Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00109 009731 11027968 na godz. na dobę w sumie
Psychologia inwestowania. Wydanie II - książka
Psychologia inwestowania. Wydanie II - książka
Autor: Liczba stron: 240
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0221-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> giełda i inwestycje
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Na rynku finansowym Twoim największym wrogiem jest Twoja psychika

Chciwość, panika i inne skłonności -- oto czym naprawdę kierują się inwestorzy giełdowi. Jeśli chcesz wygrać w tej grze i trwale się wzbogacić, poznaj owe skłonności i zwalcz je -- dopiero wtedy zrozumiesz zachowania swoje i innych graczy i zaczniesz podejmować racjonalne decyzje inwestycyjne.

W tej książce znajdziesz test swojej odporności na błędne sugestie. Zrozumiesz, jak powstają iluzje i złudzenia. Dowiesz się, jak umysł inwestora filtruje niepewne dane i podsuwa bezzasadne przypuszczenia. Nauczysz się rozpoznawać swoje negatywne skłonności i zastępować je chłodną logiką, która będzie Twoim sprzymierzeńcem na rynkach finansowych.

Autor, doświadczony ekspert od psychologii inwestowania, omawia w tej książce źródła błędnych decyzji inwestycyjnych. Wyjaśnia stojące za tym mechanizmy psychologiczne i pisze, jak im nie ulegać:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Psychologia inwestowania. Wydanie II Autor: John R. Nofsinger T³umaczenie: El¿bieta Gronowska, Marcin Kapela ISBN: 83-246-0221-6 Tytu³ orygina³u: Psychology of Investing, The (2nd Edition) Format: A5, stron: 240 Na rynku finansowym Twoim najwiêkszym wrogiem jest Twoja psychika (cid:129) Fa³szywe przekonania, emocje i z³udne d¹¿enia — najgroŸniejsze pu³apki w psychice inwestora (cid:129) Test podatnoœci inwestora na b³êdne sugestie (cid:129) Inwestowanie online — wp³yw Internetu na myœlenie graczy gie³dowych Chciwoœæ, panika i inne sk³onnoœci — oto czym naprawdê kieruj¹ siê inwestorzy gie³dowi. Jeœli chcesz wygraæ w tej grze i trwale siê wzbogaciæ, poznaj owe sk³onnoœci i zwalcz je — dopiero wtedy zrozumiesz zachowania swoje i innych graczy i zaczniesz podejmowaæ racjonalne decyzje inwestycyjne. W tej ksi¹¿ce znajdziesz test swojej odpornoœci na b³êdne sugestie. Zrozumiesz, jak powstaj¹ iluzje i z³udzenia. Dowiesz siê, jak umys³ inwestora filtruje niepewne dane i podsuwa bezzasadne przypuszczenia. Nauczysz siê rozpoznawaæ swoje negatywne sk³onnoœci i zastêpowaæ je ch³odn¹ logik¹, która bêdzie Twoim sprzymierzeñcem na rynkach finansowych. Autor, doœwiadczony ekspert od psychologii inwestowania, omawia w tej ksi¹¿ce Ÿród³a b³êdnych decyzji inwestycyjnych. Wyjaœnia stoj¹ce za tym mechanizmy psychologiczne i pisze, jak im nie ulegaæ: (cid:129) efekt zakotwiczenia — zawê¿anie wyobraŸni do znanych punktów odniesienia; (cid:129) inwestowanie online — jak komputery zmieni³y myœlenie graczy gie³dowych; (cid:129) nadmierna pewnoœæ siebie — iluzoryczna wiedza i kontrola; (cid:129) próby unikania wstydu i poszukiwania uczucia dumy; (cid:129) bazowanie na przesz³oœci — uciekanie od ryzyka i dysonans poznawczy; (cid:129) mentalne ksiêgowanie — sztuczne dzielenie portfela na pojedyncze pozycje; (cid:129) heurystyczne upraszczanie — figle p³atane przez pamiêæ i percepcjê; (cid:129) emocje, którym nie sposób siê oprzeæ — panika i euforia. Wstęp do wydania polskiego ...................................................9 Przedmowa ..............................................................................13 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse ....................................15 Prosty rysunek .................................................................... 17 Prognozowanie ................................................................... 19 Fundusz Long Term Capital Management ......................... 23 Behawioryzm w finansach .................................................. 25 Źródła błędnych decyzji ...................................................... 25 W dalszej części książki ...................................................... 29 ROZDZIAŁ 2. Nadmierna pewność siebie ...........................33 W jaki sposób nadmierna pewność siebie wpływa na decyzje inwestorskie? ..................................... 36 Nadmierna pewność siebie a ryzyko .................................. 43 Iluzoryczna wiedza ............................................................. 44 Iluzoryczna kontrola ........................................................... 48 Handel online ...................................................................... 51 Handel online a efekty inwestowania ................................... 52 ROZDZIAŁ 3. Duma i wstyd ................................................57 Efekt predyspozycji ............................................................. 58 Efekt predyspozycji a stan posiadania ................................... 59 Analiza zachowań unikania wstydu i poszukiwania dumy .... 61 6 Spis treści Rynek domków jednorodzinnych ....................................... 67 Zbyt wczesne zamykanie pozycji zyskownych i zbyt długie utrzymywanie przynoszących straty ............. 69 Efekt predyspozycji a informacje ........................................ 70 Punkt odniesienia ................................................................ 72 ROZDZIAŁ 4. Bazowanie na przeszłości .............................79 Efekt „gry na koszt firmy” .................................................. 80 Efekt „awersji do ryzyka” (lub „ukąszenia węża”) ............ 81 Efekt „wychodzenia na swoje” ........................................... 82 Wpływ na inwestorów ......................................................... 84 Efekt posiadania (lub efekt przywiązania do status quo) .... 85 Efekt posiadania a inwestorzy ............................................ 87 Pamięć a podejmowanie decyzji ......................................... 89 Pamięć a decyzje inwestorskie ............................................ 91 Dysonans poznawczy .......................................................... 93 Dysonans poznawczy a inwestowanie ................................ 95 Podsumowanie .................................................................... 99 ROZDZIAŁ 5. Mentalne księgowanie ................................101 Mentalne budżetowanie .................................................... 103 Łączenie kosztów i korzyści ............................................. 103 Awersja do zadłużania się ................................................. 107 Efekt utopionych kosztów ................................................ 107 Efekt ekonomiczny ............................................................ 110 Mentalne księgowanie a inwestowanie ............................. 112 ROZDZIAŁ 6. Tworzenie portfela ......................................117 Nowoczesna teoria portfelowa ......................................... 117 Mentalne księgowanie a portfele ...................................... 118 Świadomość ryzyka ........................................................... 120 Świadomość ryzyka w wymiarze empirycznym ................ 125 Spis treści 7 Budowanie behawioralnych portfeli ................................. 127 Naiwna dywersyfikacja ..................................................... 131 Plany emerytalne ............................................................... 132 ROZDZIAŁ 7. Reprezentatywność i rozpoznawalność .....137 Reprezentatywność ........................................................... 137 Reprezentatywność a inwestowanie ................................. 139 Rozpoznawalność ............................................................. 145 Inwestycje w akcje znane ................................................. 146 Problemy wynikające z inwestowania w akcje znane ...... 151 Łączny efekt przywiązania do znanego i reprezentatywnego ....................................................... 154 ROZDZIAŁ 8. Interakcje społeczne a inwestowanie ........157 Wymienianie informacji .................................................... 159 Otoczenie społeczne ......................................................... 160 Kluby inwestorskie ........................................................... 163 Media ................................................................................ 168 Szybkość nie jest najważniejsza ....................................... 169 Efekt tłumu ....................................................................... 172 Myślenie krótkoterminowe ............................................... 176 ROZDZIAŁ 9. Emocje a decyzje inwestycyjne .....................179 Odczucia a decyzje ........................................................... 179 Odczucia a finanse ............................................................ 182 Bańki cenowe .................................................................... 198 Podsumowanie .................................................................. 199 ROZDZIAŁ 10. Samokontrola i podejmowanie decyzji ....201 Przeciwstawienie podejścia krótko- i długoterminowego ...202 Samokontrola .................................................................... 204 Oszczędzanie a samokontrola .......................................... 206 Plany emerytalne 401(k) i IRA (Individual Retirement Account) ................................... 208 8 Spis treści Samokontrola a dywidenda ............................................... 211 Przezwyciężanie skłonności psychiki ............................... 214 Dodatkowe zasady do przestrzegania ............................... 219 Wykorzystywanie skłonności psychiki ............................. 221 Skorowidz ..............................................................................227 R O Z D Z I A Ł tradycyjnym podejściu nauczanie o finan- sach odrzucało tezę, że psychika danej jednostki może negatywnie wpływać na jej decyzje inwestycyjne. Przez ostatnie trzy dekady wiedza z obszaru finansów ewoluowała, bazując na następujących założeniach: Ludzie podejmują racjonalne decyzje. W prognozowaniu przyszłości ludzie są bez- · · stronni. Bazując na założeniu, że ludzie działają w swoim najlepszym interesie, teoretycy zajmujący się finan- sami byli w stanie udostępnić inwestorom niezwy- kle skuteczne narzędzia. Przykładowo, inwestorzy mogą wykorzystać no- woczesną teorię portfelową, by otrzymać najwyższy możliwy zysk przy założeniu takiego poziomu ry- zyka, jakie są w stanie podjąć. Modele wyceny (jak CAPM — Capital Asset Pricing Model, APT — Ar- bitrage Pricing Theory czy wycena opcji) mogą po- móc w określeniu realnej wartości akcji i dostarczyć wiedzę na temat spodziewanego ryzyka i zwrotu z inwestycji. Te użyteczne teorie bardzo często 16 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse pojawiają się w opracowaniach dotyczących inwe- stowania. Jednak z psychologicznego punktu widzenia od dawna wiadomo, że powyższe założenia są błędne. Ludzie bardzo często zachowują się w sposób nie- racjonalny, a w swych prognozach przyszłości po- pełniają łatwe do przewidzenia błędy. Teoretycy nauk o finansach długo nie dopusz- czali myśli, że decyzje ekonomiczne mogą być w spo- sób przewidywalny nieobiektywne. Pionierzy po- dejścia behawioralnego w naukach finansowych uważani byli za heretyków. W ciągu ostatniej deka- dy pojawiło się jednak wiele przekonywających dowodów na słuszność tezy, że psychika i emocje wpływają na decyzje ekonomiczne. Dziś pionierów behawioryzmu w finansach nie nazywa się już he- retykami, lecz wizjonerami. Mimo że kontrowersje odnośnie do tego, jak, kiedy i dlaczego psychika wpływa na decyzje ekonomiczne, nie ustały, po- wszechnie uważa się, że przyznanie w 2002 roku Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii psychologowi Danielowi Kahnemanowi i zwolennikowi ekonomii eksperymentalnej Vernonowi Smithowi potwierdziło słuszność kierunku behawioralnego. Finansiści dopuszczają już myśl, że inwestorzy mogą działać nieracjonalnie i że dające się przewi- dywać błędy w prognozowaniu przyszłości mogą wpływać na funkcjonowanie rynków. Jeszcze istot- niejsze jest to, że błędy w ocenie wpływają na de- cyzje inwestorów, a co za tym idzie na ich stan po- siadania. Nawet ci inwestorzy, którzy rozumieją i potrafią wykorzystać nowoczesne narzędzia do ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 17 inwestowania, mogą ponosić porażki, jeśli pozwolą kontrolować swoje decyzje subiektywizmowi swo- jej psychiki. Dzięki lekturze tej książki powinieneś: Poznać wiele zjawisk natury psychicznej wpły- · wających na proces decyzyjny. Zrozumieć, w jaki sposób owe zjawiska wpływają · na decyzje inwestycyjne. Odkryć wpływ tych decyzji inwestycyjnych na · zmniejszenie się Twojego stanu posiadania. Nauczyć się sposobów ich rozpoznawania i uni- · kania w swoich inwestycjach. Dalsza część tego rozdziału ma za zadanie do- wieść, że wspomniane problemy wynikające z naszej psychiki nie są tylko wymysłem teoretyków. Argu- menty będą dla Ciebie o wiele bardziej przekony- wające, jeśli zdecydujesz się wziąć udział w dwóch przedstawionych niżej testach. PROSTY RYSUNEK Jednym z przykładów błędnego oceniania przez nasz mózg jest efekt złudzenia optycznego. Przyjrzyjmy się rysunkowi 1.11, który prezentuje ten efekt. 1 To często używany przykład w badaniach psychologicznych. Kwestia złudzenia optycznego jest szeroko omówiona w: D. Kahneman, M. Repie, „Aspekty psychologii inwestowania” (org. „Aspects of Inwestor Psychology”), w: Journal of Portfolio Management (lato 1998), s. 52 – 65. 18 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse Rysunek 1.1. Złudzenie optyczne Która z dwu horyzontalnie ułożonych linii wydaje się dłuższa? W rzeczywistości obie linie są tej samej długości. Przyjrzyj się ponownie rysunkowi. Mimo że wiesz już, że linie są tej samej długości, górna ciągle wy- daje się dłuższa. Sama świadomość istnienia iluzji nie powoduje, że pozbywamy się tego wrażenia. Gdy- byś jednak musiał podjąć jakąś decyzję, bazując na powyższej ilustracji, to świadomość istnienia złu- dzenia optycznego pomogłaby Ci uniknąć błędu. Nasze mózgi nie funkcjonują tak jak komputery. Mózg w procesie przetwarzania informacji używa czasem skrótów i filtrów emocjonalnych, by zmniej- szyć czas analizy danych. Decyzje podejmowane wskutek tak przedstawionego procesu nie zawsze są tożsame z tymi, które podjęlibyśmy, gdyby nasz mózg nie użył tych filtrów. Owe filtry i skróty moż- na określić mianem skłonności psychologicznych. Pierwszym i podstawowym krokiem do tego, aby skutecznie unikać ich wpływu, jest uświadomienie ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 19 sobie ich istnienia. Pojawia się tu kolejny zasadni- czy problem — przecenianie wartości i precyzji posiadanych informacji. Poniższy test dobitnie go uwidacznia. PROGNOZOWANIE Powiedzmy sobie jasno — inwestowanie nie jest sprawą prostą. Musisz podejmować decyzje na pod- stawie danych, które mogą okazać się niewłaściwe lub niedokładne. Dodatkowo musisz rozumieć po- siadane informacje i efektywnie je interpretować. Niestety, prognozując przyszłość, ludzie bardzo często popełniają łatwe do przewidzenia błędy. Rozpatrzmy zestaw dziesięciu pytań przedsta- wionych w poniższej tabeli 1.12. Nawet, jeśli nie znasz dokładnych odpowiedzi na większość pytań, wpisz zakresy danych, w obrębie których według Ciebie mieści się prawidłowe rozwiązanie. Określ dolną i górną granicę przedziału, w którym Twoim zdaniem mieści się prawidłowa wartość, tak byś na mniej więcej 90 był pewny swoich odpowiedzi. Nie ustanawiaj tego zakresu zbyt szeroko, by od- powiedź z pewnością znajdowała się w jego obrę- bie, ale także zbytnio go nie zawężaj. 2 Przykład bardzo podobny do zaprezentowanego przedstawili E. Russo, P. Shoemaker w: „Pułapki w procesie decyzyjnym” (org. „Decision Traps”) (New York: Simon Schuster, 1989) oraz H. Shefrin w prezentacji na forum 2000 Financial Management Association w Seatle. 20 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse Tabela 1.1. Określ zakresy przedziałów (minimum i maksimum) tak, abyś na mniej więcej 90 był pewny, że prawidłowa wartość się w nim znajduje Min Max 1. Jaka jest średnia waga dorosłego płetwala ____ ____ błękitnego (w kilogramach)? 2. W którym roku Leonardo da Vinci namalował ____ ____ Mona Lizę? 3. Ile niepodległych państw istniało na świecie ____ ____ pod koniec 2000 roku? 4. Ile wynosi (w kilometrach) dystans z Paryża ____ ____ do Sydney? 5. Ile kości znajduje się w ludzkim ciele? ____ ____ 6. Ilu żołnierzy zginęło w sumie w czasie ____ ____ pierwszej wojny światowej? 7. Ile książek liczyły zbiory amerykańskiej ____ ____ Biblioteki Kongresu na koniec roku 2000? 8. Jak długa jest Amazonka? ____ ____ 9. Z jaką prędkością (w kilometrach na godzinę) ____ ____ porusza się Ziemia po swojej orbicie? 10. Z ilu tranzystorów składa się procesor ____ ____ komputerowy Pentium III? Przy założeniu, że ustanowisz przedziały wartości, kierując się powyższymi wskazówkami, należałoby się spodziewać, że udzielisz dziewięciu prawidło- wych odpowiedzi na dziesięć. Więc spróbujmy. Jeśli nie masz pojęcia, jak odpowiedzieć na któ- rekolwiek z pytań, ustanów wystarczająco duży prze- dział wartości, tak aby prawdopodobieństwo udzie- lenia poprawnej odpowiedzi wynosiło około 90 . ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 21 Jeśli uważasz, że znasz poprawną odpowiedź, zawęź odpowiednio przedział, byś był do niej przekonany również w mniej więcej 90 . Sprawdźmy odpo- wiedzi. W kolejności wynoszą one: (1) 115 000 ki- logramów, (2) 1513 r., (3) 191 krajów, (4) 16 967 kilometrów, (5) 206 kości, (6) 8,3 miliona, (7) 18 milionów, (8) 6440 kilometrów, (9) 1680 kilome- trów na godzinę, (10) 9,5 miliona. Jeśli prawidłowa odpowiedź mieści się w przedziale, który ustano- wiłeś, policz ją jako prawidłową. Ilu właściwych odpowiedzi udzieliłeś? Większość ludzi myli się w co najmniej pięciu przypadkach. Jeśli jednak ustanawiałeś przedziały wartości z 90 prawdopodobieństwem, to teore- tycznie powinieneś pomylić się tylko raz. Powodem takich wyników jest to, że jesteś zbyt pewny słusz- ności swoich odpowiedzi, nawet jeśli nie masz zie- lonego pojęcia o przedmiocie, którego dotyczy py- tanie. Nie pomaga także wiedza z zakresu rachunku prawdopodobieństwa. Większość profesorów nauk finansowych popełniało w tego typu testach pięć lub więcej pomyłek. Przeprowadzone doświadczenie dowodzi, że lu- dzie mają generalny problem z oceną precyzji swo- jej wiedzy. Skoro masz już świadomość istnienia tego rodzaju problemów, Twoje szanse na poprawę w tej kwestii rosną. Ponieważ książka ta łączy sferę psychologii z naukami ekonomicznymi, rozważmy poniższy przypadek. W 1896 roku indeks Dow Jones Industrial Average (DJIA) plasował się na poziomie 40 punktów. W końcu roku 1998 DJIA osiągnął pułap 9181 22 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse punktów. Wskaźnik Dow Jones jest średnią wa- żoną poziomu cen. Dywidend nie bierze się pod uwagę w kalkulacji wartości indeksu. Jaki poziom osiągnąłby indeks DJIA w końcu roku 1998, jeśli dywidendy byłyby rokrocznie reinwestowane? Ustal zakres Twoich odpowiedzi w analogiczny sposób jak w tabeli 1.1, tak abyś był w 90 prze- konany, że znajdzie się w nim prawidłowa odpo- wiedź. Skoro przedział odpowiedzi określiłeś z 90 prawdopodobieństwem, to teoretycznie rzecz bio- rąc, powinieneś prawidłowo odpowiedzieć na po- stawione pytanie. Chcesz poznać odpowiedź? Otóż jeśli dywidendy byłyby reinwestowane i wliczane w indeks DJIA, to na koniec roku 1998 jego war- tość wyniosłaby 652 230 punktów3. Zaskoczony? Większość osób biorących udział w zadaniu była zaskoczona wartością indeksu. Zadziwiające jest to, że większość ludzi świadomych zbyt wąskiego ustanawiania zakresu możliwych odpowiedzi i na- wet osobiście doświadczonych podobnymi wpad- kami ciągle popełnia te same błędy. Przedstawiony tu przykład uwidacznia jeszcze jeden aspekt psychologii inwestowania, a mianowi- cie efekt zakotwiczania (ang. anchoring). Czytając wyżej przytoczone pytanie, skupiłeś się na wartości indeksu DJIA na poziomie 9181; zakotwiczyłeś swoje myśli na wartości 9181. Poszukując odpowiedzi na 3 Taka symulacja została przeprowadzona przez R. Clarke’a, M. Statmana w: „Dow Jones przekroczył 652 230 punktów” (org. „The DIJA Crossed 652 230”), Journal of Portfolio Management (zima 2000), s. 89 – 93. ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 23 zadane pytanie, zapewne rozpocząłeś kalkulacje od poziomu 9181, a potem próbowałeś oszacować, ja- ką wartość dodać, aby uwzględnić dywidendy w in- deksie. Inwestorzy zakotwiczają swoje myślenie na sumie, po jakiej zakupili papiery wartościowe, oraz ich najwyższej cenie w ostatnim okresie. FUNDUSZ LONG TERM CAPITAL MANAGEMENT Nawet laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie eko- nomii mają tendencję do przewartościowywania precyzji swojej wiedzy. Przypomnijmy sobie spekta- kularny upadek funduszu hedgingowego Long Term Capital Management (LTCM). Współtwórcami fun- duszu byli: Jon Meriwether, znany trader obligacji z Salomon Brothers; Dawid Mullins, były wiceszef zarządu Rezerwy Federalnej a także laureaci Na- grody Nobla — Myron Scholes i Robert Merton. Firma zatrudniała poza tym dwadzieścia cztery osoby ze stopniem doktora. Fundusz rozpoczął działalność w roku 1994 i osią- gał niebotyczne zwroty z zainwestowanego kapitału. Na początku roku 1998 wartość portfela papierów wartościowych funduszu LTCM szacowana była na 4 miliardy dolarów. Fundusz pożyczył także 100 miliardów dolarów, by wykorzystać dźwignię finan- sową w celu osiągnięcia wyższego zwrotu z kapi- tału. Ich główną strategią było poszukiwanie moż- liwości arbitrażu na rynku obligacji. W sierpniu 1998 roku Rosja zdewaluowała swoją walutę i przestała obsługiwać część swoich długów. 24 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse Zapoczątkowało to cały łańcuch zdarzeń, które w ciągu czterech tygodni doprowadziły do dewalu- acji w wielu krajach rozwijających się. Rynki akcji i obligacji na całym świecie straciły na wartości. Ceny amerykańskich obligacji rządowych gwałtow- nie wzrosły, ponieważ inwestorzy poszukiwali bez- piecznych pozycji. Wartość walorów w portfelu LTCM spadła w cią- gu jednego miesiąca z 4 miliardów do 600 milionów dolarów. Bank Rezerw Federalnych obawiał się, że pogłębiające się straty zmuszą LTCM do zamknięcia pozycji wartych 100 miliardów dolarów. Zamknię- cie pozycji o takiej wartości w tych okolicznościach mogło doprowadzić do kryzysu, który mógł zagrozić całemu systemowi finansowemu. W drugiej połowie września tegoż roku konsorcjum największych ame- rykańskich banków zasiliło fundusz zastrzykiem kapitału o wartości 3,5 miliarda dolarów w zamian za 90 portfela LTCM4. W jaki sposób fundusz hedgingowy z tak ogrom- nym potencjałem wiedzy i doświadczenia mógł stra- cić w ciągu miesiąca 90 swojej wartości? Naj- prawdopodobniej jego wspólnicy, planując swoje inwestycje, nie wzięli pod uwagę możliwości zaist- nienia tak wielu niesprzyjających czynników jedno- cześnie. Wygląda na to, że zbyt wąsko ustanowili zakres możliwych scenariuszy zdarzeń. 4 Więcej na ten temat w: „All Bets are Off: How the Salesmanship and Brainpower Failed at Long Term Capital”, Wall Street Journal, 16 listopada 1998, s. A1. ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 25 BEHAWIORYZM W FINANSACH Nawet najzdolniejsi ludzie nie są wolni od wpływu swojej psychiki, ale tradycyjne podejście w naukach ekonomicznych wydaje się nie zauważać tej zależ- ności. Finanse tradycyjne zakładają, że ludzie zawsze postępują racjonalnie, i uczą nas, jak powinniśmy się zachowywać, by zwiększyć swój stan posiadania. Efektem tego są teorie takie jak: arbitrażu, portfe- lowa, wyceny aktywów czy wyceny opcji. Behawioryzm w finansach bazuje na alterna- tywnym podejściu. Bada rzeczywisty sposób postę- powania ludzi w stosunku do ich finansów5. Mó- wiąc jeszcze dokładniej, bada on, w jaki sposób psychika wpływa na poszczególne decyzje finanso- we, korporacje i całe rynki. Ta książka skupia się na wycinku tego zagadnienia, a konkretnie na tym, w jaki sposób skłonności psychiki wpływają na in- westorów. Inwestorzy, którzy uświadomią sobie istnienie i funkcjonowanie owych skłonności, będą mogli w pełni wykorzystywać narzędzia, jakie ofe- ruje tradycyjna nauka o finansach. ŹRÓDŁA BŁĘDNYCH DECYZJI Wiele zachowań inwestorów opiera się na teorii per- spektywy (ang. prospect theory). Teoria ta opisuje sposób, w jaki ludzie oceniają i podejmują decyzje 5 Więcej na ten temat w: M. Statman, „Behavioral Finance: Past Battles and Future Engagement”, w Financial Analysts Journal (listopad/grudzień 1999), s. 18 – 27. Ja używam tu terminu „finanse tradycyjne”, a Meir określa je mianem „finansów standardowych”. 26 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse obarczone czynnikiem niepewności6. Po pierwsze, inwestorzy określają gamę potencjalnych wyborów w zakresie potencjalnych zysków bądź strat wobec konkretnego punktu odniesienia. I choć zakotwiczają się oni wokół bardzo różnych punktów odniesienia, to cena zakupu wydaje się być jednym z najczęściej stosowanych. Po drugie, inwestorzy oszacowują swoje zyski bądź straty według funkcji o wykresie zbliżo- nym do litery „S”, który przedstawia rysunek 1.2. Rysunek 1.2. Funkcja wartości w teorii perspektywy 6 Więcej na ten temat w: D. Kahneman, A. Tversky, „Prospect Theory: An Analysis of Decision Under Risk”, Econometrica 46 (1979), s. 171 – 185. ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 27 Kilka słów komentarza odnośnie do funkcji war- tości przedstawionej na rysunku. Po pierwsze, jest to funkcja wklęsła w części dotyczącej zysków. In- westorzy czują satysfakcję (tzn. wzrasta użytecz- ność), kiedy zarabiają 500 dolarów. Czują się jeszcze lepiej, kiedy zarobią 1000 dolarów. Jednak zara- biając 1000 dolarów, nie czują się dwa razy, lecz mniej niż dwukrotnie lepiej, niż kiedy zarobią 500. Po drugie, jest to funkcja wypukła w części do- tyczącej strat. Oznacza to, że inwestorzy czują się źle, ponosząc stratę, ale wcale nie czują się aż dwa razy gorzej, kiedy jest ona dwukrotnie większa. Po trzecie, wykres funkcji jest bardziej stromy dla strat i spłaszczony dla zysków. Ta asymetria odzwierciedla różne traktowanie przez inwestorów pozycji przynoszących straty i zyski (więcej na ten temat w rozdziale 3.). Dodatkowym aspektem teorii perspektywy jest to, że inwestorzy mają tendencję do segregowania swoich inwestycji i pojedynczego analizowania zy- sków i strat dla każdej z nich oraz do ich okreso- wego przedefiniowywania. Takie oddzielne trakto- wanie zwane jest mentalnym księgowaniem (więcej w rozdziale 5.)7. Rozpatrywanie każdej inwestycji z osobna zamiast sumarycznego analizowania całego portfela powoduje, że inwestorzy sami ograniczają swoje możliwości minimalizacji ryzyka i maksyma- lizacji zysków (więcej w rozdziale 6.). 7 Więcej na ten temat w: R. Thaler, „Mentalne księgowanie i decyzje konsumenckie” (org. „Mental Accounting and Consumer Choice”), Marketing Science 4 (1985), s. 199 – 214. 28 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse W innym podejściu do psychologii inwestowania zwraca się uwagę na kategoryzację błędów beha- wioralnych ze względu na źródło ich powstania8. Niektóre błędy decyzyjne są efektem oszukiwania samego siebie, który występuje, ponieważ ludzie zazwyczaj postrzegają siebie lepszymi, niż są w rze- czywistości. Oszukiwanie samych siebie pomaga także oszukiwać innych, a co z tym związane, także przetrwać proces naturalnej selekcji. Innym źró- dłem błędów decyzyjnych jest tendencja do tzw. heurystycznego upraszczania (ang. heuristic sim- plification). Mówiąc prościej, upraszczanie heury- styczne ma miejsce dlatego, że elementy wykorzy- stywane w procesie myślenia (jak nasza pamięć, percepcja czy zdolność przetwarzania danych) na- kłaniają nasz umysł do używania skrótów w kom- pleksowych procesach analitycznych. Zachowania opisane w teorii perspektywy uważa się za efekt heurystycznego upraszczania. Trzecie źródło po- wstawania błędów tkwi w ludzkich emocjach, które często są w stanie przyćmić umysł. Stosunki międzyludzkie czy potrzeba osiągnię- cia odpowiedniej pozycji społecznej także wpływają na nasze decyzje finansowe. Relacje międzyludzkie badają sposób, w jaki przekazujemy informacje, oraz to, jak wyrażamy oceny ich dotyczące. Opinie i emocje wyrażane przez innych wpływają na nasze własne decyzje. 8 Więcej na ten temat w: D. Hirshleifer, „Psychologia inwestowania a wycena walorów” (org. „Investor Psychology and Asset Pricing”) w: Journal of Finance 56 (2001), s. 1553 – 1597. ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 29 W DALSZEJ CZĘŚCI KSIĄŻKI Następne sześć rozdziałów książki poświęconych jest przedstawieniu wpływu skłonności psychiki ludz- kiej na codzienne życie. Zbudowane są one w bardzo podobny sposób. Po pierwsze, przymioty psychiki są identyfikowane i wyjaśniane za pomocą przykła- dów zwykłych, codziennych zachowań. Po drugie, opisane przykłady bazują na rzeczywistych przy- padkach. Po trzecie, skala wpływu skłonności psy- chiki na inwestorów jest dokładnie zbadana. Rozdziały 2., 3. i 4. ukazują, w jaki sposób emo- cje wpływają na decyzje inwestycyjne. Jak to wcze- śniej zostało przedstawione, ludzie mają tendencję do zawężania zakresu możliwych rezultatów. Ta część dotyczy problemu oszukiwania samego siebie, któ- ry jest pochodną zjawiska nadmiernego przekona- nia do swoich możliwości (ang. overconfidence). Inwestorzy zbyt pewni siebie dokonują zbyt dużej ilości transakcji, akceptują zbyt duży poziom ryzy- ka, przez co osiągają mniejszy zwrot z inwestycji. Kwestię tę szczegółowo opisuje rozdział 2. Roz- dział 3. zajmuje się kwestią samooceny inwestorów i związanymi z tym tendencjami do unikania uczu- cia wstydu i poszukiwania poczucia dumy. Konse- kwencją tych zachowań jest zjawisko zbyt wcze- snego pozbywania się walorów zyskownych i zbyt długie utrzymywanie pozycji przynoszących straty. W rozdziale tym zaprezentowana jest także kwestia ogromnego wpływu odniesionych w przeszłości zwy- cięstw i poniesionych porażek na bieżące procesy decyzyjne. Pamięć o doświadczeniach z przeszłości może zminimalizować efekt strachu przed porażką. 30 ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse Rozdziały od 5. do 7. opisują wpływ, jaki na in- westorów ma heurystyczne upraszczanie. Przykład: codziennie jesteś bombardowany setkami czy tysią- cami informacji. W procesie składowania i magazy- nowania informacji odnośnie do sposobów podej- mowania najważniejszych decyzji i ich rezultatów nasze mózgi używają techniki mentalnego księgo- wania (ang. mental accounting). Rozdział 5. dowo- dzi, że skutkami takiego zachowania mózgu mogą być błędne decyzje inwestorskie. Rozdział 6. poświę- cony jest w większości zagadnieniu, w jaki sposób inwestorzy dokonują wyboru instrumentów finan- sowych do swoich portfeli. Nasze mózgi często „idą na łatwiznę”, używając skrótów myślowych. Owe skróty skutkują niedokładnościami w odczytywaniu informacji. Efektem tego zjawiska jest skłonność do inwestowania w papiery znane i reprezentatywne, czemu poświęcony jest rozdział 7. Ostatnie trzy rozdziały są zbudowane nieco ina- czej. Rozdział 8. opisuje, w jaki sposób inwestowa- nie stało się elementem naszej kultury społecznej. Interakcje zachodzące w obszarach psychologii, psy- chologii grupowej i inwestowania mogą wywoływać inwestycyjną gorączką i tworzyć efekt bańki speku- lacyjnej. Dodatkowym elementem owych interakcji jest Internet, który w znaczący sposób może wzmoc- nić efekty błędów wynikających z ludzkiej psychiki. Jest to szczególnie istotne, ponieważ inwestorzy często podejmują decyzje pod wpływem informacji z otoczenia. W rozdziale 9. zaprezentowany został wpływ emocji i nastrojów na proces decyzyjny. Gene- ralny poziom optymizmu czy pesymizmu inwestorów ROZDZIAŁ 1. Psychologia i finanse 31 ma znaczący wpływ na podejmowane przez nich de- cyzje. Rozdział 10. zajmuje się kwestią problemów z zachowaniem samokontroli spowodowanych skłon- nościami psychiki. Planowanie, stosowanie odpo- wiednich bodźców i trzymanie się praktycznych reguł pozwala uniknąć tego typu problemów. W części tej zaprezentowanych zostało kilka praktycznych stra- tegii pomocnych w ich przezwyciężeniu. Pytania 1. Dlaczego inwestorzy popierają tradycyjne założenie o racjonalnym podejmowaniu decyzji? 2. Wymień cztery założenia teorii perspektywy. 3. Opisz trzy źródła błędów poznawczych innych niż wynikające z teorii perspektywy.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Psychologia inwestowania. Wydanie II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: