Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00223 004647 14988886 na godz. na dobę w sumie
Przyczyny nieskutecznosci metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim - ebook/pdf
Przyczyny nieskutecznosci metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 100
Wydawca: Self Publishing Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-272-3857-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> nauki społeczne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Bezrobocie stanowi rangę podstawowego problemu w naszym kraju. Praktycznie nie ma takiego środowiska, w którym nie można byłoby znaleźć osoby poszukującej pracy.

Województwo podkarpackie jest regionem, na którym zjawisko bezrobocia występuje w znacznie mniejszej skali w porównaniu do innych regionów, jednak rodzaj tego zjawiska i charakter gospodarki sprawiają, że jest to rynek bardzo trudny.

Wydarzenia na rynku pracy odzwierciedlają, bowiem kondycje gospodarczą kraju czy regionu. Poprawa trudnej sytuacji, głównie przez ograniczenie bezrobocia, jest zadaniem priorytetowym dla władz i instytucji zajmujących się tym problemem, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym.

Różnorodne uwarunkowania a zwłaszcza poziom bezrobocia jest ważnym elementem oceny rozwoju społecznego - gospodarczego kraju czy regionu. Skuteczność programów ograniczenia wielkości oraz ujemnych ekonomicznych i społecznych skutków bezrobocia powinna być skorelowana z konkretnymi regionalnymi potrzebami i możliwościami, dlatego w przeciwdziałaniu bezrobociu dużą rolę powinny spełniać różnorakie metody zapobiegania temu zjawisku skierowane do regionalnych rynków pracy.

Stąd też celowe staje się ich właściwe rozpoznanie na przyjętym do badań obszarze. Znaczenie przeciwdziałania bezrobociu staje się poważnym zadaniem badawczym, podjętym w tej pracy.

Przedmiotem niniejszej pracy jest określenie przyczyn nieskuteczności metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim. Analiza obejmuje zakres czasowy od 1999 - 2005 roku. Wyniki badań zaprezentowano w formie opisowej, w postaci tabel i wykresów.

Wybór tematu pracy uzasadniam względami teoretyczno-poznawczymi oraz praktycznymi. Problematyce związanej z bezrobociem poświecono już wiele uwagi. Mnie zainteresował aspekt problemu w postaci metod przeciwdziałania bezrobociu - przede wszystkim aktywnych możliwości zwalczania bezrobocia. Uważam, że mają one ogromny wpływ na kształt bezrobocia i szansę zmniejszania jego rozmiarów w województwie podkarpackim.

Formułuję hipotezę, że procesy społeczno - gospodarczego rozwoju województwa podkarpackiego wywierają istotny wpływ na skuteczność metod zwalczania bezrobocia w tymże regionie.

Z uwagi na to, iż zjawisko bezrobocia jest przedmiotem zainteresowań wielu dyscyplin naukowych, w pierwszym rozdziale pracy przedstawiono sposoby definiowania pojęcia bezrobocia jak i inne definicje bezpośrednio związane z tym zjawiskiem. Również zaprezentowano możliwości klasyfikowania bezrobocia, warunki i przyczyny powstawania, konsekwencje bezrobocia oraz podstawowe regulacje prawne związane z bezrobociem pozwalające określić, czy sposób percepcji tegoż zjawiska ulęgał zmianie oraz w jakim kierunku szły ewentualne przemiany.

Kolejny fragment pracy związany jest z różnymi sposobami zwalczania bezrobocia zarówno od strony aktywnej polityki rynku pracy jak też i pasywnej. Ze względu na przedmiot pracy interesowano się zwłaszcza tymi przemianami, które zaszły i nadal zachodzą w dziedzinie przeciwdziałania bezrobociu.

W dalszej części pracy poszukiwano uwarunkowań wpływających na regionalny rynek pracy. Przedstawiono ogólną sytuację społeczno - gospodarczą województwa podkarpackiego, główne czynniki wpływające na poziom bezrobocia w regionie. Kolejny rozdział pracy dotyczy poszukiwań badawczych w zakresie struktury bezrobocia w regionie podkarpackim. Analizowano ją zarówno pod względem wieku, wykształcenia, płci, stażu zawodowego, czasu pozostawania bez pracy oraz bezrobotnych z prawem do zasiłku.

W ostatnim fragmencie pracy przeprowadzono ilościową i jakościową analizę wybranych metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim, oceniono wydatki przeznaczane na przeciwdziałanie pogłębianiu się tegoż zjawiska. Sformułowano także wnioski końcowe.

W pracy wykorzystano dostępną literaturę przedmiotu, czasopisma naukowe oraz informację internetową.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

UUNNIIWWEERRSSYYTTEETT RRZZEESSZZOOWWSSKKII WWYYDDZZIIAAŁŁ EEKKOONNOOMMIIII WW RRZZEESSZZOOWWIIEE SSppeeccjjaallnnoośśćć:: PPrrzzeeddssiięębbiioorrcczzoośśćć ww AAggrroobbiizznneessiiee UUnniivveerrssiittyy ooff RRzzeesszzooww FFaaccuullttyy ooff EEccoonnoommiiccss SSppeeccjjaalliittyy:: EEccoonnoommiiccss--EEnntteerrpprriissee IInn AAggrriibbuussiinneessss GGaabbrriieellaa RRoogg PPRRZZYYCCZZYY(cid:16)(cid:16)YY (cid:16)(cid:16)IIEESSKKUUTTEECCZZ(cid:16)(cid:16)OOŚŚCCII MMEETTOODD ZZWWAALLCCZZAA(cid:16)(cid:16)IIAA BBEEZZRROOBBOOCCIIAA WW WWOOJJEEWWÓÓDDZZTTWWIIEE PPOODDKKAARRPPAACCKKIIMM The inffectiveness of reasons fight methods with unemployment in Podkarpackie a province PPrraaccaa mmaaggiisstteerrsskkaa wwyykkoonnaannaa ww KKaatteeddrrzzee TTeeoorriiii EEkkoonnoommiiii ppoodd kkiieerruunnkkiieemm pprrooff.. ddrr hhaabb.. MMiicchhaałłaa GG.. WWooźźnniiaakkaa RRZZEESSZZOOWW 22000066 SSkkłłaaddaamm sseerrddeecczznnee ppooddzziięękkoowwaanniiaa ddllaa PPaannaa pprrooff.. ddrr hhaabb.. MMiicchhaałłaa GG.. WWooźźnniiaakkaa zzaa iinntteerreessuujjąąccee ii cceennnnee uuwwaaggii oorraazz ssuuggeessttiiee,, zz kkttóórryycchh sskkoorrzzyyssttaałłaamm ppooddcczzaass ppiissaanniiaa nniinniieejjsszzeejj pprraaccyy.. 2 SSPPIISS TTRREEŚŚCCII WSTĘP ......................................................................................................................................5 ROZDZIAŁ I TEORETYCZ(cid:16)E UJĘCIE WIEDZY O BEZROBOCIU ...........................7 1.1. Pojęcie bezrobocia i innej terminologii związanej z rynkiem pracy .................................7 1.2. Typologia bezrobocia w praktyce i teorii keynesowskiej oraz klasycznej........................12 1.3. Przyczyny i specyfika bezrobocia w Polsce ......................................................................15 1.4. Wieloaspektowe konsekwencje bezrobocia.......................................................................19 1.5. Regulacje prawne rynku pracy ..........................................................................................23 ROZDZIAŁ II ISTOT(cid:16)E ELEME(cid:16)TY POLITYKI RY(cid:16)KU PRACY W ŚWIETLE LITERATURY PRZEDMIOTU...................................................................26 2.1. Aktywne metody pobudzania rynku pracy ........................................................................26 2.1.1. Pośrednictwo pracy, informacja i poradnictwo zawodowe....................................27 2.1.2. Usługa EURES........................................................................................................32 2.1.3. Prace subwencjonowane, społecznie użyteczne, dodatek aktywizacyjny, zwrot kosztów przejazdu i zakwaterowania................................................................................35 2.1.4. Szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe, stypendia w okresie kontynuowania nauki..................................................................................................................................39 2.1.5. Zatrudnienie socjalne, pożyczki i dotacje dla bezrobotnych ..................................44 2.2. Pasywne formy i metody zwalczania bezrobocia ..............................................................47 ROZDZIAŁ III GŁÓW(cid:16)E DETERMI(cid:16)A(cid:16)TY BEZROBOCIA WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO ...........................................................................................................50 3.1. Ogólne informacje o sytuacji społeczno - gospodarczej regionu podkarpackiego............50 3.2. Podstawowe wskaźniki opisujące poziom rozwoju gospodarczego..................................52 3.3. Uwarunkowania demograficzne ........................................................................................56 3.4. Aktywność ekonomiczna ludności ....................................................................................57 3.5. Stan rozwoju sektora małej i średniej przedsiębiorczości .................................................58 ROZDZIAŁ IV A(cid:16)ALIZA WYBRA(cid:16)YCH STRUKTUR BEZROBOT(cid:16)YCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W LATACH 1999 - 2005............................60 4.1. Bezrobotni według wieku i poziomu wykształcenia .........................................................60 4.2. Bezrobotni według stażu pracy..........................................................................................63 4.3. Bezrobotni z prawem do zasiłku........................................................................................64 3 4.4. Bezrobotni według czasu pozostawania bez pracy............................................................64 4.5. Bezrobotni według płci......................................................................................................66 ROZDZIAŁ V FORMY I METODY ŁAGODZE(cid:16)IA SKUTKÓW BEZROBOCIA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM .......................................................................69 5.1. Aktywne programy przeciwdziałania bezrobociu realizowane w badanym regionie .......69 5.1.1. Pośrednictwo pracy ................................................................................................69 5.1.2. Kursy i szkolenia.....................................................................................................73 5.1.3. Prace interwencyjne ...............................................................................................76 5.1.4. Roboty publiczne.....................................................................................................78 5.1.5. Refundacja kosztów zatrudnienia, przygotowanie zawodowe w miejscu pracy, dodatek aktywizacyjny ......................................................................................................79 5.1.6. Usługa EURES w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w Rzeszowie..............................81 5.1.7. Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej ............................................82 5.2. Wykorzystanie środków Funduszu Pracy..........................................................................84 W(cid:16)IOSKI KOŃCOWE .........................................................................................................89 BIBLIOGRAFIA ....................................................................................................................92 SPIS RYSU(cid:16)KÓW .................................................................................................................98 SPIS WYKRESÓW ................................................................................................................98 SPIS TABEL ...........................................................................................................................99 4 WSTĘP Bezrobocie stanowi rangę podstawowego problemu w naszym kraju. Praktycznie nie ma takiego środowiska, w którym nie można byłoby znaleźć osoby poszukującej pracy. Województwo podkarpackie jest regionem, na którym zjawisko bezrobocia występuje w znacznie mniejszej skali w porównaniu do innych regionów, jednak rodzaj tego zjawiska i charakter gospodarki sprawiają, że jest to rynek bardzo trudny. Wydarzenia na rynku pracy odzwierciedlają, bowiem kondycje gospodarczą kraju czy regionu. Poprawa trudnej sytuacji, głównie przez ograniczenie bezrobocia, jest zadaniem priorytetowym dla władz i instytucji zajmujących się tym problemem, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym. Różnorodne uwarunkowania a zwłaszcza poziom bezrobocia jest ważnym elementem oceny rozwoju społecznego - gospodarczego kraju czy regionu. Skuteczność programów ograniczenia wielkości oraz ujemnych ekonomicznych i społecznych skutków bezrobocia powinna być skorelowana z konkretnymi regionalnymi potrzebami i możliwościami, dlatego w przeciwdziałaniu bezrobociu dużą rolę powinny spełniać różnorakie metody zapobiegania temu zjawisku skierowane do regionalnych rynków pracy. Stąd też celowe staje się ich właściwe rozpoznanie na przyjętym do badań obszarze. Znaczenie przeciwdziałania bezrobociu staje się poważnym zadaniem badawczym, podjętym w tej pracy. Przedmiotem niniejszej pracy jest określenie przyczyn nieskuteczności metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim. Analiza obejmuje zakres czasowy od 1999 - 2005 roku. Wyniki badań zaprezentowano w formie opisowej, w postaci tabel i wykresów. Wybór tematu pracy uzasadniam względami teoretyczno-poznawczymi oraz praktycznymi. Problematyce związanej z bezrobociem poświecono już wiele uwagi. Mnie zainteresował aspekt problemu w postaci metod przeciwdziałania bezrobociu - przede wszystkim aktywnych możliwości zwalczania bezrobocia. Uważam, że mają one ogromny wpływ na kształt bezrobocia i szansę zmniejszania jego rozmiarów w województwie podkarpackim. 5 Formułuję hipotezę, że procesy społeczno - gospodarczego rozwoju województwa podkarpackiego wywierają istotny wpływ na skuteczność metod zwalczania bezrobocia w tymże regionie. Z uwagi na to, iż zjawisko bezrobocia jest przedmiotem zainteresowań wielu dyscyplin naukowych, w pierwszym rozdziale pracy przedstawiono sposoby definiowania pojęcia bezrobocia jak i inne definicje bezpośrednio związane z tym zjawiskiem. Również zaprezentowano możliwości klasyfikowania bezrobocia, warunki i przyczyny powstawania, konsekwencje bezrobocia oraz podstawowe regulacje prawne związane z bezrobociem pozwalające określić, czy sposób percepcji tegoż zjawiska ulęgał zmianie oraz w jakim kierunku szły ewentualne przemiany. Kolejny fragment pracy związany jest z różnymi sposobami zwalczania bezrobocia zarówno od strony aktywnej polityki rynku pracy jak też i pasywnej. Ze względu na przedmiot pracy interesowano się zwłaszcza tymi przemianami, które zaszły i nadal zachodzą w dziedzinie przeciwdziałania bezrobociu. W dalszej części pracy poszukiwano uwarunkowań wpływających na regionalny rynek pracy. Przedstawiono ogólną sytuację społeczno - gospodarczą województwa podkarpackiego, główne czynniki wpływające na poziom bezrobocia w regionie. Kolejny rozdział pracy dotyczy poszukiwań badawczych w zakresie struktury bezrobocia w regionie podkarpackim. Analizowano ją zarówno pod względem wieku, wykształcenia, płci, stażu zawodowego, czasu pozostawania bez pracy oraz bezrobotnych z prawem do zasiłku. W ostatnim fragmencie pracy przeprowadzono ilościową i jakościową analizę wybranych metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim, oceniono wydatki przeznaczane na przeciwdziałanie pogłębianiu się tegoż zjawiska. Sformułowano także wnioski końcowe. W pracy wykorzystano dostępną literaturę przedmiotu, czasopisma naukowe oraz informację internetową. 6 ROZDZIAŁ I TEORETYCZ(cid:16)E UJĘCIE WIEDZY O BEZROBOCIU 1.1. Pojęcie bezrobocia i innej terminologii związanej z rynkiem pracy Bezrobocie będące zjawiskiem gospodarczym występuje w skali makroekonomicznej. Jest trudne do zdefiniowania gdyż wiąże się z trudnym do zbadania czynnikiem ludzkim, dlatego też nie ma jednej koncepcji bezrobocia. Ważne, więc staje się zaprezentowanie lub przynajmniej wyjaśnienie różnorodnych interpretacji występujących w literaturze. Według Milewskiego R. do bezrobotnych „zalicza się osoby w wieku produkcyjnym (jako granicę wieku produkcyjnego w Polsce przyjmuje się 18-59 lat dla kobiet i 18-64 lat dla mężczyzn), które są zdolne i gotowe do podjęcia pracy na typowych warunkach a pozostają bez pracy pomimo podjęcia poszukiwań pracy”.1 W świetle opracowań ekonomicznych, bezrobocie jest „kategorią analityczną rynku pracy, czyli oznacza niepełne wykorzystanie wytwórczych”.2 jednego z czynników Traktowane jest, zatem przedmiotowo, w kategoriach wymiernego parametru rynku pracy. W przeciwieństwie do ekonomistów, socjologowie podkreślają podmiotowość bezrobocia koncentrując uwagę nie tyle na jego ekonomicznych aspektach, co na destrukcyjnym, ze społecznego punktu widzenia „stanie bezczynności” zawodowej jednostek zdolnych do pracy, zgłaszających gotowość do jej podjęcia, dla których podstawą egzystencji są dochody z pracy.3 Zdaniem Mitręgi M., bezrobocie może być rozmaicie interpretowane: (cid:1) jako prywatny, osobisty problem jednostki, która nie może znaleźć zatrudnienia i jako problem społeczny postrzegany jako dolegliwość zbiorowości, (cid:1) jako stan względnej swobody kogoś, kto okresowo pozostaje wolny od uciążliwości związanych z pracą ale i jako sytuacja rosnącego uzależnienia od innych, (cid:1) jako pożądany stan rzeczy i jako zło, 1Milewski R., Elementarne zagadnienia ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s.398 2 Borkowski T., Marcinkowski A., Socjologia bezrobocia, Wydawnictwo Interart, Warszawa 2002, s.17 3 Jak wyżej, s.62-63 7 (cid:1) jako okazja do leniuchowania dzięki pobieranym zasiłkom i jako boleśnie odczuwana niemożność zrealizowania potrzeby pracy. 4 W świetle ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku, „o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy”, w atr.2. ust.1 pkt.2, bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej bądź, jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w co najmniej w połowie tego wymiaru czasu, nie uczącą się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych w systemie wieczorowym albo zaocznym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli: (cid:1) ukończyła 18 lat, (cid:1) jest to kobieta, która nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat, (cid:1) nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego, (cid:1) nie jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe, (cid:1) nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie, (cid:1) nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej, (cid:1) nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, 4 Mitręga M., Bezrobocie i formy jego łagodzenia, [w] Polityka społeczna-teksty źródłowe, (pod red.) Dziewięckiej-Bokun L., Zamorskiej K., Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003, s.134 8 (cid:1) nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia za pracę, (cid:1) nie pobiera zasiłku stałego, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, (cid:1) nie pobiera po ustaniu zatrudnienia świadczenia szkoleniowego. 5 Z kolei według Międzynarodowej Organizacji Pracy, bezrobotny to osoba, która jednocześnie: (cid:1) pozostaje bez pracy, (cid:1) poszukuje pracy, (cid:1) w ciągu miesiąca poprzedzającego badanie rynku pracy efektywnie szukała pracy lub w momencie badania oczekuje na podjęcie pracy w ciągu 15 najbliższych dni.6 W Polsce, istnieją dwie definicje bezrobotnego. Pierwsza wykorzystywana jest w statystyce urzędów pracy, druga zaś w badaniach aktywności ekonomicznej ludności (BAEL). Zgodnie z metodyką stosowaną przez urzędy pracy według stanu prawnego na 1995 rok, określonego w ustawie „o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu” z dnia 14 grudnia 1994 roku, bezrobotnymi są osoby: 1) zdolne do pracy i gotowe do jej podjęcia w ramach stosunku pracy, 2) pozostające bez pracy i nie uczące się w szkołach, z wyjątkiem szkół wieczorowych i zaocznych, 3) zarejestrowane w urzędzie pracy, jeżeli: (cid:1) ukończyły 18 lat, (cid:1) nie ukończyły 60 lat (kobiety) lub 65 (mężczyźni), (cid:1) nie nabyły prawa do emerytury, (cid:1) nie są właścicielami lub posiadaczami gospodarstwa rolnego, (cid:1) nie prowadzą pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast według BAEL za bezrobotne uznaje się osoby takie, które spełniają następujące warunki: 1) nie pracowały w ciągu badanego tygodnia ( nawet przez okres jednej godziny), 2) aktywnie poszukiwały pracy, 3) ukończyły 15 lat i nie przekroczyły 74 lat.7 5 Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej nr 99 poz.1001, Warszawa 1 maj 2004 rok, atr.2. ust.1 pkt.2 6 Winiarski B., Polityka gospodarcza, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s.468 9 Również do bezrobotnych zalicza się osoby, które znalazły pracę oraz oczekują na jej rozpoczęcie do 30 dni.8 Przedstawione powyżej pojęcia są niektórymi z możliwych do interpretacji, z jakimi spotykamy się w potocznych opiniach, rozmowach, artykułach czy publikacjach naukowych. Nie ma jednej definicji bezrobocia, która byłaby akceptowana przez wszystkie dziedziny nauki zainteresowane tym zjawiskiem, gdyż ma ono wiele istotnych aspektów i może być badane pod różnym kątem i z różnych punktów widzenia.9 Analizując bezrobocie, ważne też staje się zaprezentowanie innych pojęć bezpośrednio związanych z tym zjawiskiem. Istotnym takim pojęciem jest rynek pracy, będący jednym z czterech rynków analizowanych w ekonomii, bowiem oprócz niego, funkcjonują rynki pieniądza, kapitału oraz dóbr i usług. Rynek pracy jest w pewnym stopniu podobny do rynku na dobra i usługi i niejednokrotnie określany jako rynek towarowy, gdyż w roli towaru jako przedmiotu wymiany występuje praca, przy czym może być ona rozumiana jako samo jej świadczenie, czyli usługa pracy, bądź jako potencjał pracy, czyli siła robocza, kapitał ludzki. Popyt na pracę stanowią zakłady pracy, natomiast podaż pracy zgłaszają gospodarstwa domowe, z których wywodzą się pracownicy. Cena pracy, zatem ustalana jest jako wynik konfrontacji podaży i popytu na pracę i przyjmuje postać wynagrodzenia za nią, czyli płacę. Rynek pracy potraktować, więc można jako swoisty system konfrontacji popytu na pracę oraz jej podaży.10 Schemat rynku pracy przedstawia rysunek nr 1. Inne zaś pojęcie dotyczy zatrudnienia - w szerokim tego słowa znaczeniu oznacza pracę, zajęcie, czynność. W węższym znaczeniu - pracę osób, których stosunek do pracodawcy jest oparty na umowie najmu, mianowania lub współużytkowaniu środków produkcji. Zatrudnienie wyraża się w danej gospodarce określoną liczbą osób wykonujących prace na podstawie obowiązujących norm prawnych i ujmowanych w statystyce zatrudnień, ubezpieczeń i organizacji związkowych.11 7 Milewski R., Kwiatkowski E., Podstawy ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s.393 8Czarny B., Rapacki R., Podstawy ekonomii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2002, s.447 9 Mitręga M., Bezrobocie i formy jego łagodzenia, [w] Polityka społeczna-teksty źródłowe..., s.134 10 Mosiek P., Ekonomiczne i polityczne warunki kształtowania się bezrobocia, „Polityka Społeczna”, nr 7/2001, s.6 11 Podolski K., Turnowiecki W., Polityka Społeczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1993, s.84 10 Rysunek nr 1. Rynek pracy. Ogólna liczba ludności Podaż pracy Ludność w wieku produkcyjnym Wskaźnik aktywizacji zawodowej Zasoby siły roboczej Bezrobocie Rynek pracy Wskaźnik bezrobocia Popyt pracy Zatrudnieni Czynniki wyznaczające zatrudnienie: popyt na pracę, wydajność pracy, rentowność przedsiębiorstw, czas pracy Źródło: Duda S. i inni., Zarys ekonomii, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003, s.307 Z kolei liczbę ludności mieszkającą w danym kraju, przyjmując za kryterium wiek dzieli się na pozostającą w wieku: przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym. Ludność w wieku produkcyjnym tworzą: (cid:1) aktywni zawodowo - ci, którzy gotowi są pracować na warunkach płacowych typowych w gospodarce i tworzą oni zasób siły roboczej, (cid:1) bierni zawodowo - do których zalicza się młodzież także tą ucząca, kobiety w tym również i niepracujące zawodowo oraz osoby w wieku produkcyjnym, które z różnych względów nie chcą podjąć pracy.12 12 Żukowski M., Ekonomia zarys wykładu, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2005, s.256-257 11 Stosunek liczby aktywnych zawodowo do liczby ludności w wieku produkcyjnym nazywa się współczynnikiem aktywności zawodowej.13 Natomiast dysponując danymi o liczbie pracujących i bezrobotnych, można ustalić stopę bezrobocia, która jest stosunkiem osób bezrobotnych do liczby osób aktywnych zawodowo.14 1.2. Typologia bezrobocia w praktyce i teorii keynesowskiej oraz klasycznej. Tak jak można wyróżnić rozmaite definicje bezrobocia tak też wyróżnia się różnorodne typy bezrobocia. Odróżnienie poszczególnych typów jest szczególnie ważne dla osób odpowiedzialnych za tworzenie polityki społecznej i programów przeciwdziałania temu zjawisku, bowiem każdy rodzaj bezrobocia spowodowany jest działaniem odmiennych czynników i wymaga zastosowania innych środków polityki rynkowej.15 W związku z tym ze względu na przyczyny wywołujące bezrobocie możemy wyróżnić: 1) bezrobocie frykcyjne16 zwane także płynnym lub naturalnym - będące nieredukowalnym minimum bezrobocia w dynamicznej gospodarce. Jest wynikiem powolności przystosowań struktury podaży siły roboczej i struktury popytu na siłę roboczą na niedoskonale funkcjonującym rynku pracy. W dynamicznej gospodarce ustawicznie pojawiają się frykcje między wolnymi miejscami pracy a wolną siłą roboczą, gdyż ciągle zachodzą procesy tworzenia i likwidacji miejsc pracy, napływu i odpływu siły roboczej z rynku pracy oraz zmiany miejsc pracy przez pracowników. W konsekwencji tych procesów zawsze występuje pewna liczba wolnych miejsc pracy i osób bezrobotnych, ponieważ informacje posiadane przez pracowników i pracodawców są niedoskonałe i musi upłynąć jakiś czas zanim bezrobotni znajdą czekające na nich miejsca pracy, 13 Milewski R., Kwiatkowski E., Podstawy ekonomii…, op.cit., s.391 14 Czarny B., Rapacki R., Podstawy ekonomii…, op.cit., s.446 15Belka M., Trzeciakowski W., Dynamika Ekonomicznych PAN, Warszawa 1997, s.115 16 Milewski R., Elementarne zagadnienia ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s.249 transformacji polskiej gospodarki, Instytut Nauk 12 2) bezrobocie strukturalne17 - powstaje w rezultacie niedopasowań struktury popytu i podaży pracy na cząstkowych segmentach rynku pracy w układzie regionalnym, zawodowym czy kwalifikacyjnym. U podstaw tych niedopasowań leżą zmiany technologiczne, pojawienie się nowych branż, upadek innych i zwolnienia ludzi z pracy w zanikających dziedzinach wytwórczości i zawodach. Bezrobocie strukturalne może utrzymywać się przez dłuższy czas konieczny w celu stworzenia nowych jakościowo miejsc pracy, zdobycia niezbędnych do ich zapełnienia kwalifikacji, czy zmiany miejsca zatrudnienia, 3) bezrobocie keynesowskie (koniunkturalne, cykliczne)18 - bezpośrednio związane z przebiegiem cyklu gospodarczego. W pewnych okresach, takich jak recesja gospodarcza, następuje spadek popytu na pracę. Pracodawcy pozbywają się pracowników tymczasowo zbędnych, by przyjąć do pracy już nie tych samych w okresie prosperity. Okres pozostawania bez pracy jest tu zależny od długości faz cyklu koniunkturalnego, 4) bezrobocie klasyczne19 - występuje, gdy płaca jest rozmyślnie utrzymana poniżej poziomu, przy którym krzywa podaży pracy i popytu na nią przecinają się. Może to być spowodowane albo działalnością związków zawodowych, albo też ustawodawstwem chroniącym wysokość płac minimalnych, które powodują, iż płace utrzymywane są na poziomie wyższym od poziomu równowagi, 5) bezrobocie technologiczne20 - wynika z prowadzenia substytucyjnego postępu technicznego i technologicznego, który powoduje ogólny spadek zapotrzebowania na pracę żywą lub zmniejsza to zapotrzebowanie w przekroju określonych zawodów, zastępując pracę człowieka przez zastosowanie maszyn i automatów. Bezrobocie to może mieć charakter bardziej trwały lub tylko przejściowy, zależnie od możliwości przekwalifikowania się wolnej siły roboczej, 6) bezrobocie sezonowe 21 - uzależnione od pory roku (w lecie zazwyczaj mniejsze, w zimie większe). Występuje w rolnictwie, niektórych branżach przemysłu spożywczego, budownictwie. 17 Żukowski M., Ekonomia Zarys Wykładu..., s.260 18 Kozek W., Praca w warunkach zmian rynkowych. Wybrane zagadnienia, First Business College, Warszawa 1994, s.62 19 Gazicki A.B., Woźniak R.B., Społeczna problematyka bezrobocia absolwentów w wymiarze lokalnym, Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku, Słupsk-Koszalin-Szczecin 2002, s.26 20 Unlot J., Ekonomiczne problemy rynku pracy, Interart, Warszawa 1996, s.34 21 Mlonek K., Bezrobocie w Polsce w XXI wieku w świetle badań, Krajowy Urząd Pracy, Warszawa 1999, s.56 13 W analizie zjawiska bezrobocia wyróżnić można także kryterium występowania bezrobocia ze względu na sposób zachowania się bezrobotnych. Do tej klasyfikacji zaliczamy: 1) bezrobocie dobrowolne - występujące wówczas, gdy szukający pracy podjęliby ją, jedynie przy wyższym poziomie płac realnych niż aktualnie oferowany, a przy danym poziomie tych płac nie wyrażają zgody na zatrudnienie, 2) bezrobocie przymusowe - jest sytuacją, w której poszukujący pracy nie mogą jej uzyskać pomimo tego, iż przy danym poziomie płac realnych byliby gotowi ją podjąć.22 Ponadto na podstawie kryterium formy występowania, wyróżnia się następujące rodzaje bezrobocia: 1) bezrobocie krótko -, średnio - i długookresowe - umownie przyjmuje się, że okres pozostawania bez pracy nie przekraczający 3 miesięcy oznacza bezrobocie krótkookresowe, natomiast poszukiwanie pracy w okresie 3-12 miesięcy odpowiada bezrobociu średniookresowemu, a przekraczające 12 miesięcy dotyczy bezrobocia długookresowego, 2) bezrobocie chroniczne - występuje jako zjawisko trwałe i obejmuje określone grupy ludności, na przykład młodzież, kobiety, osoby po przekroczeniu pewnej granicy wieku, 3) bezrobocie całkowite oraz częściowe - całkowite obejmuje cały czas pracy (dzień, tydzień, miesiąc), zaś to drugie tylko jego część, poszukujący pracy mogą ją otrzymać w niepełnym wymiarze czasu roboczego, 4) bezrobocie globalne - powszechne, międzynarodowe, 5) bezrobocie krajowe, regionalne i lokalne- w zależności od obszaru na którym w danym momencie występuje. Krajowe obejmuje powierzchnię państwa, regionalne- w praktyce sprowadza się do obszaru województwa a lokalne-powierzchnią odpowiada gminie, 6) bezrobocie jawne - jest objęte oficjalną statystyką, 7) bezrobocie ukryte (utajone) - znajduje się poza statystyką. Ten typ bezrobocia można podzielić na całkowite lub częściowe, przy czym to ostatnie polega na 22 Unlot J., Ekonomiczne problemy rynku pracy…, op.cit., s.42 14 niepełnym wykorzystaniu czasu pracy i stanowi często konsekwencję nadmiernego zatrudnienia.23 Podkreślić należy, iż zaprezentowana powyżej klasyfikacja charakteryzuje liczne odmiany bezrobocia, które obok cech przeciwstawnych mają także cechy wspólne, dlatego też można zaobserwować nakładanie się na siebie poszczególnych typów bezrobocia. 1.3. Przyczyny i specyfika bezrobocia w Polsce Przed przełomem ustrojowym w roku 1989, bezrobocie prawie nie występowało, odnotowywano jedynie poszukujących pracy. Mało wydajna, ekstensywna gospodarka socjalistyczna, funkcjonująca w warunkach braku rynku, także i rynku pracy, wykazywała stały niedobór siły roboczej. Ideologicznym celem i postulatem gospodarki socjalistycznej stanowiło pełne zatrudnienie. Dobrowolne niepodejmowanie pracy traktowano tak jak naruszenie zasad moralności socjalistycznej i piętnowane często było jako pasożytnictwo. Z chwilą zapoczątkowania zmian systemowych w byłych krajach socjalistycznych, pojawiło się gwałtownie bezrobocie, które wcześniej nie występowało w każdym razie, nie w formie jawnej. Właśnie to bezrobocie utajone, występujące w gospodarce centralnie planowanej, stało się potencjalnym źródłem bezrobocia w czasie przejścia na tory gospodarki rynkowej.24 Jak podaje Danecka M.25, w opiniach dotyczących genezy i okoliczności jawnego pojawienia się bezrobocia w Polsce u progu lat dziewięćdziesiątych wymienia się wiele czynników i zdarzeń, których skutki do dziś są odczuwalne na rynku pracy. Główny nurt krytyki skupiał się wokół założeń Planu Balcerowicza, ale nie tylko. Uważano, że bezrobocie było świadomie użytym środkiem do osiągnięcia celu w ramach reformy gospodarczej, że jest efektem zasady błędnie przyjętej w Planie Balcerowicza za ekspertami ze Stanów Zjednoczonych, że „jest najłatwiejszym sposobem na podniesienie wydajności pracy, na dyscyplinowanie i upokornienie 23 Gazicki A.B., Woźniak R.B., Społeczna problematyka bezrobocia absolwentów w wymiarze lokalnym…, s.23 24 Morawski Z., Ludzie bez pracy. Ewolucja prawnych instrumentów regulacji, [w] Struktura społeczna. Rynek Pracy. Bezrobocie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1996, s.82 25 Danecka M., Bezrobocie i instytucje rynku pracy, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2005, s.42 15 pracowników, drogą do przywrócenia etosu pracy, czynnikiem gaszenia roszczeń płacowych, wreszcie - sposobem na pozbycie się nadwyżek zatrudnienia, […] bezrobocie jest podyktowane nie wzrostem efektywności pracy, a jedynie priorytetami reformy gospodarczej”. Postrzegano też inne przyczyny wynikające z międzynarodowej sytuacji gospodarczo - politycznej, a mianowicie: 1) Wieloletnie lekceważenie reguł gry rynkowej w gospodarce planowanej bloku wschodniego. 2) Rozpad RWPG i przez to załamanie wschodnich rynków zbytu oraz przejście w byłych krajach RWPG na rozliczenia dolarowe. 3) Zahamowanie przemysłu zbrojeniowego związanego z rynkami wschodnimi i polityką rozbrojeniową. 4) Liberalizacja handlu zagranicznego, która ujawniła niską konkurencyjność towarów produkowanych w państwach socjalistycznych. Ten czynnik wpłynął na wzrost „bezrobocia z importu”. Zastąpienie produkcji krajowej przez importowaną spowodowało utratę nawet 1,6 miliona miejsc pracy.26 5) Głęboki spadek produkcji materialnej będący wynikiem recesji gospodarczej wywołanej przede wszystkim restrykcyjnym programem stabilizacyjnym. 6) Restrukturyzacja gospodarki. 7) Niedorozwój gospodarczy wielu regionów kraju. 8) Zbyt liberalne przepisy, które umożliwiały uzyskiwanie zasiłków osobom dotąd bezrobotnym oraz nie skłaniały ich do poszukiwania pracy. 9) Zbyt mała sprawność i nieelastyczność działania sieci biur pracy.27 10) Zanikanie popytu przedsiębiorstw na nadwyżkę zatrudnienia zgromadzoną w latach osiemdziesiątych, stwarzając tym samym presję dostosowawczą. Część nadwyżki zatrudnienia redukowano, z drugiej zaś strony nadwyżka powstawała w wyniku spadku globalnego popytu.28 Ponadto współczesnych źródeł bezrobocia, umiejscawianych z reguły na początku lat dziewięćdziesiątych, należy upatrywać w postępie technologicznym generującym redukcję zatrudnienia oraz w prostych zasadach ekonomii pracy, w jej 26 Jak wyżej, s.43 27 Dach Z., Bezrobocie w okresie przemian systemowych gospodarki polskiej, PAN, Warszawa 1993, s.43-44 28 Góra M., Instytucjonalne źródła bezrobocia w Polsce, [w] Polski rynek pracy w latach 1990 - 1996. Wybrane zagadnienia, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 1997, s. 6 16 prakseologicznych postawach. Również ważnym czynnikiem sprzyjającym narastaniu zjawiska jest trudny do udźwignięcia przez polskich pracodawców fiskalizm państwa, wysokie koszty pracy, niedostosowanie kwalifikacji i miejsca zamieszkania potencjalnych pracowników do poziomu, chłonności lokalnego rynku pracy oraz tak zwane schładzanie gospodarki i zastój gospodarczy, połączone z wchodzeniem na rynek absolwentów szkół kolejnych roczników wyżu demograficznego.29 Zdaniem Chromińskiej B., do wysokiego poziomu bezrobocia w Polsce przyczynia się również to, iż: 1) Istotny jest wpływ wzrostu gospodarczego na sytuację na rynku pracy. Ożywienie gospodarcze powoduje spowolnienie dynamiki wzrostu stopy bezrobocia lub zmniejszenie się tego wskaźnika. 2) Zmiany demograficzne wywierają silną presje na rynek pracy oraz w przyszłości spowodują wzrost świadczeń emerytalnych i popytu na usługi dla osób starszych. 3) Wysokie są oczekiwania pracodawców - ciągle preferują oni pracowników z doświadczeniem zawodowym. Ponadto często w ofertach pracy pojawiają się wysokie wymagania kwalifikacyjne w połączeniu z młodym wiekiem, dyspozycyjnością i posiadaniem doświadczenia zawodowego. W wielu przypadkach jest to sytuacja niemożliwa do pogodzenia. 4) Niski poziom wykształcenia bezrobotnych - ponad 33 bezrobotnych ma wykształcenie zasadnicze zawodowe i ponad 32 zarejestrowanych ma zaledwie wykształcenie gimnazjalne i poniżej. Przy czym poziom wykształcenia bezrobotnych zamieszkałych na wsi jest jeszcze niższy. Jednocześnie zmiany w technologii produkcji powodują trudności w znalezieniu pracy przez niedostatecznie wykwalifikowanych bezrobotnych, ale również powodują zwolnienia pracowników, którzy za tymi zmianami nie nadążają. 5) Znaczna część wydatków z Funduszu Pracy skoncentrowana jest na pasywnych działaniach (wypłata zasiłków lub świadczeń). 6) Istotny również może być napływ do bezrobocia osób wyłącznie z powodu uzyskania prawa do świadczeń medycznych.30 Przytoczone powyżej czynniki wzmacniają negatywne tendencje na rynku pracy, a w szczególności wydłużają przeciętne trwanie okresów bezrobocia. 29 Trafiałek E., Bezrobocie: stereotypy i wyzwania, „Polityka Społeczna”, nr 1/2003, s.11 30 Chromińska B., Rynek pracy w Polsce w 2004 roku, „Rynek Pracy”, nr 2/2005, s.19-21 17 Utrzymują się również pewne specyficzne cechy, które charakteryzują bezrobocie w Polsce. Na szczególną uwagę zasługują; a) szokowy charakter zjawiska - zarejestrowanie w pierwszym roku transformacji gospodarczej ponad 1 miliona bezrobotnych przekroczyło 2,5-krotnie prognozy rządowe. W roku 1991 liczba zarejestrowanych uległa podwojeniu, natomiast w latach 1992-1993 przyrost bezrobocia wyniósł mniej niż 400 tysięcy osób rocznie. Należałoby również doliczyć ponad 1 milion „wcześniejszych” emerytów oraz często zbyt łatwo akceptowanych rencistów, a także znaczną liczbę, „chłopo-robotników”, którzy jako pierwsi zwalniani byli z pracy poza rolnictwem,31 b) duże przestrzenne zróżnicowanie tego zjawiska - wynikające miedzy innymi z ograniczonego przepływu pracowników między regionami. Znajduje to odzwierciedlenie w zwiększającej się, co roku rozpiętości stopy bezrobocia pomiędzy województwami,32 c) poziom bezrobocia zwiększa się niezmiennie w miesiącach rozpoczynających i kończących rok, co wiąże się z sezonowością - napływem do bezrobocia osób, którym wraz z końcem roku wygasają umowy o pracę z uwagi na ich samą sezonowość oraz powrót do bezrobocia osób, wykonujących subsydiowane zatrudnienie,33 d) wysokie bezrobocie na wsi - odsetek bezrobotnych zamieszkałych na wsi w ogromnej części jest skutkiem utraty poza rolniczych miejsc pracy przez mieszkańców wsi, a także udział w powstawaniu i podtrzymywaniu bezrobocia na wsi miała likwidacja PGR i proces przekształcania tych gospodarstw. Bezrobotni zamieszkali na wsi stanowią grupę, którą bardzo trudno przywrócić do czynnego życia zawodowego, szczególnie mieszkańców tych terenów gdzie funkcjonowały państwowe gospodarstwa rolne. Są to osoby o niskiej mobilności zawodowej, z kwalifikacjami nie przydatnymi na rynku pracy, często reprezentujące bierne postawy, e) dominacja kobiet wśród zarejestrowanych bezrobotnych - 52,3 ogółu zarejestrowanych. W końcu 2004 roku na 100 bezrobotnych mężczyzn przypadało 110 kobiet, f) z roku na rok zwiększa się liczba bezrobotnych w starszych grupach wiekowych, co przejawia się systematycznym wzrostem średniego wieku 31 Unlot J., Ekonomiczne problemy rynku pracy…, op.cit. s.107 32 Lichniak I., Zmiany na rynku pracy w okresie transformacji, SGH, Warszawa 1995, s.100 33 Chromińska B., Rynek pracy w Polsce w 2004 roku…, op.cit. s.22 18 zarejestrowanych w urzędach pracy. W końcu 1997 roku średni wiek bezrobotnych będących w ewidencji urzędów pracy wynosił 33,1 roku, zaś w końcu 2004 roku wzrósł do 35,6 roku, g) wysokie pozostaje bezrobocie młodzieży - mimo dynamicznego spadku tej subpopulacji. Osoby w wieku 18-24 lata stanowiły w końcu 2004 roku 24,3 ogółu zarejestrowanych bezrobotnych, h) ponad 2/3 bezrobotnych stanowią osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym lub poniżej. Jest to szczególnie niekorzystne zważywszy, że poziom wykształcenia jest bardzo ważnym wyznacznikiem pozycji na rynku pracy, i) wysoki poziom bezrobocia osób pozostających bez pracy powyżej 12 miesięcy - średni czas pozostawania bez pracy w końcu 2004 roku wyniósł 15,9 miesiąca i był o 0,2 miesiąca dłuższy niż w 2003 roku. Niższy wiek i wyższy poziom wykształcenia zmniejszają prawdopodobieństwo pozostawania bez pracy powyżej 12 miesięcy. Również mężczyźni krócej niż kobiety pozostają w ewidencji bezrobotnych.34 1.4. Wieloaspektowe konsekwencje bezrobocia Sytuacja bezrobocia swoimi skutkami zaznacza się w całości życia osób bezrobotnych i ich rodzin, a także całych grup i środowisk społecznych dotkniętych bezrobociem.35 Może też wywoływać wiele negatywnych i pozytywnych następstw. Negatywne następstwa bezrobocia, można rozpatrywać w aspekcie ekonomicznym, społecznym, politycznym, prawnym, psychologicznym, etyczno- moralnym .36 Ekonomiczne i społeczne skutki bezrobocia dotyczą dwóch punktów widzenia - jednostki dotkniętej bezrobociem i mówi się wtedy o indywidualnych kosztach bezrobocia oraz makroekonomicznego, to jest społeczeństwa.37 Indywidualne koszty bezrobocia, ponoszone są bezpośrednio przez osobę bezrobotną, a pośrednio przez jej rodzinę, najbliższe otoczenie. Objawiają się one 34 Jak wyżej, s. 23-24 35 Dyczewski L., Wieloaspektowe skutki bezrobocia, [w] Prawo do pracy a polityka społeczna, ( pod red.) Mazur OSPPE J., Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s.103 36 Zarychta H., Skutki i koszty bezrobocia na lokalnym rynku pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, nr 6/1999, s.11 37 Sztumski J., Społeczne skutki bezrobocia młodocianych, „Polityka Społeczna”, nr 1/1992, s.7 19 w postaci pogorszenia standardów życia, izolacji i wyobcowania, obniżenia statusu społecznego, złego samopoczucia, depresji .38 Szczególnie zagrożeni są ci, którzy już przed utratą zatrudnienia należeli do najniższych grup dochodowych. Do granicy ubóstwa szybko zbliżają się również ludzie lepiej dotąd sytuowani, którzy wyczerpują zgromadzone wcześniej środki.39 Drastyczną formą walki z brakiem pieniędzy na życie staje się sprzedaż dóbr trwałego użytku oraz oszczędzanie na żywności. Brak stałego źródła dochodu eliminuje możliwość swobodnego podejmowania decyzji, wymuszając na osobie bezrobotnej i jej rodzinie życie w formie prostej wegetacji materialnej.40 A przecież to nie wszystko. Zaliczyć tu należy jeszcze takie koszty jak: (cid:1) napięcia i konflikty społeczne - wzrost poczucia utraty własnej wartości oraz obawa przed „złymi językami” innych ludzi powoduje, że bezrobotni sami rezygnują z życia społecznego. Działa tu mechanizm samospełniajacego się proroctwa. Osoby te przewidują, iż zostaną odrzucone i zawczasu wycofują się z życia społecznego i towarzyskiego, jednocześnie za swoją izolację obwiniają otoczenie.41 (cid:1) bezrobocie powiązane z ubóstwem, sprzyja naruszeniu norm etycznych i społecznych.42 Mogą one przyjmować niepokojąca postać patologii - agresji, przestępczości, alkoholizmu, rozpadu tradycyjnych więzi rodzinnych.43 (cid:1) zagrożenia dla młodzieży - konsekwencjami psychologicznymi bezrobocia w tej grupie są: brak wyuczonych prototypów, schematów i nawyków związanych z pracą zawodową, nie rozpoczęcie rozwoju kariery zawodowej w najbardziej sprzyjającym do tego okresie rozwojowym, niepodejmowanie przez młodzież ról społecznych związanych z małżeństwem i zakładaniem rodziny, uczenie się przez młodzież postawy lekceważenia obowiązków obywatelskich, nawyków o charakterze ucieczkowym lub patologicznym. Konsekwencje społeczne bezrobocia młodzieży dotyczą patologii oraz dewiacji, które przejawiają się w takich zjawiskach jak: pogarszanie stanu zdrowia psychicznego 38 Mitręga M., Bezrobocie i formy jego łagodzenia…, s.142 39 Sztanderska U., Bezrobocie w Polsce-cechy charakterystyczne, [w] Syndrom bezrobocia, (pod red.) Borowicz R., Łacińska-Tyszka K., Wydawnictwo PAN, Warszawa 1993, s.8 40 Leśniak-Moczuk K., Społeczne skutki bezrobocia w rejonie Mielca w latach 1990 - 1994, Oficyna Wydawnicza PRz 1997, s.13 41 Bohdziewicz P., Skutki bezrobocia w wymiarze indywidualnym, „Rynek Pracy”, nr 6/1997, s.45 42 Sowa B., Bezrobocie jako problem społeczny Podkarpacia, [w] ?ierówności społeczne a wzrost gospodarczy. Kapitał ludzki i intelektualny. Zeszyt nr 7, (pod red.) Woźniak M. G., Wydział Teorii Ekonomii UR, Rzeszów 2005, op.cit. s.114 43 Mosiek P., Socjologiczne aspekty bezrobocia, „Polityka Społeczna”, nr 1/2002, s.5 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przyczyny nieskutecznosci metod zwalczania bezrobocia w województwie podkarpackim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: