Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00179 007485 12440496 na godz. na dobę w sumie
Przez PZ do terroryzmu. Tom I - ebook/pdf
Przez PZ do terroryzmu. Tom I - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-489-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jedną z cięższych chorób, trawiących świat w dobie globalizacji, jest międzynarodowy terroryzm. Nie można o nim jednak mówić w sposób izolowany, tj. w wąskim kontekście. Od wielu lat następuje bowiem eskalacja także innego niebezpiecznego zjawiska, jakim jest przestępczość zorganizowana. Również ta patologia ma nowe oblicze i jako taka urosła do miary poważnego problemu współczesnego świata. Złożyło się na to wiele czynników, między innymi: finansowa i społeczna globalizacja gospodarki, upadek tzw. bloku wschodniego, rozwój rynku produktów finansowych oraz szybki i anonimowy przepływ kapitału. Przestępczość zorganizowana to trzon przestępczości, wokół niego powstają inne rodzaje, które jej towarzyszą i z nią współpracują. Społeczność kryminalna powstaje w celach świadczenia nielegalnych usług, produkcji, transportu i dystrybucji nielegalnych towarów. Stanowi solidarną wspólnotę interesów o wzajemnej zależności, współdziałającą dla wspólnego zysku i pomocy. Dąży do osiągania ekonomicznego zysku, władzy oraz statusu i jest zespolona z poczuciem przynależności, zagrożeniem przemocą i jej stosowaniem. Posługuje się instrumentami mającymi na celu utrzymanie dyscypliny wewnątrz grup oraz środkami wykorzystywanymi do walki pomiędzy konkurencyjnymi ugrupowaniami przestępczymi. Skrót PZ, jaki pojawił się w tytule, to akronim przestępczości zorganizowanej, złożony z pierwszych liter skracanego wyrażenia. Dobrze znany praktykom, zajmującym się jej przeciwdziałaniem, stosowany jest w formacjach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa, zwłaszcza Policji i innych, podległych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, jak i w samym ministerstwie. Jest powszechnie zrozumiałym — w określonym środowisku — skrótowcem, którego użycie ma na celu uproszczenie dialogu. Publikacja niniejsza odnosi się szerzej do poruszonych zagadnień, opisując przestępczość zorganizowaną i terroryzm w aspekcie historycznym, pojęciowym, prawnym i społecznym. Charakteryzuje obie formy przestępczości, ukazuje ich wzajemne związki i występujące pomiędzy nimi różnice, jak również obszary i formy ich współdziałania. Pierwszy jej tom stanowi mój autorski wywód, w postaci jednolitej monografii, drugi jest zbiorem efektów pracy innych autorów, zebranych pod moją naukową redakcją. Począwszy od charakterystyki zagrożenia przestępczością zorganizowaną i terroryzmem, dotyczącym również naszego kraju, poprzez organizacyjno‑prawne i techniczne aspekty przeciwdziałania im w Polsce i na świecie, prezentuje zagadnienia związane ze społecznym odbiorem występujących zagrożeń.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZEZ PZ DO TERRORYZMU Tom 1 Waldemar Zubrzycki Szczytno 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Bernard Wiśniewski Redakcja Wydawcy Piotr Cyrek Beata Miszczuk Robert Ocipiński Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2015 ISBN 978-83-7462-488-6 e-ISBN 978-83-7462-489-3 Druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48, e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 11,66 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp ............................................................................................................. 5 Rozdział 1 Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii ................................................................................ 9 Rozdział 2 Przestępczość zorganizowana i terroryzm w ujęciu problemów definicyjnych .................................................... 29 Rozdział 3 Cechy przestępczości zorganizowanej i terroryzmu ....................... 39 Rozdział 4 Przestępczość zorganizowana a terroryzm. Podobieństwa i różnice ................................................................................................. 51 Rozdział 5 Formy współpracy grup przestępczości zorganizowanej z organizacjami terrorystycznymi ..................................................... 73 Rozdział 6 Obszary działań bezprawnych w kontekście potrzeb zorganizowanych grup przestępczych i finansowania terroryzmu ............................................................................................ 89 Rozdział 7 Pieniądze jako cel oraz środek działań przestępczych .................... 111 Rozdział 8 Terror i terroryzm kryminalny .......................................................... 139 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział 9 Styk przestępczości zorganizowanej i terroryzmu w polskim kodeksie karnym i innych, wybranych aktach prawnych rangi ustawowej .............................................................................................. 155 Rozdział 10 Perspektywy rozwoju przestępczości zorganizowanej i terroryzmu .......................................................................................... 179 Zakończenie .................................................................................................. 195 Bibliografia .................................................................................................... 197 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Obraz dzisiejszego świata kształtowany jest, w  znacznym stopniu, przez zjawisko globalizacji — złożony proces, posiadający ogromny wpływ na wszelkie sfery ludzkiego życia. W jego efekcie powstają zupełnie nowe typy powiązań pomiędzy jednostkami, społeczeństwami i  państwami. Fenomen globalizacji polega na tym, że wydarzenia, jakie mają miejsce w jednej części globu, znacząco wpływają na odległe nawet jego obszary. Dotykają finansów, rynków, technologii, badań naukowych, modeli kon- sumpcji i stylów życia, regulując prawo międzynarodowe i zmierzając do ujednolicenia całego świata. Przynosi ona ze sobą wiele pozytywnych kon- sekwencji, w tym m.in. rozwój ekonomiczny, łatwy dostęp do informacji, nowe miejsca pracy, ułatwiony dostęp do dóbr i usług, a także możliwość powszechnej integracji. Zniwelowany został dzięki niej problem odległo- ści, poprzez zacieśnienie związków pomiędzy poszczególnymi państwami, a jednostki posiadają dzięki niemu znacznie większe możliwości. Ten opty- mistyczny obraz zakłócają jednak negatywne konsekwencje omawianego zjawiska: przewartościowanie dążeń i priorytetów, dominacja konsump- cjonizmu i patrzenie na świat w kategoriach rynkowych, rozrost między- narodowych korporacji, wypieranie lokalnych wzorców i narzucanie jed- nowymiarowego myślenia, narastanie nierówności społecznych poprzez pogłębianie różnic między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się. Jedną z cięższych chorób, trawiących świat w dobie globalizacji, jest międzyna- rodowy terroryzm. Nie można o nim jednak mówić w sposób izolowany, tj. w wąskim kontekście. Od wielu lat następuje bowiem eskalacja także innego niebezpiecznego zjawiska, jakim jest przestępczość zorganizowana. Również ta patologia ma nowe oblicze i jako taka urosła do miary poważ- nego problemu współczesnego świata. Złożyło się na to wiele czynników, między innymi: finansowa i społeczna globalizacja gospodarki, upadek tzw. bloku wschodniego, rozwój rynku produktów finansowych oraz szybki i anonimowy przepływ kapitału1. Przestępczość zorganizowana to trzon przestępczości, wokół niego powstają inne rodzaje, które jej towarzyszą i z nią współpracują. Społeczność 1 E.W. Pływaczewski, Wokół związków terroryzmu z przestępczością zorgani‑ zowaną, „Policja” 2008, nr 1, s. 13. 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== kryminalna powstaje w celach świadczenia nielegalnych usług, produkcji, transportu i dystrybucji nielegalnych towarów. Stanowi solidarną wspól- notę interesów o wzajemnej zależności, współdziałającą dla wspólnego zysku i pomocy. Dąży do osiągania ekonomicznego zysku, władzy oraz sta- tusu i jest zespolona z poczuciem przynależności, zagrożeniem przemocą i jej stosowaniem. Posługuje się instrumentami mającymi na celu utrzyma- nie dyscypliny wewnątrz grup oraz środkami wykorzystywanymi do walki pomiędzy konkurencyjnymi ugrupowaniami przestępczymi2. Przestępczość zorganizowana jest trwałym sprzysiężeniem o wielopo- ziomowej strukturze, mającym na celu planową, długofalową działalność, obejmującą zarówno naruszanie prawa, jak też osiąganie legalnych celów za pomocą nielegalnych środków. Organizacje przestępcze nie cofają się przed użyciem najbardziej drastycznych środków, aby osiągnąć swe cele, włączając w to bezpośrednio przemoc i zastraszenie3. Ekstremalnym tego dowodem są działania o charakterze terrorystycznym, dostarczające licz- nych przykładów stosowania terroru wobec poszczególnych obywateli i całych społeczności. Współczesna przestępczość zorganizowana oraz terroryzm są trady- cyjnie klasyfikowane jako specyficzne formy przestępczości grupowej, jednak — chociaż obie odwołują się do aktów terroru, definiowanych jako sposób działania z zastosowaniem określonych i niebezpiecznych środków, obliczony na  wywołanie uczucia strachu — traktowane są zazwyczaj jako dwie oddzielne formy przestępczej działalności. Pomimo odrębności celów, jakimi się różnią, występują obszary, w których wystę- pują między nimi różnorodne zależności i związki. Koncentrują się wokół podobnych sposobów działania, często dochodzi do ich współpracy, a nawet przenikania się. Ich dostrzegalny wzrost, zarówno w ilościowym, jak też jakościowym zakresie, w tym przede wszystkim międzynarodowy charakter obydwu form, stanowi ogromne wyzwanie dla całego świata. Wpływa bowiem negatywnie na najważniejszą ludzką potrzebę, jaką jest bezpieczeństwo. Publikacja niniejsza odnosi się szerzej do poruszonych zagadnień, opisując przestępczość zorganizowaną i terroryzm w aspekcie historycz- nym, pojęciowym, prawnym i społecznym. Charakteryzuje obie formy 2 M. Cichomski, A. Fraj-Milczarska, Praktyczne elementy zwalczania prze‑ stępczości zorganizowanej i terroryzmu, Warszawa 2009, s. 195. 3 A. Marek, Przestępczość zorganizowana, zarys problematyki [w:] A. Marek, W. Pływaczewski (red.), Kryminologiczne i prawne aspekty przestępczości zorgani‑ zowanej, Szczytno 1992, s. 25. 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Wstęp przestępczości, ukazuje ich wzajemne związki i  występujące pomiędzy nimi różnice, jak również obszary i formy ich współdziałania. Pierwszy jej tom stanowi mój autorski wywód, w postaci jednolitej monografii, drugi jest zbiorem efektów pracy innych autorów, zebranych pod moją naukową redakcją. Począwszy od charakterystyki zagrożenia przestępczością zor- ganizowaną i terroryzmem, dotyczącym również naszego kraju, poprzez organizacyjno -prawne i techniczne aspekty przeciwdziałania im w Polsce i na świecie, prezentuje zagadnienia związane ze społecznym odbiorem występujących zagrożeń. Skrót PZ, jaki pojawił się w tytule, to akronim przestępczości zorgani‑ zowanej, złożony z pierwszych liter skracanego wyrażenia. Dobrze znany praktykom, zajmującym się jej przeciwdziałaniem, stosowany jest w for- macjach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa, zwłaszcza Policji i innych, podległych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, jak i w samym ministerstwie. Jest powszechnie zrozumiałym — w określonym środo- wisku — skrótowcem, którego użycie ma na celu uproszczenie dialogu. Zdaniem naukowców powodem używania akronimów jest również chęć podkreślania swojej przynależności do określonego środowiska i znajo- mości obowiązujących w nim konwencji porozumiewania się. Tendencją do skrótowości charakteryzuje się więc pewna grupa społeczna, posiada- jąca swoistą etykietę językową, a stosowane w jej ramach formy są swo- iste dla określonego kręgu osób. Daje to uczestnikom interakcji poczucie wspólnoty połączonej wiedzą i tajemnicą, poczucie odrębności i wyjątko- wości charakterystyczne dla grup subkulturowych4. Jakkolwiek taka opi- nia jest w pełni zrozumiała, osobiście nie nadawałbym zastosowanemu tutaj akronimowi aż tak doniosłego znaczenia, upatrując w nim raczej dążenie do ekonomii języka, czy skłonność do kondensacji formy i tre- ści w  komunikacji. Posługiwanie się skrótowcami podczas konwersa- cji, w miejsce rozbudowanej formy, wpływa bezpośrednio na jej szyb- kość, pozwalając — w krótszym czasie — przekazać więcej treści. Stosując zasadę tej swoistej oszczędności, nadawca jest w stanie w pełni oddać sens swojej wypowiedzi, mimo jej zwięzłej, a być może także enigma- tycznej postaci. Celem zastosowania skrótowca w tytule niniejszej pracy nie była jednak oszczędność, ani też dążenie do maksymalizacji szybko- ści wypowiedzi, ale przede wszystkim jakościowy wpływ na jej strukturę 4 J. Jagodzińska, Dyskurs internetowy [w:] J. Porayski-Pomsta (red.), Studia Pragmalingwistyczne 3. Czynności tworzenia i rozumienia wypowiedzi, Warszawa 2002, s. 224. 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== rytmiczną, w której zastosowanie akronimu brzmi po prostu lepiej, niż pełnej formy wyrażenia. Aspekt znajomości specjalistycznego nazewnic- twa także odegrał swoją rolę, wskazując pośrednio grupę potencjalnych odbiorców niniejszej publikacji, ale absolutnie nie zawężając jego kręgu w zamierzony sposób. Wszystkim Autorom tomu drugiego składam serdeczne podziękowa- nia za starania, jakich dołożyli w celu zajmującego ujęcia tematu, a Czytel- nikom życzę interesującej lektury. Waldemar Zubrzycki 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1 Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii Historia zorganizowanej przestępczości ma związek z pojęciem mafii. Niestety, po dziś dzień nie ma pewności co do jego znaczenia. Taki stan rze- czy świadczyć może tylko o ogromnej lojalności członków tego przestęp- nego stowarzyszenia w zakresie zachowania tajemnicy istnienia. Co więcej, naukowcy nie są pewni nawet co do etymologii słowa mafia. Jedni twier- dzą, że pochodzi ono od arabskiego marfud (co oznacza odrzucać, odma- wiać), inni, że od mayhas (co oznacza człowieka aroganckiego, śmiałka)5. Gabor Gellert twierdzi natomiast, że pochodzenia słowa należy upatrywać w wyrazie ma ‑fair, które to stanowiło nazwę dla pewnego arabskiego ple- mienia6. Słowo to może również pochodzić od muafah — obrona, bezpie- czeństwo lub marfa — kryjówka, tajemnica7. Jeszcze inni badacze uważają, że mafia jest akronimem pochodzącym od pierwszych liter zawołania Morte alla Francia, Italia anela („Śmierć Francuzom, Italio odetchnij”). Okrzyk ten mieli wydać z siebie sycylijczycy opierający się Francuzom podczas tzw. sycylijskich nieszporów8. Drugim, bardziej popularnym tłumaczeniem opartym na teorii akronimu jest hipo- teza związana z Garibaldim, który lądując w Marsylii w 1860 r. podobno wypowiedział słowa: Mazzini autorizza furti, incendi ed avvelenamenti („Mazzini pozwala okradać, podpalać i truć”). Jednak zarówno to, jak i poprzednie tłumaczenie nie znalazło poparcia wśród badaczy9. Część naukowców upatruje początków mafii w XII wieku, w związku z antyfrancuskimi rozruchami, zwanymi na Sycylii nieszporami10. Jednak 5 M.A. Matard-Bonucci, Historia mafii, Warszawa 2001, s. 11. 6 G. Gellert, Mafia, Warszawa 1984, s. 9. 7 R. Rychlik, Zarys włoskiej koncepcji walki z organizacjami mafijnymi, „Pro- kuratura i Prawo” 1998, nr 6, s. 143. 8 M.A. Matard-Bonucci, Historia…, wyd. cyt., s. 9. 9 Tamże. 10 E.W. Pływaczewski, Przestępczość zorganizowana i jej zwalczanie w Europie Zachodniej (ze szczególnym uwzględnieniem Republiki Federalnej Niemiec), War- szawa 1992, s. 10. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 ta wersja wydarzeń wydaje się dziś mało prawdopodobna. Ma to cel czy- sto propagandowy, przysparzający nutki legendarności. Tego typu teorie wygłaszają zapewne ludzie związani z mafią, tak aby usprawiedliwić jej amoralne działania11. Bardziej obiektywni badacze początków tej organi- zacji szukają raczej w XIX w., kiedy to nastąpiło kilka ważnych wydarzeń w historii Włoch. Pierwszym z nich było niewątpliwie zniesienie feudalizmu na Sycylii w 1812 roku. Pozbawieni władzy właściciele majątków ziemskich wynieśli się z wyspy, a sprawy z chłopami (pozbawionymi wówczas praw do ziemi) załatwiali poprzez pośredników, zwanych gabellotti. To właśnie spośród tych niezależnych dzierżawców ukonstytuowali się pierwsi mafiosi, którzy poprzez swoich banditi zaczęli coraz częściej nadużywać własnej pozycji wśród biednych chłopów12. Kiedy dochodziło do licznych aktów wandali- zmu i kradzieży, chłopi — w obawie przed stratą majątku — płacili mafii swego rodzaju podatek, w zamian za ochronę. Należy dodać, że owe kra- dzieże dokonywane były prawdopodobnie na polecenie Cosa Nostry, która tym samym stawała się kreatorem popytu na własne usługi. Drugim bardzo ważnym źródłem zjawiska było zjednoczenie Włoch. Sycylia od wieków podbijana była przez coraz to nowych najeźdźców i nie- mal zawsze panowały tu obce rządy, które zazwyczaj zainteresowane były jedynie poborem podatków i danin. Taki stan rzeczy wykształcił w Sycy- lijczykach wyjątkową nieufność w stosunku do władzy. Nawet po zjed- noczeniu Italii, kiedy to Sycylia została włączona do państwa włoskiego, problem niechęci do aparatu rządzącego pozostał. Ponadto, administra- cja nie uczyniła nic w  kwestii zapewnienia bezpieczeństwa na  wyspie, co tylko pogarszało nastroje ciągle lekceważonych i wykorzystywanych chłopów. W wyniku tych wydarzeń powstał alternatywny aparat władzy z wpływowymi już gabellotti na czele. Zadaniem mafiosów było zapewnie- nie porządku na wyspie oraz pośredniczenie między chłopami a władzą w kraju. Administracji Włoch odpowiadał taki stan rzeczy, dlatego zaak- ceptowała istnienie konkurencyjnego, prywatnego aparatu władzy, niefor- malnie zrzekając się monopolu na stosowanie przemocy13. Lokalna ludność również godziła się na rządy mafii, zwłaszcza, że ich działania były bardziej doraźne niż wiecznie nieobecnej władzy14. 11 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana i prawnokarne formy jej przeciwdziałania, Lublin 2006, s. 62. 12 Tamże, s. 64. 13 M. Weber, Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, War- szawa 2002, s. 288. 14 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 67. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii Po zdobyciu uznania na wyspie nastąpił czas na rozszerzenie wpływów politycznych mafii. Nie było na to lepszego momentu niż druga połowa XIX wieku, gdy po ustanowieniu demokracji parlamentarnej we Włoszech umożliwiono głosowanie tysiącom Sycylijczyków. Dało to lokalnym mafio- som możliwość wpływania na wynik głosowań. Mogli dowolnie mani- pulować chłopami, a także zastraszać konkurentów swoich kandydatów. Wybrani w demokratycznych wyborach politycy chętnie się rewanżowali, gwarantując bezkarność swoim przyjaciołom. Powstał łańcuch zależno- ści, który stał się cechą charakterystyczną zorganizowanej przestępczości na całym świecie15. Lecz nie tylko we wpływach tkwiła siła mafii. Trzeba pamiętać, że Cosa Nostra to nie tylko grupa osób tworzących alternatywną dla państwa struk- turę o charakterze przestępczym. Mafia to subkultura, będąca wyrazem buntu wobec najeźdźców, a także organizacja zrzeszająca ludzi, których łączył podobny styl życia16. Sposób ich postępowania był determinowany przez etos, stanowiący pewnego rodzaju kodeks honorowy17. Etos ustano- wił również sposób rekrutacji nowych członków, kluczem przynależno- ści czyniąc więzy krwi. To one gwarantowały lojalność i efektywność dzia- łania członków mafii, choć nie zawsze stanowiły podstawę jednorodnej, spójnej organizacji. Mafia składała się z wielu różnych rodzin, czyli cosche, które łączyły się poprzez podawanie dzieci do chrztu. Każda rodzina miała swoje określone terytorium, na którym działała. Stosunki między rodzi- nami bywały różne — czasem polegały na współpracy, a niekiedy na woj- nie o wpływy. Drugim ważnym elementem w szeregach Cosa Nostry była zmowa milczenia, zwana omerta. Wszelkie rozmowy dotyczące organiza- cji, jej struktur, celów i sposobów ich osiągania były tematami tabu, których złamanie groziło nawet śmiercią18. Na omertę składał się również absolutny zakaz współdziałania z policją i wymiarem sprawiedliwości. Zakaz niefor- malnie przeniósł się na lokalną społeczność, choć ta akurat niechęć do wła- dzy miała we krwi. Owa konsekwencja w utrudnianiu pracy policji oraz wymiarowi sprawiedliwości stała się kolejnym istotnym elementem stano- wiącym o sile grup przestępczych. 15 M.A. Matard-Bonucci, Historia…, wyd. cyt., s. 74–81. 16 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana w Polsce i jej zwalczanie, Kraków 2002, s. 33. 17 P. Bortkiewicz, Ocena etyczna nadzwyczajnych instrumentów władzy pań‑ stwowej w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej ze szczególnym uwzględnieniem instytucji świadka koronnego [w:] E.W. Pływaczewski (red.), Przestępczość zorgani‑ zowana, świadek koronny, terroryzm w ujęciu praktycznym, Kraków 2005, s. 151. 18 M.A. Matard-Bonucci, Historia…, wyd. cyt., s. 121. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Na początku XX wieku ogromna część Sycylijczyków uciekła za lep- szym życiem do bogatszych krajów, przede wszystkim do Stanów Zjedno- czonych. Tam też powstawały organizacje przestępcze, tworzone na wzór Cosa Nostry. We Włoszech natomiast, po dojściu faszystów do władzy, zniesiono wolne wybory, co znacznie zmniejszyło wpływy mafii. Ponadto, Mussolini obrał sobie za cel wyeliminowanie przestępczości zorganizo- wanej w kraju. Cesare Mori, mianowany przez niego prefektem prowin- cji w 1924 r., natychmiast rozpoczął efektywne działania, mające na celu likwidację organizacji, m.in. pozbawiał mafiosów nielegalnie osiągniętych majątków i zamykał ich do więzienia na długie lata. W przeciągu 4 lat prze- stępczość spadła prawie dziesięciokrotnie19. Po II wojnie światowej, kiedy faszyści stracili władzę, mafia natych- miast rozpoczęła odbudowywanie swoich struktur. Furtkę dla przestęp- ców otworzyli sami alianci, którzy według zasady wróg mojego wroga jest moim przyjacielem, wypuszczali gangsterów z więzienia, sądząc, że siedzieli tam z przyczyn politycznych. Ogarnięty chaosem kraj okupowany przez aliantów szybko stał się polem nowych działań odrodzonej Cosa Nostry, która była w stanie zapewnić porządek i jednocześnie tworzyła dochodowy czarny rynek zbożowy20. Mafia w krótkim czasie odzyskała wpływy poli- tyczne, oferując poparcie Chrześcijańskiej Demokracji, głównej powojen- nej partii we Włoszech21. Władza po raz kolejny przyznała Sycylii dużą autonomię, dzięki czemu mafia znów organizowała tam życie społeczne. Przestępczość wyszła ze wsi do miast, a stara mafia przerodziła się w nową, znacznie brutalniejszą i głodną jeszcze większego zysku22. Cosa Nostra szybko zwiększała dochody przybierając na znaczeniu. Pieniądze z haraczy, oszustw czy kradzieży bardzo łatwo „prano” w skle- pach, kawiarniach czy nawet w bankach, pozbywając się tym samym dowo- dów przestępstwa. Po wojnie największe zyski czerpano jednak z han- dlu heroiną. Poza tym, mafia monopolizowała również legalne dziedziny gospodarki, m.in. przemysł budowlany i handel nieruchomościami23. Wło- scy szefowie nawiązywali również współpracę na szeroką skalę z organi- zacjami zagranicznymi, m.in.  ze  Stanów Zjednoczonych. Nie  było to trudne, gdyż największe grupy przestępcze po drugiej stronie Atlantyku kontrolowali zazwyczaj sycylijscy emigranci, świetnie rozumiejący się 19 Tamże, s. 132–149. 20 Tamże, s. 159. 21 Tamże, s. 158–162. 22 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 97. 23 Tamże, s. 102. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii z pobratymcami ze starego kontynentu24. Kontrola międzynarodowego rynku narkotykowego dała mafii ogromną władzę, a nieudolne próby osą- dzenia zbrodniarzy piętnowały bezradność wymiaru sprawiedliwości (jako przykład można podać tzw. proces stu czternastu w 1967 r., kiedy uniewin- niono niemal wszystkich oskarżonych)25. Bandyci poczuli się na tyle bez- karni, że zaczęli mordować nawet wysokich urzędników i funkcjonariuszy (zamordowano m.in. prokuratora Pietro Scaglione, pułkownika karabinie- rów Giuseppe Russo, polityka Michele Reina, policjanta Borisa Guliano oraz sędzię Cesare Terranova. Wszyscy zginęli z powodów politycznych lub ze względu na swoje antymafijne działania)26. Lata 80. XX wieku to początek słabnięcia Cosa Nostry. W tym czasie wybuchła krwawa wojna między najważniejszymi rodzinami, która przy- czyniła się do znacznego wyniszczenia klanów27. Kolejny cios zadało pań- stwo włoskie, które na dobre postanowiło rozbić organizację. Impulsem do działania stało się zabójstwo prefekta Palermo, generała Alberto Dalla Chiesa, który miał za zadanie zwalczyć mafię, nie posiadał jednak wystar- czających instrumentów28. Włoski sejm dość szybko uchwalił ustawę, która umożliwiła zajmowanie gangsterskich majątków29, a gwoździem do trumny okazała się pomoc nawróconych mafiosów, zwanych pentito. Jednym z nich był aresztowany w 1984 r. Tomasso Buscetta, który ujawnił mnóstwo mafij- nych tajemnic. Opisał strukturę mafijną, zasady handlu narkotykami oraz powiązania mafii włoskiej z amerykańską30. Jego zeznania przyczyniły się do skazania na  wieloletnie więzienie głównych sycylijskich gangsterów w tzw. maksiprocesie (oskarżono ponad 500 osób, a 19 z nich otrzymało wyrok dożywotniego więzienia)31 w 1986 roku. Po wielu wznowieniach, w 1992 r. Trybunał Kasacyjny ostatecznie uznał zeznania Buscetty za wia- rygodne i utrzymał wyroki w mocy. W maju i lipcu 1992 r. zamordowano kolejno Giovanniego Falcone i Paola Borselino, głównych sędziów śledczych maksiprocesu. Niedługo potem aresztowano zleceniodawcę morderstw, ówczesnego przywódcę korleończyków — Salvatora Riinę32. Następstwem 24 Tamże, s. 103. 25 Tamże, s. 100. 26 Tamże, s. 101. 27 M.A. Matard-Bonucci, Historia…, wyd. cyt., s. 195–197. 28 Tamże, s. 200–207. 29 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 104. 30 Tamże, s. 106. 31 Tamże, s. 104. 32 Tamże, s. 106. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== tych wydarzeń stał się napływ ogromnej liczby pentitos, gotowych zezna- wać przeciwko przyjaciołom w zamian za bezkarność lub złagodzoną karę (wielu z nich decydowało się na współpracę z policją po stracie bliskich)33. W drugiej połowie lat 90. nowy szef korleończyków, Bernardo Pro- venzano, obwołał się capo di tutti capi34 i zarządził tzw. pax mafiosi, czyli czas zaprzestania porachunków. Jego kariera trwała do 2006 r., kiedy — po 43 latach działalności — został aresztowany. Organy ścigania skupiły się także na odkrywaniu przypadków powiązań przestępców z przedstawicie- lami władzy. Antonio Giuffre, prawa ręka pojmanego Provenzano, zeznał, że w 1993 r. Cosa Nostra utrzymywała kontakty ze współpracownikami premiera Silvio Berlusconiego, tworzącego wówczas partię „Forza Italia”, późniejszą główną siłę parlamentu włoskiego. Ostatnie lata to czas słabnięcia Cosa Nostry, na skutek kolejnych aresz- towań. W listopadzie 2007 r. sycylijska policja, w dokumentach skonfisko- wanych w trakcie aresztowania, znalazła listę tzw. 10 Przykazań Mafii35: 1. Nikt nie może sam przedstawić się przyjacielowi (członkowi organiza- cji). Musi to być osoba trzecia. 2. Nigdy nie interesuj się żonami swoich przyjaciół. 3. Nie możesz być widziany z policjantami. 4. Nie bywaj w klubach i pubach. 5. Dyspozycyjność wobec Cosa Nostry jest twoim obowiązkiem. Nawet, jeśli twoja żona zaczyna rodzić. 6. Bezwzględnie szanuj osoby wyznaczone na  stanowiska (hierarchię organizacji). innej rodziny. 7. Swoją żonę traktuj z szacunkiem. 8. Pytany o cokolwiek — mów prawdę. 9. Nie przywłaszczaj pieniędzy, które należą do innego przyjaciela lub 10. Do Cosa Nostry nie mogą należeć osoby, których bliscy należą do poli- cji, które mają drugą żonę lub nieślubną partnerkę (kochankę), które zachowują się nieprzyzwoicie lub niemoralnie. Pozwoliło to organom ścigania na pełniejsze zrozumienie istoty i zasad tej przestępczej organizacji. Mafia dużo straciła ze  swojego tajemnego i szlachetnego wizerunku, a wśród społeczeństwa zaczęła dominować jed- noznacznie negatywna ocena zjawiska. 33 Tamże, s. 104. 34 Szef wszystkich szefów. 35 Zob. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7086716.stm , 13  września 2015 r. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii Amerykańska przestępczość zorganizowana rozkwitła w II połowie XIX wieku, wraz z początkiem działalności tzw. Czarnej Ręki (Mano Nera), gangu złożonego z włoskich emigrantów. Gangsterzy Czarnej Ręki zajmo- wali się przede wszystkim wymuszaniem haraczy i zastraszaniem innych emigrantów, w tym głównie swoich rodaków. Z czasem, gdy fala przybyszów z Sycylii znacznie się zwiększyła, Mano Nera znajdowała inne możliwości zarobku. Głównym źródłem dochodów stały się pieniądze z obrotu niele- galnymi towarami i usługami, takimi jak hazard czy prostytucja. W więk- szych miastach wydzielone zostały specjalne dzielnice zła, gdzie gangsterzy organizowali ludności dostęp do zakazanych dziedzin życia36. Biedni emi- granci włoscy szybko znaleźli w mafii możliwość wyjścia z nędzy i zdoby- cia władzy, dlatego też organizacja szybko się rozrosła. Do coraz większej popularności Mano Nery przyczynił się również ówczesny anty -italianizm w Stanach Zjednoczonych, na który lekarstwem okazało się organizowa- nie przybyszy w zamknięte grupy odseparowane od reszty społeczeństwa. Kiedy 15 października 1890 r. zamordowano szefa policji Davida Hen- neseya, Nowy Orlean stał się historycznie pierwszym miastem amerykań- skim, w którym doświadczono obecności mafii. Przyczyną zbrodni było jego śledztwo w sprawie działalności miejscowych gangów. Dzięki przeku- pieniu świadków udało się uniewinnić wszystkich 19 oskarżonych Sycylij- czyków. Wówczas zainterweniowała miejscowa ludność, która zlinczowała podejrzanych o mord policjanta. Sprawa zwróciła uwagę krajowych oraz światowych mediów37. Mimo tego typu incydentów, Amerykanie jeszcze nie zdawali sobie sprawy z potęgi zorganizowanej przestępczości. Wszystko zmieniło się po uchwaleniu 18 poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych w 1919 r., wprowadzającej zakaz wytwarzania, przewozu i sprzedaży napojów alko- holowych. Rozpoczęła ona okres prohibicji, a gangi dostały możliwość stworzenia potężnego, czarnego rynku, który w dodatku zyskał akcep- tację społeczeństwa38. Nastał czas krwawych wojen grup przestępczych, które toczyły walkę o dominację na rynku alkoholowym. W Chicago po trupach do władzy doszedł Al Capone, najsłynniejszy gangster tamtych czasów. Pod koniec lat 20. XX wieku, u schyłku czasów prohibicji, grupa Capone’a z łatwością znajdowała alternatywne możliwości zarobku. Prze- stępcy kontrolowali kasyna, a także prostytucję. Ponadto, popularną formą przestępczości stał się tzw. labour racketeering, czyli wymuszanie pieniędzy 36 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 76. 37 Tamże. 38 Tamże, s. 76–77. 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== od przedsiębiorców39. Mimo licznych możliwości zarobku kolejna dekada nie była już tak pomyślna dla Ala Capone. W 1931 r. został skazany na 11 lat więzienia za niepłacenie podatku dochodowego. Było to jedyne prze- stępstwo, jakie Federalne Biuro Śledcze (FBI)40 było w stanie mu udowod- nić. FBI, pod wodzą Johna Edgara Hoovera, za swój cel postanowiło sobie wyeliminowanie Ala Capone’a z życia społecznego. Jednak siła ówczesnych chicagowskich przestępców pozwalała na przekupienie większości urzęd- ników i policjantów. W związku z tym powołano specjalną grupę agen- tów z Eliotem Nessem na czele, których zwano Nietykalnymi41 ze względu na swoją lojalność i czystość. Niestety, agenci nie udowodnili Capone’owi żadnych zbrodni, lecz dotarli do materiałów świadczących o jego majątku. W związku z tym oskarżono go o niepłacenie podatku. Mimo iż nazwi- sko Capone’a nie widniało na żadnych dokumentach, skazano go dzięki tzw. precedensowi Sullivana, który pozwalał na ściganie za tego typu prze- stępstwo wszystkich, których styl życia i  wydatki wskazują na  źródła dochodów. Al Capone wyszedł na wolność po 8 latach za dobre sprawo- wanie, lecz jako człowiek schorowany nie wrócił już do świata przestęp- czego. Zmarł w 1947 roku42. Niestety, wyeliminowany Capone szybko zna- lazł zastępców, kontynuujących jego dzieło43. W Nowym Jorku, podobnie jak w Chicago, dominację zaczęli zdo- bywać włoscy gangsterzy, którzy strukturę swojej organizacji i  zwy- czaje opierali na oryginalnych, sycylijskich wzorcach. W latach 30. XX w. na czele mafii stanął Charles Lucky Luciano, który zasłynął z powołania tzw.  Komisji, nieoficjalnego organu, złożonego z bossów pięciu najważniej- szych rodzin mafijnych w Nowym Jorku, a także grupy Capone’a. Komi- sja ustalała zasięg terytorialny wpływów poszczególnych klanów, a także podejmowała decyzje, dotyczące kierunków działania rodzin44. Lata powojenne to przede wszystkim czas badań zjawiska przestępczo- ści zorganizowanej w Stanach Zjednoczonych. W latach 1950–1951 powo- łano Specjalną Senacką Komisję do Zbadania Przestępczości Zorganizowa- nej w Handlu Międzystanowym, nazwaną od nazwiska przewodniczącego Komisją Kefauvera. Wtedy po raz pierwszy oficjalnie użyto nazwy prze‑ stępczość zorganizowana45, podkreślając, iż dominującą rolę pełni w niej 39 Tamże, s. 81. 40 Federal Bureau of Investigation. 41 Untouchables. 42 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 36. 43 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 114–115. 44 Tamże, s. 83. 45 Organised crime. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii tzw.  Mafia46, czyli zjednoczona organizacja, tworzona przez obywateli włoskiego pochodzenia, która ma związek z większością poważniejszych przestępstw na terenie całego kraju. Mimo, że stanowiło to duże uogól- nienie, mające usprawiedliwić bezradność państwa w walce z problemem (w Stanach Zjednoczonych nie istniała żadna zwarta i jednolita organiza- cja przestępców włoskiego pochodzenia, władze wolały jednak w ten spo- sób przedstawić sprawę, gdyż zawsze mogły się wytłumaczyć trudnościami z pokonaniem tak dobrze zorganizowanej, w dodatku obcej siły), rodziny mafijne często kontaktowały się ze sobą w celu robienia wspólnych intere- sów. Dowodem tego jest choćby wydarzenie z 14 listopada 1957 roku, kiedy w domu gangstera Josepha Barbary w Apalachin aresztowano 61 osób, zidentyfikowanych jako przedstawiciele rodzin mafijnych47. W latach 60. władze USA coraz częściej podejmowały badania nad zorganizowaną przestępczością, czego dowodem były kolejne komisje spe- cjalne. W 1963 roku Joseph Valachi stał się pierwszym członkiem amery- kańskiej mafii, który ujawnił sekrety organizacji. Zeznając przed Senacką Komisją, pod przewodnictwem Johna McClellana, jako pierwszy użył nazwy Cosa Nostra (La Cosa Nostra, bo takiej nazwy używano w Stanach Zjednoczonych), która miała stanowić zamkniętą grupę przestępczą, zło- żoną z obywateli włoskiego pochodzenia. Valachi opisał ponadto rytuał przyjęcia nowego członka. Ceremonia polegała na przyprowadzeniu kan- dydata przed oblicze członków. Następnie nakłuwano mu rękę tak, aby krew kapała na obrazek, najczęściej jakiegoś świętego. Potem podpalano obrazek i przekazywano go z rąk do rąk. W międzyczasie kandydat wypo- wiadał przysięgę lojalności wobec rodziny. Tradycja takiej formy ceremo- nii pochodzi z Sycylii i do dnia dzisiejszego praktycznie się nie zmieniła48. Valachi określił także strukturę rodzin mafijnych. Według ustaleń Pre- zydenckiej Komisji ds. Stosowania Prawa i  Wymiaru Sprawiedliwości, na czele struktury stał boss, który posiadał zastępcę (underboss) i doradcę (consigliere). Zastępca miał za zadanie zlecanie zadań tzw. caporegime, któ- rzy dowodzili bezpośrednimi wykonawcami, czyli żołnierzami. Ponadto ustalono, że na terenie USA istnieją 24 rodziny mafijne49, których nie- legalne dochody oscylują w  granicach kilkudziesięciu miliardów dola- rów w skali roku. Najwięcej pieniędzy mafiosi zbijali na hazardzie, choć coraz popularniejszy stawał się wówczas biznes narkotykowy. Szefowie 46 The Mafia — pisane z dużej litery jako nazwa własna organizacji. 47 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 116. 48 Tamże, s. 69. 49 Obecnie jest ich 26. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== rodzin zazwyczaj nie godzili się jednak na ten rodzaj handlu, gdyż uwa- żali, że przykuwa zbytnią uwagę policji. Niżsi członkowie mafii łamali jed- nak zakaz, z powodu ogromnych pieniędzy, jakie można było w ten sposób zarobić. Przełomem w walce z przestępczością zorganizowaną było uchwalenie tzw. ustawy RICO w 1970 r., która uruchomiła program ochrony świadków. Ponadto, statut RICO uczynił przestępstwem samo członkostwo w organi- zacji przestępczej, co pozwoliło na bardziej efektywne działania wymiaru sprawiedliwości. Lata 80. stały się czasami wzmożonej aktywności orga- nów ścigania. Liczne aresztowania, a także zeznania skruszonych mafiosów coraz bardziej osłabiały pozycję mafii w Stanach Zjednoczonych. Niestety, pozycja Cosa Nostry pod koniec lat 90. wciąż była niezwykle wysoka. Po- nadto, coraz silniejsze stały się konkurencyjne organizacje, takie jak gangi motocyklowe, więzienne czy uliczne. Oprócz tego swoje działania na tere- nie USA prowadzą obce organizacje, takie jak kartele kolumbijskie i mek- sykańskie, a także japońska yakuza50. Wszystko przez specyfikę rynku Sta- nów Zjednoczonych, gdzie popyt na nielegalne dobra jest ogromny. Przestępczość zorganizowana w  Polsce na  szeroką skalę rozkwitła dopiero po transformacji ustrojowej. Upadek systemu komunistycznego w krajach Europy Wschodniej spowodował przełamanie różnorodnych barier w dziedzinie informacyjnej i gospodarczej. Niestety, umożliwił rów- nież eksplozję przestępczości w krajach postkomunistycznych. Bez prze- sady można stwierdzić, iż — oprócz bolączek ekonomicznych — stanowiła ona główny problem społeczny w tym regionie Europy. W dość krótkim czasie rzeczywistością stało się zagrożenie międzynarodową przestępczo- ścią zorganizowaną, której skutki zaczęły odczuwać społeczeństwa i pań- stwa zachodnie. Powstała paradoksalna sytuacja — zwycięstwo demokracji w krajach komunistycznych oraz otwarcie granic i swoboda komunikowa- nia się spowodowały (oprócz wielu pozytywnych zmian) gwałtowną erup- cję patologii i zagrożeń przestępczością w wymiarze globalnym51. W  odniesieniu do funkcjonowania przestępczości zorganizowanej w Polsce przed rokiem 1989, w literaturze istnieją dwa główne poglądy na temat obecności zjawiska. Zbigniew Rau i Aneta Michalska-Warias twier- dzą, że w Polsce Ludowej przestępczość zorganizowana właściwie nie ist- niała, gdyż system socjalistyczny kontrolował obywateli na tyle silnie, że ci nie podejmowali ryzyka w  postaci partycypowania w  zorganizowanym 50 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 122–125. 51 A.  Misiuk (red.), Centralne Biuro Śledcze. Dziesięć lat doświadczeń (2000–2010), Szczytno 2010, s. 5. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii procederze przestępczym52. Emil W.  Pływaczewski uważa natomiast, że w PRL istniała zorganizowana przestępczość zawodowa, lecz ze względów ideologicznych stanowiła dla państwa temat tabu. Władza ludowa wierzyła bowiem, że w warunkach najlepszego ustroju świata ten rodzaj przestępczości nie ma racji bytu, toteż przy pracach nad kolejnymi ustawami karnymi kon- sekwentnie pomijano problem, zapewne również w celu spokojnego skon- centrowania większości swoich sił na zwalczaniu politycznych przeciwników systemu. Pływaczewski zauważa również fakt, iż gros osób prowadzących zorganizowaną działalność przestępczą było ściśle powiązanych ze służbami państwowymi, co tłumaczy ich łatwość w skutecznym maskowaniu swoich kryminalnych działań53. Tak czy inaczej, przyznać jednak należy, że w czasach PRL-u niewątpliwie pojawiały się przypadki przestępczości zorganizowanej, jak choćby aferalne zagarnięcia mienia społecznego, czy też spekulacja regla- mentowanymi towarami. Przykładem tego może być tzw. afera mięsna z lat 60., kiedy doszło do pokazowego procesu dyrektora zakładów mięsnych, któ- rego skazano na karę śmierci54. W latach 70. ujawniono również afery Zalew i Żelazo w służbach specjalnych PRL, polegające m.in. na rabunkach i napa- dach dokonywanych na terenie RFN i Francji oraz przemycie55. Ponadto, znaną formą przestępczości było działanie na szkodę tzw. jednostek gospo- darki uspołecznionej, do której zaliczyć można nielegalne gorzelnictwo56. Prawdziwi przodkowie dzisiejszych grup przestępczych działali natomiast na czarnym rynku walutowym. Wielu z tzw. cinkciarzy tworzyło potem pierw- sze polskie zorganizowane gangi lat 90., a swoje ogromne majątki, wypra- cowane w poprzedniej epoce, inwestowali w nowe działania przestępcze57. Jeszcze na początku lat 90. XX w. zarówno w środowisku naukowym, jak i wśród polityków panowała opinia, iż w Polsce nie ma przestępczości zorganizowanej, co najwyżej zdarzają się grupki przestępców, którzy uczy- nili sobie z takiej działalności stałe źródło dochodu (przestępczość zawo- dowa). Inne zdanie, niestety rzadko wyrażane publicznie, mieli funkcjona- riusze organów ścigania obserwujący na co dzień rozwój zagrożeń58. 52 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 146; Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 53. 53 E.W. Pływaczewski, Przestępczość zorganizowana z punktu widzenia poli‑ tyki, teorii i praktyki [w:] E.W. Pływaczewski (red.), Przestępczość zorganizo‑ wana…, wyd. cyt., s. 91–92. 54 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 39. 55 Tamże, s. 53. 56 A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 146. 57 M. Biernacki, Polska bez mafii…, Warszawa 2002, s. 25. 58 A. Misiuk (red.), Centralne Biuro Śledcze…, wyd. cyt., s. 13. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 Gwałtowny rozwój przestępczości nastąpił po 1989 roku. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać w transformacji ustrojowej, która przyniosła ogromne przemiany ekonomiczne i społeczne. Nastąpiła całko- wita zmiana zasad polityki gospodarczej państwa, liberalizacja prawa, zwią- zane z tym otwarcie granic. Te niezwykle korzystne dla rozwoju gospodarki zjawiska miały jednak i inne konsekwencje. Nastąpił niespotykany wcze- śniej rozwój ukrytej dotąd szarej strefy gospodarczej, uaktywniły się i rozwi- nęły słabo dotychczas rozpoznane grupy kryminalne. Ujawniły się w pełni głębokie powiązania pomiędzy strukturami przestępczymi a przedstawi- cielami instytucji państwowych, środowisk gospodarczych, organów ściga- nia i wymiaru sprawiedliwości. Obowiązujące przepisy prawa, w tym także prawa karnego, nie były dostosowane do zachodzących przemian. Gwał- townie poszerzające się luki w przepisach pozwalały na bezkarne przedsię- wzięcia przynoszące ogromne zyski osobom bez skrupułów, wykorzystują- cym dla własnych celów proces przekształceń własnościowych, możliwości wynikające z międzynarodowej wymiany towarów i usług. Poza niedosto- sowanymi do nowej rzeczywistości uregulowaniami prawnymi brakowało przede wszystkim służb państwowych przygotowanych do ochrony inte- resów państwa w tej sytuacji. Zrozumiała nieufność nowych władz do ist- niejących dotąd organów ścigania, bardzo głębokie zmiany w strukturach niedawno powołanej Policji, brak przygotowanych do sytuacji służb skar- bowych i wiele jeszcze innych czynników wpłynęły na otwarcie się sze- rokich możliwości powstawania ogromnych fortun — przede wszystkim kosztem majątku słabego gospodarczo państwa i jego obywateli59. Demokratyzacja życia, zwiększenie swobód obywatelskich poprzez ograniczenie kontroli oraz niedoskonałość przepisów prawa wykształciły większą śmiałość obywateli w podejmowaniu ryzykownej działalności prze- stępczej. Przekształcenia własnościowe, rozwój systemu bankowego i gieł- dowego, a także zwiększenie wymiany towarowej z zagranicą spowodowały ogromny wzrost możliwości popełniania przestępstw60. Państwo, kształtu- jące się w nowych strukturach polityczno -gospodarczych, nie mogło w tym czasie przeciwstawić temu zagrożeniu żadnych profesjonalnie przygotowa- nych służb. Nie istniało instrumentarium prawne umożliwiające — w miarę precyzyjne — określenie istoty przestępczości zorganizowanej i środków pozwalających na jej skuteczne rozpoznawanie i ściganie. Dotychczas ist- niejący system organów ścigania nie był w żadnym stopniu do tego dosto- sowany. Pierwsze decyzje dotyczące organizacji nowo powstałej Policji 59 Tamże. 60 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 53. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki, Przez PZ do terroryzmu. Tom 1 Rozdział 1. Przestępczość zorganizowana i terroryzm na kartach historii także nie zawsze pomagały w działaniach przeciwko grupom przestępczym. Szczególnie negatywne skutki przyniosło rozwiązanie struktur zwalczają- cych przestępczość gospodarczą61. Rozwiązane wówczas Biuro do Walki z Przestępstwami Gospodarczymi KG MO (od 6 kwietnia 1990 r. Policji)62 swojego następcy doczekało się dopiero 4 lata później, 1 stycznia 1994 r., w  postaci Biura do Walki z  Przestępczością Zorganizowaną Komendy Głównej Policji63. Te wszystkie czynniki dały grunt dla wielkich nielegal- nych interesów. Ponadto, jak słusznie zauważył Marek Biernacki, mini- ster spraw wewnętrznych i administracji w latach 1999–2001, powstająca na początku lat 90. polska mafia tworzona była w dwojaki sposób: od góry — przez coraz bardziej skorumpowanych polityków i urzędników, którzy wykorzystując rentę władzy, przejmowali strategiczne działy gospodarki państwa, oraz od dołu — przez coraz lepiej zorganizowanych drobnych przestępców, którzy u progu nowych czasów zaczęli odkrywać nieznane wcześniej możliwości działania64. Swoistą platformą kryminalnych poczy- nań stał się wówczas ogromny sektor prywatny, który wykształcił się wraz z przemianami gospodarczymi. Powstała m.in. nowa kategoria przestępstw, czyli wymuszanie haraczu za opiekę. Skala tej metody, polegającej na zastra- szaniu prywatnych właścicieli, do dziś jest ciężka do wiarygodnego opisa- nia. Gangsterzy celowali bowiem głównie w przedsiębiorców z tzw. szarej strefy, którzy niechętni byli do zgłaszania owych faktów policji65. Bez względu na brak informacji o ukrytych danych, oficjalne staty- styki przedstawiały się nad wyraz niepokojąco. W 1990 r. stwierdzono 883 346 przestępstw, co stanowiło ponad 60-procentowy wzrost w sto- sunku do roku poprzedniego (w którym stwierdzono „jedynie” 547 589 przestępstw)66. Co ważne, ponad 80 całości stanowiły przestępstwa ści- śle kryminalne. Niepokojącymi zjawiskami w polskiej przestępczości stały się przede wszystkim: uzawodowienie i wzrastająca perfekcja, wzrost prze- stępczości pospolitej o charakterze agresywnym i przestępczości gospo- darczej, a przede wszystkim przestępczości zorganizowanej, umiędzynaro- dowienie przestępczości zorganizowanej oraz polityczny wymiar nowych zjawisk kryminalnych67. W  tym okresie można już zauważyć wyraźne 61 A. Misiuk (red.), Centralne Biuro Śledcze…, wyd. cyt., s. 14. 62 E.W. Pływaczewski, Przestępczość zorganizowana z punktu widzenia…, wyd. cyt., s. 94. 63 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 54. 64 M. Biernacki, Polska bez mafii…, wyd. cyt., s. 9–10. 65 Z. Rau, Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 54. 66 Tamże. 67 Tamże, s. 54–55. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przez PZ do terroryzmu. Tom I
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: