Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00418 007374 14238987 na godz. na dobę w sumie
Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki - ebook/pdf
Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 697
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-585-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja skierowana jest głównie do policjantów realizujących zadania obronne oraz studentów kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne, choć z pewnością zainteresuje również innych odbiorców, którym bliska jest problematyka bezpieczeństwa i obronności państwa.
Częścią opracowania jest wykaz literatury proponowanej do dalszego studiowania oraz szeroki wybór aktów prawnych będących podstawą przygotowań obronnych.
Dobór materiałów do poszczególnych części stanowił pochodną tezy zapisanej w Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022: „zmiany w środowisku bezpieczeństwa oraz postęp technologiczny spowodowały, że dzisiaj obronność stanowi sumę wszystkich
militarnych i niemilitarnych przedsięwzięć mających na celu zapobieganie
i przeciwstawienie się polityczno-militarnym zagrożeniom bezpieczeństwa
narodowego”.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== PRZYGOTOWANIA  OBRONNE W POLICJI PODSTAWOWA WIEDZA I DOBRE PRAKTYKI POD REDAKCJĄ NAUKOWĄ AGATY TYBURSKIEJ ALEKSANDRA BABIŃSKIEGO SZCZYTNO 2018 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent dr hab. Ireneusz T. Dziubek Redakcja wydawcy Agnieszka Kamińska Robert Ocipiński Małgorzata Popiało Justyna Zaryczna Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie ISBN 978-83-7462-584-5 e-ISBN 978-83-7462-585-2 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 43,45 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wojna jest zbyt poważną sprawą, by można ją pozostawić wojskowym Georges Clemenceau ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI WPROWADZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 CZĘŚĆ I Założenia teoretyczne przygotowań obronnych 17 ROZDZIAŁ 1 Współczesny charakter zagrożeń jako determinant przygotowań obronnych państwa (Agata Tyburska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 2 Przygotowania obronne. Zasady, cele, zadania i kierunki prowadzonych działań (Józef Zubek) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 ROZDZIAŁ 3 Przygotowania obronne w świetle Konstytucji RP (Tomasz Łachacz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 ROZDZIAŁ 4 Wojska Obrony Terytorialnej — nowy rodzaj wojsk (Aleksander Babiński) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 ROZDZIAŁ 5 Planowanie obronne w podsystemie niemilitarnym systemu obronnego państwa (Krzysztof Salamon) . . . . . . . . . . . . . . . . 71 CZĘŚĆ II Przygotowania obronne w Policji — rozważania praktyków ROZDZIAŁ 6 Zadania obronne Policji (Marek Nadarzewski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 ROZDZIAŁ 7 Organizacja logistycznego zabezpieczenia jednostki organizacyjnej Policji przewidzianej do militaryzacji. Świadczenia osobiste, świadczenia rzeczowe — proces ich realizacji w jednostkach organizacyjnych Policji przewidzianych do militaryzacji (Marcin Kondratowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki ROZDZIAŁ 8 Realizacja przygotowań obronnych na szczeblu komendy wojewódzkiej Policji (Krzysztof Tomczak) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 ROZDZIAŁ 9 Przygotowania do objęcia militaryzacją jednostek organizacyjnych Policji przewidzianych do militaryzacji — na przykładzie KWP zs. w Radomiu (Dariusz Potrząsaj) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 ROZDZIAŁ 10 Nadawanie przydziałów organizacyjno-mobilizacyjnych do służby w jednostkach zmilitaryzowanych oraz proces reklamowania od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej (Tomasz Ledziński) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 ROZDZIAŁ 11 Stały dyżur w Komendzie Wojewódzkiej Policji na przykładzie KWP we Wrocławiu (Grzegorz Koczar, Joanna Koczar) . . . . . . . . . . . 169 ROZDZIAŁ 12 Obiekty szczególnie ważne dla bezpieczeństwa i obronności państwa jako element infrastruktury bezpieczeństwa narodowego (Agata Tyburska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 ROZDZIAŁ 13 Organizacja rozwinięcia jednostki organizacyjnej Policji przewidzianej do militaryzacji (Marek Nadarzewski) . . . . . . . . . . . . . 201 ROZDZIAŁ 14 Finansowanie przygotowań obronnych Policji — ogólne zasady (Marcin Krugły) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 ROZDZIAŁ 15 Zabezpieczenie środków fi nansowych w Policji na realizację powołania rezerw osobowych oraz szkoleń obronnych (Anna Pietrzyk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 ROZDZIAŁ 16 Zabezpieczenie źródeł energii elektrycznej na potrzeby funkcjonowania jednostek organizacyjnych Policji przewidzianych do militaryzacji (Andrzej Zubilewicz) . . . . . . . . . . . . 235 ROZDZIAŁ 17 Kontrola przygotowań obronnych w Policji (Marek Jończyk) . . . . . . 251 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści CZĘŚĆ III Współpraca Policji z Siłami Zbrojnymi Rzeczypospolitej Polskiej ROZDZIAŁ 18 Współdziałanie Sił Zbrojnych RP z Policją w zakresie obronności państwa (Ireneusz Zygmunt) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 ROZDZIAŁ 19 Współpraca cywilno-wojskowa (CIMIC) (Zbigniew Reczek) . . . . . . 277 ROZDZIAŁ 20 Akcja kurierska w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej — zadania Policja (Robert Belka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Wybór aktów normatywnych regulujących tematykę związaną z wykonywaniem zadań obronnych oraz zarządzaniem kryzysowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Noty o autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 691 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie Sama broń nie wystarczy, by utrzymać w świecie pokój. Najważniejsi są ludzie John Fitzgerald Kennedy Bezpieczeństwo stanowi rękojmię niezakłóconego bytu oraz podsta- wę rozwoju państwa. Umożliwia również funkcjonowanie społeczeństwa w poczuciu wolności od zagrożeń, dając gwarancję ochrony i obrony przed zagrożeniami współczesnego świata. Stanowi także priorytetowy cel dzia- łalności państwa, grup społecznych oraz całego społeczeństwa1. Każde pań- stwo, realizując własną politykę bezpieczeństwa, tworzy określone struktury pozwalające na zarządzanie bezpieczeństwem. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje organy i instytucje, które — kształtując politykę bezpieczeństwa — są jednocześnie odpowie- dzialne za bezpieczeństwo publiczne; zapobieganie pojawiającym się zagro- żeniom i przeciwdziałanie im; prowadzenie działań ratowniczych; ochronę ludności i mienia w sytuacji zaistnienia zdarzeń nadzwyczajnych2. Odpo- wiednio zbudowane struktury tworzą system bezpieczeństwa narodowego, którego efektywność i niezawodność zależy nie tylko od jakości funkcjono- wania poszczególnych organów, podmiotów stanowiących elementy systemu, ale również jest uwarunkowany kompetencjami poszczególnych podmiotów oraz procedurami określającymi obszary i zasady ich współdziałania3. Istot- nym elementem wpływającym na efektywność systemu bezpieczeństwa na- rodowego jest także zdolność do koordynacji i integracji działań podejmowa- nych przez poszczególne organy, instytucje i służby danego państwa. W literaturze przedmiotu dominuje opinia, że „tradycyjna rola admi- nistracji publicznej sprowadza się m.in. do zarządzania bezpieczeństwem 1 Szerzej na ten temat: W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Warszawa 2011, s. 31. 2 Por. Z. Piątek, Militaryzacja w systemie obronnym państwa, „Policja” 2006, nr 2, s. 14–23; Z. Piątek, Zasady użycia sił zbrojnych w sytuacjach zagrożeń kryzysowych o charakterze niemilitarnym, „Policja” 2007, nr 2, s. 9–16. 3 Szerzej na temat zarządzania bezpieczeństwem: A. Dawidczyk, J. Gryz, S. Koziej, Zarządzanie strategiczne bezpieczeństwem. Teoria, praktyka, dydaktyka, Łódź 2006. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki narodowym, a więc tworzenia warunków przetrwania i rozwoju organizacji, jaką jest państwo i jego składniki elementarne (gmina, powiat, wojewódz- two), we wszystkich warunkach i okolicznościach jego funkcjonowania”4. Wśród funkcji wypełnianych przez administrację publiczną w obszarze bezpieczeństwa narodowego znalazły się m.in. obowiązki: zapewnienia po- rządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli; ochrony życia, zdrowia i mienia przed bezprawnymi zamachami; edukacji na rzecz bezpieczeństwa; zabezpieczenia funkcjonowania organów władzy i administracji w warun- kach pokoju, kryzysu lub wojny; ochrony życia i zdrowia ludzi oraz zabez- pieczenia mienia i środowiska przed niepożądanymi działaniami człowieka i sił natury; ochrony obiektów, obszarów i urządzeń, a także transportów ważnych dla bezpieczeństwa publicznego, obronności oraz innych ważnych interesów państwa5. Dynamiczny i niesymetryczny charakter współczesnych zagrożeń wy- musza konieczność przemodelowania polityki bezpieczeństwa oraz przy- gotowania zintegrowanego systemu bezpieczeństwa uwzględniającego ochronę i obronę państwa. Postulaty te uwzględnia Strategia rozwoju syste- mu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022, określająca warunki funkcjonowania oraz sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Cele sformułowane w Strategii rozwoju systemu bezpieczeń- stwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 obejmują6: 1. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeń- stwa w wymiarze regionalnym i globalnym. 2. Umocnienie zdolności państwa do obrony. 3. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego. 4. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa. 5. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeń- stwa narodowego. Duże nadzieje w umocnieniu zdolności obronnych państwa pokłada- ne są w Wojskach Obrony Terytorialnej (WOT)7. Służbę wojskową w tym 4 W. Kitler, Potrzeby i wyzwania w zakresie bezpieczeństwa społeczności lokalnej [w:] W. Kitler, Z. Piątek (red.), Realizacja zadań bezpieczeństwa przez samorząd terytorialny, San- domierz 2006, s. 35.  5 Na podstawie: W. Kitler, Potrzeby i wyzwania…, wyd. cyt., s. 36. 6 Ministerstwo Obrony Narodowej, Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 przyjęta uchwałą Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r., s. 12. 7 25  października Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o  zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie przypadku mogą pełnić zarówno osoby posiadające uregulowany stosunek do służby wojskowej, jak i osoby niepodlegające obowiązkowi odbywania zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego8. Czas służby w tym przypadku wynosi od roku do sześciu lat i może zostać przedłużony na kolejny okres na wniosek lub też za zgodą żołnierza. Zadania WOT określono jako „zwiększenie i uzupełnienie możliwości wojska oraz gotowość do współdziałania z innymi rodzajami sił zbrojnych oraz do samodzielnego prowadzenia działań bojowych, ratowniczych, a także do organizowania i prowadzenia samoobrony lokalnej”9. Formacje tego typu funkcjonują już w Szwecji, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjedno- czonych, a o potrzebie ich powołania w Polsce dyskutowano już w latach dziewięćdziesiątych XX w.10 Zgodnie z przyjętym projektem, Wojska Obrony Terytorialnej funk- cjonują jako piąty rodzaj sił zbrojnych, obok Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej, Sił Powietrznych i Wojsk Specjalnych11. Dowódcą tego rodzaju sił zbrojnych jest dowódca Wojsk Obrony Terytorialnej. Już na etapie projektów planowane było wprowadzenie czynnej służ- by wojskowej, określonej jako Terytorialna Służba Wojskowa (TSW), któ- ra miała być pełniona rotacyjnie (jednostka wojskowa) oraz dyspozycyjnie (praca, samokształcenie, doskonalenie zawodowe)12. W katalogu zadań dla żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej przewidy- wano ochronę ludności przed skutkami klęsk żywiołowych, a w wypadku innych ustaw, przedłożony przez ministra obrony narodowej, online, dostęp: 14 listopada 2016 r., http://www.mon.gov.pl/aktualnosci/artykul/najnowsze/rada-ministrow-przyjela- projekt-ustawy-r2016-10-25/ ; ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, DzU z 2017 r. poz. 1430, art. 3 ust. 3 pkt 5. 8 Szerzej na ten temat: ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obro- ny…, wyd. cyt., art. 98i. 9 Ministerstwo Obrony Narodowej, Komunikat MON, online, dostęp: 14 listopada 2016 r., http://m.mon.gov.pl/aktualnosci/artykul/najnowsze/komunikat-mon-42016-11-04/ . 10 Szerzej na ten temat: R. Jakubczak, J. Marczak, Obrona terytorialna Polski u progu XXI w., Warszawa 1998; R. Jakubczak, Wojska Obrony Terytorialnej, Warszawa 2002. 11 M. Jaworska, Macierewicz: Wojska Obrony Terytorialnej to odpowiedź na dążenia Polaków do tworzenia jednostek paramilitarnych, online, dostęp: 14 listopada 2016 r., https://wiadomosci.wp.pl/macierewicz-wojska-obrony-terytorialnej-to-odpowiedz-na- dazenia-polakow-do-tworzenia-jednostek-paramilitarnych-6058438084035713a . 12 Ministerstwo Obrony Narodowej, Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, online, dostęp: 14 listopada 2016 r., http://www.mon.gov.pl/aktualnosci/artykul/najnowsze/ rada-ministrow-przyjela-projekt-ustawy-r2016-10-25/ ; ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony…, wyd. cyt., art. 98m, 98o. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki ich zaistnienia — likwidację powstałych skutków. Planowa ne było również zaangażowanie żołnierzy WOT do ochrony zdrowia i życia ludzi, ochro- ny mienia ludzkiego oraz ratowania ludzi i prowadzenia akcji poszukiwaw- czych. Nie bez znaczenia był również udział żołnierzy tej formacji w reali- zacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. W przypadku zagrożeń hybrydowych będących następstwem przyję- tej przez przeciwnika strategii przewidywane było zaangażowanie WOT w ochronę społeczności lokalnych zarówno przed skutkami przeprowa- dzonych cyberataków, jak i przed skutkami destabilizacji i dezinformacji13. W przypadku zaistnienia klasycznego konfliktu zbrojnego planowany był udział żołnierzy Obrony Terytorialnej w prowadzonych działaniach militar- nych. Planowano, iż celem ich aktywności będzie wówczas niszczenie i za- trzymywanie przeciwnika14. Planowane jest, aby w 2019 r. liczebność Wojsk Obrony Terytorialnej osiągnęła 53 tys. przeszkolonych żołnierzy15. Zadania przewidziane dla żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej su- gerują potrzebę nawiązania bliskiej współpracy z Policją, a w konsekwen- cji opracowanie odpowiednich procedur i mechanizmów zapewniających sprawne współdziałanie. Szczególne wyzwania w zakresie umocnienia zdolności państwa do obro- ny dotyczą uczelni wyższych prowadzących kierunki: bezpieczeństwo naro- dowe, bezpieczeństwo wewnętrzne czy inżynieria bezpieczeństwa, których specyfika wymaga wyposażenia absolwentów uczelni w wiedzę, umiejętności i postawy służące poprawie bezpieczeństwa, a tym samym jakości życia na- rodu i społeczności lokalnych. Zapotrzebowanie na wysokiej klasy menedże- rów kreujących politykę bezpieczeństwa państwa stały się motywem przygo- towania niniejszego opracowania, które jest kontynuacją rozpoczętego cyklu publikacji poświęconych przygotowaniom obronnym w Policji16. Tematyka materiałów zamieszczonych w publikacji pozwoliła na wyod- rębnienie trzech głównych części przygotowań obronnych. Pierwsza część 13 Tamże. 14 Ministerstwo Obrony Narodowej, Zadania WOT, online, dostęp: 14 listopada 2016 r.,  http://www.mon.gov.pl/obrona-terytorialna/o-nas/zadania-wot-n2016-12-27/ . 15 Koszty utworzenia, wyposażenia i funkcjonowania obrony terytorialnej do 2019 r. szacowane są na ok. 3,6 mld zł; M. Jaworska, Macierewicz: Wojska Obrony Terytorialnej…, wyd. cyt. 16 A. Tyburska (red.), Przygotowania obronne w Policji, Szczytno 2014. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie obejmuje założenia teoretyczne prowadzonych działań obronnych. Prak- tyczne rozwiązania stosowane w jednostkach terenowych Policji omówio- ne zostały w drugiej części opracowania. Funkcjonariusze i pracownicy służby cywilnej Policji dzielą się w tej części doświadczeniami w realizacji przypisanych zadań obronnych. Trzecia część zawiera przykłady współpra- cy Policji z siłami zbrojnymi. Publikacja skierowana jest głównie do policjantów realizujących zada- nia obronne oraz studentów kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne, choć z pewnością zainteresuje również innych odbiorców, którym bliska jest problematyka bezpieczeństwa i obronności państwa. Częścią opracowania jest wykaz literatury proponowanej do dalszego studiowania oraz szeroki wybór aktów prawnych będących podstawą przy- gotowań obronnych. Dobór materiałów do poszczególnych części stanowił pochodną tezy zapisanej w Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczy- pospolitej Polskiej 2022: „zmiany w środowisku bezpieczeństwa oraz postęp technologiczny spowodowały, że dzisiaj obronność stanowi sumę wszyst- kich militarnych i niemilitarnych przedsięwzięć mających na celu zapobie- ganie i przeciwstawienie się polityczno-militarnym zagrożeniom bezpie- czeństwa narodowego”17. Agata Tyburska Aleksander Babiński 17 Ministerstwo Obrony Narodowej, Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa…, wyd. cyt., s. 15. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== CZĘŚĆ I Założenia teoretyczne przygotowań obronnych ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agata Tyburska ROZDZIAŁ 1 Współczesny charakter zagrożeń jako determinant przygotowań obronnych państwa „Wartość społeczeństwa mierzy się nie wyczynami poszczególnych jednostek, ale jego zdolnością do działania jako całości” Ryszard Kapuściński Wprowadzenie Współczesne zagrożenia bezpieczeństwa państwa wyznaczają ramy jego przygotowań obronnych. W Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rze- czypospolitej Polskiej z 2007 r. zagrożenia bezpieczeństwa państwa zostały opisane przez pryzmat wyzwań współczesnego, zglobalizowanego świata i zachodzących w nim procesów. Wychodząc zatem od wyzwań wynikają- cych z sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej Polski, w dokumencie wymie- niono zagrożenia bezpieczeństwa państwa, opisując je w kontekście1: — uzależnienia gospodarki kraju od surowców energetycznych innych państw; — załamania procesu integracji europejskiej w wyniku niezdolności Unii Europejskiej do dalszego kształtowania wspólnej polityki bezpieczeń- stwa i rozwoju; — osłabienia znaczenia Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego w świa- towym systemie bezpieczeństwa; — niestabilności regionu Bałkanów, napięcia w Naddniestrzu i na Kau- kazie Południowym; — zorganizowanego terroryzmu międzynarodowego; 1 Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczy- pospolitej Polskiej, Warszawa 2007, s. 8–10. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki — kryzysu ekonomicznego pojawiającego się w gospodarce światowej oraz w bezpośrednim otoczeniu Polski, będącego konsekwencją ekonomicz- nych systemów powiązań i zależności; — zorganizowanej przestępczości międzynarodowej; — ataków w cyberprzestrzeni skierowanych na systemy i sieci teleinfor- matyczne zaliczane do infrastruktury krytycznej (podkreślono zna- czenie systemów i sieci informatycznych dla bezpieczeństwa obywateli i prawidłowego funkcjonowania państwa); — negatywnych skutków dla środowiska, wynikających z postępu tech- nicznego i nowych technologii, a także błędów popełnianych przez ludzi nieprzygotowanych do skonsumowania możliwości wynikających z najnowszych osiągnięć (w takim przypadku sytuacje zagrażające są najczęściej wynikiem awarii technicznych). Pomimo upływu lat większość zagrożeń bezpieczeństwa narodowego sformułowanych w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospoli- tej Polskiej z 2007 r. nie straciło na swej aktualności, a wydarzenia ostat- nich lat wskazują wręcz na zaostrzenie przejawów niektórych z przewi- dywanych wówczas zagrożeń (np. przedłużający się kryzys gospodarczy, masowe migracje, zagrożenia w cyberprzestrzeni czy problemy w Unii Europejskiej wynikające m.in. z zainicjowanego przez Wielką Brytanię procesu brexitu2). Na zjawisko zacierania się granic między wymiarem wewnętrznym i zewnętrznym, militarnym i pozamilitarnym we współczesnym środowi- sku bezpieczeństwa zwrócono również uwagę w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 2014 r. W dokumencie tym pod- kreślono znaczenie postępującego procesu globalizacji oraz rosnącej skali powiązań i współzależności dla powstawania nowych, niezidentyfikowa- nych dotychczas sytuacji zagrażających bezpieczeństwu państwa o nie- przewidywalnych dotąd skutkach3. Zagadnienia bezpieczeństwa państwa przedstawione zostały z perspektywy trzech podstawowych wymiarów: 2 Pojęciem „brexit” określany jest proces wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europej- skiej. W przeprowadzonym referendum około 52 Brytyjczyków opowiedziało się za wyjściem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, Brexit, online, dostęp: 7 listopada 2016 r., http://wiadomosci.onet.pl/brexit . 3 Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczy- pospolitej Polskiej, Warszawa 2014, s. 17. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… globalnego, regionalnego i krajowego, a środowisko bezpieczeństwa Polski scharakteryzowano przez pryzmat prognozowanych zagrożeń będących następstwem takich niepokojących zjawisk, jak4: — malejący przyrost naturalny; — emigracja zarobkowa; — rozwarstwienie społeczne będące konsekwencją bezrobocia, ubóstwa, wykluczenia społecznego; — rozwój przestępczości; — terroryzm; — zainteresowanie obcych służb wywiadowczych; — zagrożenia w cyberprzestrzeni; — korupcja; — uzależnienie od dostaw surowców energetycznych z jednego źródła (zmiany cen surowców); — dekapitalizacja majątku narodowego. Istotne jest jednak aby działania zmierzające do ograniczenia skutków sytuacji zagrażających bezpieczeństwu państwa uwzględniały zjawiska cha- rakterystyczne dla współczesnego środowiska bezpieczeństwa na świecie: masowe migracje, nowy charakter wyścigu zbrojeń, brak poszanowania zasad prawa międzynarodowego, utrzymywanie się porządków autorytar- nych, rozwój międzynarodowego terroryzmu i ekstremizmu, zorganizowa- nej przestępczości, a także cyberterroryzm, cyberszbiegostwo oraz nowy charakter konfliktów: prowadzenie cyberwojen i cyberkonfliktów5. Rozpoznanie środowiska bezpieczeństwa narodowego — szans i zagro- żeń — stanowi bowiem podstawę wyznaczania głównych kierunków pro- wadzonej polityki państwa w obszarze działań obronnych i ochronnych. 1.1. Zagrożenia wewnętrzne a zagrożenia zewnętrzne — wybrane klasyfikacje Współcześnie bezpieczeństwo państwa jest postrzegane jako inte- gralna całość bezpieczeństwa wewnętrznego i  zewnętrznego. Terro- ryzm uświadomił społeczeństwu, że zagrożenia wewnętrzne spowodowa- ne atakami mogą nie tylko w znacznym stopniu osłabić bezpieczeństwo obywateli konkretnego państwa, ale również wywołać kryzysy w skali 4 Tamże, s. 24–26. 5 Tamże, s. 18–19. 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki między narodowej6. Analogicznie: przestępczość zorganizowana nie tyl- ko osłabia wewnętrznie państwo, lecz także zakłóca walkę z terroryzmem, co oddziałuje bezpośrednio na bezpieczeństwo państwa. Takie postrzega- nie bezpieczeństwa państwa nie wyklucza jednak możliwości wyróżniania w rozważaniach teoretycznych dwóch grup zagrożeń, tzn. zagrożeń we- wnętrznych i zewnętrznych. Klasyfikacja ta wynika bezpośrednio z miej- sca powstawania (inicjacji) konkretnych zagrożeń. Według Waldemara Kitlera zagrożenie wewnętrzne państwa polega na „pojawieniu się określonego stanu rzeczy, zbioru różnego rodzaju okolicz- ności zachodzących we wszystkich dziedzinach jego aktywności wewnętrz- nej, który powoduje lub może spowodować zakłócenie jego wewnętrznej stabilności i harmonijnego rozwoju w różnych dziedzinach jego działalno- ści, z osłabieniem pozycji lub nawet utratą możliwości przetrwania w śro- dowisku międzynarodowym włącznie”7. Wśród zagrożeń wewnętrznych bezpieczeństwa państwa Bernard Wi- śniewski wymienia: zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, zagrożenia bez- pieczeństwa powszechnego oraz zagrożenia bezpieczeństwa ustrojowego8. Zagrożenie zewnętrzne państwa jest z kolei związane z wystąpieniem „określonego stanu rzeczy, zbioru różnego rodzaju okoliczności w otocze- niu państwa, który powoduje lub może spowodować zakłócenie jego we- wnętrznej stabilności i harmonijnego rozwoju w różnych dziedzinach jego działalności, z osłabieniem pozycji lub nawet utratą możliwości przetrwa- nia w środowisku międzynarodowym włącznie”9. Autorzy opracowań naukowych często odwołują się do podziału za- grożeń bezpieczeństwa państwa według kryterium przedmiotowego. Po- dział ten uwzględnia zagrożenia: polityczne, militarne, ekonomiczne, spo- łeczne i ekologiczne10. Jak zaznacza jednak Waldemar Kitler, wymienione 6 K. Jałoszyński, S. Zalewski, Organy administracji rządowej wobec zagrożeń terrory- stycznych. Służby specjalne wobec terroryzmu, Bielsko-Biała 2009, s. 38–44; H. Króli kow- ski, Źródła zagrożeń terroryzmem dla Polski [w:] Z. Piątek (red.), Współczesny wymiar terroryzmu, Zielonka 2006, s. 153–160. 7 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe. Podstawowe kategorie, dylematy pojęciowe i próba systematyzacji, „Zeszyty Problemowe AON” 2002, s. 54. 8 B. Wiśniewski, S. Zalewski (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne RP w ujęciu systemo- wym i zadań administracji publicznej, Bielsko-Biała 2006, s. 57–88. 9 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 54. 10 J.  Czaputowicz, System czy nieład? Bezpieczeństwo europejskie u  progu XXI wieku, Warszawa 1998, s. 23; K. Przeworski, Charakterystyka współczesnych zagrożeń 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… zagrożenia oraz „wszystkie inne rodzaje zagrożeń bezpieczeństwa narodo- wego mogą występować w grupie zagrożeń zewnętrznych, jak i wewnętrz- nych”11. Jego zdaniem, „mogą być np. zagrożenia ekonomiczne bezpieczeń- stwa o charakterze zewnętrznym lub wewnętrznym, a nawet mieszanym”12. Zagrożenia polityczne mogą pojawić się m.in. jako efekt niekorzystnych układów międzynarodowych i manipulacji, wskutek których może nastą- pić upadek państwowości i uwikłanie państwa w spór polityczny, celowego izolowania i braku dostępu do nowych technologii, prowokowania partii politycznych do rywalizacji naruszającej rację stanu, podważania pozycji państwa na arenie międzynarodowej, manipulowania uczuciami religijny- mi i świadomością ludzi13. Są zatem skutkiem polityki wewnętrznej i zagra- nicznej państwa. Ze względu na silne interakcje zachodzące pomiędzy zagrożeniami ze- wnętrznymi i wewnętrznymi warto poznać istotę wyróżnionych wcześniej zagrożeń: politycznych, militarnych, ekonomicznych, społecznych i ekolo- gicznych. Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego zagrożenia po- lityczne określa jako „stan, w którym nasilają się działania zorganizowa- nych grup społecznych (politycznych) uniemożliwiające wypełnianie przez państwo jego głównych funkcji, a przez to osłabiające lub niweczące działa- nia organów lub instytucji realizujących cele i interesy narodowe”14. Zagrożenia ekonomiczne określane także mianem zagrożeń gospodar- czych powstają jako efekt braku możliwości systematycznego zaspokajania przez gospodarkę narodową podstawowych i społecznie pożądanych po- trzeb, a także zachwiania skuteczności regulacyjnej państwa wobec ryn- ku15. Zagrożenia ekonomiczne stanowią częstokroć efekt stanu zależności bezpieczeństwa narodowego [w:] R. Jakubczak, J. Flis (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w  XXI wieku. Wyzwania i  strategie, Warszawa 2006, s.  110–113; W.  Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, wyd. cyt., s. 54. 11 Tamże, s. 54. 12 Tamże. 13 P. Tyrała, Zarządzanie kryzysowe. Ryzyko — Bezpieczeństwo — Obronność, Toruń 2002, s. 131. wego, Warszawa 2002, s. 163. 14 B. Balcerowicz i in. (oprac.), Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodo- 15 J. Teska, Bezpieczeństwo militarne państwa a bezpieczeństwo ekonomiczne [w:] A. Zaremba, B. Zapała (red.), Wymiary bezpieczeństwa na progu XXI wieku. Między teorią a praktyką, Toruń 2010, s. 66.  ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki gospodarki państwa od partnera zagranicznego16, dlatego też są łączone bezpośrednio z takimi zjawiskami negatywnymi, jak ograniczona możli- wość dostępu do środków finansowych, nowych technologii, zasobów su- rowcowych i energetycznych czy żywności. Zagrożenia ekonomiczne są de- finiowane również jako „stan, w którym państwo nie może przeciwstawić się takim oddziaływaniom zewnętrznym i wewnętrznym, które uniemoż- liwiają rozwój ekonomiczny zgodny z określonymi kierunkami i tempem, a przez to osłabiają potencjał gospodarczo-obronny”17. Według Jarosława Teski o wystąpieniu zagrożenia ekonomicznego świadczą również18: — uzależnienie sektora fi nansowego od innych państw lub podmiotów związanych z innymi państwami (np. banki); — uzależnienie sektora kapitałowego od innych państw lub podmiotów związanych z innymi państwami; — uzależnienie od eksportu lub importu z jednego państwa (np. surowce — brak swobodnego przepływu towarów i usług (np. embarga gospo- czy paliwa); darcze); — manipulowanie wskaźnikami ekonomicznymi oraz kursami walut; — ograniczenie lub brak dostępu do nowych technologii; — akceptowanie niekorzystnych umów gospodarczych. W przypadku zagrożeń ekologicznych dominuje pogląd, iż szczegól- nie silnie oddziałują na bezpieczeństwo człowieka. Najczęściej analizuje się je w kontekście nieprzemyślanej działalności człowieka i określa jako „efekt wszystkich tych działań zespołów ludzkich, które poprzez zmianę naturalnego stosunku istot żywych do otoczenia mogą doprowadzić świa- domie lub przypadkowo do pozbawienia człowieka warunków egzysten- cji, skazując go na śmierć lub degradację jego systemu biologicznego”19. Zagrożenia o takiej etiologii są określane również jako antropomorficz- ne. W przypadku wystąpienia zagrożenia dla środowiska naturalnego z in- nych przyczyn aniżeli aktywność człowieka, są one określane mianem nie- antropomorficznych. W literaturze przedmiotu zagrożenia ekologiczne są 16 M. Kamola-Cieślik, Bezpieczeństwo ekonomiczne Polski [w:] J.J. Piątek, R. Podgó- rzyńska (red.), Bezpiecznie czy niebezpiecznie? Wybrane aspekty globalnej i polskiej polityki bezpieczeństwa na przełomie XX i XXI wieku, Szczecin 2007, s. 154. 17 B. Balcerowicz i in. (oprac.), Słownik terminów…, wyd. cyt., s. 163. 18 J. Teska, Bezpieczeństwo militarne…, wyd. cyt., s. 69–70. 19 P. Tyrała, Zarządzanie kryzysowe…, wyd. cyt., s. 131. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… definiowane także jako specyficzny rodzaj zagrożenia, w wyniku którego może nastąpić niebezpieczeństwo dla istot żywych na skutek zmiany śro- dowiska naturalnego20. Zagrożenia ekologiczne mogą wynikać z przyjęcia nieodpowiedniej (niedostosowanej do potencjalnych lub przyszłych zagrożeń) koncep- cji ochrony infrastruktury bezpieczeństwa narodowego. Uszkodzenie sie- ci, systemu bądź urządzenia stanowiącego infrastrukturę kluczową może w konsekwencji doprowadzić do awarii technicznej. W literaturze przedmiotu trudno jest odnaleźć pojęcie jednoznacznie definiujące określenie „zagrożenia społeczne”. Najczęściej pojęcie to jest opisywane poprzez towarzyszące zjawiska i przejawy. Krzysztof Przewor- ski proponuje określenie „zagrożenia społeczne” traktować jako zawierają- ce „w sobie wszystkie przypadki odnoszące się do niebezpieczeństwa utraty życia i zdrowia, tożsamości narodowej i etnicznej poszczególnych społecz- ności oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego”21. Z tego też wzglę- du zagrożenia społeczne często są utożsamiane z zagrożeniami dla bezpie- czeństwa i porządku publicznego22. Z kolei w przypadku zagrożeń militarnych wskazywany jest „nieko- rzystny splot zdarzeń w stosunkach międzynarodowych, w których z du- żym prawdopodobieństwem może nastąpić ograniczenie lub utrata wa- runków do niezakłóconego bytu i rozwoju państwa, albo naruszenie bądź utrata jego suwerenności i integralności terytorialnej — w wyniku zasto- sowania wobec niego przemocy zbrojnej”23. Autorzy opracowań poświę- conych zagrożeniom militarnym bezpieczeństwa narodowego wskazu- ją również na wystąpienie sprzeczności między celami polityki dwóch lub większej liczby państw, które to sprzeczności są rozstrzygane na dro- dze konfrontacji z użyciem sił militarnych zwaśnionych stron24. Krzysztof Przeworski podkreśla, że zagrożenia militarne dotyczą użycia lub groźby użycia siły militarnej zarówno przez podmioty prawa międzynarodowego, 20 B. Balcerowicz i in. (oprac.), Słownik terminów…, wyd. cyt., s. 162. 21 K. Przeworski, Charakterystyka współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa narodowego [w:] R. Jakubczak, J. Flis (red.), Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku. Wyzwania i strategie, Warszawa 2006, s. 112. 22 Por. B. Wiśniewski, S. Zalewski (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne RP…, wyd. cyt., s. 57–68. 23 Tamże. 24 B. Wiśniewski, Organizacja stanowisk kierowania, Warszawa 2008, s. 22–23; P. Tyrała, Zarządzanie kryzysowe…, wyd. cyt., s. 131. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki jak i organizacje niebędące podmiotami w rozumieniu tego prawa25. Z po- wyższą opinią zgadza się Ryszard Wróblewski, głosząc, iż „zagrożenia takie stanowić mogą niepaństwowi aktorzy polityki międzynarodowej, tj.: eks- tremistyczne ugrupowania etniczne i religijne, kartele narkotykowe i prze- mytnicze. Posiadają one uzbrojone formacje nieposiadające statusu wojska lub legalnych sił porządkowych. Z punktu widzenia władzy są to podmio- ty nielegalne, które dysponować mogą środkami wojskowymi, nowocze- śniejszymi niż te, które pozostają w dyspozycji legalnych rządów, w tym najnowszymi technologiami wojny informacyjnej i broni masowego ra- żenia”26. Z tego też względu terroryzm często jest wymieniany jako jedna z form zagrożeń militarnych27. Współcześnie dominuje opinia, że zagrożenia militarne w obecnym środowisku bezpieczeństwa są trudne do zdefiniowania, ale w każdym przypadku wywoływać będą sytuacje kryzysowe. Według Dariusza Majchrzaka zagrożenie militarne to „zdarzenie lub prawdopodobieństwo zaistnienia takiego zdarzenia, w którym dochodzi do zagrożenia żywotnych interesów społeczeństwa, celów politycznych, war- tości i interesów państwa; często wystąpi zagrożenie utraty niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej”; jednocześnie jednak zwraca on uwagę na skutki zaistniałego zagrożenia, które „W obecnych uwarunkowa- niach (…) najczęściej będzie miało charakter militarny (wywołany przez siły zbrojne) ale możliwe są też inne formy o charakterze niemilitarnym (np. asy- metryczne)”28. Wśród sytuacji sprzyjających powstawaniu zagrożeń mili- tarnych najczęściej wymieniane są: wyścig zbrojeń; proliferacja broni ma- sowego rażenia; prowadzenie zintensyfikowanych ćwiczeń (manewrów wojskowych), prowadzenie agresywnej polityki bezpieczeństwa, a także roz- wój ruchów separatystycznych oraz agresywnych religii29. Badania prowadzone w obszarach bezpieczeństwa wskazują również, że wszelkiego rodzaju podziały i klasyfikacje zagrożeń bezpieczeństwa 25 K. Przeworski, Charakterystyka współczesnych zagrożeń…, wyd. cyt., s. 111. 26 R. Wróblewski, Scenariusze sytuacji kryzysowych oraz wojennych i ich wpływ na planowanie sił zbrojnych państwa–członka NATO, cz. 2, Warszawa 2000, s. 76. 27 Szerzej na ten temat: M. Zimny, Militarne strategie współczesnego terroryzmu, „Ter- roryzm” 2008, nr 2, s. 6–11. 28 D. Majchrzak, Bezpieczeństwo militarne Polski, Warszawa 2015, s. 32–33. 29 Tamże, s. 39–40. Por. P. Balce ro wicz, Czy istnieją konflikty religijne? [w:] W. Kostecki (red. nauk.), Zaawansowane zapobieganie konfliktom, Warszawa 2011, s. 62. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… narodowego są podziałami sztucznymi, typowo teoretycznymi, prowadzo- nymi na potrzeby akademickich rozważań. Praktyka wskazuje bowiem na wzajemne przenikanie czy też wręcz wzajemne warunkowanie poszczegól- nych rodzajów zagrożeń. 1.2. Konflikty hybrydowe Doświadczenia ostatnich lat jednoznacznie wskazują, że budowanie potencjału obronnego państwa w oparciu o możliwości militarne, stoso- wanie sankcji polityczno-gospodarczych, prowadzenie interwencji mili- tarnych, to rozwiązania o niskiej efektywności, niemogące sprostać kon- frontacji z niesymetrycznym przeciwnikiem. Stąd też pojawiła się potrzeba zmiany filozofii myślenia o bezpieczeństwie i jego gwarantach. Sytuacja ta sprzyja zwiększeniu elastyczności prowadzonych działań, budowaniu no- wych koncepcji, przyjmowaniu niestandardowych rozwiązań w myśleniu i działaniu. Kryzys na Ukrainie stał się już symbolem zmian dotychczasowego mo- delu wojny i konfliktu zbrojnego. Do niedawna pojęcie „wojna” kojarzone było głównie z zorganizowaną walką zbrojną prowadzoną między państwa- mi, narodami lub grupami społecznymi30. Z kolei pojęcie „konflikt zbroj- ny” opisywane było jako działania sił zbrojnych przeciwstawnych państw (narodów, klas, grup społecznych) prowadzone na ograniczoną skalę31, czy też jako sprzeczność powstała między państwami (koalicjami państw) roz- wiązywana z wykorzystaniem sił zbrojnych stosujących przemoc zbrojną32. Sytuacja na Ukrainie dobitnie obrazuje przeobrażenia, jakie zachodzą w tradycyjnym postrzeganiu i definiowaniu konfliktu zbrojnego, w którym trudno jest jednoznacznie określić strony konfliktu, status osób aktywnie uczestniczących w konflikcie (zatrzymanych), wskazać status dowodzących działaniami. Eksperci zajmujący się problematyką konfliktów zbrojnych sytuację na Ukrainie określają mianem wojny hybrydowej, konfliktu nieli- nearnego, wojny pełzającej. Jako cechy charakterystyczne tak określonego konfliktu wymieniane są: trudności w określeniu początku i końca, niewie- le sytuacji bezpośredniego (fizycznego) starcia stron konfliktu (członków 30 A. Krupa (red.), Encyklopedia wojskowa, Warszawa 2007, s. 456. 31 B. Balcerowicz i in. (oprac.), Słownik terminów…, wyd. cyt., 58. 32 Przy takiej interpretacji do konfliktów zbrojnych zaliczane są m.in.: wojna, interwencja zbrojna, incydent zbrojny, przewrót wojskowy. B. Balcerowicz i in. (oprac.), Słownik terminów…, wyd. cyt., s. 59. 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki sił zbrojnych), częste wykorzystywanie (z dużych odległości) broni rakie- towej, brak jednoznacznego podziału na ludność cywilną i żołnierzy oraz, co istotne, „nowa” wojna nie jest toczona na tradycyjnie pojmowanych po- lach bitewnych. Zmiana dotyczy m.in. definiowania podmiotu oddziały- wania, ponieważ współczesne konflikty toczyć się będą o „ludzkie umy- sły”33. Interesujące wnioski dotyczące wojny hybrydowej sformułował Ja- nis Berzins z łotewskiej Akademii Obrony Narodowej. Określił on i opi- sał osiem faz, zgodnie z którymi przebiegać ma większość wojen hybry- dowych34. Według sformułowanej koncepcji w pierwszej fazie stosowane będą głównie metody psychologiczne, ideologiczne i dyplomatyczne kie- rowane do społeczeństwa. Podczas trwania tej fazy przeciwnik odwoływać się będzie głównie do wyznawanych w danym społeczeństwie wartości, po- strzegania i odczuwania bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa społecz- nego i ekonomicznego. Zadaniem metod stosowanych w tej fazie jest przy- gotowanie mentalne konkretnego narodu, społeczeństwa na planowane działania interwencyjne. W fazie drugiej realizowane będą działania ukierunkowane na wpro- wadzenie chaosu, wprowadzanie w błąd liderów politycznych atakowanego państwa. Chodzi również o zmanipulowanie społeczności międzynarodo- wej oraz jej dezinformację. W trzeciej fazie przewidziana jest aktywność polegająca na przekupy- waniu wysokich rangą członków sił zbrojnych i urzędników administracji publicznej atakowanego państwa. W fazie tej planowane jest również uży- cie na obszarze zaatakowanego państwa uzbrojonych band. Do kluczowych zadań tych trudnych do zidentyfikowania oddziałów — w czwartej fazie wojny — należeć ma przejmowanie budynków administracji publicznej. W kolejnej — piątej — fazie przewiduje się wprowadzenie stref lotów zakazanych. Naruszenie tego zakazu grozić będzie zestrzeleniem samo- lotu nierespektującego zakazu. Z kolei w szóstej fazie wojny hybrydowej przewidywane będą uderzenia (ataki) na strategiczne obiekty, urządze- nia i instalacje zaatakowanego państwa. Zniszczenia, uszkodzenia ele- mentów kluczowych powstałe w tej fazie wojny skutkować będą pozba- wieniem społeczeństwa, administracji państwowej podstawowych dóbr 33 Teoria nowej wojny opisana przez gen. W. Gierasimowa, Ł. Wójcik, Wojna typu zgaduj-zgadula, „Polityka” 2014, nr 20(2958), s. 17–18. 34 Ł. Wójcik, Wojna typu zgaduj-zgadula…, wyd. cyt., s. 18. 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… i usług, co sparaliżuje funkcjonowanie państwa i skumuluje niezadowo- lenie społeczne. Zaistniała na skutek tego sytuacja umożliwi płynne przej- ście do fazy siódmej — pełnej inwazji, częstokroć niewymagającej już uży- cia konwencjonalnej broni. W ostatniej — ósmej — fazie przewidywane będzie już tylko likwidowanie pojedynczych punktów oporu, jeśli jeszcze gdzieś tego typu punkty będą bronione. Jak wskazują badacze problemu, nowy model wojny stanowi pro- blem w realizacji artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, który pozwa- la na uruchomienie siły militarnej sojuszu jedynie w przypadku „zbrojnej napaści” na jednego z członków sojuszu. Wybuch przy wschodniej granicy Polski konfliktu mającego charakter wojny hybrydowej jest również wyzwaniem dla rodzimego systemu bezpie- czeństwa i obrony. Nowy charakter wojny prowadzonej na Ukrainie stano- wi bowiem zagrożenie dla funkcjonowania państwa nie tylko ze względu na możliwość przeniesienia się konfliktu zbrojnego poza granice tego państwa. Sytuacja na Ukrainie w ostatnim czasie unaocznia pojawienie się nowego ro- dzaju zagrożeń bezpieczeństwa państwa, wynikających z prowadzonej przez Rosję nowej strategii działania. Strategia ta, jak twierdzą eksperci, „opiera się na żołnierzach znikąd, niby bez państwa, którzy — jak w Czeczenii — nie podlegają dzięki temu żadnym prawom czy konwencjom. »Zielone ludziki« na wschodzie Ukrainy to więc hybrydy, coś między żołnierzami i terrorysta- mi — nie wiadomo, kim są ani kto nimi dowodzi. Jeśli nie ma dowódców, nie ma z kim rozmawiać o kapitulacji, nie ma z kim ustalać warunków po- koju. Jeśli zacznie się strzelanie, nie wiadomo kogo obciążyć odpowiedzial- nością, w kogo celować. W końcu również mieszkańcy mają z nimi niełatwo, bo nie wiadomo, gdzie się jeszcze pokażą”35. W takiej sytuacji przejęcie kon- troli nad państwem dokonywane jest nie poprzez bezpośrednie zniszczenia siły przeciwnika (militarnych sił i środków), ale wskutek zyskania na niego wpływu „najlepiej takiego, którego on sam sobie nie uświadamia. Paradok- salnie celem takiej wojny jest doprowadzenie do sytuacji, w której użycie siły fizycznej nie będzie już potrzebne, tak jak stało się na Krymie. Chodzi o to, aby ludzie sami zdradzili własne państwo i poparli agresora”36. Nowa strate- gia przyjęta przez Rosję wymaga korekty w dotychczas realizowanej w Polsce koncepcji ochrony i obrony państwa. 35 Tamże. 36 Tamże. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 27 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki 1.3. Terroryzm i cyberterroryzm Wśród kluczowych zagrożeń współczesnego świata wymieniane są terroryzm i  cyberterroryzm. Zmieniające się środowisko zagrożenia w sposób niezwykle silny wpłynęło na zjawisko terroryzmu, które to — od początku XX w. — zmieniło i udoskonaliło swój charakter, powięk- szyło zasięg i siłę rażenia37. Wyniki badań zjawiska terroryzmu wskazu- ją, że niezwykle silnie wpływa ono zarówno na poczucie, jak i faktyczny stan bezpieczeństwa ludzi, oddziałując na politykę rządów oraz gospo- darkę państwa38. Przeprowadzane ataki terrorystyczne mogą spowodować zniszczenie lub poważne uszkodzenie sieci i instalacji, obiektów i urzą- dzeń kluczowych dla bezpieczeństwa państwa. Efekt zaskoczenia dodat- kowo potęguje negatywne skutki ataku. Akty terrorystyczne wywołują sytuacje kryzysowe, prowadząc często do poważnych kryzysów politycz- nych, militarnych, czy ekonomicznych. Kryzys będący następstwem ataku terrorystycznego może wywołać sytuację niekorzystną dla ludności oraz bezpieczeństwa państwa. Często stanowi punkt zwrotny w prowadzonej polityce zagranicznej i wewnętrznej państwa, wywołując potrzebę prze- prowadzenia radykalnych zmian. Badania nad zjawiskiem terroryzmu wskazują na nasilanie się powią- zań pomiędzy tym asymetrycznym zagrożeniem a przestępczością zor- ganizowaną. Zdaniem Brunona Hołysta, istnieje silne sprzężenie pomię- dzy terroryzmem a zorganizowaną przestępczością, handlem narkotykami i ich przemytem, handlem bronią (przemytem)39. Nowe wyzwania dla teoretyków i praktyków działających w obsza- rze bezpieczeństwa państwa wynikają z coraz szerszego dostępu do cy- berprzestrzeni i jej wykorzystywania. Coraz większe prawdopodobień- stwo przeprowadzenia ataku w cyberprzestrzeni, rozmiary i skutki tego typu ataków, wynikające z sieciowych powiązań pomiędzy elementami 37 T. Kubiak, Ewolucja terroryzmu na przełomie XX i XXI wieku [w:] Akty terroru a infrastruktura krytyczna. Materiały konferencyjne, Częstochowa 2008, s. 10–18. 38 Szerzej na ten temat: K. Jałoszyński, S. Zalewski, Organy administracji rządowej wobec zagrożeń terrorystycznych. Służby specjalne wobec terroryzmu, Bielsko-Biała 2009, s. 11–14. 39 Wymieniony katalog według grupy roboczej powołanej w Niemczech do ścigania zorganizowanej przestępczości za: B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 1999, s. 316. 28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Tyburska, Współczesny charakter zagrożeń jako determinant… stanowiącymi infrastrukturę bezpieczeństwa narodowego40, wywołało konieczność wyodrębnienia nowych kategorii określanych cyberzagroże- niami lub zagrożeniami w cyberprzestrzeni. Prowadzone analizy, a tak- że powstałe sytuacje kryzysowe wskazują na konieczność diagnozowania kluczowych zagrożeń bezpieczeństwa państwa w cyberprzestrzeni Coraz częściej odnotowuje się bowiem przypadki tzw. cyberterroryzmu41. Zda- niem badaczy, terroryści coraz częściej korzystają z cyberprzestrzeni jako narzędzia do przeprowadzenia skutecznego ataku, bez konieczności pono- szenia ofiar ze strony zamachowców. Zwracają również uwagę, że uodpor- nienie kluczowych systemów informatycznych oraz walka z terrorystami działającymi w sieci jest procesem długotrwałym, wymagającym specjali- stycznej wiedzy, umiejętności oraz koordynacji działań, a także znacznych nakładów finansowych. Dodatkowo dokonanie ataku w sieci nie wymaga od sprawcy specjalnie wyrafinowanych umiejętności przy znacznym pro- cencie zachowania anonimowości42. Eksperci podkreślają również, że cy- berterroryzm będzie z roku na rok coraz powszechniejszym zjawiskiem ze względu na niskie koszty ponoszone przez terrorystów na przygotowa- nia i przeprowadzenie ataku w sieci, postępujący proces globalizacji, wy- korzystywanie efektu zaskoczenia oraz całkowitą anonimowość związaną z niewielkim ryzykiem wykrycia43. Ataki przeprowadzone w cyberprze- strzeni mogą spowodować sparaliżowanie funkcjonowania państwa bez konieczności dokonywania bezpośredniego zamachu na życie i zdrowie lu- dzi, umożliwiając jednocześnie terrorystom osiągnięcie zamierzonych ce- lów propagandowych i medialnych44. Rozwój technologii informacyjnych oraz związane z nimi cyberza- grożenia — ze względu na specyfikę i sposób funkcjonowania elemen- tów „wrażliwych” — wyjątkowo silnie oddziałują na obiekty szczególnie 40 M.S. Witecka, Zagrożenia asymetryczne a technologie informacyjne, „Zeszyt Problemowy — Towarzystwo Wiedzy Obronnej” 2011, nr 4, s. 41–57. 41 Tamże, s. 39–40. 42 K. Liedel, Cyberbezpieczeństwo — wyzwanie przyszłości. Działania społeczności międzynarodowej [w:] K. Liedel, P. Piasecka, T.R. Aleksandrowicz (red.), Bezpieczeństwo w XXI wieku. Asymetryczny świat, Warszawa 2011, s. 446–447. 43 P. Sienkiewicz, Bezpieczeństwo w globalnym społeczeństwie informacyjnym [w:] J. Gryz, R. Kwećka (red.), Współczesny wymiar terroryzmu. Przeciwdziałanie zjawisku, Warszawa 2007, s. 93–96. 44 Tamże. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 29 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki ważne dla bezpieczeństwa i obronności państwa. Z sieci informatycznych korzysta obecnie większość podmiotów zaliczanych do infrastruktury bez- pieczeństwa narodowego45. Prawidłowość ta dotyczy większości państw, a szczególnie silnie występuje w przypadku krajów wysoko rozwiniętych, mających szeroki dostęp do najnowszych technologii. Stąd też najczęściej wymieniane sytuacje zagrażające bezpieczeństwu systemów działających w cyberprzestrzeni są związane m.in. z rozpowszechnianiem wirusów i ro- baków, odmowie przeprowadzenia usługi; zamachami na infrastrukturę bezpieczeństwa narodowego46. Podsumowanie Podsumowując, należy podkreślić, że różne aspekty współczesnego po- strzegania i klasyfikowania zagrożeń bezpieczeństwa państwa wskazują na ich dynamiczny, wielokierunkowy i interdyscyplinarny charakter. Zagroże- nia bezpieczeństwa państwa coraz częściej wynikają z braku świadomości wyzwań współczesnego świata, potrzeb, które nie zawsze można zaobser- wować i zdefiniować. Dlatego też eliminowanie sytuacji wywołujących za- grożenia wymaga umiejętności dostrzegania i uwzględniania nie tylko wi- docznych i bezpośrednich przejawów zagrożeń, ale przede wszystkim tych, które są odległe w czasie, trudne do uchwycenia i zinterpretowania. Tylko właściwe zdiagnozowanie zagrożeń pozwoli na przygotowanie odpowied- niej ochrony i obrony państwa, a w konsekwencji doprecyzowanie roli Po- licji w strategii bezpieczeństwa narodowego. 45 W. Sklęta, G. Krasnodębski, Systemy informatyczne zarządzania kryzysowego ele- mentem infrastruktury krytycznej państwa [w:] Z. Piątek, A. Letkiewicz (red.), Terroryzm a infrastruktura krytyczna państwa — zewnętrznego kraju Unii Europejskiej, Szczytno 2010, s. 179. 46 H. Świeboda, Prognozowanie zagrożeń dla bezpieczeństwa informacyjnego [w:] J. Gryz, R. Kwećka (red.), Współczesny wymiar terroryzmu…, wyd. cyt., s. 127. 30 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Józef Zubek ROZDZIAŁ 2 Przygotowania obronne. Zasady, cele, zadania i kierunki prowadzonych działań Wprowadzenie Racjonalna analiza trendów rozwojowych sytuacji geopolitycznej w świecie i na kontynencie europejskim skłania do postawienia dwóch tez. Po pierwsze, iż bezpieczeństwo narodowe państwa średniej wielko- ści, jakim jest Polska, będzie kształtować się w dynamicznym procesie. Po drugie, proces ten obejmować będzie zwłaszcza identyfikację zagro- żeń, podejmowanie wyzwań i definiowanie celów oraz sposobów ich re- alizacji. Druga teza skłania ku spostrzeżeniu, że mamy współcześnie do czy- nienia z nową jakością bezpieczeństwa, która uwidacznia się zwłaszcza w jego informacyjności, asymetryczności i wielopodmiotowości, zintegro- waniu, kompleksowości i wieloaspektowości. Dwie ostatnie cechy nowego wymiaru bezpieczeństwa (komplekso- wość i wieloaspektowość) zobowiązują do bardzo ścisłej integracji pod- stawowych dziedzin bezpieczeństwa Polski, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne, polityczne, społeczne, militarne, ekologiczne i inne, z roz- wojem gospodarczo-społecznym kraju. Zdolność państwa do podejmo- wania wyzwań i jego możliwości przeciwdziałania zagrożeniom o różnym charakterze będzie coraz silniej związana z owym rozwojem. Obecne wyzwania i zagrożenia zobowiązują podmioty i społeczeń- stwo odpowiedzialne za stan bezpieczeństwa Polski do podjęcia długofa- lowych działań zapobiegawczych w dziedzinie bezpieczeństwa narodowe- go. Przeciwstawienie się w sposób kompleksowy wszelkim zagrożeniom dla bezpieczeństwa państwa, podejmowanie wyzwań i redukowanie do minimum ryzyka z użyciem wszystkich dostępnych zasobów państwa jest najważniejszym zadaniem systemu bezpieczeństwa narodowego. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 31 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki 2.1. System bezpieczeństwa narodowego System bezpieczeństwa narodowego w nadchodzących latach powinien uwzględniać najważniejsze czynniki kształtujące bezpieczeństwo narodo- we naszego kraju, a będą to zwłaszcza: polityka bezpieczeństwa, uwarun- kowania zewnętrzne i wewnętrzne, współczesne wyzwania i zagrożenia, system zabezpieczeń sojuszniczych i dwustronnych połączony ze stale roz- budowywanym własnym potencjałem cywilno-militarnym. Wymienione czynniki, uwarunkowania i rozwiązania powinny być powiązane z rozwo- jem społeczno-gospodarczym i tworzyć w rezultacie zintegrowany sys- tem bezpieczeństwa narodowego1, który będzie rozwijany w oparciu o dwa główne elementy: system obronny państwa i system zarządzania kryzyso- wego. Prognoza rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego uwzględnia, że będzie to system oparty na istniejącym dotychczas, ale zmodyfikowa- nym modelu. Będzie zatem obejmował podsystem kierowania i podsyste- my wykonawcze realizujące wspólną misję, jaką jest zapewnienie bezpie- czeństwa narodowego. W budowę nowoczesnego zintegrowanego systemu bezpieczeństwa na- rodowego wpisuje się proces podejmowania przedsięwzięć złożonych i cią- głych, mających na celu umacnianie zdolności państwa do obrony, któ- ry od pewnego już czasu zyskał miano przygotowań obronnych państwa2. Na potrzeby niniejszego opracowania przez „przygotowania obronne pań- stwa” należy rozumieć ogół przedsięwzięć realizowanych przez system obronny państwa3, pozwalających przygotować nasze państwo do skutecz- nego działania w przypadku konieczności jego obrony oraz ochrony lud- ności i infrastruktury w czasie pokoju, kryzysu i wojny. 1 Szczegółowa wizja rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowe- go zawarta jest w Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospoli- tej Polskiej 2022 przyjętej uchwałą Rady Ministrów z 9 kwietnia 2013 r., M.P. poz. 377, s. 33–36. 2 Por. ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypo- spolitej Polskiej, DzU z 1967 r. nr 44, poz. 220, art. 5 ust. 1 oraz monografia M. Kuliczkow- skiego pt.: Przygotowania obronne w Polsce. Uwarunkowania formalnoprawne, dylematy pojęciowe i próba systematyzacji, Warszawa 2013, w której zawarta jest istota przygotowań obronnych w Polsce w wymiarze teoretycznym i praktycznym. 3 System obronny państwa w ujęciu funkcjonalnym zawiera podsystem kierowania wraz z elementami decyzyjnymi i informatycznymi oraz podsystemy wykonawcze: mili- tarny i niemilitarny. 32 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Zubek, Przygotowania obronne. Zasady, cele, zadania i kierunki… 2.2. Przygotowania obronne państwa W  uwarunkowaniach geopolitycznych drugiej dekady XXI w.  na przygotowania obronne należy spojrzeć holistycznie, gdyż obejmują one wszystkie dziedziny funkcjonowania państwa. Zakres tych przygotowań rozszerzył się na ważne obszary pozamilitarne, zwłaszcza gospodarcze, po- lityczne, społeczne, ekologiczne, kulturowe, informacyjne i inne. Przygo- towania obronne realizowane są zatem przez wszystkie elementy wyko- nawcze systemu obronnego państwa w dwóch współzależnych obszarach (sferach): koncepcyjnym i realizacyjnym. Obszar koncepcyjny dotyczy wy- pracowywania zasad, założeń i celów polityki obronnej (polityki bezpie- czeństwa) i jej konkretyzowania w postaci programów obronnych. Obszar realizacyjny uwidacznia się przede wszystkim w transpozycji programów obronnych na wykonawcze plany obronne. Przygotowania obronne państwa prowadzone są z wykorzystaniem ak- tów prawnych. Należą do nich konstytucja RP, ustawy, dokumenty strate- giczne i rozporządzenia Rady Ministrów4 wydane na podstawie ustawy5. Do najwyższych rangą aktów prawnych zaliczyć należy: — Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; — ustawę o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z 21 listopada 1967 r.; — ustawę o stanie klęski żywiołowej z 18 kwietnia 2002 r.; — ustawę o stanie wyjątkowym z 21 czerwca 2002 r.; — ustawę o zarządzaniu kryzysowym z 26 kwietnia 2007 r. (ze zm.). Aktualnie obowiązują następujące dokumenty strategiczne mające bez- pośredni związek z przygotowaniami obronnymi państwa: — Strategia bezpieczeństwa narodowego z dnia 5 listopada 2014 r.; — Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 kwietnia 2013 r.; — Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 2013 r. 4 Zaliczyć tutaj należy dziesięć rozporządzeń Rady Ministrów regulujących istotne kwestie związane z funkcjonowaniem systemu obronnego państwa, szeroko rozumianą obronnością i przygotowaniami obronnymi państwa. 5 Por. ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony…, wyd. cyt., art. 6 ust. 2. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 33 Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki Korzystając z treści wymienionych aktów prawnych, warto przeanalizo- wać treść ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Pol- skiej, w której wymienione zostały zadania Rady Ministrów (art. 6 ust. 1) wykonywane w ramach zapewnienia zewnętrznego bezpieczeństwa pań- stwa i sprawowania ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju. Właściwa regulacja zakresu przygotowań obronnych państwa ma miejsce w rozporządzeniach wykonawczych do art. 6 ust. 2 wspomnianej ustawy i przygotowania te obejmują tryb realizacji następujących przedsięwzięć: — organizację i tryb przygotowania systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, w tym obroną państwa, oraz warunki funkcjonowania or- ganów władzy publicznej na stanowiskach kierowania; — stany gotowości obronnej państwa, ich rodzaje, warunki wprowadza- nia, zadania związane z podwyższaniem gotowości obronnej państwa i tryb ich realizacji, organizację i zadania w zakresie tworzenia systemu stałych dyżurów na potrzeby podwyższania gotowości obronnej pań- stwa oraz właściwości organów w tych sprawach; — obiekty szczególnie ważne dla bezpieczeństwa i obronności państwa, ich kategorie, a także zadania w zakresie ich szczególnej obrony oraz właściwości organów w tych sprawach; — warunki i tryb planowania i finansowania zadań wykonywanych w ra- mach przygotowań obronnych państwa realizowanych przez organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego, sposób ich nakładania oraz właściwość organów w tych sprawach, w tym ujętych w planowaniu operacyjnym i programach obronnych; — organizację i warunki przygotowania oraz sposób funkcjonowania sys- temów obserwacji, pomiarów, analiz, prognozowania i powiadamiania o skażeniach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz właściwość organów w tych sprawach; — warunki i sposób przygotowania i wykorzystania transportu morskiego, kolejowego, samochodowego, lotniczego, żeglugi śródlądowej oraz infra- struktury drogowej i kolejowej na potrzeby obronne państwa, a także ich ochrony w czasie wojny oraz właściwość organów w tych sprawach; — warunki i sposób przygotowania i wykorzystania systemów łączności na potrzeby obronne państwa oraz właściwość organów w tych sprawach; — warunki i sposób przygotowania i wykorzystania publicznej i niepublicz- nej służby zdrowia na potrzeby obronne państwa oraz właściwość orga- nów w tych sprawach; 34 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== J. Zubek, Przygotowania obronne. Zasady, cele, zadania i kierunki… — organizację szkolenia obronnego w państwie, podmioty objęte tym szko- leniem, zadania w zakresie planowania i realizacji szkolenia obronnego oraz właściwość organów w tych sprawach; — zakres i sposób prowadzenia przez organy administracji rządowej i sa- morządu terytorialnego kontroli realizacji zadań obronnych wykony- wanych przez jednostki organizacyjne i przedsiębiorców. 2.3. Zasady prowadzenia działań Przygotowania obronne państwa tworzą procesualny cykl decyzyj- ny realizowany przez właściwe w danym zakresie podmioty na podstawie obowiązujących aktów prawnych. Warunkiem zapewniającym efektywne, skuteczne i racjonalne postępowanie wszystkich podmiotów uczestniczą- cych w przygotowaniach obronnych jest przyjęcie i określenie zasad (re- guł), które będą obowiązywać w procesie tych przygotowań. Poniżej przed- stawiona zostanie lista ośmiu dających się wyodrębnić zasad postępowania organów władzy państwowej, administracji publicznej oraz przedsiębior- ców zarówno w procesie przygotowań obronnych państwa, jak i podczas ewentualnej mobilizacji (częściowej lub całkowitej), a także w
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przygotowania obronne w Policji. Podstawowa wiedza i dobre praktyki
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: