Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00511 006401 11255549 na godz. na dobę w sumie
Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne - ebook/pdf
Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-406-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsze opracowanie poświęcone zostało wybranym aspektom przygotowań obronnych w Policji. Ze względu na charakter zamieszczonych w nim materiałów — zostało podzielone na dwie główne części. W pierwszej części publikacji umieszczono artykuły przygotowane przez przedstawicieli środowisk naukowych. Zawierają one teoretyczne rozważania dotyczące wybranych aspektów bezpieczeństwa i obronności. W drugiej — uwzględniono materiały dotyczące praktycznych
rozwiązań przygotowań obronnych w Policji i opracowane są przez praktyków z jednostek terenowych.
Zaprezentowane materiały prezentują rozwiązania zastosowane w jednostkach terenowych Policji,
które można traktować jako dobre praktyki.
Przedłożone opracowanie skierowane jest zarówno do osób realizujących zadania związane z przygotowaniem obronnym w Policji, jak również studentów kierunków studiów bezpieczeństwo
wewnętrzne, bezpieczeństwo narodowe oraz innych osób zainteresowanych pogłębianiem wiedzy w tym
niezwykle istotnym obszarze bezpieczeństwa narodowego.
Cennym elementem publikacji jest połączenie aspektów teoretycznych rozważań z praktycznymi
rozwiązaniami stosowanymi w jednostkach terenowych Policji. Wzbogacenie opracowania o literaturę
zalecaną do dalszego studiowania, wykaz i wybór istotnych aktów prawnych, dodatkowo kierunkuje
czytelnika w stronę dalszego studiowania i pogłębiania podjętych przez autorów problemów, bo jak mówi stare chińskie przysłowie: „świadomość własnej niewiedzy jest najważniejszym składnikiem wiedzy”.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRZYGOTOWANIA OBRONNE W POLICJI WYBRANE ZAGADNIENIA I AKTY PRAWNE pod redakcją Agaty Tyburskiej Szczytno 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzja naukowa: dr hab. Zenon Trejnis Redakcja wydawcy: Aleksander Babiński Beata Miszczuk Robert Ocipiński Radosław Gizot Projekt okładki: Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2014 ISBN: 978-83-7462-405-3 e-ISBN 978-83-7462-406-0 Skład, druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 46,01 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREśCI 7 Wstęp ................................................................................................................................................... WYBRANE PROBLEMY BEZPIECZEŃSTWA I OBRONNOŚCI — TEORETYCZNE ASPEKTY Marek Cupryjak Terroryzm w czasie pokoju i wojny .................................................................................... 17 Dariusz Nowak Rola wojewody w systemie obronnym państwa ......................................................... 41 Marek Stefański Działania Policji w sytuacji kryzysowej na szczeblu lokalnym oraz obronności państwa .................................................................................................................... 67 Agata Tyburska Szczególna ochrona obiektów ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa w kontekście ochrony infrastruktury bezpieczeństwa narodowego ..................................................................................................................................... 79 ZAGADNIENIA PRZYGOTOWAŃ OBRONNYCH W POLICJI — DOBRE PRAKTYKI Marek Nadarzewski Realizacja zadań obronnych w jednostce organizacyjnej Policji przewidzianej do militaryzacji w ramach rozwinięcia w struktury jednostki zmilitaryzowanej Policji ................................................................................... 109 Radosław Malanowski Realizacja przygotowań obronnych w rejonie działania komendanta wojewódzkiego (stołecznego) Policji ................................................................................ 119 Ryszard Sitkowski Zasady opracowywania planów działania kierowników jednostek organizacyjnych Policji przewidzianych do militaryzacji w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny na przykładzie Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie ................................................................ 129 Wiesław Naumowicz Czynności podejmowane w jednostce organizacyjnej w celu ochrony informacji niejawnych po ogłoszeniu militaryzacji ................................................ 139 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Sławomir Morelowski, Michał Jończyk Współpraca Policji w obszarze realizacji zadań HNS na rzecz Sił Zbrojnych RP — współpraca z pododdziałami regulacji ruchu w tym z Żandarmerią Wojskową ........................................................................................................ 145 Zakończenie ..................................................................................................................................... 153 Literatura zalecana ..................................................................................................................... 159 Marek Nadarzewski, Aleksander Babiński Wybór aktów normatywnych regulujących tematykę związaną z wykonywaniem zadań obronnych oraz zarządzaniem kryzysowym ........ 167 Wykaz niejawnych aktów normatywnych KGP regulujących tematykę związaną z wykonywaniem zadań obronnych ........................................................... 629 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Niewielu jest przygotowanych do walki, większość jest przygotowana na to, że będą walczyć inni Sun Tzu, Sztuka wojny, Gliwice 2005, s. 87 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp „Wojenna doktryna radzi (…) nie skupiać się na przewidywanym ataku wroga tylko uczynić siebie niezwyciężonym” Sun Tzu, Sztuka wojny, Warszawa 1994, s. 93 Postępujący proces globalizacji oraz coraz szerszy dostęp do nowych technologii sprzyja nie tylko wzrostowi gospodarczemu przejawiającemu się chociażby podniesieniem jakości życia przeciętnego człowieka, ale — co istotne — generuje także nowe, dotychczas niespotykane zagrożenia. Zjawisko to odnotowano w Białej Księdze Bezpieczeństwa Narodowego Rze- czypospolitej Polskiej, podkreślając, iż „równolegle do pozytywnych skut- ków, efektem procesów globalizacyjnych i rewolucji informacyjnej są nowe wyzwania i zagrożenia dla światowego bezpieczeństwa, zarówno w aspek- cie militarnym, jak i pozamilitarnym”1. Zagrożenia XXI wieku — szczególnie ich niesymetryczny charakter — spowodowały również że „współcześnie, jak nigdy dotąd, narody demo- kratyczne dostrzegają potrzebę zabiegania o bezpieczeństwo państwa, jako instytucji publicznej, na równi z bezpieczeństwem jednostki i grup spo- łecznych, wobec różnych wyzwań i zagrożeń nie tylko natury międzynaro- dowej, lecz także tych, które pojawiają się wewnątrz złożonej natury pań- stwa i jego uwarunkowań”2. Odzwierciedleniem takiego podejścia do roli odgrywanej przez państwo są treści umieszczone w Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, które podkreślają naczelną rolę państwa w zapewnie- niu bezpieczeństwa, a także zagwarantowanie niepodległości i nienaruszal- ności terytorium3. Podejście to wynika także z konieczności realizowania żywotnych i ważnych interesów państwa i narodu, w ramach których jest wymieniane zapewnienie: niepodległości, nienaruszalności terytorialnej, 1 Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warsza- wa 2013, s. 11. 2 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunko- wania. System, Warszawa 2011, s. 6. 3 Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r., DzU nr 78, poz. 483, art. 5. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne wolności, bezpieczeństwa, poszanowania praw człowieka i obywatela, za- chowania dziedzictwa narodowego, ochrony środowiska naturalnego w warunkach zrównoważonego rozwoju4. Z tak sformułowanych interesów bezpieczeństwa wynikają cele stra- tegiczne, w których dominującą rolę przypisuje się zagwarantowaniu ko- rzystnych i bezpiecznych warunków realizacji interesów narodowych przez eliminację zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń, redukcję ryzyka oraz właściwe oszacowanie podejmowanych wyzwań i wykorzystywanie poja- wiających się szans5. Zdaniem Prezydenta RP, Bronisława Komorowskiego „ostatnie dwie dekady przyniosły wiele dynamicznych zmian w strategicz- nym środowisku bezpieczeństwa Polski. Globalizacja i rewolucja infor- macyjna przyczyniły się do powiązania świata coraz silniejszymi siecia- mi wzajemnych zależności (…). Wprawdzie groźba konfliktów zbrojnych na wielką skalę między państwami oddaliła się, a także (po początkowym wzroście w latach 90. XX wieku) maleje liczba konfliktów wewnętrznych, to jednak pojawiły się równie niebezpieczne zagrożenia transnarodowe i asymetryczne oraz wyzwania odnoszące się głównie do sektora bezpie- czeństwa społecznego i gospodarczego (finansowego, energetycznego). Mamy do czynienia z erupcją zagrożeń w cyberprzestrzeni. Powoduje to konieczność nowego podejścia do bezpieczeństwa narodowego”6. Opinie te potwierdzają eksperci zajmujący się problematyką bezpieczeństwa na- rodowego. Zdaniem Bogusława Packa „współczesny model dominacji nie opiera się na ekspansji terytorialnej, ale gospodarczej. Klasyczny konflikt z wielkimi ruchami wojsk dla nikogo w naszym regionie nie byłby opła- calny”7. Sformułowane prognozy nie zwalniają jednak organów i instytucji państwa z aktywności w obszarze przygotowań obronnych. Liczba kon- fliktów regionalnych i lokalnych występujących współcześnie na świe- cie — w kontekście postępującego procesu globalizacji, zjawiska świa- towego terroryzmu, zawieranych układów i sojuszy, a także powiązań i zależności surowcowo-ekonomicznych — stwarza niebezpieczeństwo rozszerzenia konfliktów i możliwość ich przekształcenia w starcie zbroj- ne o zasięgu światowym. Potrzeba realizacji zadań w zakresie przygoto- wań obronnych wynika również z  doświadczeń historycznych Polski 4 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007, pkt 1.1., s. 4. 5 Tamże, pkt 1.2, s. 5. 6 Przedmowa Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Biała Księga Bez- pieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2013, s. 1. 7 J. Ćwieluch, Polska zbrojna, „Polityka” 2013, nr 19(2906), s. 34. 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agata Tyburska, Wstęp w organizacji bezpieczeństwa narodowego8 oraz wniosków z analiz pro- wadzonych przez wybitnych polityków, strategów czy uczonych żyjących w różnych epokach historycznych9. Na konieczność prowadzenia działań mających na celu podniesienie potencjału obronnego państwa wielokrotnie zwracał uwagę Jan Nowak-Je- ziorański podkreślając, że „powszechnie przyjętym kryterium bezpieczeń- stwa jest własny potencjał obronny z układami sojuszniczymi, zapewniają- cymi skuteczne odstraszanie potencjalnego napastnika”10 oraz wskazując, że „Polska może liczyć na pomoc sojuszników tylko wtedy, jeśli będzie chciała i mogła bronić się sama, jeśli zdobędzie własne możliwości odstra- szania napastnika”11. Dynamiczny charakter współczesnych zagrożeń spowodował, że za- gwarantowanie bezpieczeństwa narodowego traktowane jest obecnie jako urzeczywistnianie swoistej misji pełnionej głównie przez organy państwa i samorządy, także przez społeczeństwo i obywateli12. Według Waldema- ra Kitlera bezpieczeństwo narodowe to „najważniejsza wartość, potrzeba narodowa i priorytetowy cel działalności państwa, jednostek i grup spo- łecznych, jednocześnie proces obejmujący różnorodne środki, gwarantu- jące trwały, wolny od zakłóceń byt i rozwój narodowy (państwa), ochronę i obronę państwa jako instytucji politycznej oraz ochronę jednostki i całe- go społeczeństwa, ich dóbr i środowiska naturalnego przed zagrożeniami, które w znaczny sposób ograniczają jego funkcjonowanie lub godzą w war- tości podlegające szczególnej ochronie”13. Potrzeby bezpieczeństwa w obszarze bezpieczeństwa narodowego defi- niowane są jako „powszechnie uświadomione i konieczne dążenia do przy- gotowania państwa na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach jego organizacji dla ciągłej i skutecznej ochrony i obrony interesów oraz 8 Szerzej na ten temat J. Marczak, R. Jakubczak, A. Skrabacz, K. Gąsiorek, K. Przeworski, Doświadczenia organizacji bezpieczeństwa narodowego Polski od X do XX wieku. Wnioski dla Polski w XXI wieku, Warszawa 2013. 9 Por. Sun Tzu, N. Machiavelli, C. v Clausewitz, T. Kościuszko, J. Piłsudski, W. Sikorski, Z. Brzeziński, J. Nowak-Jeziorański, N. Davies i inni. 10 J. Nowak-Jeziorański, Polska z bliska, Kraków 2003, s. 127. 11 J. Nowak-Jeziorański, Polska wczoraj, dziś i jutro, Warszawa 1999, s. 246. 12 Szerzej na ten temat R. Jakubczyk (red.),Obrona narodowa w tworzeniu bezpieczeństwa III RP. Podręcznik dla studentek i studentów, Warszawa 2003, s. 61–62; J. Marczak, R. Jakubczak, K. Gąsiorek, Obrona terytorialna w obronie powszechnej RP, Warszawa 2003, s. 23–45; W. Kitler, Z. Piątek (red.), Realizacja zadań bezpieczeństwa przez samorząd terytorialny, Warszawa 2006. 13 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe…, s. 25; tenże, Obrona narodowa III RP. Pojęcie. Organizacja. System, „Zeszyty Naukowe AON” 2002, s. 48. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne wartości narodowych, przed zagrożeniami militarnymi i niemilitarnymi w warunkach niepewności i postępu — zapewniające przetrwanie narodu i jego wartości, pomyślność i dobrobyt oraz tworzenie korzystnych warun- ków rozwoju dla obecnych i przyszłych pokoleń Polaków”14. Wśród potrzeb społeczeństwa — odnoszących się do bezpieczeństwa narodowego — wymieniane są potrzeby: — strategiczne bezpieczeństwa narodowego, — świadomości, — wiedzy i umiejętności z zakresu bezpieczeństwa narodowego, — prawne i strukturalne w zakresie bezpieczeństwa narodowego, — w zakresie bezpieczeństwa społecznego, — w zakresie bezpieczeństwa i porządku publicznego, — w zakresie ochrony infrastruktury wrażliwej państwa, — w zakresie ochrony ludności i ratownictwa w sytuacji zagrożeń oraz — potrzeby w sytuacji szczególnych zagrożeń15. Tak sformułowane potrzeby społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa narodowego znajdują swoje odzwierciedlenie w funkcjach realizowanych przez poszczególne instytucje państwowe w dziedzinie bezpieczeństwa. Szczególną rolę w obszarze bezpieczeństwa ma do odegrania administra- cja państwowa i samorządowa, której funkcje sprowadzają się między in- nymi do16: — ochrony porządku konstytucyjnego, — zapewnienia bezpieczeństwa kulturowego, — edukacji na rzecz bezpieczeństwa17, — zapewnienia funkcjonowania organów władzy i administracji w wa- runkach pokoju, kryzysu lub wojny, — zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego, 14 J. Marczak: Społeczeństwo w tworzeniu bezpieczeństwa narodowego [w:] R. Jakubczak, J. Marczak, K. Gąsiorek, W. Jakubczak (red.), Podstawy bezpieczeń- stwa narodowego Polski w erze globalizacji, Warszawa 2008, s. 101. 15 Tamże, s. 101–106. 16 W. Kitler, Rola władz cywilnych, społeczeństwa i sił zbrojnych w tworzeniu bezpieczeństwa narodowego [w:] K. Gąsiorek, W. Kitler (red.), Wojskowe wspar- cie władz i społeczeństwa, Warszawa 2005, s. 14; W. Kitler, Samorząd terytorialny w obronie narodowej Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 2005, s. 187–188. 17 Szerzej na ten temat J. Maliszewski, Bezpieczeństwo w wymiarze inter- personalnym — kształtowanie kompetencji do i dla bezpieczeństwa [w:] J. Mali- szewski (red.), Bezpieczeństwo człowieka i zbiorowości społecznych, Bydgoszcz 2005, s. 85–98; B. Zdrodowski, Kształcenie kadr na potrzeby bezpieczeństwa [w:] M. Jabłonowski, L. Smolak (red.), Zarządzanie kryzysowe w Polsce, Pułtusk 2007, s. 275–284. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agata Tyburska, Wstęp — ochrony życia i zdrowia ludzi oraz ochrony dóbr i środowiska przed negatywnymi skutkami działań człowieka i sił natury, — zapewnienia materialnych i duchowych warunków przetrwania ludno- ści w warunkach zagrożeń bezpieczeństwa, kryzysu i wojny, — zapewnienia integralności terytorialnej i nienaruszalności granic, — ochrony interesów gospodarczych, — ochrony granic państwowych, — ochrony obszarów, obiektów, urządzeń i  transportów ważnych dla obronności, interesów gospodarczych państwa, bezpieczeństwa pu- blicznego oraz innych ważnych interesów państwa. Istotą działań w takiej sytuacji jest zagwarantowanie niezakłóconej działalności organów władzy i administracji, a także zapewnienie bezpie- czeństwa i porządku publicznego. Administracja publiczna to także jeden z podmiotów odpowiedzialnych za przygotowania obronne18. Odpowiednio sformułowane akty prawne, ich przełożenie na praktykę, a także stałe czuwanie nad adekwatnością przyjętych rozwiązań do zmie- niających się zagrożeń oraz systematyczne szkolenie i doskonalenie kadr to priorytetowe obszary działań administracji państwowej w zakresie bezpie- czeństwa narodowego. Szczególną misję w obszarze bezpieczeństwa narodowego ma do speł- nienia Policja będąca umundurowaną i uzbrojoną formacją odpowie- dzialną za ochronę bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymanie bezpieczeństwa i porządku w państwie19. Istota działania Policji opiera się na założeniu uwzględniającym podmiotową rolę społeczeństwa w kształtowaniu bez- pieczeństwa w państwie. Zadania wykonywane przez funkcjonariuszy ro- zumiane są w takim przypadku jako służba pełniona na rzecz i w interesie społeczeństwa20, które jednocześnie współuczestniczy w ocenie efektywno- ści pracy Policji21. W ramach zadań wykonywanych przez Policję uwzględ- nione są również działania wynikające z zagrożenia atakami terrorystycz- nymi czy też zaistnienia konfliktu zbrojnego22. 18 Porównaj: B. Wiśniewski, Przygotowania obronne administracji publicznej Zarys problemu, Szczytno 2008. 19 Porównaj: A. Tyburska, Kierowanie w Policji — wybrane zagadnienia w aspekcie bezpieczeństwa narodowego [w:] B. Zdrodowski, B. Wiśniewski (red.), Kierowanie bezpieczeństwem narodowym, Warszawa 2008, s. 163–174. 20 Ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, DzU z 2011 r, nr 287, poz. 1687 z późn. zm., art. 1 ust. 1. 21 Por. Zarządzenie nr 116 komendanta głównego Policji z 28 stycznia 2009 r. w sprawie planowania strategicznego i sprawozdawczości w Policji. 22 Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji…, art. 1 ust. 2. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne Wspólne prowadzenie działań przez wzmocnione siły Policji oraz Siły Zbrojne RP wymaga nie tylko przemyślanych procedur, odpowiednie- go przeszkolenia policjantów i żołnierzy ale również znajomości specyfiki działania obu tych podmiotów. Dodatkowo Policja jest podmiotem biorącym udział w szczególnej ochronie obiektów ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa. Znacząca rola w szczególnej ochronie obiektów przypadła komendantowi głównemu Policji, do którego obowiązków należy m.in. włączanie proble- matyki szczególnej ochrony obiektów do rocznych Planów przedsięwzięć z dziedziny przygotowań obronnych Policji, a także organizowanie szkoleń podnoszących wiedzę i umiejętności policjantów w obszarze szczególnej ochrony obiektów oraz organizowanie w tym obszarze współdziałania za- równo między pionami Policji, jak również z podmiotami pozapolicyjny- mi. Jest on także odpowiedzialny za inicjowanie, planowanie i koordyno- wanie przygotowań obronnych w Policji, określenie taktyki postępowania Policji w kwestiach szczególnej ochrony obiektów, merytoryczne wspiera- nie organizatorów szczególnej ochrony obiektów w Policji, nadzorowanie udziału jednostek Policji w przygotowywaniu szczególnej ochrony obiek- tów niebędących we własności Policji, zapewnienie zasobów niezbędnych do szczególnej ochrony obiektów Komendy Głównej Policji, komend woje- wódzkich a także szkół policyjnych oraz planowania i organizowania kon- troli obiektów Policji szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronno- ści państwa. Odpowiednie przygotowanie policjantów uczestniczących w prowa- dzonych uzgodnieniach, a także nadzorujących i kontrolujących realizację zadań ochronnych, to również wyzwanie dla polskiej Policji XXI wieku. Zmieniający się charakter zagrożeń, coraz to bardziej wyrafinowane sposo- by działania sprawców dokonujących (planujących) zamachy na tego typu obiekty, wymagają bowiem od Policji systematycznego pogłębiania wie- dzy i doskonalenia posiadanych umiejętności23. Z tego też względu Poli- cja jako instytucja stojąca na straży bezpieczeństwa i porządku w państwie odczuwa szczególną potrzebę uwzględniania problematyki przygotowań obronnych w Policji w programach kształcenia i doskonalenia zawodowe- go funkcjonariuszy. Niniejsze opracowanie poświęcone zostało wybranym aspektom przy- gotowań obronnych w Policji. Ze względu na charakter zamieszczonych 23 Szerzej na ten temat A. Tyburska, Bezpieczeństwo publiczne i ochrona oby- wateli — wybrane problemy w ujęciu policyjnym, „Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej” 2008, nr 172/K, s. 183–196. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Agata Tyburska, Wstęp w nim materiałów — zostało podzielone na dwie główne części. W pierw- szej części publikacji umieszczono artykuły przygotowane przez przed- stawicieli środowisk naukowych. Zawierają one teoretyczne rozważania dotyczące wybranych aspektów bezpieczeństwa i obronności. W drugiej — uwzględniono materiały dotyczące praktycznych rozwiązań przygoto- wań obronnych w Policji i opracowane są przez praktyków z jednostek te- renowych. Zaprezentowane materiały przedstawiają rozwiązania zastoso- wane w jednostkach terenowych Policji, które można traktować jako dobre praktyki. Przedłożone opracowanie skierowane jest zarówno do osób realizują- cych zadania związane z przygotowaniem obronnym w Policji, jak również studentów kierunków studiów bezpieczeństwo wewnętrzne, bezpieczeń- stwo narodowe oraz innych osób zainteresowanych pogłębianiem wiedzy w tym niezwykle istotnym obszarze bezpieczeństwa narodowego. Cennym elementem publikacji jest połączenie aspektów teoretycznych rozważań z praktycznymi rozwiązaniami stosowanymi w jednostkach tere- nowych Policji. Wzbogacenie opracowania o literaturę zalecaną do dalsze- go studiowania, wykaz i wybór istotnych aktów prawnych, dodatkowo kie- runkuje czytelnika w stronę dalszego studiowania i pogłębiania podjętych przez autorów problemów, bo jak mówi stare chińskie przysłowie: „świa- domość własnej niewiedzy jest najważniejszym składnikiem wiedzy”24. Agata Tyburska 24 Lao-cy, Aforyzmy świata, Chorzów 2010, s. 77. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WYBRANE PROBLEMY BEZPIECZEŃSTWA I OBRONNOśCI — TEORETYCZNE ASPEKTY ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak* Terroryzm w czasie pokoju i wojny W rozpoczętym nowym XXI wieku świat stał się świadkiem niezwy- kle krwawych zamachów terrorystycznych. Najbardziej tragiczny przebieg w dotychczasowej historii terroryzmu miał atak terrorystyczny na Stany Zjednoczone z 11 września 2001 r., gdzie terroryści, wykorzystując samo- loty jako pociski rakietowe, uderzyli na World Trade Center i Pentagon1. W wyniku tego ataku życie straciło tysiące osób. Głęboko w pamięci pozostają ostatnie ataki Al-Kaidy na infrastrukturę transportu kolejowego w Madrycie (przeszło 200 śmiertelnych ofiar i 2000 rannych) i Londynie (58 śmiertelnych ofiar i 500 osób rannych) oraz atak terrorystów czeczeńskich na szkołę w Biesłanie i śmierć przeszło 300 za- kładników — głównie dzieci. Podobnie atak przeprowadzony przez fun- damentalistów islamskich w Bombaju, gdzie terroryści zamierzali zabić kilka tysięcy osób w klarowny sposób wskazuje trendy współczesnego ter- roryzmu. Zjawisko terroryzmu stało się współcześnie obecne w życiu społe- czeństw zwłaszcza na Bliskim Wschodzie i w Europie w stopniu dotychczas niespotykanym. Powszechny jest pogląd, że świat staje się z dnia na dzień bardziej brutalny, a w polityce ludzie często sięgają po przemoc. Pomimo sukcesów międzynarodowych sił bezpieczeństwa, które doprowadziły do aresztowania ważniejszych członków organizacji związanych z Al-Kaidą ta organizacja nadal podejmuje aktywne działania. Olbrzymi sukces jaki odniosły amerykańskie służby specjalne i siły an- tyterrorystyczne w nocy z 1 na 2 maja 2011 r. przeprowadzając operację * Marek Cupryjak — mł. insp. Policji w stanie spoczynku dr, adiunkt w Ka- tedrze Badań nad Konfliktami i Pokojem, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Szczeciński. 1 P. Scraton, Wprowadzenie: być świadkiem terroru, przewidywać wojnę [w:] P. Scraton (red.), 11 września. Przyczyny i konsekwencje w opiniach intelektuali- stów, Warszawa 2003, s. 17–20. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne „Geronimo” w wyniku której, Osama bin Laden został zabity2. Pomimo fizycznej likwidacji „numeru pierwszego” w strukturze Al-Kaidy, to po- ziom zagrożenia terrorystycznego jest wciąż wysoki. Siatka terrorystyczna Osamy bin Ladena wykazała niezwykłą zdolność zmiany kształtu i struktury organizacyjnej. Pomimo rozbicia centralnego kierownictwa i mechanizmów kontroli, sieci regionalne — również w Eu- ropie — zachowały aktywność i nadal są niebezpieczne z uwagi na: — nieprzerwane akty przemocy w Iraku, Afganistanie oraz Pakistanie skierowane zarówno przeciwko cudzoziemcom (głównie siły koalicyj- ne), jak i rdzennym mieszkańcom (policja, wojsko, cywile i władze ad- ministracyjne współpracujące z wojskami koalicyjnymi), — obecność na terenie Unii Europejskiej (dalej: UE) islamskich terrory- stów posiadających zdolność przygotowania ataków terrorystycznych (według rozpoznania służb specjalnych UE, liczebność aktywnych członków organizacji terrorystycznych powiązanych z Al-Kaidą osiąga liczby ok. 40 tysięcy). W przyszłości działalność islamskich komórek może coraz częściej za- leżeć od: — miejsca, w którym atak ma być przeprowadzony, — rodzaju celu, który został obrany, — możliwości użycia lokalnej bazy logistycznej i wsparcia militarnego. W związku z pogłębiającym się kryzysem na Środkowym Wschodzie (Izrael — Palestyna, wojna domowa w Syrii, napięta sytuacja w Iranie), nie można wykluczyć wzrostu ataków terrorystycznych przeciwko izraelskim interesom w Europie. Wszelkie walki i konflikty społeczne w innych krajach, znajdują się w naszym zainteresowaniu. Ma na to wpływ wiele przyczyn, z których jed- ną z istotnych jest fakt, iż terroryzm nadal towarzyszy polityce i nic nie wskazuje na to, by wkrótce odszedł do historii. Transformacja polityczno-ekonomiczno Polski, pełnoprawne członko- stwo w UE i NATO a także udział żołnierzy i funkcjonariuszy Policji w mi- sjach pokojowych skutkuje wzrostem zagrożenia terroryzmem. Pełne za- angażowanie polskiego kontyngentu wojskowego w działaniach wojennych w Iraku i Afganistanie oraz wypełnianie misji stabilizacyjnej w Afganista- nie i Iraku (do niedawna) także do tego się przyczynia. Powyższe obliguje podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo w państwie, do podjęcia działań zmierzających do ściślejszej współpracy 2 M. Owen, Niełatwy dzień, Kraków 2013, s. 260–263; C. Pfarrer, Operacja „Geronimo”, Kraków 2012, s. 10–12. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny zarówno służb w wymiarze wewnętrznym, jak i zewnętrznym w aspekcie światowego terroryzmu3. Szczególnie groźną przesłankę w kwestii bezpieczeństwa infrastruktu- ry krytycznej istotnej dla gospodarki narodowej stanowi skierowanie przez przywódców Al-Kaidy gróźb dokonywania ataków terrorystycznych na te- renie Polski oraz przeciwko życiu naszych obywateli poza granicami kra- ju4. Ostatni mord dokonany przez Talibów na naszym obywatelu Piotrze Stańczaku w Pakistanie, wskazuje na wzrost zagrożenia terrorystycznego w naszym kraju. Mając na względzie istniejącą sytuację, należy podjąć działania, zmierza- jące do wdrożenia odpowiednich środków prewencyjnych. Należy dosko- nalić funkcjonowanie sztabów kryzysowych uruchamianych w sytuacjach zagrożenia atakiem terrorystycznym. Istotny przyczynek w podnoszeniu skuteczności ich działania jest prowadzenie treningów i ćwiczeń sztabowych. Pomimo zastosowania uzbrojonych formacji ochronnych i technicz- nych środków zabezpieczenia obiektów, na ich terenie dochodzi do sytu- acji kryzysowych. Jest coraz więcej dowodów potwierdzających zasadność przygotowania na sytuację traumatyczną, potencjalnych ofiar. Europejskie organy ścigania i instytucje rządowe mają bogate doświadczenie, że u per- sonelu, który przeszkolono jak ma sobie radzić w traumatycznych sytu- acjach napadu lub pojmania w charakterze zakładnika, następuje po takim przeżyciu okrzepnięcie osobowości. Pracownicy, których nie przygotowa- no, mają skłonności do popadania w panikę i histerię oraz bardzo często doznają urazów fizycznych i psychicznych. Bardzo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i ludzi, sta- nowi „terroryzm bombowy”. Ostatni przypadek dr Brunona K. pracow- nika naukowego krakowskiej uczelni, przygotowującego zamach bombo- wy na najwyższe władze w państwie, jest namacalnym dowodem narodzin krajowego terroryzmu bombowego. Brak wiedzy w zakresie postępowania i organizacji działań rozpoznaw- czo-przeszukiwawczych, w sytuacji zagrożenia bombowego, niesie tragicz- ne następstwa. Dlatego też uwzględniając teoretyczną i praktyczną wartość tych zagad- nień istotne jest posiadanie wiedzy teoretycznej i praktycznej przez perso- nel instytucji odpowiedzialnych za rozwiązywanie sytuacji kryzysowych, 3 S. Bukowski, Terroryzm europejski. Geneza i współczesne zagrożenia, Słupsk 4 J. Adamski, Nowe technologie w służbie terrorystów, Warszawa 2007, 2010, s. 110–111. s. 124–127. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne a także personel obiektów szczególnie narażonych na atak terrorystycz- ny. Należy także wprowadzać pewne sprawdzone w sytuacjach kryzyso- wych modele zachowań i rozwiązań, które mogą pozwolić na podniesienie szansy przeżycia uczestników sytuacji kryzysowej5. Przeprowadzone prze- ze mnie badania naukowe, w pełni potwierdziły słuszność prowadzenia ta- kich szkoleń specjalistycznych. Zarządzanie kryzysem terrorystycznym, musi zawierać standardowe elementy planowania, organizowania, dowodzenia i kontroli. Kontrolowa- nie pozwala stwierdzić, czy działania poszczególnych podmiotów wcho- dzących w skład systemu przeciwdziałania terroryzmowi zmierzają we właściwym kierunku. Brak kontroli uniemożliwia diagnozę stanu zagroże- nia działaniami terrorystycznymi, a także realizacji zaplanowanych działań i tym samym rozwiązanie kryzysu terrorystycznego6. Podobnie proces kształcenia kadr odpowiedzialnych za rozwiązywanie sytuacji kryzysowych będzie tylko wtedy efektywny, jeżeli zostanie pod- dany takiej kontroli. Podstawowym wskaźnikiem umożliwiającym regula- cje tego procesu jest dobór kompetentnych osób. Polski model zarządzania sytuacją kryzysową jest coraz skuteczniejszy przez organizowanie szkoleń centralnych i na poziomie województwa, powiatu i gmin dla prezydentów miast, burmistrzów i wójtów oraz członków zespołów reagowania kryzy- sowego. Niemały przyczynek do wzrostu jakości zarządzania kryzysowego ma fakt ukończenia studiów o kierunku bezpieczeństwo narodowe, bezpie- czeństwo wewnętrzne, studiów podyplomowych w programach których ujęto tematykę bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego. Ma to miej- sce w przypadku Uniwersytetu Szczecińskiego, Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie oraz kursów zarządzania kryzysowego na Akademii Obrony Narodowej w Warszawie, gdzie studentami są osoby odpowiedzialne za re- agowanie kryzysowe7. Istotny wkład w tym zakresie, mają także inne uczel- nie na terenie kraju, które w programach nauczania mają przedmioty z za- kresu zarządzania i reagowania kryzysowego. 5 P. Guła, P. Tarnowski, W. Zubrzycki, Terroryzm — zagrożenia i przeciwdzia- łanie, Kraków 2005, s. 63–66. 6 K. Jałoszyński, Obiekty infrastruktury krytycznej a działania defensywne i ofensywne w obszarze zagrożeń terrorystycznych [w:] A. Tyburska (red.), Ochrona infrastruktury krytycznej, Szczytno 2010, s. 276–278. 7 A. Tyburska, Przygotowanie menadżerów w zakresie zarządzania kryzysowe- go — koncepcja treści programowych dla studentów studiów podyplomowych w za- kresie „Zarządzania kryzysowego” [w:] A. Urban (red.), Zarządzanie kryzysowe wyzwaniem dla edukacji, Szczytno 2007, s. 92–96. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny Krótki rys narodzin terroryzmu międzynarodowego Ochrona życia i zdrowia ludzi, wolności człowieka i jego godności, a także niektórych dóbr materialnych, obowiązuje zawsze, nawet w cza- sie wojny i zamieszek. Istniejąca pomiędzy stronami konfliktu wzajemna nienawiść i chęć zniszczenia przeciwnika za wszelką cenę, skłania do lek- ceważenia przyjętych w cywilizowanym świecie, norm prawa i fundamen- talnych zasad humanitaryzmu. Przykładem takich rażących naruszeń jest terroryzm. Stał się on jednym z najbardziej niepokojących społeczeństwa zjawisk we współczesnym świecie. Terroryzm nie jest przypisany wyłącznie państwom totalitarnym ale również występuje w krajach demokratycznych. W Hiszpanii nabrał on rozmachu dopiero po śmierci dyktatora gen. Francisco Franco8 i po upad- ku tamtejszej odmiany faszyzmu9. W Niemczech, jego nasilenie przypadło na okres rządów centrolewicowych10. Podobnie było w Turcji11 i za chadec- kich rządów we Włoszech12. Organizacje terrorystyczne zawsze miały i mają zwolenników i obroń- ców. Społeczność międzynarodowa w zakresie oceny ich działalności jest podzielona, część państw traktuje taką formę działania jako sensu stricte terrorystyczną ale jest grupa państw, gdzie występują oni niejednokrotnie jako bojownicy o wolność, wiarę i sprawiedliwość13. Jedną z najwcześniejszych organizacji terrorystycznych o podłożu po- litycznym, występującą w materiałach źródłowych, uznani są tzw. sicarii (nożownicy), stanowiący sektę religijną w Palestynie. Prowadzili oni walkę przeciwko Rzymianom (lata 66–70 n.e.). Atakowali sztyletem wytypowa- ne osoby w biały dzień, prowadzili akcje sabotażowe w Jerozolimie, zabijali 8 Francisco Paulino Hermenegildo Franko Bahamonde (1892–1975), hisz- pański generał, polityk i dyktator; od 1937 r. szef Falangi Hiszpańskiej; przyjął tytuł wodza (caudillo); po zwycięskim zakończeniu wojny w Hiszpanii w latach 1936–1939 sprawował represyjne rządy. 9 V. Gronowicz, Terroryzm w Europie Zachodniej — w imię narodu i lepszej sprawy, Wrocław 2000, s. 335–348. 10 F. Bielak, W. Kopociński, Terroryzm polityczny w Republice Federalnej Nie- miec, „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” (dalej ZN ASW) 1982, nr 29, s. 171–205. 11 B.  Bolechów, Terroryzm w  świecie podwubiegunowym, Toruń 2002, s. 404–413. 12 Tamże, s. 269–273. 13 S. Wojciechowski, Terroryzm na początku XXI wieku. Pojęcie, istota i przy- czyna zjawiska, Bydgoszcz-Poznań 2011, s. 51–53. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne ówczesnych kolaborantów i bogatych Żydów, niszczyli urządzenia komu- nalne, w tym system zaopatrzenia Jerozolimy w wodę, by uniemożliwić ściąganie długów, niszczyli publiczne archiwa. Ich oddanie sprawie czyni- ło, że gotowi byli do poniesienia męczeńskiej śmierci14. Zwrócić należy także uwagę na ugrupowanie Assasynów, odłam Izma- ilitów, wywodzący się z sekty muzułmańskiej powstałej na początku XI wieku. Przebywali początkowo w Persji, ale wnet przeniknęli do Syrii. Za cel zamachów wyznaczyli sobie wyższych urzędników, gubernatorów, ka- lifów. Z ich ręki zginął nowo wybrany król Jerozolimy, krzyżowiec Kon- rad z Montferrat (1192 r.). Assasyni dokonali dwóch nieudolnych zama- chów na słynnego Saladyna — sułtana Egiptu i Syrii, zdobywcy Jerozolimy w 1187 r. Do realizacji ataków, używali trucizn, sztyletów, zatrutych strzał, a także innych dostępnych metod, uwzględniających możliwość zbliżenia się do celu ataku. Zabójstwo było dla nich spełnieniem aktu religijnego. Wywierali olbrzymi wpływ na wyobraźnię współczesnych im władców, a słowo asasin do dziś w języku francuskim oznacza mordercę15. Utajnione organizacje terrorystyczne funkcjonowały również na tere- nie Chin16. W swojej działalności, niekiedy bazowały one na wymuszeniach czysto kryminalnych. Ich działalność powiązana była również ze sferą poli- tyczną. Czynnie uczestniczyli w powstaniu Bokserów (1900 r.), a początko- wo udzielili wsparcia twórcy chińskiej republiki, Sun Jat-Senowi. Systematyczny, o własnej podbudowie teoretycznej, terroryzm politycz- ny występuje w Europie i Ameryce od połowy XIX wieku. Wiodącą rolę odegrali tu rosyjscy rewolucjoniści, którzy metodami terroru zwalczali au- tokratyczny system caratu w swej ojczyźnie. Silnym ruchem politycznym o terrorystycznym zabarwieniu była ro- syjska Narodnaja Wola, działająca od 1878 do 1881 r. Wywarła ona duży wpływ na propagatorów terroryzmu politycznego w całej Europie17. W za- machach organizowanych przez ten ruch ginęli wysocy funkcjonariusze carscy. Dokonano kilku zamachów na cara Aleksandra II, który ostatecz- nie, już po aresztowaniu większości członków Narodnej Woli, zginął 1 mar- ca 1881 r. od bomby rzuconej przez Polaka, Ignacego Hryniewieckiego, 14 M. Borucki, Terroryzm zło naszych czasów, Warszawa 2002, s. 7–9. 15 Bardzo interesujący zapis o Assasynach i ich przywódcy — Starcu z Gór — pozostawił średniowieczny podróżnik Marco Polo. Patrz M. Polo, Opisanie świata, Warszawa 1993, s. 132 i in.; R. Barnas, Terroryzm. Od Asasynów do Osamy bin Ladena, Wrocław 2001, s. 31–39. 16 K. Kubiak, A. Makowski, P. Mickiewicz, Polska wobec zagrożenia terrory- zmem morskim, Warszawa 2005, s. 17. 17 B. Hoffman, Oblicza terroryzmu, Warszawa 1999, s. 15–17. 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny gdzie sam zamachowiec także został ranny w tym ataku, w wyniku odnie- sienia poważnych ran, zmarł dzień później18. Następną falę politycznego terroryzmu w Rosji wznieciła na początku naszego wieku Partia Socjalistów Rewolucjonistów („eserowcy”). W 1911 r. z ręki jej członka Dymitra Bagrowa zginął premier Rosji Stołypin19. Ese- rowcy zabijali gubernatorów prowincji, m.in. Piotr Karpowicz zastrzelił ministra edukacji Bogolepowa. W jednym z zamachów zginął wielki książę Siergiej Aleksandrowicz20. Po przewrocie bolszewickim w 1917 r. terror indywidualny jako instru- ment walki politycznej nie miał większego znaczenia. Był on kierowany przeciwko wysokim funkcjonariuszom nowych władz. W 1918 r. zginęli m.in. członkowie partii bolszewickiej Urycki przewodniczący Czeki w Pio- trogrodzie i Włodarski. Aby nie dopuścić do zawarcia separatystycznego pokoju z Niemcami, atakowano niemieckich dyplomatów i wojskowych. Głośne stało się zabójstwo przez eserowców Blumkina i Andrejewa amba- sadora Niemiec hrabiego Mirbacha, 6 lipca 1918 r. W krajach zachodnich, pod koniec XIX i na początku XX wieku, mia- ło miejsce przeprowadzenie dużej liczby zamachów przeciwko czołowym osobistościom politycznym, co miało wpływ na destabilizację sytuacji spo- łeczno-politycznej w licznych krajach. W tym okresie na terenie USA w wyniku zamachu zginęli dwaj pre- zydenci Stanów Zjednoczonych: James A. Garfield21 w 1881 r. i William McKinley22 w 1901 r. Sprawcą pierwszego zamachu był Charles Guiteau lat 40, z zawodu prawnik. Sprawca w trakcie zamachu dokonanego z uży- ciem rewolweru, trafił ciało prezydenta dwoma pociskami prezydent został ranny i przeżył sam zamach, jednakże w wyniku braku jakichkolwiek zasad sterylności (15 lekarzy przy użyciu swoich niewyjałowionych dłoni, ingero- wało w rany postrzałowe) zmarł po 79 dniach od zamachu. Drugi prezydent zginął z rąk Leona Czolgosza, z pochodzenia Pola- ka, który nie należał do żadnej organizacji anarchistycznej ale był ich 18 R. Górski, Polscy zamachowcy — droga do wolności, Kraków 2008, s. 85 i in.; J. Kaczmarek, Problemy współczesnego świata — terroryzm i konflikty zbrojne a fundamentalizm islamski, Wrocław 1999, s. 23. 19 L. Szmid, Terroryzm a państwo, Lublin 1979, s. 216–219. 20 B. Hoffman, Oblicza terroryzmu…, s. 16. 21 V. Gronowicz, Terroryzm w Europie…, s. 29; R. Castleden, Morderstwa po- lityczne, spiski, tajne zmowy, Warszawa 2009, s. 144–148; S. Spignesi, Na celowni- ku, Warszawa 2003, s. 68–69. 22 B. Hoffman, Oblicza terroryzmu…, s. 18; R. Castleden, Morderstwa poli- tyczne…, s. 163–165; S. Spignesi, Na celowniku…, s. 141–143. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne sympatykiem i pozostawał pod wpływem ich filozofii. Zamachowiec dwo- ma pociskami wystrzelonymi z rewolweru, postrzelił prezydenta w pierś, jeden z pocisków rykoszetował po trafieniu w guzik ubioru prezydenta. Drugi pocisk przeszył jego ciało uszkadzając nerkę i umiejscowił się za trzustką. Po ośmiu dniach pobytu w szpitalu Prezydent William McKinley zmarł w wyniku zakażenia organizmu. Europa też staje się teatrem wiele zamachów. W 1894 r. włoski anarchi- sta zasztyletował w Lyonie prezydenta Francji Carnota23. W 1897 r. zginął z ręki członka międzynarodowej organizacji anarchistycznej drukarza Ri- naldiego vel Mitchella Angliolitto premier hiszpański, Canovas de Castil- lo, a w 1912 r. premier tegoż kraju — Canalejas24. W 1898 r. zasztyletowana została cesarzowa Austro-Węgier — Elżbieta. W 1900 r. zabity został przez anarchistę Bresciego król Włoch Humbert I25. Nie zawsze zamachowcom sprzyjało szczęście, nieudanych zamachów dokonano na: króla Wielkiej Brytanii, Edwarda VII w 1902 r. i na hiszpańską, młodą parę królewską Alfonsa XIII i jego żonę Wiktorię Eugenię w dniu ich zaślubin w 1906 r.26 Nazwy „terrorysta” i „terroryzm” są używane stosunkowo niedaw- no. Akademia francuska, którą powołał kardynał Richelieu w 1635 r. dla uporządkowania i ujednolicenia języka francuskiego, co w efekcie miało wzmocnić jedność państwa, w którym było zbyt wielu dialektów, wprowa- dziła określenie „terroryzm” do swojego słownika, definiując go, jako „sys- tem, reżim terroru”, co można utożsamiać z tzw. terrorem państwowym, sprawowanym przez władze państwa. Rewolucja francuska miała, swój okres terroru, tak zresztą oficjalnie nazywany w okresie od 5 września 1793 r. do 27 lipca 1794 r. Aresztowa- no wtedy aż 300 000 osób, stracono około 17 000, a przeszło 20 000 osób zmarło w więzieniach. Terror w tym okresie miał znaczenie pozytywne. Dopiero po 27 lipca 1794 r., gdy aresztowano Maksymiliana Robespierrea i jego najbliższych współpracowników a następnie ich stracono, termin ten nabrał ujemnego znaczenia. Jednakże, zastanowić się należy nad samą definicją terroryzmu. Należy dokonać rozdziału terroryzmu politycznego od kryminalnego. Granica nie zawsze jest jednoznaczna. Widoczne jest to na przykładzie Włoch, gdzie obok działań mających oblicze zdecydowanie polityczne, bardzo często 23 R. Kosta, Terroryzm jako zagrożenie dla bezpieczeństwa cywilizacji zachod- niej w XXI wieku, Toruń 2007, s. 18. 24 L. Szmid, Terroryzm a państwo…, s. 208–213. 25 M. Borucki, Terroryzm zło…, s. 10–11; R. Castleden, Morderstwa politycz- ne…, s. 157–159. 26 L. Szmid, Terroryzm a państwo…, s. 208–213. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny występują porwania mające na celu uzyskanie okupu, a także inne akty, ta- kie jak zabójstwa z zemsty, dla zastraszenia określonego środowiska lub dla pozbycia się „niewygodnej” osoby. Źródłosłów słowa terroryzm odnajduje- my w łacińskim terreo — straszyć, przestraszać, odstraszać, stosować prze- moc, gwałt, okrucieństwo a także okrutne, krwawe rządy27. Słownik języ- ka polskiego definiuje go jako „stosowanie terroru, zwłaszcza działalność niektórych ugrupowań ekstremistycznych, usiłujących za pomocą zabójstw politycznych, porwań zakładników, uprowadzeń samolotów i podobnych środków zwrócić uwagę opinii publicznej na wysuwane przez siebie ha- sła, lub wymusić na rządach państw określone ustępstwa bądź świadczenia na swoją korzyść”28. Inni uważają, że: terroryzm to „nielegalne użycie lub groźba użycia przemocy przeciwko osobom lub mieniu, dla osiągnięcia politycznych lub społecznych celów. Na ogól ma na celu zastraszenie lub wymuszenie na władzach rządowych, osobach lub grupach zmiany ich postępowania lub polityki. Nie przede wszystkim, a czasami w ogóle nie ma fizycznego skutku wywartego na konkretny cel, lecz raczej dla wywarcia dramatyczne- go oddziaływania na publiczność”29. Przedstawiciele wojska opisują terroryzm jako: „wyrachowane użycie przemocy lub groźby użycia przemocy dla osiągnięcia celów, często natury politycznej lub ideologicznej, poprzez sianie strachu, zastraszenie lub wy- muszenie. Zazwyczaj obejmuje akt przestępczy, często symbolicznej natu- ry, a mający na celu wpłynięcie na publiczność wykraczającą poza bezpo- średnie ofiary”30 natomiast Departament Obrony USA określa terroryzm, że jest to: „bezprawne użycie — lub groźba użycia — siły czy przemocy wobec osób lub mienia, by wymuszać lub zastraszać rządy czy społeczeń- stwa, często dla osiągnięcia celów politycznych, religijnych czy ideolo- gicznych”. Federalne Biuro Śledcze (FBI) definiuje terroryzm jako: „bezprawne użycie siły lub przemocy wobec osób lub mienia, aby zastraszyć lub wy- wrzeć przymus na rząd, ludność cywilną albo części wyżej wymienionych, co zmierza do promocji celów politycznych lub społecznych”. Departament Stanu USA posługuje się definicją terroryzmu zawar- tą w artykule 22 Kodeksu Stanów Zjednoczonych i jest to: „zaplanowa- na, umotywowana politycznie przemoc wobec celów nie uczestniczących 27 Zob. Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1971, s. 759. 28 M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1999, s. 463. 29 Raport Grupy ds. Zwalczania Terroryzmu, Waszyngton 1986. 30 Opanowanie terroryzmu i innych większych zaburzeń na terenie infrastruk- tury Wojskowych Sił Lądowych. 12 Regulamin Sił Lądowych USA, nr 190–52. 25 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne w walce, stosowana przez subnarodowe grupy czy tajnych agentów, zwykle mająca na celu oddziaływanie na audytorium”. Do ataku terrorystycznego z 11 września 2001 r. na Stany Zjednoczo- ne na świecie funkcjonowało przeszło sto różnych definicji terroryzmu, do chwili obecnej przybyło ich o około 50. Można zauważyć, że nawet w obrę- bie jednego państwa funkcjonują rozbieżne definicje tego samego zjawiska, co w skali globalnej utrudnia wypracowanie jednolitej, uniwersalnej defi- nicji terroryzmu a to z kolei utrudnia międzynarodową współpracę w wal- ce z terroryzmem. Wybitny badacz zjawiska terroryzmu Alex Schmid dokonał zestawie- nia częstotliwości występowania elementów określających pojęcie „terro- ryzmu” w 109 definicjach. Tabela 1. Zestawienia częstotliwości występowania elementów określających pojęcie „terroryzmu” Element 1. Przemoc, siła 2. Polityczny 3. Strach, podkreślenie terroru 4. Groźba 5. (Psychologiczne) skutki i (przewidywane) reakcje 6. Rozróżnienie ofiara — cel 7. Celowa, planowana, systematyczna, zorganizowana akcja 8. Metoda walki, strategia, taktyka 9. Nienormalność, konflikt z przyjętymi regułami, brak humanitarnych ograniczeń 10. Wymuszanie, zniewolenie, powodowanie uległości 11. Aspekt rozgłosu, reklamy 12. Przypadkowość, bezosobowość, indyskryminacja 13. Cywile, nie walczący, neutralni, stojący z boku jako ofiary 14. Zastraszanie 15. Podkreślanie niewinności ofiar 16. Grupa, ruch, organizacja jako sprawcy 17. Aspekt symboliczny, zademonstrowanie siły innym 18. Nieobliczalność, nieprzewidywalność, niespodziewany akt przemocy 19. Ukryty, podziemny charakter 20. Powtarzalność, seryjny lub reklamowy charakter przemocy 21. Kryminalny 22. Żądania stawiane stronom trzecim Źródło: B. Hoffman, Oblicza terroryzmu…, s. 38 Częstotliwość ( ) 83,5 65,0 51,0 47,0 41,5 37,5 32,0 30,5 30,0 28,0 21,5 21,0 17,5 17,0 15,5 14,0 13,5 9,0 9,0 7,0 6,0 4,0 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny Powyższe definicje dosyć wyraźnie wyróżniają terroryzm politycz- ny, odgraniczając go od działań mających cele kryminalne (tylko 6 ), ta- kie jak wymuszanie okupu, zaniechanie ścigania handlarzy narkotykami, członków grup przestępczych, zwłaszcza o charakterze mafijnym itp. Jed- nakże tu również trudno jest o precyzyjne rozgraniczenie, można bowiem wyobrazić sobie takie formy wymuszenia kryminalnego, które niezależ- nie od zamierzeń sprawców nabierają charakteru politycznego np. terrory- styczna działalność sycylijskiej mafii. Reasumując, terroryzm polityczny to umyślne działania stanowiące na- ruszenia prawa karnego i zmierzające w drodze aktów przemocy lub za- grożenia takimi aktami do zastraszania organów państwowych lub znacz- nych odłamów społeczeństwa oraz do wymuszania określonego działania. Ważny jest tu polityczny motyw działania. Terroryzm dotyczy działalno- ści, którą można by było poczytać za kryminalną, gdyby nie jej polityczne uwarunkowania. To terroryści przekształcili działalność kryminalną w po- lityczną. Rodzaje i metody ataku Istnieje wiele różnych rodzajów i metod operacji terrorystycznych. Wśród nich najczęściej spotykane to: — zamach na życie, — zamach bombowy, — uprowadzenie środka transportu, — kidnaping (uprowadzenie osoby), — branie zakładników, — terroryzm chemiczny i biologiczny, — cyberterroryzm, — terroryzm jądrowy31. Zamach na życie jest prawdopodobnie najstarszą znaną taktyką ter- rorystyczną i nadal szeroko stosowaną. Do grup preferujących posługiwa- nie się zamachem na życie należą Separatyści Baskijscy (ETA) w Hiszpanii, 31 B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 1994, s. 85–88; Przegląd informacji służbowych i publikacji dotyczących problematyki zwalczania terroryzmu. Mate- riały Biura Operacyjnego Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej za rok 1987, s. 27–35; K. Jałoszyński, Współczesny wymiar antyterroryzmu, Warszawa 2008, s. 44–49; M. Cupryjak, Wybrane aspekty przeciwdziałania terroryzmowi, Mate- riały I Konferencji Naukowej „Zarządzanie kryzysowe” Wyższa Szkoła Morska w Szczecinie, Szczecin 2003, s. 51–54. 27 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne Czerwone Brygady we Włoszech, IRA w Irlandii Północnej, międzyna- rodowe grupy terrorystyczne Kadaffiego oraz różne organizacje terrory- styczne w Ameryce Środkowej i Południowej. Cele zamachów są często do przewidzenia, a terroryści niezmiennie przyznają się do przeprowadzenia zamachu po jego wykonaniu. Wszystkie wspomniane grupy działają mię- dzy innymi przeciwko urzędnikom państwowym, dyrektorom przedsię- biorstw, policji, wojsku oraz urzędnikom organów bezpieczeństwa. Zamach bombowy jest zwykle najbardziej powszechną metodą ataku z kilku powodów: — daje on sprawcy względne bezpieczeństwo, jako że może on być daleko od miejsca wybuchu, — daje on terroryście wielką siłę niszczenia i zabijania, — urządzenia wybuchowe są bezwzględne i nawet sama groźba ich użycia może być bardzo kosztowna i zakłócać porządek publiczny, — materiały do wyprodukowania w domowych warunkach materiału wy- buchowego i budowy urządzeń wybuchowych są dostępne, niedrogie i łatwe w wytworzeniu, — tysiące gotowych na śmierć fanatyków islamskich, — medialne nagłaśnianie zamachów, nakręcające spiralę strachu. W tej metodzie ataku przodują zamachowcy samobójcy z Al-Kaidy, przeprowadzający tysiące takich ataków w Afganistanie i Iraku, ale te same metody wykorzystują terroryści z Palestyny czy Czeczenii. Uprowadzenie środka transportu — uprowadzenia pojazdu lub sa- molotu były dość powszechne w latach 60. i na początku lat 70. XX w. Uprowadzanie pojazdów wiozących podstawowe artykuły spożywcze było ulubioną taktyką postępowania Tupamaros32 i odpowiadało ich stylowi zbrojnej propagandy. Po uprowadzeniu pojazdu następowało szybkie dar- mowe rozprowadzanie towarów z takiego pojazdu wśród biednych i po- trzebujących, łącznie z propagandą terrorystyczną reklamującą sprawę, o którą oni walczyli. W jakimkolwiek rodzaju działalności terrorystycznej, takiej jak w Hisz- panii, Ameryce Środkowej lub Północnej Irlandii, uprowadzenie po- jazdu może i powinno być kojarzone, a często daje przesłanki nadcho- dzącego okrucieństwa. Na przykład, uprowadzenie cysterny z benzyną prawie zawsze wskazuje na możliwość pojawienie się w przyszłości bomb 32 W bardzo interesujący sposób działalność organizacji terrorystycznych na terenie Ameryki Łacińskiej przedstawiono w artykule A. Aksamitowskiego. A. Aksamitowski, Ruchy partyzanckie w Ameryce Łacińskiej. Terroryzm czy wojna ludowa? [w:] A. Aksamitowski, M. Cupryjak (red.), Teoretyczne i praktyczne aspekty walki z terroryzmem i przestępczością, Szczecin 2012, s. 7–24. 28 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny benzynowych (w postaci ciężarówki-cysterny z podłączonymi materiałami wybuchowymi). Skok jakościowy w działalności terrorystów, którzy wykorzystali upro- wadzone samoloty do przeprowadzenia ataków powietrznych na cele na- ziemne nastąpił 11 września 2001 r. Uprowadzenie osoby (kidnaping) — sytuacja, w której podejrzany(i) przetrzymuje(ą) osobę(y) w niewoli, wbrew jej woli w nieznanym miejscu, po to, aby wykorzystać ją (je) jako element przetargowy. Ta metoda sto- sowana jest także przez terrorystów islamskich próbujących zmuszać rzą- dy państw, których obywateli uprowadzili do wypłaty sowitego okupu lub spełnienia innych żądań. Tragiczny los spotkał naszego rodaka inżyniera Piotra Stańczaka — geologa, uprowadzonego przez terrorystów w Pakista- nie a następnie ściętego po odmowie spełnienia żądań przekazanej przez premiera RP Donalda Tuska. — Zapewnia zwiększony poziom bezpieczeństwa dla terrorystów. W jego wyniku dochodziło do spełniania żądań w przeszłości. Cechy: — Terroryści zwykle przetrzymują ofiarę w bezpiecznej „kryjówce”. Branie zakładników — sytuacja, w której podejrzany(i) w umocnio- nym miejscu przetrzymuje osobę(y) wbrew jej woli, w celu użycia ich jako elementów przetargowych i odmawia poddania się policji. Umocnionym miejscem jest jakakolwiek bariera oddzielająca policję od zakładników, tę barierę mogą stanowić sami zakładnicy jeśli używani są jako tarcza, osłona. Różnicę pomiędzy braniem zakładników a uprowadzeniem znajdujemy w motywacji podejrzanego(ych) oraz w tym, że miejsce przebywania prze- trzymywanego (podejrzanego) jest znane i kontrolowane podczas sytuacji z wziętymi zakładnikami a jest nieznane podczas uprowadzeń. Podobnie jak porwania samolotów tak i branie zakładników uległo zmniejszeniu, choć dalej pozostaje opcją działania dla wielu grup terrorystycznych. Branie zakładników jest popularną formą działania terrorystów, ponie- waż przyciąga ona uwagę międzynarodowych środków masowego przeka- zu przez dłuższy okres czasu. Często kończą się żądaniem ze strony opinii publicznej, aby władze spełniły żądania terrorystów w celu uzyskania bez- piecznego zakończenia sytuacji kryzysowej i uwolnienia zakładników. Ze strategicznego punktu widzenia, preferuje się branie zakładników od porwań osób, ponieważ uzyskują one bardziej intensywny rozgłos ze względu na bardziej niebezpieczną sytuację zakładników oraz swoistego „akwarium”, w obrębie, którego władze muszą funkcjonować. Przykładem spektakularnych akcji brania zakładników przez terrorystów są: szkoła ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 29 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne w Biesłanie, teatr na Dubrowce33 w Moskwie, hotel i centrum handlowe w Bombaju. Terroryzm chemiczny i biologiczny — w latach 70. XX w. mieliśmy do czynienia z falą aktów terrorystycznych na całym świecie włączając w to porwania samolotów, porwania osób oraz zamachy bombowe. W celu roz- wikłania tego problemu rządy państw ogarniętych terroryzmem zaczęły się zastanawiać jak efektywnie mu zapobiec. Powoli i konsekwentnie za- częto budować środki przeciwdziałania terroryzmowi. Służby wywiadow- cze krajów znanych z działalności na ich terytorium grup terrorystycznych, przystąpiły do regularnej współpracy, wymieniając informację dotyczące powiązań międzynarodowego terroryzmu. Specjalne antyterrorystyczne zespoły jak np. niemieckie Grenzscchutzgruppe (GSG-9) — aktualnie jed- nostka antyterrorystyczna w strukturze Policji Federalnej i izraelscy ko- mandosi, były przygotowane pod kątem stosowania różnych technik od- bijania zakładników. Uzyskały one znaczące sukcesy w przeprowadzonych operacjach poza granicami swoich krajów w latach 70. ubiegłego wieku, włączając w to odbicie zakładników przez Izraelczyków na lotnisku w En- tebbe34 (Uganda), czy odbicie przez niemiecką grupę antyterrorystyczną przetrzymywanych w Mogadiszu35 (Somalia) Niemców36. Używani na lotnisku agenci bezpieczeństwa oraz stosowane urządze- nia do elektronicznego prześwietlania bagaży w celu wykrycia ładun- ków wybuchowych i broni, jak również wykorzystywanie uzbrojonych patroli agentów bezpieczeństwa wewnątrz samolotu. Zaostrzone środki bezpieczeństwa służą ograniczeniu możliwości wnoszenia ładunków wy- buchowych, niebezpiecznych narzędzi i broni do samolotów i posługiwa- nia się nimi przy ich porywaniu. W wyniku zastosowania przez różne państwa bardziej wyszukanych środków przeciwdziałających terroryzmowi, terroryści muszą rozważać wykorzystanie innych metod, oprócz dotychczasowych konwencjonalnych środków, w celu uzyskania przez nich pożądanego efektu (zastraszenia 33 W bardzo interesujący sposób przedstawiono przebieg sytuacji w teatrze na Dubrowce w artykule: Z. Kozak, Geneza, przebieg i skutki zamachu terrory- stycznego w teatrze na Dubrowce [w:] A. Aksamitowski, M. Cupryjak (red.), Teo- retyczne i praktyczne aspekty walki z terroryzmem i przestępczością, Szczecin 2012, s. 45–53. 34 K. Jałoszyński, Terroryzm i walka z nim we współczesnym świecie, Legiono- wo 2002, s. 114–120. 35 Tamże, s. 128–130. 36 I. Chloupek, Grenzscchutzgruppe 9, „Komandos” 2001, nr 7–8, s. 6–13; tenże, Specjaliści, „Komandos” 2001, nr 1, s. 14–18. 30 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Marek Cupryjak, Terroryzm w czasie pokoju i wojny innych). Użycie broni nuklearnej jest jedną z prawdopodobnych opcji. Jednakże wiedza, którą trzeba posiadać, a następnie przygotowanie i za- instalowanie broni nuklearnej są poza zasięgiem większości grup terrory- stycznych37. Ze względu na powyższe powody broń chemiczna i biologiczna (da- lej: Ch-B), jako alternatywa wygląda obiecująco dla grup terrorystycznych. O broni chemicznej i biologicznej mówi się czasami, że jest to bomba ato- mowa dla biednego człowieka38. Podczas odbytego w 1986 r. II Światowe- go Kongresu poświęconego nowym składnikom (materiałom) używanym w wojnie chemicznej i biologicznej, jeden z naukowców stwierdził, że nie potrzeba więcej jak trochę podstawowej wiedzy z dziedziny chemii i 240 dolarów amerykańskich, aby wyprodukować 60 LBS39 gazu musztardowe- go, ilość wystarczająca, aby poważnie zagrozić populacji średniej wielkości miasta. Eksperci podkreślili także, że duża ilość gazu paraliżującego system nerwowy (w śmiertelnych dawkach) może być transportowana w małych pojemnikach. Przedstawiciele Ministerstwa Obrony USA oraz Departa- mentu Stanu zauważyli, że w odróżnieniu od broni nuklearnej, chemiczne substancje toksyczne są tanie w produkcji i łatwe w użyciu. Instalacja pro- dukująca pestycydy może być przekształcona w instalację produkującą gaz paraliżujący system nerwowy40. Ponadto duża liczba krajów posiada zmagazynowaną broń chemiczną i biologiczną. Daje to sposobność terrorystom nielegalnego zakupu (szcze- gólnie byłe azjatyckie republiki ZSRR), dokonywania kradzieży zmagazy- nowanych bojowych środków chemicznych i biologicznych bądź materia- łów do produkcji tej broni41. Grupy terrorystyczne zostały podzielone (ze względu na zdolność uzy- skiwania broni chemicznej i biologicznej) na trzy rodzaje: 1. Obejmuje grupy bez żadnej specjalistycznej wiedzy albo doświadczenia w produkcji i użyciu broni Ch-B; 2. Grupy posiadające wyspecjalizowane umiejętności potrzebne do pro- dukcji broni i techniczne możliwości, które pozwalałyby na użycie bro- ni Ch-B jako broni o przeznaczeniu terrorystycznym; 37 Y. Alexander, M. Hoenig, Superterroryzm — biologiczny, chemiczny i nukle- arny, Warszawa 2001, s. 27. 38 T. Jemioło, Globalizacja szanse i zagrożenia, Warszawa 2000, s. 44–45. 39 60 LBS jest równe 60 pounds (funty) tj. 27,22 kilograma. 40 E. Croddy, C. Perez-Armendariz, J. Hart, Broń chemiczna i biologiczna, 41 B. Hołyst, Kryminologia…, s. 14–18; P. Williams, Al-Kaida bractwo terroru, Warszawa 2003, s. 35–41. Warszawa 2002, s. 188–189. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 31 Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne 3. Grupy, które korzystają z patronatu państwa, które posiada zdolność użycia broni Ch-B42. Obecnie większość grup terrorystycznych można zaliczyć do pierwsze- go rodzaju, grupy te nie posiadają specjalistycznej wiedzy z zakresu broni Ch-B. Jednakże grupa terrorystyczna nie musi mieć do czynienia z wszyst- kimi kłopotami związanymi z produkcją broni Ch-B. Im większe ograni- czenia istnieją, tym bardziej oczywista staje się kradzież „śmiercionośnych kultur” z fundacji uniwersyteckich i badawczych, zaangażowanych w ba- daniach medycznych czy biologicznych. W przeciwieństwie do reaktorów atomowych i jednostek wyposażonych w broń nuklearną, uniwersytety i laboratoria badawcze nie są tak silnie strzeżone i w związku z tym stano- wią obiecujący cel dla każdej grupy terrorystycznej szczególnie dla tych za- liczanych do I rodzaju. Grupy zaliczane do drugiego rodzaju potrzebują jedynie ograniczonej wiedzy z dziedziny chemii i biologii by produkować i wykorzystać broń Ch-B. Trzeci rodzaj grup terrorystycznych wymaga jedynie odpowiedniej ak- tywności państwa, które dostarcza materiały, fachową wiedzę oraz sprzęt potrzebny odpowiedniej komórce do przeprowadzenia ataku. Jest to szcze- gólnie alarmujące z uwagi na fakt, że państwa mogą ukrywać produkcję i dystrybucję broni Ch-B pod przykrywką legalnych badań naukowych43. Jest oczywiste, że nie ma znaczenia, do którego z wyżej wymienionych rodzajów należy grupa terrorystyczna, ponieważ każda na swój sposób stwarza groźbę dla społeczeństwa z uwagi na swą zdolność pozyskiwania, wytwarzania i instalowania broni Ch-B44. Mamy również do czynienia z kategorią broni Ch-B zwaną binarną, określaną tak dlatego, że opiera się na dwóch niegroźnych chemikaliach, które po wymieszaniu tworzą s
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Przygotowania obronne w Policji. Wybrane zagadnienia i akty prawne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: