrazuje to wypowiedz· jednej z pacjentek, która bra‡a udzia‡ w badaniach omawianych w dalszej czŒœci ksi„¿ki: ÐDializy daj„ ¿ycie, ale zabieraj„ wolnoœæ”. Dotychczasowe badania wskazuj„, i¿ specjalistyczna pomoc psychologiczna oraz wsparcie rodziny i przyjació‡ maj„ zwi„zek z mniejszym nasileniem obaw zwi„zanych z dializoterapi„ (Bereza, 2007). Majkowicz i wspó‡autorzy (2008) opisuj„ trzy rodzaje wsparcia, jakiego ich zdaniem mo¿na udzielaæ pacjentom dializowanym. Pierwszym z nich jest wsparcie emocjonalne, którego podstawŒ stanowi ¿yczliwoœæ, empatia. Wsparcie praktyczne dotyczy natomiast pomocy w rozwi„zywaniu codziennych problemów, mo¿e polegaæ na udzielaniu rad w zakresie radzenia sobie z okreœlon„ trudnoœci„. Trzeci rodzaj wsparcia polega na integracji spo‡ecznej, posiadaniu sieci powi„zaæ z innymi osobami, umo¿liwiaj„cej podejmowanie wspólnych dzia‡aæ. Obawy osób poddawanych dializom dotycz„ tak¿e kwestii ewentualnego przeszczepu nerki (Majkowicz, Steciwko, Sapilak, 2008). Do grupy pacjentów Rozdzia‡ 3. Psychologiczna charakterystyka sytuacji choroby 51 oczekuj„cych na przeszczep kwalifikowane s„ przede wszystkim te osoby, u których mo¿liwe jest wyrównanie przewlek‡ej niewydolnoœci nerek i które nie cierpi„ na dodatkowe schorzenia. Wielu pacjentów nie spe‡nia tych kryteriów. Dodatkowym problemem jest fakt, i¿ liczba osób oczekuj„cych na przeszczep jest wiŒksza ni¿ liczba potencjalnych dawców (Bereza, 2005; Hryszko, Myœli- wiec, 2000). Wlaz‡o i wspó‡autorzy (2008) zak‡adaj„, ¿e uczestnictwo pacjentów w warsztatach opieraj„cych siŒ na technikach poznawczo-bahawioralnych lub w treningach radzenia sobie ze stresem mo¿e przyczyniaæ siŒ do ich lepszego funkcjonowania psychospo‡ecznego. Podobne wnioski p‡yn„ z badaæ prezento- wanych w dalszych rozdzia‡ach.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przewlekły stres związany z dializoterapią
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: