Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00102 005905 13638311 na godz. na dobę w sumie
Przewodniki. Węgry - ebook/pdf
Przewodniki. Węgry - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 161
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7845-506-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Węgry to stosunkowo niewielki, lecz zaskakująco różnorodny kraj, w dodatku egzotyczny, za sprawą  napisów w czarodziejskim dla nas języku. Prezentowany przewodnik zawiera mnóstwo praktyczny porad i adresów, przybliża również historię regionu. To pozycja dla turystów, którzy chcieliby poznać kulturę tej części świata.
Książka zawiera rozmaite trasy zwiedzania, których głównymi punktami są najciekawsze miejsca w danym regionie. Obiekty na każdej trasie zostały opatrzone niezbędnymi informacjami takimi jak godziny otwarcia dla zwiedzających, ceny biletów wstępu itp. By ułatwić komunikowanie na ostatnich kartach książki znalazły się podstawowe i niezbędne zwroty w języku chorwackim z polską wymową.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Intuicyjne mapy atrakcje turystyczne Informacje praktyczne WĘGRY Wiesława Rusin Intuicyjne mapy Atrakcje turystyczne Informacje praktyczne WĘGRY Tekst: Wiesława Rusin Redakcja i korekta: zespół wydawnictwa SBM Mapy: www.geoservices.pl Projekt okładki i makiety: Paweł Panczakiewicz/PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN Skład i fotoedycja: Jacek Bronowski Zdjęcia: © Marzena, Michał i Jacek Bronowscy / www.foto-baza.pl: s. 1d; 3; 4; 5; 6; 9; 11; 13; 14; 15; 17; 19; 21d; 24; 25; 27g; 30 (nr 4); 31; 36g, d; 37g; 39 g, d; 48; 50 (nr 7, 10); 51; 56; 57; 59; 60; 65; 70; 71g; 72 (nr 4, 8, 10); 74; 75; 77; 79g; 88 (nr 8); 89; 100 (nr 2, 4); 98g, d; 99; 100 (nr 1); 101g, d; 106; 109; 115g, d; 122 (nr 1); 123; 129; 130; 131; 138; 140g, d; 141; 142 Shutterstock.com: © Ales Liska (88 nr 4, 96); © anderm (122 nr 9, 136); © andras_csontos (88 nr 1, 90, 91, 148); © Anita Huszti (104, 121g); © Anna Lurye (1g, 44); © Annto (10); © Artur Bogacki (38); © Bildagentur Zoonar GmbH (20); © Botond Horvath (88 nr 6, 97); © CoolR (50 nr 8, 69, 72 nr 2, 83, 122 nr 5, 122 nr 8, 134); © David Ionut (37d); © DBtale (79d); © Digoarpi (88 nr 7, 95); © Dorottya Mathe (117); © Dusan Momcilovic (121d); © eldeiv (50 nr 2, 53); © Fesus Robert (119g); © Karel Gallas (41); © kawhia (73); © Kiev.Victor (30 nr 5); © Kochneva Tetyana (30 nr 6); © Laszlo Szirtesi (50 nr 6, 62l, 67); © lszeman (105); © Lukas Hejtman (23d); © M R (26); © manasesistvan (93); © Maran Garai (110); © Marcos81 (62d); © Mikhail Markovskiy (45); © Mirec (7); © oksix (23g); © pamuk (30 nr 1, 46); © Pawel Strykowski (139); © Pecold (18, 27d, 54, 72 nr 1, 82d, 137); © Peter Gudella (50 nr 9, 63); © Peter Gyure (21g); © pgaborphotos (88 nr 9, 100 nr 8, 114); © Phish Photograp­ hy (30 nr 3, 47); © posztos (30 nr 7, 49, 50 nr 1, 52, 100 nr 5, 105d); © Szabi (88 nr 5, 94); © VikaRayu (22, 72 nr 5); © waku (72 nr 6, 82g); © Xuanlu Wang (43); © Zsolt Biczo (72 nr 7, 85, 88 nr 2) Flickr.com: © Cacuci Cristian (86); © gregoriosz (50 nr 5); © James Guppy (30 nr 10); © NeonNero (150); © Photodiary of an Endless Summer (146); © Zsolt Botykai (88 nr 10, 149) Wikimedia.org: © Antissimo (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Rác utca, Székesfehérvár 02.jpg (118); © Civertan (CC BY-SA 2.5) | wikimedia.org/…/File:Citadella - Budapest.jpg (30 nr 2, 40); © Civertan (CC BY-SA 2.5) | wikimedia.org/…/ File:Komárom Fortress 03.jpg (100 nr 3, 107); © Civertan (CC BY-SA 2.5) | wikimedia.org/…/File:Szigetvár - Castle.jpg (127); © Civertan (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Cserkeszőlő.jpg (147); © Civertan (CC BY-SA 3.0) | wikimedia. org/…/File:Jaki templomcivertanlegi1.jpg (100 nr 6, 112); © Civertan (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/ File:Lenticivertanlegi3.jpg (151); © Civertan (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Tiszaújváros légifotó1.jpg (143); © Civertan (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Zsámbékkolostor3.jpg (119d); © EtelkaCsilla (CC BY-SA 3.0) | wikime­ dia.org/…/File:Nyakvágó csárda.JPG (87); © Fekist (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Puskás statue in Óbuda-1.jpg (16); © htom80 (CC BY-SA 2.5 HU) | wikimedia.org/…/File:Lakóház (4367. számú műemlék) 4.jpg (120); © Kaboldy (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Hanti-szallas.JPG (100 nr 7); © Lestat (Jan Mehlich) (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/ File:Pécs - Early Christian Mausoleum 02.JPG (122 nr 7, 132); © Mami (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Mátravasút Mk48.jpg (50 nr 3); © Mrszantogabor (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Zsolnay Mausoleum.JPG (133); © Mrszan­ togabor (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Zsolnay quarter building and statues.JPG (122 nr 6); © Nikanos (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/ File:Kekesteto2.JPG (55); © Nyar94 (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Hajdúszoboszló spa 11.JPG (145); © Oliv0, Élisabeth Clary (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Gemenci erdő - Lassi - 1409.jpg (122 nr 4); © Petar Milošević (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Szentandre.jpg (100 nr 1, 102); © Peti610 (CC BY-SA 3.0) | wiki­ media.org/…/File:Palotaszallo.JPG (71d); © Pudelek (Marcin Szala) (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Bélapátfalvai ciszterci kolostor.jpg (50 nr 4, 61); © Sawyer (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:CentreSzekszárd.jpg (122 nr 3, 124); © Shaambo.ghosh (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/File:Lake Cave,Tapolca 2.jpg (88 nr 7); © Takkk (CC BY-SA 3.0) | wikimedia.org/…/ File:Kaposvar Interior of Museum House Rippl Ronai.jpg (122 nr 2, 126); © Yazan Badran (CC BY 2.0) | wikimedia.org/…/File:Hungarian National Museum building.jpg (42); © Zoli7 (CC BY-SA 2.5 HU) | wikimedia.org/…/ File:R. k. plébániatemplom (11066. számú műemlék) 4.jpg (113); © Zoli7 (CC BY-SA 2.5 HU) | wikimedia.org/…/ File:Városháza (Grassalkovich-ház) (2123. számú műemlék).jpg (76) Zdjęcia na okładce: Front: © Marzena, Michał i Jacek Bronowscy / www.foto-baza.pl; Shutterstock.com: © Anna Lurye Tył: Shutterstock.com: © pgaborphotos, © Phish Photography Skrzydełko: © Marzena, Michał i Jacek Bronowscy / www.foto-baza.pl; Shutterstock.com: © Attila JANDI, © Botond Hor­ vath, © EUROPHOTOS, © kawhia, © oksix, © Peter Gudella, © Phish Photography Wydanie I  © Copyright for the text, cover and layout by Wydawnictwo SBM Sp. z o.o. Warszawa 2014 Wydawnictwo SBM Sp. z o.o. ul. Sułkowskiego 2/2, 01-602 Warszawa SPIS TREŚCI Wstęp .................................................... 4 Historia ................................................. 5 Święta, imprezy i festiwale ................ 9 Kultura i sztuka ................................. 11 Religia ................................................. 13 Słynni Węgrzy .................................... 15 Geografia............................................ 17 Flora i fauna ....................................... 20 Kuchnia węgierska ............................ 22 Zakupy – ciekawe pamiątki ............. 25 Informator ......................................... 26 Język ................................................... 28 Budapeszt ....................... 31 i Informacje turystyczne ............... 48 Węgry północne ............ 51 Gödöllő ............................................ 52 Hollókő ............................................ 53 Gyöngyös ........................................ 54 Parád ............................................... 56 Sirok ................................................ 56 Eger .................................................. 56 Opactwo Cystersów w Bélapátfalva ............................... 61 Szilvásvárad .................................... 61 Park Narodowy Aggtelek .............. 63 Miszkolc i okolice ........................... 65 Lillafüred......................................... 67 Tokaj ................................................ 67 i Informacje turystyczne ............ 70 Wielka Nizina Węgierska 73 Kecskemét i okolice ....................... 74 Kecel i okolice ................................. 75 Baja .................................................. 76 Segedyn ........................................... 77 Ópusztaszer .................................... 80 Tiszakécske ..................................... 81 Szolnok ............................................ 81 Jezioro Cisy i Abadszalók ............... 82 Park Narodowy Hortobágy ........... 82 Debreczyn ....................................... 85 i Informacje turystyczne ............ 87 Balaton i okolice ............ 89 Balatonalmádi ................................ 90 Balatonfüred .................................. 90 Badacsony ....................................... 93 Tapolca ............................................ 94 Szigliget ........................................... 94 Keszthely ......................................... 95 Hévíz ................................................ 97 Południowy brzeg Balatonu ......... 98 i Informacje turystyczne ............ 99 Zachodnie Węgry ......... 101 Szentendre .................................... 102 Visegrád ........................................ 104 Esztergom ..................................... 105 Komárom ...................................... 107 Győr ............................................... 109 Sopron i okolice ............................ 111 Ják .................................................. 112 Zalaegerszeg ................................. 113 Veszprém ...................................... 114 Sümeg ............................................ 114 Székesfehérvár ............................. 115 Zsámbék ........................................ 118 i Informacje turystyczne .......... 120 Południowe Węgry ...... 123 Szekszárd ...................................... 124 Kaposvár ....................................... 125 Szigetvár ....................................... 126 Pecz ................................................ 129 Siklós ............................................. 134 Mohacz .......................................... 135 Okolice Mohacza .......................... 137 i Informacje turystyczne .......... 138 Kąpieliska termalne .... 140 Północne Węgry ........................... 140 Wielka Nizina Węgierska ............ 144 Południowe i zachodnie Węgry ... 148 Mapa Węgier .................................... 152 Indeks ............................................... 160 Węgry WęGRy TO STOSuNKOWO NIEWIELKI, LECZ ZASKAKuJąCO RÓżNOROD- Ny KRAJ, W DODATKu EGZOTyCZNy, GłÓWNIE ZA SPRAWą CZARODZIEJ- SKIEGO DLA NAS JęZyKA. NARÓD, KTÓRy PRZyBył DO EuROPy KILKA WIEKÓW PO NAS I STWORZył WySEPKę NA MORZu SłOWIAńSZCZyZNy, DZIWNyM HISTORyCZNyM TRAFEM STAł SIę NAM BLISKI. My RÓWNIEż NA WęGRZECH JESTEŚMy WITANI Z NATuRALNą SyMPATIą, KTÓRA PO- MAGA PRZEłAMAć BARIERę JęZyKOWą. POWIEDZENIE, żE „POLAK, Wę- GIER, DWA BRATANKI, I DO SZABLI, I DO SZKLANKI”, MA SWÓJ MADZIARSKI ODPOWIEDNIK I PRZEKłADA SIę NA PRAKTyKę. BARDZO LuBIMy JEźDZIć NA WęGRy, ABy WyMOCZyć SIę W LECZNICZyCH WODACH TERMALNyCH I NAPIć WęGRZyNA – A PRZy OKAZJI, Z PEWNyM ZASKOCZENIEM ODKRy- WAMy TAM O WIELE WIęCEJ ATRAKCJI. Historia Ziemie nad Cisą i Dunajem zamieszkiwały ludy kultur neolitu, brązu i żelaza. Około III w. p.n.e. pojawili się Celtowie, którzy założyli osady i pierwsze winnice. W I w. n.e. tereny dzisiejszych Węgier weszły w skład cesarstwa rzymskiego. Rzymianie upowszechnili uprawę winorośli i wy- budowali kamienne miasta: Aquincum (Buda- peszt), Sopianae (Pecz), Scarbantia (Sopron), Savaria (Szombathely). Pod koniec rzymskiego panowania na te­ renie Panonii rozprzestrzeniło się chrześ­ cijaństwo. Jego najstarsze pamiątki to kaplice i grobowce w Peczu. W epoce wę­ drówek ludów przez Węgry przewinęli się m.in. Sarmaci, Goci, Awarowie oraz Huno­ wie, których wódz, Attyla, miał swoją stolicę nad dolną Cisą. Hunowie – lud turko-tatar­ ski – nie mieli nic wspólnego z ugrofińskimi Węgrami. Węgrzy, przebywający wtedy na stepach nadwołżańskich, znaleźli się w ob­ rębie imperium Hunów. Być może Huno­ wie przydzielali im zwierzchników, skąd w książętach madziarskich powstało prze­ konanie, że są ich potomkami. Po Hunach nadeszli Awarowie, których pod koniec VIII w. rozgromił Karol Wielki. Wyludniony basen karpacki zamieszkali w północnej części Słowianie. Rozległe niziny nad Cisą i Dunajem pozostawały prawie puste. Ludy madziarskie żyły pierwotnie za środkowym Uralem (dziś Rosja), skąd wy­ wędrowały na stepy nadwołżańskie. Pod koniec IX w. siedem madziarskich ple­ mion prowadzonych przez księcia Árpáda (ok. 850–907) przybyło na tereny dzisiej­ szych Węgier. W  ciągu trzech pokoleń dynastia Árpádów zjednoczyła się z Koś­ ciołem rzymskokatolickim i  stworzyła europejskie królestwo Węgier. Pierwszym koronowanym władcą kraju był Stefan Święty (1000). Po jego śmierci Węgrami wstrząsnęły bunty pogańskie, których ofia­ rą padł biskup Gellért. Po dwu wiekach istnienia pod silnymi rządami dynastii Árpádów państwo prze­ żyło najazd Tatarów (1241), który postawił H I S T O R I A Pomnik króla Stefana Świętego w Budapeszcie 6 Ruiny XIII-wiecznego zamku Sirok w górach Matra w pobliżu Egeru pod znakiem zapytania jego dalsze ist­ nienie. Król Béla IV, węgierski Odnowiciel, zarządził potem budowę murowanych zamków, przenosząc stolicę do ufortyfi­ kowanej Budy. Następnych 250 lat to cza­ sy względnego spokoju i rozkwitu śred­ niowiecznych Węgier pod panowaniem Árpádów i Andegawenów. Szczyt potęgi i złoty wiek kraju nastąpił w czasach kró­ la Macieja Korwina (ok. 1443–1490), któ­ ry zapisał się w naszej historii odebraniem Polsce Śląska. Po jego przedwczesnej śmierci państwo, rządzone przez Jagiello­ nów, zaczęło podupadać i stanęło w obli­ czu zagrożenia ze strony Turków. 29 sierpnia 1526 r. osłabiona armia węgierska z królem Władysławem Jagiel­ lończykiem na czele została rozgromiona przez Turków pod Mohaczem. Król poległ z prawie całym rycerstwem. Turcy zajęli Budę na 150 lat. Królestwo Węgier roz­ padło się na trzy części: turecką, habsbur­ ską i niezależny Siedmiogród, który po­ został ostoją węgierskości. W fakcie tym mają źródło głębokie sentymenty Węgrów do Siedmiogrodu, wciąż obecne w polity­ ce. Potęga osmańska została rozbita pod Wiedniem w 1683 r. W tym samym roku wojska Świętej Ligi pod dowództwem księcia Eugeniusza Sabaudzkiego (z ak­ tywnym udziałem Jana III Sobieskiego) zaczęły wyzwalać Węgry. Trzy lata później wyzwoliły Budę. Po tym fakcie Węgry nie odzyskały su­ werenności, a trafiły pod panowanie Habs­ burgów, którzy traktowali je jako dochodo­ wą kolonię. Węgierska szlachta podzieliła się na dwa stronnictwa: prohabsburskich, kos­ mopolitycznych labanców i prowęgier­ skich, nacjonalistycznych (czy też patrio­ tycznych) kuruców. Ci ostatni co pewien czas stawiali zbrojny opór habsburskiej polityce. W 1703 r. książę Siedmiogro­ du Franciszek Rakoczy II stanął na czele jednego z największych, stłumionego po ośmiu latach. Innym wielkim narodowym zrywem była wiosna ludów w 1848 r., kie­ dy Węgrzy wyparli wojska cesarskie z kra­ ju, utworzyli własny rząd i uniezależnili się od Austrii. Gdyby nie carska odsiecz, Habsburgowie nie byliby w stanie poko­ nać Węgrów. W 1849 r. carsko-cesarskie wojska spacyfikowały kraj. Rząd rewolucyj­ ny z Batthyánym na czele został uwięziony w twierdzy Arad, a następnie stracony. 7 WęgryHISTORIA Niedługo po krwawym stłumieniu po­ wstania słabnące cesarstwo Habsbur­ gów zostało zmuszone do utworzenia dualistycznej Monarchii Austro-Węgier­ skiej. W tym okresie Węgry przeżyły wiel­ ki rozkwit, którego apogeum przypadło na 1896 r. – hucznie świętowane milenium zajęcia ojczyzny. Przeżywający szczyt ko­ niunktury Budapeszt (utworzony z połą­ czenia Budy, Óbudy i Pesztu w 1872 r.) stanął w rzędzie najwspanialszych stolic europejskich. Decyzja o  przystąpieniu do I  wojny światowej po stronie Niemiec miała dla Węgier katastrofalne konsekwencje. Po zakończeniu wojny alianci okroili tery­ torium kraju o  dwie trzecie, populację o jedną trzecią, a Siedmiogród, twierdzę węgierskości, przyłączyli do Rumunii. Po­ minąwszy epizodyczną Republikę Rad (III–VIII 1919), okres międzywojenny upły­ nął Węgrom w duchu prawicowych rzą­ dów regenta Admirała Miklósa Horthye­ go (1868–1957). W obliczu nadchodzącej II wojny rząd pomimo protestów części społeczeństwa stanął po stronie III Rzeszy z nadzieją, że z pomocą Hitlera odzyska hi­ storyczne terytoria, utracone po I wojnie. Setki tysięcy Węgrów poległo na froncie wschodnim i w sowieckich obozach jenie­ ckich, a kiedy w 1944 r. Horthy zażądał ro­ zejmu, Hitler najechał na Węgry. Po krwa­ wym oblężeniu Armia Czerwona zdobyła Budapeszt w 1945 r., aby zająć Węgry, zamiast je wyzwolić. Związek Radziecki z armią stacjonują­ cą w granicach Węgier stopniowo prze­ jął kontrolę nad krajem. Po początkowej demokratyzacji w 1948 r. rozpoczęła się era stalinizmu w postaci rządów Mátyá­ sa Rákósiego, „najlepszego ucznia Sta­ lina”. W 1956 r. na Węgrzech wybuchło powstanie – 50 tys. studentów i robotni­ ków wyszło na ulice Budapesztu, obalając sowieckie pomniki i żądając mianowania na premiera Imrego Nagya (1896–1958), liberalnego komunisty odsuniętego od władzy. Przez 10 dni kraj cieszył się pozo­ rami wolności politycznej, do czasu inter­ wencji wojsk sowieckich, które mimo roz­ paczliwego oporu Węgrów zajęły Buda­ peszt i spacyfikowały kraj. Rozpoczęły się straszliwe represje, uwięziono ok. 20 tys. osób, 2 tys. stracono. Dalszych 200 tys. wyemigrowało na Zachód. Odpowiedzial­ ny za represje János Kádár po pewnym czasie złagodził drakoński kurs polityczny, ogłaszając tzw. konsolidację. Rozpoczęła się era względnego dobrobytu, okupione­ go całkowitym brakiem swobód politycz­ nych, określana jako „gulaszowy socjalizm”. 1 maja 2004 r. Węgry wraz z Polską i ośmioma innymi krajami przystąpiły do Unii Europejskiej W 1989 r. Węgry podjęły decyzję zlikwi­ dowania żelaznej kurtyny, elektrycznego płotu, oddzielającego je od Austrii. W tym samym roku 23 października proklamowa­ no III Republikę Węgierską. Jej pierwszym prezydentem został prawnik i tłumacz li­ teratury Árpád Göncz, a premierem József Antall, pochodzący z rodziny, która podczas II wojny pomagała Polakom znajdującym się na terenie Węgier. 1 maja 2004 r. Węgry przystąpiły do Unii Europejskiej, a 21 grud­ nia 2007 r. znalazły się w strefie Schengen. 8 HISTORIA Ważne wydarzenia 106 – Miasto Aquincum (dziś Budapeszt) zostaje stolicą rzymskiej prowincji, Dolnej Panonii. 409 – Najazd Hunów pod wodzą Attyli. 896 – Wkroczenie plemion madziarskich na obszar basenu Karpat. 973 – Ustanowienie stolicy węgierskich władców w Esztergomie. 972–1301 – Panowanie dynastii Árpádów na Węgrzech. 1000 – Koronacja pierwszego króla Węgier, Stefana I (Świętego) w Esztergomie. 1242 – Zniszczenie Węgier podczas najazdu tatarskiego. 1308–1382 – panowanie Andegewenów. Korona Węgierska ze stolicą w Budzie, połączona unią personalną z Polską i Litwą, rozciąga się od Bałtyku do Adriatyku po Neapol. 1458–1490 – Panowanie Macieja Korwina, czasy potęgi Węgier (i wprowadzenie kultury renesansu). 1526 – Bitwa z Turkami pod Mohaczem zakończona narodową klęską. Rozpad kraju na części: turecką, habsburską i niezależny Siedmiogród. 1541 – Stolicą habsburskiej części zostaje Pozsony – dziś Bratysława, gdzie przez prawie 150 lat zbiera się węgierski parlament. H I S T O R I A 1740–1780 – Panowanie Marii Teresy. Podczas wojny sukcesyjnej stany węgierskie ofiarują cesarzowej vitam et sanguinem – „życie i krew”. 15 marca 1848 – Wybuch w Peszcie węgierskiej wiosny ludów. 1849–1916 – Panowanie cesarza Franciszka Józefa na Węgrzech. 1867 – Ugoda austro-węgierska, proklamowanie monarchii dualistycznej. 1896 – Obchody tysiąclecia „zajęcia ojczyzny”, czyli wkroczenia Madziarów w basen Karpat. 1914–1918 – I wojna światowa. Węgry uczestniczą w niej po stronie Austrii. 1920 – Konferencja pokojowa w Trianon pod Paryżem i rozbiór Węgier. 1941 – Przystąpienie Węgier do II wojny po stronie Niemiec. 1944 – Okupacja hitlerowska Węgier. 1945 – Wyzwolenie przez Armię Czerwoną. 1945 – Wolne wybory, w których zwycięża Partia Drobnych Rolników. 1947 – Sfałszowane wybory, w których zwyciężają komuniści pod wodzą Mátyása Rákosiego. 1953 – Śmierć Stalina i polityczna odwilż na Węgrzech. 1955 – Ponowne nasilenie stalinizacji Rákosiego. 23 października 1956 – Wybuch w Budapeszcie rewolucji przeciw stalinowskiej dyktaturze. 1 listopada 1956 – Imre Nagy ogłasza wystąpienie Węgier z Układu Warszawskiego. 1989 – Samorozwiązanie partii komunistycznej. Proklamowanie Republiki Węgier­ skiej. 12 kwietnia 2003 – Referendum, w którym 83,76 Węgrów opowiedziało się za przystąpieniem do Unii Europejskiej. 9 Węgry Święta, imprezy i festiwale W całym kraju, szczególnie w miastach, odbywa się mnóstwo różnych festiwali, organizowanych naj- częściej od maja do grudnia. Są to imprezy o charak- terze kulturalnym (festiwale muzyczne, artystyczne, zabawy historyczne), kulinarnym (święta wina, pa- linki, gulaszu, kiełbasy) lub sportowym (Formuła I, wyścigi konne, rowerowe, maratony, regaty). Styczeń–luty VilágVeleje – zimowy festiwal rockowy, Mil­ lenaris, Budapeszt (www.vilagveleje.hu) Karnawał ludowy w Ópusztaszer (www. opusztaszer.hu) Busójárás – karnawał z przebierańcami w Mohaczu (www.mohacsibusojaras.hu) Kwiecień–maj Mediawave Festival – interdyscypli­ narna impreza w twierdzy Monostor w Komárom (www.mediawave.hu) Czerwiec Hegyalja Festiwal w Tokaju – jeden z największych festiwali muzycznych na Węgrzech. Muzyka rockowa i degu­ stacje win oraz palinki lipiec VOLT – wielki festiwal muzyczny w Sopron (www.sziget.hu/volt) Müvészetek Völgye – niecodzienny fe­ stiwal wszelkich sztuk w Kapolcs (www. muveszetekvolgye.hu) Veszprém Fest – festiwal jazzowy w Ve­ szprém (www.veszpremfest.hu) Festiwal sportu – oraz Délibab Half Ma­ rathon, Puszta Hortobágy (www.runin­ gbudapest.hu) Balaton Sound – festiwal typu beach party w Zamárdi (www.balatonsound.com) Hungaria Grand Prix Formuły 1 – na to­ rze w Mogyoród (www.formula1.com) Sierpień Sziget Festival – jeden z największych festiwali muzycznych w Europie, Buda­ peszt (www.sziget.hu) Zabawy historyczne na zamku Sümeg (Végvári napok, www.sumegvar.hu) Jarmark przy moście w Hortobágy (Hidi Vásár, www.hortobagy.hu) Festiwal folklorystyczny w Budapeszcie Ś W I ę T a , I m P R E Z y I   f E S T I W a l E 10 Ś W I ę T a , I m P R E Z y I   f E S T I W a l E Jarmark świąteczny w Budapeszcie Barokowe Wesele w Győr (www.baro­ kk.hu) Dni Średniowiecza na zamku Diósgyőr, Miszkolc (www.diosgyorivar.hu) Dni Koronacyjne w Székesfehérvár (www. hturizmus.szekesfehervar.hu) Węgierskie święta państwowe · 1 stycznia: Nowy Rok · 15 marca: rocznica wybuchu rewolucji 1848 r. · Wielkanoc · Zielone Świątki · 1 Maja · 20 sierpnia: dzień św. Stefana, patrona Węgier · 23 października: rocznica wybuchu rewolucji 1956 r. · 1 listopada: Wszystkich Świętych · 25–26 grudnia: Boże Narodzenie 11 Węgry Wrzesień Festiwal Wina na zamku w Budapeszcie Festiwal Kultury Żydowskiej – najwięk­ szy w Europie, Budapeszt (www.zsido­ nyarifesztival.hu) SzeptemberFeszt – festiwal gastrono­ miczno-kulturalny w Budapeszcie (www. szeptemberfeszt.hu) Październik Festiwal Palinki i Salami na zamku w Bu­ dapeszcie Festiwal Dziczyzny i Ryb w Millenáris w Budapeszcie Oktoberfest (Kopaszi gát) – święto piwa w Budapeszcie listopad–grudzień Jarmarki świąteczne, szczególnie piękne w Budapeszcie (Vörösmarty tér, Szent István tér), Győr, Kecskemét, Sopron, Peczu, Debreczynie, Segedynie. Indoor Festival – wielki festiwal muzycz­ ny w hali w Budapeszcie (www.indoor­ festiwal.hu) Kultura i sztuka Węgrzy razem ze swymi egzotycznymi korze- niami i językiem od początku wkomponowali się w  kulturową mozaikę Europy, tworząc w niej barwne desenie. Przyglądając się zabytkom architektury Węgier, można zauważyć, że dominuje barok i style XIX-wieczne. Jest to wynik zapaści, jaką kraj przeżył w czasach ture­ ckich, po których musiał odbudować się prawie w całości na nowo. Sporo średnio­ wiecznych katedr i rezydencji budowanych przez Węgrów zachowało się na niezdo­ bytych przez Turków terenach dzisiejszej Słowacji i Siedmiogrodu w Rumunii (przez 1000 lat należących do Korony Węgier­ skiej), a także w północnych i zachodnich częściach kraju. Tak naprawdę oryginal­ na architektura rozkwitła na Węgrzech z chwilą uwolnienia się spod dominacji habsburskiej w XIX w. Neoklasycystycz­ ne gmachy, jak np. bazylika w Esztergo­ mie, Egerze i Muzeum Narodowe w Bu­ dapeszcie, wybiły się ponad przeciętność. Jednak apogeum w tworzeniu oryginalnej architektury Węgrzy osiągnęli pół wieku później w stylu narodowej secesji, który pozostał ich wkładem do europejskiego skarbca. Dekoracyjne, wyróżniające się orientalnym przepychem barw i ornamen­ tyki budowle, projektowane przez Ödöna Lechnera i innych twórców tego nurtu, do dziś są w stanie wprawić w osłupienie. Po­ dobnie jak odważna współczesna archi­ tektura Budapesztu i innych miast. Bazylika w Egerze K u l T u R a I S Z T u K a 1212 K u l T u R a I S Z T u K a Wejście pod Ścianę Płaczu w Jerozolimie, Tivadar Kosztka Csontváry (1904 r.) W  dziedzinie sztuk plastycznych, szczególnie w okresie XIX i I połowy XX w. Węgrzy mają duże osiągnięcia, niestety, nie­ znane na szerszą skalę. Aby naocznie prze­ konać się o jakości węgierskiego malarstwa i rzeźby, należy odwiedzić Galerię Narodo­ wą w Budapeszcie, galerie miejskie w Ke­ cskemét, Peczu, Debreczynie, Segedynie, muzea biograficzne T. Csontváryego i Va­ sarelyego w Peczu, J. Rippl-Rónaia w Kapo­ svár i J. Egryego w Badacsony. Do najbar­ dziej oryginalnych, zapadających w pamięć malarzy węgierskich zaliczają się T. Kosztka Csontváry (którego geniusz uznał sam Pi­ casso), J. Egry, M. Munkácsy, J. Rippl-Rónai, B. Csóbel, Gy. Benczúr, L. Mednyánszky i P. Szinyei Merse. Obecnie w dziedzinie sztuki na Węg­ rzech dzieje się bardzo wiele, czego spek­ takularnym dowodem są muzea sztuki współczesnej, szczególnie Muzeum Ludwi­ ga w Budapeszcie i muzea sztuki współ­ czesnej w Peczu i Székesfehérvár. Węgrzy wnieśli wiele do skarbca świato­ wej muzyki. Począwszy od archaicznej mu­ zyki ludowej, opartej na skali pentatonalnej, w której pobrzmiewają azjatyckie echa, po­ przez oryginalny folklor aż po dokonania światowej sławy kompozytorów i współ­ czesnych twórców. Bogactwo węgierskiej muzyki ludowej zostało uchronione przed zagładą dzięki tytanicznej pracy etnomu­ zykologa i kompozytora Zoltána Kodalya, Dzisiejszy folklor Do naszych czasów przetrwały zaledwie szczątki autentycznego folkloru, jednak od lat 70. XX w. Węgrzy zaczęli świado­ mie wskrzeszać swoje ludowe tradycje. W pracowniach sztuki tradycyjnej moż­ na się uczyć zapomnianych rzemiosł, a w miejskich táncházach osoby z prze­ różnych grup zawodowych amatorsko ćwiczą ogniste tańce ludowe. Latem w miastach i miasteczkach całego kraju odbywają się festiwale i jarmarki z wy­ stępami zespołów folklorystycznych, pokazami dawnych rzemiosł i degusta­ cjami tradycyjnych potraw. który przemierzał najdalsze zakątki Korony Węgierskiej, rejestrując regionalne brzmie­ nia. Stanowiły one także twórczą inspirację dla jego własnych kompozycji. Podobnie rzecz miała się z Bélą Bartókiem, również etnomuzykologiem, przyjacielem Kodalya, którego nowatorskie dzieła weszły do świa­ towego kanonu, podobnie jak utwory Fe­ renca Liszta, który również twórczo trans­ ponował węgierską muzykę ludową. Spo­ śród oryginalnych współczesnych twórców muzyki warto wymienić m.in. Mihálya Dre­ scha (ur. 1955), Istvána Grencső (ur. 1956) i Felixa Lajkó (ur. 1974) – każdy z nich poru­ sza się na pograniczu muzyki improwizacyj­ nej i węgierskich brzmień. 13 Węgry Religia Węgrzy zostali chrześcijanami zachodniego ob- rządku w 1000 r. za sprawą króla Stefana Świę- tego (którego matka, Sarolt, została ochrzczona w obrządku wschodnim). Katolicyzm był religią dominującą na terenie Węgier do XVI w. W  czasach reformacji większość naro­ du przeszła na kalwinizm (mniej na lute­ ranizm), który odtąd stał się religią naro­ dową (w odróżnieniu od katolicyzmu ko­ jarzonego z Habsburgami i ich kolonialną polityką wobec Węgier). Działalność edu­ kacyjna jezuitów w XVII w. (m.in. założe­ nie uniwersytetu) i polityka dworu habs­ burskiego przywróciły dominację religii katolickiej w kraju, jednak wschód Wę­ gier, z Debreczynem, zwanym „kalwińskim Rzymem”, pozostał do dziś bastionem kalwinizmu. Strzałem do własnej bram­ ki można nazwać rozwiązanie większości zgromadzeń zakonnych przez cesarza Józefa II w XVIII w. Wtedy też znikli z Wę­ gier paulini, jedyne rodzime zgromadze­ nie zakonne o średniowiecznych korze­ niach. Wiosna ludów ogłosiła, że na Węg­ rzech nie ma religii panującej, co dało początek sekularyzacji. Życie zakonne (i religijne w ogóle) odrodziło się w kraju Székesfehérvár – pozostałości XI-wiecznej bazyliki wzniesionej przez króla Stefana Świętego R E l I g a I 14 I R E l I g a dopiero w okresie międzywojennym, jed­ nak już w latach stalinizmu Kościół katoli­ cki (i inne) został fizycznie zlikwidowany po­ przez prawie całkowitą eksterminację kleru. Tuż po zmianie systemu życie religijne na Węgrzech odrodziło się bujnie w wielu po­ staciach. Nastąpił renesans chrześcijań­ stwa i rozwój innych form duchowości, od Śródmiejski kościół parafialny w Peczu został wzniesiony w 1546 r. jako meczet buddyzmu począwszy, a na pogańskim szamanizmie kończąc. Według najnow­ szych statystyk 39 Węgrów deklaruje się jako katolicy, prawie 12 jako kalwini, po­ nad 2 jako luteranie, 2 jako wyznaw­ cy innych religii i ponad 16 jako laicy. Aż 19 społeczeństwa nie wierzy w Boga ani żadną wyższą moc sprawczą. Kościoły, zbory, meczety, stupy Na Węgrzech jest wiele świątyń różnych wyznań, niektóre niezwykłe. Spośród tysięcy kościołów katolickich wyróżniają się bazyliki: Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Esztergomie, św. Stefana w Budapeszcie i św. Jana w Egerze (największe), romańskie kościoły w Bélapatfalva, Ják i Zsámbék (najstarsze), gotycki kościół Macieja w Budzie (jedna z nielicznych gotyckich świątyń w kraju). Śródmiejski kościół parafialny w Pe­ czu to oryginalny XVI-wieczny meczet ze zmienionym wyposażeniem, a kościół św. Ro­ cha w Szigetvár został przebudowany z meczetu. W Peczu i Siklós działają XVI-wieczne meczety, służące obecnie uchodźcom z Bośni. Najpiękniejsze kościoły kalwińskie są w Debreczynie, Miszkolcu i Nyírbátor. Na Węgrzech stoi kilka stup buddyjskich o ory­ ginalnej architekturze, m.in. w Zalaszántó (największa), Tar, Becske, a także nie mniej egzotyczna świątynia boga Kriszny w Somogyvámos. 15 Węgry Słynni Węgrzy Listę pamiętnych nazwisk węgierskich otwie- ra król Stefan Święty, twórca europejskiego, chrześcijańskiego państwa. Inny święty król, László, czyli Władysław, był w swoich czasach gwiazdą wśród mo­ narchów, wcieleniem ideału średniowiecz­ nego rycerza: walecznego, religijnego, przystojnego i... świetnie ubranego. Inny król, Maciej Korwin, dzięki nieprzecięt­ nemu talentowi przywódczemu i politycz­ nemu postawił Węgry w szeregu euro­ pejskich potęg, był przy tym właścicielem największej biblioteki swoich czasów zwa­ nej Bibliotheca Corviniana. Franciszek Ra- koczy II dowodził pierwszym narodowym powstaniem przeciw Habsburgom (1702– 1708). Kolejnemu zrywowi niepod leg- łościowemu, jakim była wiosna ludów, przewodził Lajos Kossuth. W  XIX w. muzykę węgierską rozsławiał w Europie Ferenc Liszt. Pół wieku później świat za­ uroczyły operetki Ferenca Lehára i Imre- go Kálmána, a następnie utwory Zoltána Kodalya, który był też wybitnym muzyko­ logiem. Jeszcze później świat zdumiała mu­ zyka Béli Bartóka. Po II wojnie do najsłyn­ niejszych Węgrów zaliczają się: producent Pomnik Lajosa Kossutha w Kecskemét S ł y N N I W ę g R Z y 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przewodniki. Węgry
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: