Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00356 007487 11260055 na godz. na dobę w sumie
Przez PZ do terroryzmu. Tom II - ebook/pdf
Przez PZ do terroryzmu. Tom II - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-491-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Praca stanowi indywidualny dorobek naukowo-badawczy jej Autorów. Analiza i ocena jej treści pozwala sklasyfikować ją, jako wartościowy usystematyzowany materiał zawierający cenne z punktu widzenia poznawczego i utylitarnego, naukowo uzasadnione wnioski z przeprowadzonych indywidualnie badań. Wnioski te dodatkowo zaświadczają o umiejętności samodzielnego rozwiązania problemów naukowych przez Autorów poszczególnych części pracy, co w mojej ocenie jest efektem ich wiedzy oraz doświadczenia zawodowego, wyniesionego z poprzednich miejsc pracy i służby. W związku z rosnącym poziomem zagrożeń bezpieczeństwa publicznego, niezywykle cenne wydają się inicjatywy podejmowane przez pracowników naukowo-dydaktycznych i administracji publicznej w zakresie naukowej eksploracji tego typu bezpieczeństwa publicznego. Wówczas to, aspekty poznawcze i utylitarne takich inicjatyw są niemożliwe do przecenienia. Tak jest w przypadku recenzowanego opracowania. Dodatkowym atutem tego typu inicjatyw jest konsekwencja w ich realizacji, jaką od lat prezentują redaktorzy recenzowanego opracowania, uznani eksperci w zakresie odzwierciedlonym tytułem recenzowanego opracowania. Niezbędne jest również podkreślenie, iż przeciwstawienie się współczesnym zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego jest dziś obszarem poddanym gruntownym badaniom przez przedstawicieli wielu dziedzin i dyscyplin naukowych. W rezultacie tychże działań powstały i powstają wartościowe dzieła naukowe oraz opracowania popularno-naukowe. Jednym z nich jest recenzowana praca. Wnosi ona istotny wkład do dyscypliny naukowej — nauki o bezpieczeństwie. Wkład ten odnosi się w szczególności do badań problematyki przestępczości zorganizowanej i terroryzmu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZEZ PZ DO TERRORYZMU Tom 2 pod redakcją naukową Waldemara Zubrzyckiego Szczytno 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Bernard Wiśniewski Redakcja Wydawcy Piotr Cyrek Beata Miszczuk Anika Pogorzelska Robert Ocipiński Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2015 ISBN 978-83-7462-490-9 e-ISBN 978-83-7462-491-6 Druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48, e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 19,83 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści CHARAKTERYSTYKA ZAGROŻENIA PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ I TERRORYZMEM Wiesław Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana ..................................................................... Kuba Jałoszyński, Przesłanki identyfikacji uprowadzenia statku powietrznego jako aktu terroryzmu lub terroru ...................................... 29 Paweł Ciszek, Cyberprzestępczość (z)organizowana ............................... 47 7 ZAGROŻENIE RP TERROREM I TERRORYZMEM Bartłomiej Zubrzycki, Polska przestępczość zorganizowana w liczbach ...................................................................................................... 61 Jerzy Szafrański, Elżbieta Szafrańska, Zagrożenie terrorem kryminalnym w Polsce ................................................................................ 79 Jarosław Przyjemczak, Zagrożenia bombowe w Polsce ........................... 97 ORGANIZACYJNO-PRAWNE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ I TERRORYZMOWI Marta Cłapka, Wybrane aspekty instytucjonalne walki z terroryzmem na forum Unii Europejskiej ............................................ 117 Tomasz Safjański, Model rozpoznawania zagrożeń terrorystycznych w ramach Europolu ...................................................................................... 145 Tomasz Safjański, Model zwalczania rosyjskojęzycznej przestępczości zorganizowanej w ramach Europolu ......................................................... 165 Maciej Kluczyński, Administracyjne metody przeciwdziałania i zwalczania przestępczości zorganizowanej w kontekście przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu ............ 177 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== TECHNICZNE ASPEKTY ZWALCZANIA PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ I TERRORYZMU Marek Cupryjak, Negocjacje policyjne w systemie zarządzania kryzysowego w Polsce .................................................................................. 195 Rafał Kwasiński, Możliwości zastosowania metody Reida do przesłuchania podejrzanych w sprawach dotyczących przestępstw o charakterze terrorystycznym. Część pierwsza: budowanie i wykorzystywanie tematów ........................................................................ 219 Rafał Kwasiński, Możliwości zastosowania metody Reida do przesłuchania podejrzanych w sprawach dotyczących przestępstw o charakterze terrorystycznym. Część druga: zarządzanie zaprzeczeniami, protestami i uzyskiwanie przyznania się do winy ...... 251 ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ I TERRORYZMU W POLSCE — WYBRANE ZAGADNIENIA Bartosz Furgała, Środki administracyjnoprawne jako narzędzie zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej — jaka przyszłość skutecznej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej w Polsce i Unii Europejskiej? ......................................... 281 Jarosław Radosław Truchan, Kamila Włodarek, Rola Policji w zarządzaniu kryzysowym ........................................................................... 295 Michał Stachyra, Jednostki specjalne Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Straży Granicznej ............................................................ 315 Grzegorz Świszcz, Działania Rządowego Centrum Bezpieczeństwa w systemie bezpieczeństwa narodowego ................................................... 331 SPOŁECZNY ODBIÓR ZAGROŻENIA TERRORYZMEM Dariusz Jurczak, Aspekty psychospołeczne zagrożeń terrorystycznych ........................................................................................... 345 Elżbieta Szafrańska, Jerzy Szafrański, Stan edukacji antyterrorystycznej w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych ................................................................................. 359 BIBLIOGRAFIA ......................................................................................... 387 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== CHARAKTERYSTYKA ZAGROŻENIA PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ I TERRORYZMEM ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wiesław Mądrzejowski* Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana Zjawisko społeczne, jakim jest przestępczość zorganizowana, szybko ewoluuje. Jest to jedna z jego cech charakterystycznych. Warunkiem ist‑ nienia i  rozwoju zorganizowanych form przestępczości jest ich szyb‑ kie dostosowywanie się do zmian zachodzących w gospodarce, polityce, w obowiązujących normach prawnych i społecznym postrzeganiu obsza‑ rów zachowań akceptowalnych. Najlepszym tego przykładem w ostatnim okresie jest zalegalizowanie w niektórych krajach posiadania marihuany (najczęściej z ograniczeniem do „niewielkich ilości na własny użytek”) oraz objęcie przez państwo kontroli nad jej produkcją i dystrybucją. Ograni‑ czyło to w tych krajach w istotnym zakresie obszar rynku zarządzanego przez zorganizowane grupy przestępcze oraz dochody pochodzące z tego źródła i oddało je państwu. Przestępczość zorganizowana wywodzi się w prostej linii z pospolitych form przestępczości kryminalnej. Powiększe‑ nie się grup bandyckich, wykształcenie hierarchii, specjalizacja członków grup, przyjęcie określonych zwyczajów czy nawet rytuałów było objawem tworzenia się pierwszych przestępczych stałych struktur. Dopiero w okre‑ sie późniejszym dominującą rolę w działalności grup przestępczych zaczęła odgrywać przestępczość narkotykowa, a obecnie zorganizowane formy * Wiesław Mądrzejowski — absolwent Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu, doktorat na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1994 r. oficer w Biurze do Walki z PZ KGP, następnie w Centralnym Biurze Śledczym. Kierował kilkoma międzyresortowymi grupami zadaniowymi m.in. do rozpraco‑ wania szlaków przerzutowych kokainy z Ameryki Płd, przestępczości paliwowej, przestępczości z obrocie produktami rolnymi. W latach 2001–2004 — zastępca dyrektora CBŚ KGP, w latach 2004–2005 komendant rektor Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie. Obecnie wykłada w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie i na Studium Podyplomowym Wydziału Prawa UW w Warszawie. Prowadzi badania w zakresie wykorzystania narzędzi do zwalczania przestępczości zorganizowanej. Autor kilku książek i innych publikacji poświęconych problematyce zwalczania PZ. 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== przestępczości gospodarczej. Jest to związane z kolejną cechą przestępczo‑ ści zorganizowanej, jaką jest dążenie do osiągnięcia maksymalnego zysku. Początkowo kontrola rynku narkotykowego, a obecnie przejęcie niektó‑ rych obszarów działalności gospodarczej przynosi zorganizowanym gru‑ pom przestępczym znacznie większe zyski niż klasyczna przestępczość kryminalna. Terror kryminalny — we wszystkich swoich zróżnicowanych formach od samego początku związany był ściśle z przestępczością zorga‑ nizowaną. Począwszy od początków sycylijskiej mafii, japońskiej yakuzy, przestępczości w USA jeszcze przed okresem prohibicji, chińskich triad czy później rozwiniętych form przestępczości zorganizowanej w innych regio‑ nach świata, terror kryminalny zawsze towarzyszył działalności zorganizo‑ wanych grup przestępczych. Także w Polsce, we współczesnej przestępczości zorganizowanej kształ‑ tującej się po przemianach społeczno ‑politycznych lat 80. i 90. ubiegłego wieku, terror kryminalny był nieodłącznym elementem środowiska prze‑ stępczego. W ostatnich latach nastąpiły istotne zmiany w zakresie działania zorganizowanych grup przestępczych, w strukturze grup, w wykorzystaniu współczesnych narzędzi, w tym cyberprzestrzeni. Zdarzenia o znamio‑ nach terroru kryminalnego jednak nie zanikły. Tylko 26 lipca 2014 r. media przyniosły informacje o dwóch takich sytuacjach1. Współczesne przejawy terroru kryminalnego są zdecydowanie bardzie różnorodne niż kilkadziesiąt lub nawet kilkanaście lat temu. Za najczęściej występujące uważa się2: — zamachy bombowe i zbrodnicze podpalenia, — przestępczą windykację, — wymuszenia rozbójnicze, — haracze, — reket, — terror spożywczy, 1 Zob. www.niwserwis.pl , 26 lipca 2014 r. — zatrzymano 14 skinhedów, członków grup przestępczych z Białegostoku. W ich mieszkaniach znaleziono broń palną, amunicję, marihuanę, amfetaminę, kilka tysięcy tabletek sterydów anabolicznych. Zatrzymani mogą mieć związek z podpaleniami mieszkań zajmo‑ wanych przez cudzoziemców (uchodźcy z Czeczenii, rodzina, której członkiem jest Hindus); www.tokfm.pl , 26 lipca 2014 r. — 25 sierpnia 2014 r. w Targowi‑ sku w pow. wielickim motocykl zrównał się z samochodem prowadzonym przez 41‑letniego właściciela kantoru z Niepołomic. Pasażer oddał kilka strzałów w jego kierunku raniąc go w ramię. 2 J. Gołębiewski, Terror kryminalny w Polsce [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejow‑ ski, K. Wiciak (red.), Przestępczość zorganizowana. Fenomen. Współczesne zagro‑ żenia. Zwalczanie. Ujęcie praktyczne, Szczytno 2013, s. 216 i n. 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana — fałszywe alarmy, — wzięcie zakładników. minalny. Wydaje się, że do tej listy należy obecnie dodać także cyberterror kry‑ Podejmując próbę określenia istoty terroru kryminalnego należy przede wszystkim odróżnić go od klasycznego terroryzmu. Biorąc pod uwagę kryterium sposobu działania sprawców formy klasycznego terrory‑ zmu to3: — terroryzm indywidualny (zamachy przeciwko wyselekcjonowanym — terroryzm skierowany przeciwko środkom transportu (np. terroryzm osobom), lotniczy), — wzięcie zakładników, — zamachy bombowe, — tzw. terroryzm nuklearny. Natomiast znamiona terroryzmu kryminalnego występują w  przy‑ padku: — zdarzeń zagrażających życiu i zdrowiu ludzi w ruchu lądowym, wod‑ nym lub powietrznym; — użycia przemocy lub groźny bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania się w działaniach polegających na czynnej napaści na osobę korzystającą z ochrony szczególnej na mocy ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, jeżeli napaść ta miałaby miejsce na terenie Rzeczypospolitej Polskiej; — posiadania i wyrabiania broni palnej i amunicji bez prawnie wymaga‑ nego zezwolenia; — we wszelkich przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu4. Porównując to z wcześniej przedstawionymi formami terroru krymi‑ nalnego część z nich jest przynajmniej zbliżona — oddziaływanie na osoby indywidualne, wzięcie zakładników, zamachy bombowe. Wydaje się, że kryterium odróżniającym terror kryminalny od klasycznego terroryzmu jest przede wszystkim cel działania sprawców, jakim przy zamachach ter‑ rorystycznych jest „wywołanie efektu zastosowanej przemocy, a nie sama przemoc, która nabiera charakteru symbolicznego — propagandowego5. Natomiast, jak słusznie zauważył już kilka lat temu W. Zubrzycki, „różnica 3 T. Aleksandrowicz, Terroryzm międzynarodowy, Warszawa 2008, s. 23 i n. 4 W. Zubrzycki, Fizyczne zwalczanie terroryzmu w Polsce [w:] J. Szafrański (red.), Współczesne zagrożenia terroryzmem oraz metody działań antyterrorystycz‑ nych, Szczytno 2007. 5 T. Aleksandrowicz, Terroryzm…, wyd. cyt., s. 27. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 pomiędzy terroryzmem a terrorem kryminalnym nie wynika ze stosowa‑ nych metod, ale z motywacji sprawców. Przestępstwa noszące znamiona terroru kryminalnego nastawione są na korzyści materialne6. Niezwykle celnie relacje pomiędzy terroryzmem a formami przestępczości zorgani‑ zowanej określił E. Pływaczewski, stwierdzając, iż „celem działań terrory‑ stycznych jest doprowadzenie do unicestwienia porządku prawnego. Nato‑ miast zorganizowane przestępstwo, wprost przeciwnie, zainteresowane jest w utrzymaniu tego porządku, ponieważ zapewnia on przestępcom tej kategorii odpowiedni dochód7. Charakteryzując zaś sytuację w Polsce Pływaczewski podkreślił międzynarodowy charakter działań o charakte‑ rze terroru kryminalnego, wskazując na udział cudzoziemców w grupach przestępczych i realizowanie zadań związanych z zastraszaniem, pobiciami, uprowadzeniami czy zabójstwami8. Czy we współczesnej przestępczości zorganizowanej terror krymi‑ nalny to rzeczywistość czy przeżytek, czy jednak odgrywa on nadal okre‑ śloną rolę w ich różnych formach w Polsce i na świecie? Odpowiedź na to pytanie wymaga przede wszystkim krótkiego scharakteryzowania aktual‑ nych form przestępczości zorganizowanej oraz możliwości ich powiązań z zachowaniami o charakterze terroru kryminalnego. Dopiero na tym tle można zarysować aktualne formy terroru kryminalnego w przestępczości zorganizowanej. Zorganizowana przestępczość kryminalna Wprawdzie najszybciej rozwijającą się formą przestępczości zorganizo‑ wanej jest przestępczość ekonomiczna, jednak biorąc pod uwagę związki z terrorem kryminalnym przegląd współczesnych form przestępczości zor‑ ganizowanej wypada zacząć od zorganizowanej przestępczości kryminalnej. Pomimo zmian, jakie zaszły w strukturze kryminalnej przestępczo‑ ści zorganizowanej w ciągu ostatnich dwudziestu lat, nadal istotne zagro‑ żenie stanowi przestępczość przeciwko życiu i  zdrowiu, a  szczególnie tzw. przestępczość porachunkowa. Wymierzona bywa ona przede wszyst‑ kim w członków konkurencyjnych grup przestępczych, ale i także w ich najbliższą rodzinę. Ofiarami zamachów są również osoby godzące się na współpracę z organami ścigania. Nawet w zakładach karnych informacje 6 W. Zubrzycki, Fizyczne zwalczanie…, wyd. cyt., s. 332. 7 E. Pływaczewski, Przestępczość zorganizowana, Warszawa 2011, s. 34. 8 Tamże, s. 60. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana o osadzeniu tam np. świadka koronnego lub osób podejmujących współ‑ pracę w warunkach art. 60 k.k., rozchodzą się niezwykle szybko i zagrożenie dla ich życia i zdrowia staje się całkowicie realne. Zamachy te mogą także pełnić specyficzną rolę zabezpieczenia interesów grup prowadzących dzia‑ łania w sferze zorganizowanej przestępczości ekonomicznej i narkotykowej. Rzadziej (według statystyk, ciemna liczba wydaje się tu niezwykle wysoka) notuje się obecnie zdarzenia o charakterze wymuszeń rozbójni‑ czych, natomiast wzrasta zagrożenie rozbojami. Wymuszenia odnotowuje się obecnie przede wszystkim w sferze usług rozrywkowych oraz świadcze‑ nia usług seksualnych. Spowodowana wieloma przyczynami nikła obec‑ nie sieć policyjnych informatorów — a, jak wskazuje doświadczenie, jest to najskuteczniejsza broń w zwalczaniu takich przestępstw — nie pozwala na uzyskiwanie wyprzedzających informacji o tego typu zdarzeniach. Same ofiary też wyjątkowo rzadko informują organy ścigania o faktach wymu‑ szeń. Wiąże się to zarówno z małym zaufaniem do ich skuteczności, jak i obawami przed ujawnieniem nielegalnych aspektów swojej działalno‑ ści, do której często są przez grupy zmuszani — np. korzystanie z nielegal‑ nych dostaw alkoholu do lokali gastronomicznych, dostarczanie kobiet do agencji towarzyskich czy opłaty z tytułu rozprowadzania na terenie lokalu narkotyków albo instalowania urządzeń do gier hazardowych. Bez bar‑ dziej szczegółowych badań trudno określić, czy spadek liczby ujawnionych wymuszeń jest efektem np. bardziej skutecznego działania niezwykle licz‑ nych instytucji ochroniarskich czy też niechęci ze strony poszkodowanych do zgłaszania tego typu zdarzeń. Pomimo to podkładanie ładunków wybu‑ chowych pod sklepy, hurtownie, przedsiębiorstwa itp., w celu zmuszenia właścicieli do płacenia haraczu, ciągle jeszcze występuje. Najbardziej spek‑ takularny przypadek wymuszenia rozbójniczego z użyciem materiałów wybuchowych miał miejsce w 2011 roku. Od maja do września dwóch oby‑ wateli polskich sterroryzowało sieć sklepów IKEA w kilku krajach euro‑ pejskich. Ładunki wybuchowe eksplodowały w Belgii, Holandii, Francji, Niemczech i w Czechach. Sprawcy zażądali od firmy okupu w wysokości 6 mln euro. Wykorzystywali znajomość systemu funkcjonowania korpo‑ racji, korzystali z nowoczesnych technologii, szybko przemieszczali się po całej Europie. Zostali zatrzymani przez policjantów z CBŚ9. Zastosowanie środków okrślonych jako terror kryminalny dotyczy również uprowadzenia osób w celu uzyskania okupu10. Według ocen sprzed kilku lat głównymi motywami uprowadzeń dla okupu były: 9 Zob. Polska Agencja Prasowa, www.niwseriws.pl , 10 października 2011 r. 10 W. Zubrzycki, Fizyczne zwalczanie…, wyd. cyt., s. 332. 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== — chęć łatwego zdobycia funduszy, — działanie na tle nieporozumień ekonomicznych (biznesowych), — działanie z zemsty za doznane krzywdy, — zebranie funduszy dla zainwestowania w  dalszą działalność prze‑ stępczą, — bezrobocie i brak możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny, — samouprowadzenie, — rozliczenia pomiędzy grupami przestępczymi11. Należy tu oczywiście także wspomnieć o uprowadzeniach o charakte‑ rze porachunkowym pomiędzy grupami przestępczymi lub w ramach jed‑ nej grupy w celu ustalenia nowej hierarchii. Nie ulega wątpliwości, że ze względu na złożony charakter tego typu przestępstw wymagający współpracy przynajmniej kilku osób, uprowadze‑ nia dla okupu są przestępstwami popełnianymi przede wszystkim przez zorganizowane grupy przestępcze. Efektem tych przedsięwzięć są znaczne zyski uzyskiwane w formie okupu wypłacanego za uwolnienie uprowa‑ dzonego. Należy zwrócić uwagę na nowe formy uprowadzeń, wskazywane przez raporty międzynarodowe12. Są to: — porwania ekspresowe, gdy okres przetrzymywania uprowadzonego jest bardzo krótki, ale wystarczający dla uzyskania korzyści majątkowej; — „porwania wirtualne” — gdy przekazywana jest groźba uprowadzenia w przypadku niezłożenia wymaganego okupu; — sprzedaż uprowadzonej osoby innej grupie przestępczej po wynego‑ cjowaniu okupu (charakterystyczne dla niektórych ugrupowań terro‑ rystycznych działających na terenie objętej wojną domową Syrii). Za niezwykle trudną do zwalczenia formę terroru kryminalnego należy uznać uprowadzenia dla okupy statków handlowych u wybrzeży i na otwar‑ tych wodach przylegających do Somalii i Kenii. Na Oceanie Indyjskim i w Zatoce Adeńskiej piraci atakują przez ostatnich kilkanaście lat średnio ok. 50 statków rocznie. Około jedna trzecia z nich zostaje uprowadzona pomimo obecności w tym rejonie jednostek marynarki wojennej kilku kra‑ jów. Gangi zajmujące się tym procederem zorganizowane są według klucza klanowego. Coraz częściej, wykorzystując nowoczesne systemy łączności, atakują nawet w odległości 400–500 mil morskich od brzegu. Działania 11 Zob. J.W. Wójcik, Przeciwdziałanie przestępczości zorganizowanej. Zagad‑ nienia prawne, kryminologiczne i kryminalistyczne, Warszawa 2011, s. 273. 12 Zob. Z. Niemczyk, Wybrane problemy związane z prowadzeniem śledztw w sprawach dotyczących uprowadzeń dla okupu [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red), Przestępczość zorganizowana. Fenomen. Współczesne zagrożenia. Zwalczanie. Ujęcia praktyczne, Szczytno 2013, s. 108 i n. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana piratów pozbawione są większej finezji, używając broni automatycznej i granatników wymuszają zatrzymanie jednostki i wchodzą na pokład. Czas przetrzymywania uprowadzonej jednostki zależy od przebiegu negocjacji i szybkości wpłacenia okupu13. W Polsce po uznanej za kompromitację organów ścigania sprawie uprowadzenia Krzysztofa Olewnika w 2001 r., podjęto wiele przedsię‑ wzięć mających usprawnić system działań operacyjno‑śledczych w spra‑ wach o  uprowadzenia dla okupu. Podstawą do podjęcia ostatecznych decyzji mają być wyniki szeroko zakreślonych badań prowadzonych przez zespół złożony z  policjantów, prokuratorów i  funkcjonariuszy innych służb w ramach projektu badawczego Wyższej Szkoły Policji „Opracowa‑ nie i stworzenie systemu zarządzania informacją na potrzeby Centrum ds. Uprowadzeń”14. Istotą projektu, który ma zostać zakończony w 2015 r., jest opracowanie założeń, budowa i przetestowanie w warunkach symu‑ lacyjnych Centrum ds. Uprowadzeń, komórki analityczno ‑zarządzającej wspomagającej pracę analityczną i  dowodzenie w  związku z  zaistnie‑ niem sytuacji mającej na celu wymuszenie okupu. Efektem prac ma być powstanie: — sali operacyjnej — służącej do bieżącej analizy informacji z wykorzy‑ staniem narzędzi analitycznych, — mobilnego stanowiska dowodzenia — jako ruchomego modułu sali operacyjnej zamontowanego na dwóch specjalistycznych pojazdach umożliwiających zbieranie danych procesowych i operacyjnych zwią‑ zanych z sytuacją uprowadzenia, — mobilnego stanowiska analitycznego — pozwalającego na  podgląd w czasie rzeczywistym prac prowadzonych w mobilnym stanowisku dowodzenia i współpracujących z nim pojazdów do prowadzenia nie‑ jawnych obserwacji. Biorąc pod uwagę społeczne oczekiwania związane z postrzeganiem zagrożeń związanych z uprowadzeniami dla okupu efekty realizacji pro‑ jektu mogą istotnie przyczynić się do znacznej poprawy efektywności w zwalczaniu tej formy terroru kryminalnego. Utrzymuje się obecnie niewielka tendencja wzrostu liczby kradzieży pojazdów mechanicznych. Co roku likwidowanych jest kilka dużych pol‑ skich zorganizowanych grup przestępczych dokonujących kradzieży 13 Zob. K. Kubiak, W. Wosek, Zagrożenie przemocą morską. Wymiar globalny, regionalny i narodowy [w:] E. Gruza (red.), Wybrane aspekty zwalczania przestęp‑ czości zorganizowanej i terroryzmu, Warszawa 2010, s. 207 i n. 14 Zob. szerzej www.wspol.edu.pl , 19 maja 2015 r. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== pojazdów głównie w Polsce i w krajach Europy Zachodniej. Kradzieżami zajmują się grupy o mieszanym składzie narodowościowym, a przedmiotem kradzieży są przede wszystkim pojazdy luksusowe, w tym tzw. terenowe. Występuje ciągle zjawisko kradzieży maszyn rolniczych, budowlanych i drogowych. Polska jest też krajem tranzytowym, przez który prowadzone są na wschód pojazdy kradzione przede wszystkim przez grupy litewskie. W kraju natomiast proceder kradzieży pojazdów nadal prowadzony jest z ich przeznaczeniem przede wszystkim na części zamienne, co wiąże się z wysokimi cenami części oryginalnych oraz ciągle rosnącym importem do Polski samochodów używanych z Europy Zachodniej. Sprzyja temu nadal brak jakiejkolwiek skutecznej formy identyfikacji części oraz analizy ich rynku. Ponadto nie zmienia się zakres intratnego procederu wyłudzania odszkodowań za samochody fikcyjnie skradzione oraz za fikcyjne kolizje, co wiąże się z powiązaniami korupcyjnymi grup z przedstawicielami ubez‑ pieczyciela, warsztatami naprawczymi, urzędnikami wydziałów komunika‑ cji oraz policjantami. Analizując metody zaboru pojazdów można wskazać też takie, które określane są jako „zuchwałe”, a niektóre z nich ze względu na użycie wobec pokrzywdzonego bezpośredniej przemocy zbliżone są do zachowań określanych mianem terroru kryminalnego. Niewątpliwie będą to takie zachowania jak: — rozbój na drodze — gdy sprawcy doprowadzają podstępem (metoda na stłuczkę, na policjanta, informowanie o usterce i wiele innych) do zatrzymania wytypowanego pojazdu, po czym przy użyciu siły zmu‑ szają kierowcę do oddania samochodu, — zajechanie drogi — złodzieje kilkoma samochodami zajeżdżają drogę i siłą zmuszają kierowcę do opuszczenia pojazdu15. Formą terroru kryminalnego związanego z przestępstwami samocho‑ dowymi może być także zmuszanie właściciela pojazdu pod groźbą uży‑ cia przemocy wobec niego lub jego najbliższych do podpisania fikcyjnej umowy kupna/sprzedaży pojazdu. Ustabilizowane są zagrożenia związane z  handlem ludźmi. Polska nadal jest krajem zarówno pochodzenia, tranzytu, jak i wykorzystania ofiar. Grupy zajmujące się tym procederem jednocześnie też wykorzystują ofiary we współpracy z grupami zagranicznymi. Największe zagrożenie nielegalną migracją notuje się obecnie na granicy polsko ‑ukraińskiej. Grupy organi‑ zujące nielegalne transporty osób z krajów b. ZSRR, Dalekiego Wschodu 15 D. Potakowski, Przestępczość samochodowa jako przejaw działalności zor‑ ganizowanych struktur przestępczych [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 185. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana i  nawet Afryki wykorzystują coraz silniejszą w  Polsce diasporę z  tego regionu, szczególnie czeczeńską, wietnamską i chińską. Ich rola polega na ułatwieniu legalizacji pobytu i następnie dalszej emigracji do Europy Zachodniej. Służą temu m.in. fikcyjne małżeństwa, adopcje, podejmowa‑ nie fikcyjnej nauki w polskich uczelniach. Pośredniczą w tym procederze polskie grupy przestępcze, pomagające także w uzyskiwaniu wiz wjazdo‑ wych do Polski w konsulatach na Ukrainie, w Mołdowie i Rosji, a nawet w krajach azjatyckich. Spośród wielu rozpoznanych form handlu ludźmi, jakimi są m.in.16: — praca za długi, — praca przymusowa, — wykorzystywanie w przemyśle erotycznym, — praca niewolnicza, — sprzedaż w celu zawarcia małżeństwa, — zmuszanie do żebractwa, — handel w celu pobrania organów w znacznej ich części ofiary zmuszane są do uczestnictwa w tym procede‑ rze przez przymus fizyczny lub groźbę jego użycia, czyli zachowania cha‑ rakterystyczne dla terroru kryminalnego. Stale wzrasta zagrożenie związane z produkcją i dystrybucją fałszy‑ wych pieniędzy. Najczęściej podrabianym nominałem waluty euro są wciąż banknoty o nominale 50 euro, waluty polskiej 20 i 50 zł, a waluty brytyjskiej — 20 funtów. Można je po prostu łatwiej wprowadzić do obrotu przez zorganizowaną sieć dystrybucji, co stwierdzono w  przy‑ padku polskich, litewskich i  bułgarskich zorganizowanych grup prze‑ stępczych. Po  zlikwidowaniu w  Polsce w  2009 i  2010  r. trzech ośrod‑ ków fałszerskich waluty polskiej należy przypuszczać, że pustka na tym rynku musi zostać przez grupy przestępcze wypełniona17. Istotny wpływ na  zakres zagrożeń tymi przestępstwami mają możliwości efektyw‑ nego wprowadzania fałszywych pieniędzy do legalnego obiegu. Szcze‑ gólnie dotyczy to sytuacji szczególnych związanych z określonymi zjawi‑ skami społecznymi, jakimi są np. migracje zarobkowe obywateli polskich czy wielkie imprezy gromadzące tysiące ludzi z różnych krajów. Tu wła‑ śnie możemy zetknąć się z przypadkami zarówno zmuszania określonych 16 I. Malinowska, J. Bryk, Handel ludźmi i przestępstwa towarzyszące [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 90 i nast. 17 Zob. szerzej T. Malczyk, Fałszerstwa pieniędzy jako jedna z forma przestęp‑ czości zorganizowanej. Zagrożenia i zwalczanie [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Przestępczość zorganizowana…, wyd. cyt., s. 133 i nast. 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== grup osób do udziału w procesie dystrybucji fałszywych pieniędzy jak i siłowego przejmowania określonych „rynków” dystrybucji przez grupy przestępcze. Zorganizowana przestępczość ekonomiczna Wydaje się, że zdarzenia o charakterze terroru kryminalnego w naj‑ mniejszym stopniu powiązane są ze zorganizowaną przestępczością eko‑ nomiczną. Niemniej mają one miejsce i w niektórych wypadkach w istotny sposób mogą wpływać na  kształtowanie się różnych form nielegalnej, a i legalnej działalności gospodarczej. Już kilkanaście lat temu zwracano uwagę na możliwość prowadzenia na terenie Polski walki konkurencyjnej metodami terrorystycznymi przez obce podmioty gospodarcze inwestu‑ jące na polskim rynku. Przypuszczano, że działania te będą polegały przede wszystkim na powodowaniu katastrof technicznych mających podważyć wiarygodność danej firmy wobec potencjalnych klientów oraz narusza‑ jących jej kondycję finansową18. Szczęśliwie te przewidywania, jak dotąd, się nie potwierdziły. Przypuszczenia te jednak nie były całkowicie bezpod‑ stawne. W latach 1998–1999 ówczesne Biuro do Walki z PZ KGP prowa‑ dziło czynności związane z zamachami związanymi z próbą przejęcia kon‑ troli przez zorganizowaną grupę przestępczą nad jedną z sieci handlowych wchodzących w tym czasie na polski rynek. Formą zorganizowanej przestępczości gospodarczej przynoszącą naj‑ większe zyski jej sprawcom jest prawdopodobnie przestępczość paliwowa. Działalność grup przestępczych w  tym zakresie polega obecnie m.in. na: — sprowadzaniu z zagranicy oleju napędowego deklarowanego następnie jako olej opałowy, — wykorzystaniu do sprzedaży jako olej napędowy oleju zwolnionego z akcyzy z uwagi na przeznaczenie do celów żeglugowych. Związani z grupą armatorzy (rybacy) wykazują zakup większej ilości paliwa niż faktycznie zużywają. Sprzedają je następnie przez stacje paliw lub bez‑ pośrednio podmiotom gospodarczym zużywającym paliwo do celów transportowych (grudzień 2009 r.), 18 K. Kubiak, Analiza zagrożenia wybrzeża i polskich obszarów morskich dzia‑ łaniami terrorystycznymi i specjalnymi w czasie pokoju i w sytuacji kryzysowej (rozprawa doktorska), Gdynia 1998, s. 38 [za:] W. Zubrzycki, Fizyczne zwalczanie terroryzmu w Polsce [w:] J. Szafrański (red.), Współczesne zagrożenia terroryzmem oraz metody działań antyterrorystycznych, Szczytno 2007. 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana — usuwaniu barwnika i znacznika (odbarwianie) oleju opałowego w celu odsprzedaży jako oleju napędowego; — mieszaniu materiałów pędnych z innymi produktami chemicznymi, a następnie wprowadzaniu ich do obrotu jako pełnowartościowych paliw; — nielegalnym mieszaniu (blendowaniu) paliw silnikowych poprzez dodawanie komponentów nieopodatkowanych lub opodatkowanych niskimi stawkami podatku akcyzowego, a następnie wprowadzaniu takich produktów do obrotu; — wprowadzaniu do obrotu handlowego paliw będących w rzeczywi‑ stości innymi produktami petrochemicznymi, przeklasyfikowanych na oleje napędowe i benzyny przy wykorzystaniu tzw. „firm słupów”, np. proceder sprowadzania z innych krajów i przeklasyfikowania wiel‑ kich ilości smarów do form budowlanych; — przywozie do kraju benzyny wysokooktanowej zadeklarowanej w dokumentach jako zwolnione z podatku akcyzowego produkty ropo‑ pochodne19. Istotną formą zorganizowanej przestępczości paliwowej jest także nie‑ legalny obrót gazem napędowym, oparty o wykorzystanie różnic w opo‑ datkowaniu akcyzą gazu przeznaczonego do celów grzewczych i gospo‑ darstwa domowego oraz gazu napędowego. Podstawowe metody działania grup przestępczych to: — wykorzystanie tzw. ośmiorniczek, czyli urządzeń do przepompowywa‑ nia do cystern gazu kupionego w butlach i obłożonego niższą stawką akcyzy, zakupionego w składach podatkowych, następnie dostarcza‑ nego do stacji paliw (obecnie po kilku pożarach rzadziej wykorzy‑ stywane); — wykorzystanie „firm słupów” zakupujących gaz z zerową lub niską akcyzą i  przekwalifikowujących go w  wytworzonych dokumentach na olej napędowy. Należy przypuszczać, że  ze  względu na  nadal niezwykle opłacalny i trudny do wykrycia proceder nielegalnego obrotu paliwami będzie on nadal rozwijany w  wielu formach. Odnotowany w  ostatnich kilkuna‑ stu miesiącach znaczny spadek oficjalnych zakupów oleju napędowego może wskazywać na dalsze pogłębienie się zjawiska nielegalnego wprowa‑ dzania do obrotu tego paliwa. Dochody osiągane z tego procederu przez 19 Zob. szerzej K. Wiciak, Przestępczość zorganizowana w obrocie paliwami płynnymi [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 249 i n. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== zorganizowane grupy przestępcze są tak znaczne, że od kilkunastu przy‑ najmniej lat można mówić o dużej konkurencji na tym rynku. Powoduje to także próby rozwiązań o charakterze siłowym w celu wyeliminowania innych uczestników tego nielegalnego procederu. Ostatnio zdarzenia tego typu odnotowano w województwie małopolskim oraz w rejonie polskiej granicy zachodniej. W dalszym ciągu niezwykle istotne zagrożenie występuje w związku z nielegalną produkcją, przemytem i obrotem alkoholem. Należy tu przy‑ pomnieć, że nielegalny obrót alkoholem stał się źródłem materialnej siły największych polskich zorganizowanych grup przestępczych w latach 90. XX wieku. Dochody z przemytu i nielegalnej produkcji oraz dystrybucji alkoholu były podstawą materialną do szerokiego wejścia grup przestęp‑ czych w międzynarodowy obrót narkotykami w różne formy przestęp‑ czości ekonomicznej. Nie odnotowano jak dotąd w ostatnim okresie tak spektakularnych przedsięwzięć, jak przemyt do kraju wielkich ilości alko‑ holu cysternami, rurociągami czy zbrojne starcia pomiędzy grupami prze‑ stępczymi o przejęcie kolejnych transportów20. Istotą tych przestępstw jest niezmienne od lat uniknięcie opodatkowania produktów alkoholowych podatkiem akcyzowym. Po kilku latach stagnacji zagrożeń na stosunkowo niskim poziomie, znaczne podniesienie w 2013 r. akcyzy na alkohol sprze‑ dawany do celów spożywczych spowodowało wzrost zainteresowania zor‑ ganizowanych grup przestępczych tą formą przestępczości gospodarczej. Klasyczne najczęściej stosowane metody działania to nadal: — sprowadzanie na polski obszar celny płynów na bazie alkoholu, lecz nieobjętych podatkiem akcyzowym, a następnie oczyszczenie go przez ponowną destylację polegającą na odparowaniu — do tego celu wyko‑ nywane są specjalne instalacje, przez które wytrącany jest skażalnik. W wyniku odparowania uzyskiwany jest dobrej jakości spirytus, z któ‑ rego produkowane są wódki dobrej jakości; — fikcyjny eksport wyprodukowanego w zakładach polskich „technicz‑ nego” (nieobjętego akcyzą) alkoholu za granicę, po czym po oczyszcze‑ niu wprowadzanie do obrotu spożywczego w kraju, — przemyt wyrobów spirytusowych z krajów rosyjskojęzycznych i wpro‑ wadzanie ich do obrotu na targowiskach lub „na podkład” w lokalach gastronomicznych i hurtowniach. 20 Zob. W. Mądrzejowski, Kształtowanie się zagrożeń ze strony przestępczości zorganizowanej w latach dziewięćdziesiątych XX w. w Polsce [w:] A. Misiuk (red.), Centralne Biuro Śledcze. Dziesięć lat doświadczeń, Szczytno 2010, s. 16. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana W procederze tym wykorzystywane są sztucznie tworzone sieci fik‑ cyjnych podmiotów gospodarczych rejestrowanych na „słupy”. Część osób, które odgrywają rolę „słupów”, nie włącza się w ten proceder dobrowolnie. Zdarzają się przypadki zmuszania do tego groźbami, a także wykorzysty‑ wania sytuacji, gdy „słup” jest dłużnikiem faktycznym lub wyimaginowa‑ nym grupy i w ten sposób ma spłacać ten dług, co oczywiście nigdy nie następuje. Inną formą terroru jest skuteczny nacisk na właścicieli hurtowni i lokali gastronomicznych, aby alkohol nabywali od grup przestępczych. W przeciwnym wypadku mamy do czynienia z demolowaniem lub podpa‑ laniem lokali albo napadami na ich właścicieli. Działalność zorganizowanych grup przestępczych w sferze przestęp‑ czości akcyzowej wiązanej z obrotem wyrobami tytoniowymi osiągnęła taką skalę, iż według szacunków ekspertów, ponad 10 rynku tytoniowego to papierosy pochodzące z przemytu lub z nielegalnych fabryk papiero‑ sów zlokalizowanych na terenie naszego kraju. W związku ze znacznym wzmocnieniem po wejściu Polski do Schengen ochrony granicy polsko‑ ‑ukraińskiej oraz polsko ‑rosyjskiej podstawowe trasy przemytu to obecnie: — Ukraina — Białoruś — Litwa — Polska — Europa Zachodnia, — Kaliningrad — Łotwa — Litwa — Polska — Europa Zachodnia21, — Grecja — Bułgaria — Słowacja — Polska. Wykorzystywany jest także szlak kontenerowy drogą morską z Chin do portu w Gdyni, a ostatnio również do Hamburga, skąd papierosy zesta‑ wami ciężarowymi przewożone są do Polski lub innych krajów Unii Euro‑ pejskiej. Główną przyczyną dużej skali przestępczego procederu, w który z reguły zaangażowane są międzynarodowe zorganizowane grupy prze‑ stępcze jest jego olbrzymia rentowność. Nadal utrzymuje się różnica w cenie pomiędzy ceną paczki papierosów w Rosji (ok. 1 euro), w Polsce (ok. 2,5 euro), w Niemczech (ok. 4,5 euro), we Francji (ok. 6 euro) i Wiel‑ kiej Brytanii (ok. 8 euro). Grupy przestępcze wykorzystują do przemytu całkowicie zapakowane naczepy ciężarowe, w których można pomieścić 50 tysięcy paczek papierosów, ale również dzielą przemycane papierosy na mniejsze partie. Likwidowane są także w Polsce profesjonalne niele‑ galne fabryki papierosów. Sprzyja temu nasze położenie geograficzne, członkostwo w Unii Europejskiej, dostępność wykwalifikowanej siły robo‑ czej pochodzącej ze zlikwidowanych zakładów tytoniowych w Bułgarii. Znacznie wzrosła opłacalność procederu nielegalnego wprowadzania do 21 Kraje nadbałtyckie — epicentrum przemytu papierosów. Analiza [w:] Serwis informacyjny, Niemczyk i Wspólnicy, Warszawa, październik 2009 r. 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== obrotu tytoniu krojonego. Jest ona porównywalna z nielegalną produkcją papierosów, za to nakłady finansowe na rozpoczęcie i prowadzenie działal‑ ności znacznie mniejsze. Należy przewidywać, że nielegalna produkcja i przemyt wyrobów tyto‑ niowych będą nadal wzrastały, co jest m.in. skutkiem dostosowania w Pol‑ sce stawki podatku od wyrobów tytoniowych do unijnych dyrektyw. Ceny papierosów do 2015 roku wzrosną w Polsce jeszcze o około 50 22. Wraz ze wzrostem akcyzy Polska z kraju tranzytowego dla przemycanych wyro‑ bów tytoniowych stanie się przede wszystkim krajem docelowym. Należy liczyć się także ze znacznym wzrostem nielegalnej produkcji wyrobów tyto‑ niowych przeznaczonych na rynki krajów Europy Zachodniej. O tym, jak wygląda codzienność w działalności zorganizowanych grup przestępczych zajmujących się przestępczością związaną z obrotem wyro‑ bami tytoniowymi, świadczą miesięczne raporty policyjne zawierające podsumowanie ujawnień wyrobów akcyzowych nielegalnego pochodzenia. Tylko w czerwcu 2014 r. ujawnione zostały trzy zorganizowane grupy prze‑ stępcze zajmujące się przemytem papierosów do Polski, zatrzymano trzy transporty wyrobów tytoniowych na szlaku z Litwy w ilości ok. 1,3 mln sztuk, ujawniono dwie próby przemytu na granicy z Białorusią w wago‑ nach pociągów towarowych z ładunkiem bali sosnowego drewna, w ilo‑ ści ok. 2 mln sztuk papierosów oraz trzy krajalnie tytoniu. Łącznie straty Skarbu Państwa oszacowano na ok. 20 mln zł23. Metody, jakimi w ostatnim okresie posługują się sprawcy przestępstw dot. wyrobów tytoniowych, to m.in.: — prowadzenie przez zorganizowaną grupę przestępczą, której członkami są mieszkańcy woj. podkarpackiego i  lubuskiego systematycznego skupu papierosów przemycanych przez „mrówki” z Ukrainy, a następ‑ nie rozprowadzanie tych papierosów w Niemczech; — przemyt papierosów z Ukrainy przez grupę polsko ‑ukraińską przy pomocy pontonów przez graniczną rzekę Bug, a następnie rozprowa‑ dzanie ich na terenie całego kraju; — przemyt 37 tysięcy paczek papierosów z białoruskimi znakami akcyzy z terytorium Litwy w rosyjskim tirze chłodni prowadzonym przez oby‑ watela Białorusi. Papierosy ukryte były w specjalnie przygotowanym schowku w podłodze pojazdu; 22 Zob. T. Semeniuk, J. Bil, Przemyt oraz nielegalna produkcja i dystrybucja wyrobów tytoniowych [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Prze‑ stępczość…, wyd. cyt., s. 313 i n. 23 Zob. www.niwserwis.pl , 7 sierpnia 2014 r. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana — przemyt 13 tysięcy paczek papierosów z litewskimi i białoruskimi zna‑ kami akcyzy w tirze z polską rejestracją oficjalnie przewożącym arty‑ kuły spożywcze z Litwy do Wielkiej Brytanii; — przemyt w samochodzie osobowym marki Audi z polską rejestracją 13 tys. paczek papierosów z terytorium Litwy. Pojazd zatrzymano po pościgu, ujawniono ponadto kilka kompletów tablic rejestracyjnych. Ponadto: — w ujawnionej nielegalnej krajalni tytoniu w powiecie starachowickim zatrzymano 15 osób oraz zabezpieczono 2 tony krajanki tytoniowej, 5 ton suszu i 1600 paczek papierosów z przemytu; — w województwie małopolskim ujawniono profesjonalną krajalnię tyto‑ niu o wydajności ok. 1 tony dziennie, zabezpieczono 6,5 tony krajanki oraz urządzenia do nawilżania i aromatyzowania tytoniu24. Grupy zajmujące się przemytem, nielegalną produkcją i rozprowadza‑ niem wyrobów tytoniowych posiadają z reguły rozbudowaną strukturę. Znajdują się w niej osoby odpowiedzialne za organizację dostaw papiero‑ sów i tytoniu z krajów głównie rosyjskojęzycznych oraz Litwy i Bułgarii. Inni członkowie grupy odpowiadają za organizację dystrybucji w kraju oraz przemyt wyrobów tytoniowych do krajów Europy Zachodniej. Grupy zaj‑ mujące się nielegalną produkcją papierosów i krajanki tytoniowej specjali‑ zują się w określonych rodzajach produktów, sprowadzając także głównie z zagranicy półprodukty, urządzenia do produkcji i pakowania. W każdej z tych grup istotną rolę odgrywają osoby odpowiedzialne za bezpieczeń‑ stwo działań. Nie cofają się one przed groźbami, a nawet bezpośrednimi zamachami na osoby utrudniające ten proceder, w tym także na celników i funkcjonariuszy Straży Granicznej, co nosi znamiona klasycznego terroru kryminalnego. Zorganizowane grupy przestępcze nadal szeroko wykorzystują mecha‑ nizmy korupcyjne zarówno w  celu bezpośredniego osiągania korzy‑ ści majątkowych jak i ułatwienia sobie popełniania innych przestępstw. Na  oddziaływania korupcyjne szczególnie narażeni są funkcjonariusze publiczni w sferze wymiaru sprawiedliwości, organów ścigania, służb gra‑ nicznych i celnych oraz służba zdrowia. Celem korupcyjnych ofert jest tutaj zapewnienie bezpieczeństwa członkom grup przestępczych zarówno pod‑ czas prowadzonych nielegalnie działań (przemyt), jak i uniknięcie lub zmi‑ nimalizowanie odpowiedzialności karnej. Korumpowanie przedstawicieli administracji zarówno lokalnej, jak i centralnej, administracji gospodarczej ma natomiast na celu umożliwienie i ułatwienie złożonych przedsięwzięć. 24 Tamże. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Dotyczy to szczególnie sfery czynności skarbowych, zamówień publicz‑ nych, przetargów, wdrażania programów i  wykorzystywania funduszy unijnych, kontroli administracyjnej w zakresie budownictwa, w tym szcze‑ gólnie dróg i autostrad oraz obiektów wielkopowierzchniowych. W sferze administracji, zorganizowane grupy przestępcze oddziałują przez korupcję na poszczególnych pracowników lub całe urzędy. Pozwala to im w konse‑ kwencji na infiltrację całych środowisk politycznych i urzędniczych oraz uzależnienie pracowników, grup pracowników lub całych podmiotów25. Należy też zwrócić uwagę na specyficzną formę „wzajemnego oddziały‑ wania przestępczości zorganizowanej i  świata polityki, jaką jest stoso‑ wanie zastraszania, przemocy lub gróźb ich użycia”26. Ta swoista metoda działań terrorystycznych z reguły nie ma charakteru terroryzmu politycz‑ nego, a jest formą terroru kryminalnego. Grupom przestępczym niezwy‑ kle rzadko chodzi o wpływ na kształtowanie się sytuacji politycznej. Ważne dla nich jest przede wszystkim, aby osoby z rządzących struktur politycz‑ nych tak kształtowały sytuację, przede wszystkim gospodarczą, aby umoż‑ liwić grupom przestępczym bezpieczne osiąganie maksymalnych zysków. Przykładem takiej sytuacji jest trwająca kilkadziesiąt lat koegzystencja włoskich grup przestępczych (sycylijskiej mafii, camorry czy ndranghetty) z partią chadecką i socjalistyczną, które na zmianę tworzyły włoskie rządy. W  zamian grupy przestępcze bezwzględnie zwalczały konkurencyjną wobec chadeków i socjalistów partię komunistyczną. Bardzo szeroki zasięg osiągnęła korupcja sportowa. Przez wiele lat lek‑ ceważona, nawet tolerowana doprowadziła do sytuacji, w której zorganizo‑ wane grupy powiązane z klubami i strukturami sędziowskimi decydowały nie tylko o wynikach sportowych, lecz także w dużym stopniu o funkcjo‑ nowaniu struktur organizacyjnych organizacji sportowych. Wydaje się, że sytuacja ujawniona już procesowo w piłce nożnej może odnosić się także do innych dyscyplin sportu, które także mogą być powiązane ze zorgani‑ zowanymi grupami przestępczymi. Współpraca zorganizowanych grup przestępczych ze środowiskiem sportowym jest faktem dość powszech‑ nie znanym. Zawodnicy niektórych dyscyplin sportowych powiązani byli wielokrotnie z różnymi przedsięwzięciami grup przestępczych, lecz przede wszystkim wykorzystywani byli jako ich „silne ramię” w oddzia‑ ływaniu na ofiary lub konkurencję. Można tu przypomnieć znaną grupę 25 W. Jasiński, Zwalczanie korupcji w Polsce [w:] W. Jasiński, W. Mądrzejow‑ ski, K. Wiciak (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 337 i n. 26 W. Jasiński, Osoby na eksponowanych stanowiskach politycznych. Przeciw‑ działanie korupcji i praniu pieniędzy, Warszawa 2012, s. 278. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana „karateków”, bokserów, zapaśników zajmujących się ochroną lokali opa‑ nowanych przez grupy przestępcze, egzekwujących faktyczne lub fikcyjne długi czy zastraszających osoby, które nie chciały się dostosować do prze‑ stępczych reguł. Stosunkowo nowym, lecz niezwykle istotnym problemem jest zwal‑ czanie zorganizowanej przestępczości w  cyberprzestrzeni. Praktycz‑ nie w chwili obecnej każda znacząca zorganizowana grupa wykorzystuje narzędzia informatyczne zarówno bezpośrednio do przeprowadzania zło‑ żonych nielegalnych przedsięwzięć, jak i jako pole nielegalnej działalności poddawane przestępczej penetracji. Formy popełnianych przestępstw bar‑ dzo szybko ewoluują dostosowując się zarówno do technicznych możliwo‑ ści będących w dyspozycji grup, jak i ujawniających się okazji do osiągnię‑ cia tą drogą maksymalnych zysków. Działalność ta ma wyjątkowo często nieograniczony charakter międzynarodowy, począwszy od niezgodnego z prawem wykorzystania elektronicznych instrumentów płatniczych (sze‑ roko znana obecność w Polsce zorganizowanych grup z rejonu Bałkanów). Inne pole zagrożeń to łamanie przepisów dotyczących własności intelek‑ tualnej przynoszące wielkie straty twórcom i producentom. Wykorzysta‑ nie Internetu do działalności handlowej bez opodatkowania, stosowanie cen dumpingowych, powoduje istotne zagrożenia zarówno dla interesów ekonomicznych państwa, jak i dla legalnie działających handlowców i pro‑ ducentów. Od lat odnotowywane są przypadki używania narzędzi elektro‑ nicznych do obrotu towarami stanowiącymi przedmiot przestępstwa jak środki odurzające, broń i materiały wybuchowe, pornografia dziecięca czy chronione gatunki zwierząt. Internet jest też narzędziem do przekazywa‑ nia gróźb w związku z praktykami wymuszeń oraz może być bezpośrednio wykorzystywany do ataków na wybrane serwery. Działalność tego typu, określana jako cyberterror lub sabotaż komputerowy, może obejmować manipulowanie zapisami danych komputerowych z zamiarem nielegalnej zmiany, usunięcie lub zniszczenie zapisu istotnej informacji na nośniku informatycznym albo utrudnianie lub uniemożliwianie osobie upoważ‑ nionej uzyskania dostępu do zapoznania się z nią. Przestępstwo to obej‑ muje także uszkodzenie lub wymianę nośnika informacji, niszczenie lub uszkadzanie urządzeń do automatycznego gromadzenia lub przekazywania danych informatycznych27. Nie ulega wątpliwości, że współczesna przestępczość zorganizowana posługuje się najnowszymi zdobyczami technologii informatycznych. 27 J.  Kosiński, Cyberprzestępczość [w:] W.  Jasiński, W.  Mądrzejowski, K. Wiciak (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 468. 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dotyczy to nie tylko tzw. przestępczości zaawansowanych technologii, lecz także, wydawałoby się na pierwszy rzut oka, prymitywnej przestępczości kryminalnej. Stąd konieczność wykorzystywania narzędzi wsparcia zwal‑ czania cyberprzestępczości zarówno w zwalczaniu pornografii dziecięcej, kradzieży praw autorskich i technologii, handlu ludźmi, przestępczości narkotykowej, obrotu bronią i materiałami wybuchowymi oraz promienio‑ twórczymi, jak i monitorowania dobrze zorganizowanego środowiska grup kibolskich28. Zyski osiągane z nielegalnej działalności w cyberprzestrzeni są praktycznie niemożliwe do określenia. „Rozwój technologiczny doprowa‑ dził do uzależnienia niemal każdej dziedziny życia od komputerów i Inter‑ netu”29, stąd grupy przestępcze nie mogą pominąć tak intratnego źródła dochodu, jakim jest ściąganie haraczy także od sprawców cyberprzestęp‑ czości. W jednej z niezakończonych jeszcze procesowo spraw, dotyczących m.in. produkcji fałszywych kart płatniczych i dokonywania przy ich wyko‑ rzystaniu zakupów na wielką skalę, sprawca stał się przedmiotem szantażu. Kolejno dwie grupy przestępcze bardzo realnymi groźbami, łącznie z praw‑ dopodobnym sfingowaniem zabójstwa, zmusiły go do płacenia im regular‑ nego haraczu i procentu od dochodów. Należy domniemywać, że zatrzy‑ manie przez Policję szantażowany przestępca przyjął z ulgą. Od kilku lat bardzo istotne zagrożenia występują w związku ze zorga‑ nizowanymi formami przestępstw przeciwko funduszom unijnym. Wynika to przede wszystkim ze znacznego wzrostu wartości środków, jakie Pol‑ ska otrzymuje z tego źródła. Na lata 2014–2020 Polska otrzyma z progra‑ mów unijnej polityki spójności ok. 82,5 mld euro. Największa część tych środków przeznaczona zostanie na infrastrukturę transportową (drogową i kolejową). Aż 40 tej kwoty rozdysponowane zostanie przez samorządy (poprzednio 25 )30. Jak wskazują doświadczenia innych krajów (szcze‑ gólnie Włochy, Grecja, Hiszpania) znacząca część tych środków może być przejmowana przez zorganizowane grupy przestępcze. Występowaniu pato‑ logii przy wykorzystywaniu środków unijnych sprzyja przede wszystkim nierówność w dostępie do informacji o istniejących możliwościach, wykre‑ owanie grupy fachowców — pośredników sporządzających na określone zamówienie dokumentację ofertową z gwarancją jej skuteczności i zwią‑ zane z tym praktyki korupcyjne i nepotyzm, fałszowanie danych zarówno 28 Zob. R. Chinalski, Międzynarodowe instrumenty wspierające zwalczanie cyberprzestępczości [w:] L. Paprzycki, Z. Rau (red.), Przestępczość…, wyd. cyt., s. 170–173 29 M. Gleeny, Mroczny rynek. Hakerzy i nowa mafia, Warszawa 2012. 30 Dane Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju www.mir.gov.pl , 7 sierpnia 2014 r. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana na etapie wnioskowania o środki, jak i ich rozliczania oraz wiele innych zja‑ wisk doskonale znanych już instytucjom unijnym. lecz słabo rozpoznanych w Polsce. Warto też zwrócić uwagę na możliwości siłowego oddziaływania na podmioty zarządzające tymi środkami. Wprawdzie w Polsce nie odnoto‑ wano dotąd potwierdzonych przypadków wymuszeń związanych z podzia‑ łem środków z funduszy europejskich, ale wiele takich przykładów można znaleźć w „starych” krajach Unii, a szczególnie we Włoszech31. Zorganizowana przestępczość narkotykowa Po wielu latach dominacji narkotyków syntetycznych na  polskim rynku narkotykowym następują pewne zmiany. Dominującą rolę zaczynają odgrywać środki uzyskiwane z surowców naturalnych. Dane statystyczne wskazują na znaczący wzrost dostępności oraz zabezpieczeń narkotyków z grupy Cannabis, przy porównywalnym poziomie, w stosunku do lat ubie‑ głych, narkotyków syntetycznych. W stosunku do lat ubiegłych, w roku 2010 i 2011 nastąpił wzrost liczby neutralizowanych przez funkcjonariu‑ szy CBŚ KGP w Polsce profesjonalnych plantacji konopi indyjskich oraz znaczący wzrost ilości zabezpieczanego suszu konopi32. Ma to bezpośredni wpływ na większą dostępność tego narkotyku na nielegalnym rynku, a co się z tym wiąże, zwiększone zainteresowanie jego nabyciem. Zwiększa się również dostępność kokainy na nielegalnym rynku, która w coraz większej ilości trafia do Europy z Ameryki Południowej. Aktualnie obowiązujące przepisy w istotny sposób zakłócają ocenę sytuacji na rynku narkotykowym przez spenalizowanie posiadania nawet niewielkich ilości środków odurzających. Stąd na przykład widoczny w sta‑ tystykach w ostatnim okresie lekki spadek wzrostowego trendu liczby prze‑ stępstw przy zwiększeniu ilości zabezpieczonych narkotyków. Może to świadczyć o skuteczności przedsięwzięć podejmowanych przede wszyst‑ kim w stosunku do zorganizowanych grup przestępczych dysponujących większymi ilościami zabronionych przez prawo środków. Struktura ujaw‑ nionych rodzajów narkotyków staje się coraz bardziej zbliżona do rynku Europy Zachodniej. Istotną zmianą jest rozszerzenie rynkowej oferty i sze‑ roka dostępność różnego rodzaju środków, co może świadczyć o ustabi‑ lizowaniu się rynku i  szerokich możliwościach zorganizowanych grup 31 Zob. m.in. R. Saviano, Gomorra, Warszawa 2008; G. Tizian, Mafia, spółka jawna, Warszawa 2013. 32 www.policja.gov.pl , 12 października 2012 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 25 przestępczych. W związku z otwarciem granic, znaczną emigracją szcze‑ gólnie wśród młodzieży, możliwościami wynikającymi z kontaktów inter‑ netowych — zniknęły większe przeszkody w dostępności do wszelkich rodzajów środków odurzających. Cechą charakterystyczną jest zwiększe‑ nie się liczby ujawnianych niewielkich „piwnicznych” plantacji marihuany, powszechnie dostępnych i przywożonych z Holandii. Wszystko na to wska‑ zuje, że pomimo największych wysiłków i sukcesów odnoszonych w walce ze  zorganizowaną przestępczością narkotykową problemu narkomanii nigdy nie uda się rozwiązać środkami policyjnymi. Wydaje się, iż wzorem niektórych krajów33 należy rozważyć możliwość zalegalizowania posia‑ dania niewielkich ilości narkotyków, odciążyć Policję od ścigania takich zachowań, a całość sił i środków skierować na zwalczanie zorganizowanych form produkcji i obrotu środkami odurzającymi. Przestępczość narkotykowa jest ściśle powiązana z działaniami noszą‑ cymi znamiona terroru kryminalnego. Przede wszystkim przez używa‑ nie broni palnej i innych przejawów przemocy w transakcjach związa‑ nych z obrotem narkotykami34. W Europie użycie przemocy w związku z przestępczością narkotykową nie osiągnęło nigdy takiego stopnia natę‑ żenia jak w Ameryce Środkowej, gdzie kartele narkotykowe w Kolumbii i grupy zorganizowane w Meksyku przejęły siłą kontrolę nad znacznymi obszarami tych państw, stosując bezwzględnie przemoc wobec wszyst‑ kich, którzy całkowicie się im nie podporządkowali, w tym także wobec przedstawicieli państwa. Powiązania pomiędzy przestępczością narkoty‑ kową a terrorem kryminalnym występują w wielu wypadkach. W ostat‑ nich latach, np. w listopadzie 2010 r. w Opolu rozbito 7‑osobową grupę zajmującą się obrotem narkotykami oraz produkcją i  handlem bronią 33 W październiku 2012 r. rząd Urugwaju przedstawił pod głosowanie w par‑ lamencie legalizację upraw i handlu marihuaną pod całkowitą kontrolą państwa. Prawo zakupu marihuany mieć będzie każdy dorosły, ale trafi do specjalnego rejestru. Zyski będą przeznaczone na edukację, profilaktykę i leczenie narkoma‑ nów. Pozwoli to odebrać zorganizowanym grupom przestępczym znaczną część środków uzyskiwanych z tego procederu. Legalizacja przerwie kontakty palaczy z grupami przestępczymi i ma zmniejszyć przestępczość. 5 dorosłych Urugwaj‑ czyków przyznaje się do stałego palenia marihuany, a 20 do sporadycznego. Już w styczniu 2012 r. prezydent Kolumbii Juan Manuel Santos stwierdził, że byłby skłonny zalegalizować narkotyki w Kolumbii. W dniu 5 listopada 2013 r. w sta‑ nach Kolorado i Waszyngton w USA zalegalizowano rekreacyjne zażywanie mari‑ huany. Po raz pierwszy uczyniono to do celów niemedycznych. 34 Zob. K. Laskowska, Przestępczość zorganizowana. Aspekty kryminologiczne. Fenomen zjawiska [w:] E. Pływaczewski (red.), Przestępczość zorganizowana, War‑ szawa 2011, s. 120. 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przez PZ do terroryzmu. Tom 2 W. Mądrzejowski, Terror kryminalny a współczesna przestępczość zorganizowana i amunicją. Odnaleziono 20 jednostek broni myśliwskiej, elementy broni palnej, 2000 szt. amunicji ostrej, 3 kg materiałów wybuchowych z zapal‑ nikami. W tych samych pomieszczeniach znaleziono narkotyki oraz inne towary pochodzące z przestępstw35. W kwietniu 2013 r. zatrzymano w woj. mazowieckim grupę przestępczą liczącą ok. 15 osób, zajmującą się produk‑ cją i obrotem bronią i materiałami wybuchowymi oraz obrotem narkoty‑ kami. Przejęto ok. 1000 szt. amunicji, 13 szt. broni palnej długiej, 5 szt. broni palnej krótkiej, 8 tłumików, pięć kg trotylu, 5 granatów, 800 spłonek oraz 1,5 kg amfetaminy i 300 gr kokainy36. Przedstawione powyżej przykłady powiązań pomiędzy działalnością zorganizowanych grup przestępczych w Polsce oraz wybrane formy takich powiązań w innych krajach wskazują, iż pomimo odnotowywanego w sta‑ tystykach znacznego spadku zdarzeń o charakterze terroru kryminalnego problem ten bynajmniej nie został rozwiązany. Występują nadal, chociaż rzadziej niż kilkanaście lat temu, zarówno klasyczne przykłady użycia prze‑ mocy i groźby bezprawnej przez zorganizowane grupy przestępcze, jak i nowe ich formy z zastosowaniem nowych narzędzi, jak i wykorzystaniem specjalistycznej wiedzy sprawców. Powiązane są ze wszystkimi formami przestępczości zorganizowanej, zarówno na skalę lokalną, jak i międzyna‑ rodową. Kwestia skutecznego rozpoznawania tych zagrożeń, wiedzy, sto‑ sowanych metod ich wykrywania i neutralizacji oraz koordynacji i współ‑ działania licznych instytucji i służb je zwalczających — to już materiał na odrębne opracowanie. 35 www.niwserwis.pl , 29 listopada 2010 r. 36 Polska Agencja Prasowa www.niwserwis.pl , 10 października 2011 r. 27 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Kuba Jałoszyński* Przesłanki identyfikacji uprowadzenia statku powietrznego jako aktu terroryzmu lub terroru Uprowadzenie samolotu przez organizację terrorystyczną stało się w ubiegłym wieku wręcz synonimem działalności terrorystycznej. Statki powietrzne i infrastruktura lotniskowa stały się obiektem zamachów terro‑ rystycznych, ponieważ: — lotniczymi środkami transportu podróżuje bardzo wiele osób, można więc, dokonując ataku, spowodować znaczną liczbę ofiar; — porty lotnicze są obiektami, przez które przewija się dziennie od kilku do kilkudziesięciu tysięcy pasażerów i osób im towarzyszących, podob‑ nie jak w przypadku samolotów atak spowoduje dużą liczbę ofiar; — w  sytuacji uprowadzania statku powietrznego terroryści skupiają na małej powierzchni dużą liczbę zakładników, co ułatwia im kontrolę i panowanie nad nimi. Każdy zamach na  samolot lub infrastrukturę lotniskowa zostanie więc zauważony przez opinię publiczną, media nagłośnią tę sytuację, a terroryści osiągną dzięki temu efekt propagandowy — jeden z najistot‑ niejszych celów przeprowadzonego ataku. Nic nie wskazuje na to, aby samoloty oraz infrastruktura cywilnych linii lotniczych nie były najbar‑ dziej atrakcyjnym celem dla organizacji terrorystycznych. Spektakularny * Kuba Jałoszyński — prof. dr hab., od ponad 30 lat zajmuje się problematyką związaną z walką i przeciwdziałaniem zagrożeniom terrorystycznym. Przez 23 lata służył w warszawskim pododdziale antyterrorystycznym, w tym przez 9 lat jako jego dowódca. Twórca koncepcji utworzenia centralnego pododdziału kontrter‑ rorystycznego Policji. Pełnomocnik komendanta głównego Policji do jego utwo‑ rzenia (2002 rok). Doradca ministra spraw wewnętrznych i administracji ds. ter‑ roryzmu, sekretarz Międzyresortowego Zespołu ds. Zagrożeń Terrorystycznych, kierownik Stałej Grupy Eksperckiej przy tym Zespole (2006/2007). Nauczyciel akademicki w Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie. 29 ##7#5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przez PZ do terroryzmu. Tom II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: