Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00404 005967 13642154 na godz. na dobę w sumie
Psychologia inwestowania. Wydanie IV - książka
Psychologia inwestowania. Wydanie IV - książka
Autor: Liczba stron: 240
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-2927-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> giełda i inwestycje
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Decyzje pod całkowitą kontrolą

Okiełznaj swoje emocje i szturmuj giełdę

Stare powiedzenie z Wall Street mówi, że istnieją dwa czynniki, które są w stanie poruszyć rynek - strach i chciwość. Wiele w tym prawdy, jednak ludzki umysł jest na tyle skomplikowany, a nasze emocje tak złożone, że na decyzje inwestycyjne wpływa znaczniej więcej czynników. To dlatego nawet doświadczeni inwestorzy, uzbrojeni w skuteczne narzędzia i znający na pamięć wszelkie finansowe teorie, popełniają głupie i niewybaczalne błędy.

Dowiedz się, w jaki sposób zachowują się inwestorzy, co skłania ich do podejmowania określonych działań, dlaczego zachowania te nie sprzyjają gromadzeniu majątku i co można zrobić, aby temu zaradzić. Poznaj skłonności naszej psychiki, ograniczające możliwość podejmowania trafnych decyzji inwestycyjnych. Naucz się eliminować ich negatywny wpływ, a potem bogać się świadomie i z zimną krwią. Czwarte wydanie tej książki porusza problemy związane z ostatnim kryzysem finansowym, uwzględnia najbardziej aktualną wiedzę psychologiczną, przydatną przy wyjaśnianiu takich zjawisk, jak nadmierna pewność siebie, dysonans poznawczy, księgowanie mentalne czy preferowanie spółek lokalnych. W książce znalazł się również całkowicie nowy rozdział, poświęcony osądzaniu wyborów inwestycyjnych w zależności od kontekstu decyzyjnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

IDŹ DO:   Spis treści Przykładowy rozdział KATALOG KSIĄŻEK:   Katalog online Zamów drukowany katalog CENNIK I INFORMACJE:   Zamów informacje o nowościach Zamów cennik CZYTELNIA:  Fragmenty książek online Do koszyka Do przechowalni Nowość Promocja Onepress.pl Helion SA ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. (32) 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl redakcja: redakcjawww@onepress.pl informacje: o księgarni onepress.pl PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA. WYDANIE IV Autor: John R. Nofsinger Tłumaczenie: Bartosz Sałbut ISBN: 978-83-246-2927-5 Tytuł oryginału: The Psychology of Investing (4th Edition) Decyzje pod całkowitą kontrolą • Jak Twoje emocje wpływają na decyzje inwestycyjne? • Jakie szkodliwe skutki ma nadmierna pewnoœć siebie? • Jak przezwyciężyć negatywne skłonnoœci psychiki? Okiełznaj swoje emocje i szturmuj giełdę Stare powiedzenie z Wall Street mówi, że istnieją dwa czynniki, które są w stanie poruszyć rynek — strach i chciwoœć. Wiele w tym prawdy, jednak ludzki umysł jest na tyle skomplikowany, a nasze emocje tak złożone, że na decyzje inwestycyjne wpływa znaczniej więcej czynników. To dlatego nawet doœwiadczeni inwestorzy, uzbrojeni w skuteczne narzędzia i znający na pamięć wszelkie finansowe teorie, popełniają głupie i niewybaczalne błędy. Dowiedz się, w jaki sposób zachowują się inwestorzy, co skłania ich do podejmowania okreœlonych działań, dlaczego zachowania te nie sprzyjają gromadzeniu majątku i co można zrobić, aby temu zaradzić. Poznaj skłonnoœci naszej psychiki, ograniczające możliwoœć podejmowania trafnych decyzji inwestycyjnych. Naucz się eliminować ich negatywny wpływ, a potem bogać się œwiadomie i z zimną krwią. Czwarte wydanie tej książki porusza problemy związane z ostatnim kryzysem finansowym, uwzględnia najbardziej aktualną wiedzę psychologiczną, przydatną przy wyjaœnianiu takich zjawisk, jak nadmierna pewnoœć siebie, dysonans poznawczy, księgowanie mentalne czy preferowanie spółek lokalnych. W książce znalazł się również całkowicie nowy rozdział, poœwięcony osądzaniu wyborów inwestycyjnych w zależnoœci od kontekstu decyzyjnego. • Wpływ efektów psychologicznych na stan posiadania. • Kontrolowanie odczuć wpływających na decyzje inwestycyjne. • Interakcje społeczne a inwestowanie. • Problemy wynikające z inwestowania w akcje znanych firm. • Pamięć a podejmowanie decyzji. • Destrukcyjne oddziaływanie iluzorycznej wiedzy. Spis treĞci Przedmowa Rozdziaá 1. Psychologia i finanse Finanse w ujĊciu tradycyjnym i behawioralnym Prognozowanie Behawioryzm w finansach ħródáa báĊdnych decyzji Wpáyw efektów psychologicznych na stan posiadania W dalszej czĊĞci ksiąĪki Rozdziaá 2. Nadmierna pewnoĞü siebie W jaki sposób nadmierna pewnoĞü siebie wpáywa na decyzje inwestorskie? Transakcje gieádowe a nadmierna pewnoĞü siebie Nadmierna pewnoĞü siebie a rynek Nadmierna pewnoĞü siebie a ryzyko Iluzoryczna wiedza Iluzoryczna kontrola Wybór Sekwencja rezultatów ZnajomoĞü zagadnienia Informacja Aktywne zaangaĪowanie Sukcesy w przeszáoĞci Handel online Handel online a efekty inwestowania Rozdziaá 3. Duma i wstyd Efekt predyspozycji Efekt predyspozycji a stan posiadania Analiza zachowaĔ unikania wstydu i poszukiwania dumy MiĊdzynarodowe badania nad efektem predyspozycji Efekt predyspozycji poza rynkiem papierów wartoĞciowych 9 13 16 18 21 22 25 27 31 33 35 40 41 42 46 46 47 47 47 47 48 49 50 53 54 55 56 60 61 6 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Zbyt wczesne zamykanie pozycji zyskownych i zbyt dáugie utrzymywanie przynoszących straty Efekt predyspozycji a informacje Punkt odniesienia Czy efekt predyspozycji moĪe mieü wpáyw na rynek? Efekt predyspozycji a doĞwiadczenie inwestora Podsumowanie Rozdziaá 4. Postrzeganie ryzyka Efekt „gry na koszt firmy” Efekt „awersji do ryzyka” (lub „ukąszenia wĊĪa”) Efekt „wychodzenia na swoje” Wpáyw na inwestorów Efekt posiadania (lub efekt przywiązania do status quo) Efekt posiadania a inwestorzy Postrzeganie ryzyka inwestycyjnego PamiĊü a podejmowanie decyzji PamiĊü a decyzje inwestorskie Dysonans poznawczy Dysonans poznawczy a inwestowanie Podsumowanie Rozdziaá 5. Kontekst decyzyjny Kontekst a wybór Kontekst a inwestowanie Kontekst a relacja miĊdzy ryzykiem i zwrotem z inwestycji Kontekst a prognozy Tryby myĞlenia a proces decyzyjny Identyfikacja trybów myĞlenia Kontekst ryzyka a tryby myĞlenia Kontekst a decyzje emerytalne Podsumowanie Rozdziaá 6. Mentalne ksiĊgowanie Mentalne budĪetowanie àączenie kosztów i korzyĞci ZadáuĪanie siĊ Efekt utopionych kosztów Efekt ekonomiczny 63 64 65 68 69 70 73 74 75 75 78 79 81 82 83 84 85 86 90 93 94 96 96 99 100 102 103 105 107 109 110 111 113 114 116 Spis treĞci Mentalne ksiĊgowanie a inwestowanie Transakcje Alokacja aktywów Konsekwencje dla rynku Rozdziaá 7. Tworzenie portfela Nowoczesna teoria portfelowa Mentalne ksiĊgowanie a portfele ĝwiadomoĞü ryzyka ĝwiadomoĞü ryzyka w wymiarze empirycznym Budowanie behawioralnych portfeli Portfele gospodarstw domowych Naiwna dywersyfikacja Plany emerytalne Rozdziaá 8. ReprezentatywnoĞü i rozpoznawalnoĞü ReprezentatywnoĞü ReprezentatywnoĞü a inwestowanie Efekt ekstrapolacji RozpoznawalnoĞü Inwestycje w akcje znane Preferowanie spóáek lokalnych Problemy wynikające z inwestowania w akcje znane:problemy àączny efekt przywiązania do znanego i reprezentatywnego Rozdziaá 9. Interakcje spoáeczne a inwestowanie Wymienianie informacji Kopiowanie portfela sąsiada Otoczenie spoáeczne Kluby inwestorskie OsiągniĊcia klubów inwestorskich Kluby inwestorskie a aktywnoĞü spoáeczna Media SzybkoĞü nie jest najwaĪniejsza Efekt táumu Táumnie po akcje Nowa nazwa, nowy bodziec wzrostu MyĞlenie krótkoterminowe Wiara Akceptacja spoáeczna 7 118 118 121 125 129 129 130 131 135 136 139 140 142 147 147 149 150 155 155 159 162 164 167 168 169 170 173 174 175 177 178 179 180 181 183 184 184 8 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Rozdziaá 10. Emocje a decyzje inwestycyjne Odczucia a decyzje Odczucia a finanse Odczucia wpáywają na decyzje inwestycyjne Sáoneczna pogoda Negatywne emocje Optymizm Sentyment BaĔki cenowe Inwestycyjny dreszczyk emocji Podsumowanie Rozdziaá 11. Samokontrola i podejmowanie decyzji Przeciwstawienie podejĞcia krótko- i dáugoterminowego Samokontrola OszczĊdzanie a samokontrola Plany emerytalne 401(k) i IRA (Individual Retirement Account) Samokontrola a dywidenda PrzezwyciĊĪanie skáonnoĞci psychiki Strategia 1. Poznaj swojego wroga Strategia 2. Ustal, w jakim celu inwestujesz Strategia 3. OkreĞl mierzalne kryteria dla swoich inwestycji Strategia 4. Dywersyfikuj Strategia 5. Kontroluj swoje otoczenie inwestycyjne Dodatkowe zasady do przestrzegania Wykorzystywanie skáonnoĞci psychiki Od jutra oszczĊdzaj wiĊcej OszczĊdzaj i wygrywaj ħródáa Skorowidz 187 187 190 190 191 194 196 200 202 204 206 209 210 211 213 214 216 218 219 219 220 221 221 222 224 225 227 231 233 ROZDZIAà Nadmierna pewnoĞü siebie L udzie bywają zbyt pewni siebie. Naukowcy dowiedli, Īe nadmierna pewnoĞü siebie przejawia siĊ gáównie w przecenianiu swojej wie- dzy, záym ocenianiu ryzyka i swoich moĪliwoĞci kontrolowania zdarzeĔ. Czy nadmierna pewnoĞü siebie ma wpáyw na decyzje inwestycyjne? Budowanie portfela inwestycyjnego nie jest proste. To dokáadnie taki typ zadania, w którym szczególnie uwidacznia siĊ nadmierna pewnoĞü siebie. Nadmierna pewnoĞü siebie ma dwa aspekty: pierwszym z nich jest brak precyzji, a drugim efekt lepszego od Ğredniej. Przykáadem braku precyzji jest doĞwiadczenie z rozdziaáu 1., w którym odpowiadaáeĞ na dziesiĊü pytaĔ, podając odpowiedzi, co do których miaáeĞ 90 procent pewnoĞci. Efekt lepszego od Ğredniej polega natomiast na tym, Īe lu- dzie postrzegają samych siebie w sposób nierealistycznie pozytywny. Są przekonani, Īe mają wiĊksze umiejĊtnoĞci, wiedzĊ i moĪliwoĞci niĪ przeciĊtny czáowiek. Przykáadem wystĊpowania tego zjawiska bĊdzie odpowiedĨ na poniĪsze pytanie: 32 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Pytanie: Czy jesteĞ dobrym kierowcą? W porównaniu do pozostaáych kierowców, jak oceniasz swoje umiejĊtnoĞci: przeciĊtnie, powyĪej czy poniĪej przeciĊtnej? Jaka byáa Twoja odpowiedĨ? GdybyĞmy nie uwzglĊdniali tendencji do nadmiernej pewnoĞci siebie, to jedna trzecia pytanych powinna odpowiedzieü „ponadprzeciĊtne”, jedna trzecia „przeciĊtne”, a jedna trzecia winna oceniü swe umiejĊtnoĞci poniĪej przeciĊtnej. Ludzie jednak nadmiernie ufają swoim umiejĊtnoĞciom. W jednej z przepro- wadzonych ankiet aĪ 82 badanych studentów oceniáa swoje umie- jĊtnoĞci prowadzenia samochodu powyĪej przeciĊtnej1. Jak widaü, wielu z nich siĊ myliáo. WiĊkszoĞü z ankietowanych studentów myliáa siĊ w ocenie, ponie- waĪ byáa nadmiernie przekonana o swoich umiejĊtnoĞciach prowa- dzenia samochodu. Nadmierna pewnoĞü siebie w przypadku umie- jĊtnoĞci prowadzenia auta moĪe nie mieü wielkiego wpáywu na nasz byt, ale ludzie myĞlą podobnie w wielu sferach Īycia. Nadmierna pew- noĞü siebie moĪe mieü wpáyw na Twoją przyszáoĞü finansową. Rozpatrzmy nastĊpujący przypadek o wymiarze finansowym. Roz- poczĊcie wáasnej dziaáalnoĞci gospodarczej jest dziaáaniem obarczonym sporym ryzykiem. W rzeczywistoĞci wiĊkszoĞü nowo tworzonych przed- siĊwziĊü koĔczy siĊ bankructwem. ZapytaliĞmy grupĊ 2994 wáaĞcicieli nowo stworzonych firm o szanse powodzenia ich dziaáalnoĞci. Odpo- wiedzieli, Īe mają 70 szans na odniesienie sukcesu, ale juĪ tylko 39 z nich stwierdziáo, Īe ktoĞ inny prowadzący podobny interes mógáby mieü takie same szanse2. Dlaczego wáaĞciciele firm uwaĪają, Īe mają prawie dwukrotnie wiĊksze szanse powodzenia niĪ ich konkurenci? PoniewaĪ są nadmiernie pewni siebie. Co ciekawe, pewnoĞü siebie wzrasta u ludzi w momencie, kiedy wy- daje im siĊ, Īe są w stanie kontrolowaü rezultaty pewnych dziaáaĔ, nawet jeĪeli nie ma ku temu Īadnych logicznych podstaw. Dowiedziono na 1 Ola Svenson, Are We All Less Risky and More Skillful than Our Fellow Drivers?, „Acta Psychologica”, 47 (1981), s. 143 – 148. 2 Arnold C. Cooper, Carolyn Y. Woo, William C. Dunkelberg, Entrepreneurs’ Perceived Chances for Success, „Journal of Business Venturing”, 3 (1988), s. 97 – 108. Nadmierna pewnoĞü siebie 33 przykáad, Īe ludzie, którym zaproponowano obstawienie zakáadu na rezultat rzutu monetą (orzeá lub reszka), byli skáonni obstawiaü o wiele wiĊksze stawki przed rzutem niĪ po nim. Ludzie stawiali wyĪsze stawki w przypadku, kiedy rzutu monetą jeszcze nie wykonano. Kiedy rzut monetą juĪ siĊ odbyá, a rezultat byá zasáoniĊty, wartoĞü zakáadów byáa niĪsza. Obstawiający zachowywali siĊ, jakby mieli jakikolwiek wpáyw na rezultat3. W tym wypadku dobitnie widaü, Īe poczucie kontrolowa- nia efektu rzutu jest tylko iluzją. Podobnego typu zachowania wystĊpują w procesie inwestowania. Ludzie są przekonani, Īe posiadane przez nich akcje bĊdą bardziej zyskowne niĪ te, które nie są ich wáasnoĞcią, nawet jeĞli nie mają Īadnych informacji mogących to potwierdziü. Samo posiadanie akcji daje iluzoryczne poczucie kontroli nad ich notowaniami. Badanie Instytutu Gallupa i firmy Paine Webber przeprowadzone na początku 2001 roku na grupie inwestorów indywidualnych ukazuje zjawisko nadmiernej pewnoĞci siebie. Wielu ankietowanych poniosáo tuĪ przed badaniem straty, które byáy spowodowane zaáamaniem siĊ kursów akcji spóáek technologicznych. Zapytano ich, jaka bĊdzie prze- ciĊtna rynkowa stopa zwrotu w nastĊpnych 12 miesiącach. ĝrednia odpowiedzi wyniosáa 10,3 . Z kolei Ğrednia odpowiedzi na pytanie o zwrot z ich osobistego portfela w analogicznym czasie wyniosáa juĪ 11,7 . To bardzo typowa prawidáowoĞü: inwestorzy spodziewają siĊ zarobiü wiĊcej niĪ Ğrednia rynkowa. W jaki sposób nadmierna pewnoĞü siebie wpáywa na decyzje inwestorskie? Inwestowanie to trudny proces. Obejmuje on zbieranie informacji, ich analizĊ oraz podejmowanie na ich podstawie decyzji. Nasza nadmierna pewnoĞü siebie powoduje jednak trudnoĞci z prawidáową interpretacją zebranych danych, a takĪe przecenianie naszych umiejĊtnoĞci ana- litycznych. Zjawisko to wystĊpuje najczĊĞciej w związku z odniesieniem 3 E.J. Langer, The Illusion of Control, „Journal of Personality and Social Psychology”, 32 (1975), s. 311 – 328. 34 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA pewnych sukcesów. Efekt przypisywania sobie zasáug kaĪe nam są- dziü, Īe sukcesy zawdziĊczamy wáasnym umiejĊtnoĞciom, a poraĪki są wynikiem oddziaáywania pecha. Pewne sukcesy na gieádzie mogą zatem staü siĊ przyczyną nadmiernej pewnoĞci siebie, która uwidacznia siĊ w kolejnych zachowaniach inwestycyjnych. Przykáadem niech bĊdą zachowania analityków finansowych. Pu- blikują oni sporządzone przez siebie prognozy przyszáych zysków firm, których sytuacji siĊ przyglądają. Gilles Hilary i Lior Menzly badali pro- gnozy przygotowywane przez analityków, którym wczeĞniej udaáo siĊ opublikowaü kilka trafnych przewidywaĔ4. Gdyby wczeĞniejsze sukcesy skáaniaáy analityków do przeceniania wáasnych umiejĊtnoĞci i wartoĞci posiadanych informacji, wówczas naleĪaáoby siĊ spodziewaü, Īe ich kolejne analizy bĊdą pod wzglĊdem trafnoĞci niekorzystnie odbiegaü od Ğredniej oraz od prognoz opracowanych przez innych analityków. Po przeanalizowaniu ponad 40 tysiĊcy kwartalnych prognoz zysków przedsiĊbiorstw Hilary i Menzly potwierdzili, Īe sukces wywoáuje w nas nadmierną pewnoĞü siebie. Analitycy, którzy odnoszą sukcesy w kilku kwartaáach, zaczynają opracowywaü prognozy odbiegające od szacunków innych i w rezultacie popeániają wiĊksze báĊdy. Nadmierna pewnoĞü siebie moĪe prowadziü inwestorów do niewáa- Ğciwych decyzji inwestycyjnych, co czĊsto przejawia siĊ w bardzo inten- sywnym handlu papierami wartoĞciowymi, podejmowaniu nadmiernego ryzyka i w efekcie stratach w portfelu. Nadmierna pewnoĞü siebie wzmaga chĊü dokonywania transakcji, poniewaĪ utwierdza inwestorów w przekonaniu, Īe ich decyzje są trafne. Decyzje inwestorów są efektem ich przekonania co do trafnoĞci posiadanych informacji a takĪe umie- jĊtnoĞci ich interpretowania5. Inwestorzy zbyt pewni siebie przywiązują wiĊkszą wagĊ do wáasnej wyceny akcji niĪ do ocen pozostaáych uczest- ników rynku. 4 Gilles Hilary, Lior Menzly, Does Past Success Lead Analysts to Become Overconfident?, „Management Science”, 52 (2006), s. 489 – 500. 5 Brad Barber, Terrance Odean, The Courage of Misguided Convictions, „Financial Analysts Journal”, listopad – grudzieĔ 1999, s. 41 – 55. Nadmierna pewnoĞü siebie 35 TRANSAKCJE GIEàDOWE A NADMIERNA PEWNOĝû SIEBIE Psychologowie dowiedli, Īe w przypadku obszarów dziaáania tradycyjnie zdominowanych przez páeü mĊską (m.in. zarządzanie finansami) pro- blem nadmiernej pewnoĞci siebie dotyczy w wiĊkszym stopniu mĊĪczyzn niĪ kobiet6. Statystycznie ujmując, mĊĪczyĨni są bardziej przekonani do swych umiejĊtnoĞci podejmowania decyzji inwestycyjnych niĪ kobiety; z tego teĪ wzglĊdu czĊĞciej niĪ one dokonują transakcji gieádowych. Dwójka ekonomistów, Brad Barber i Terrance Odean, prowadziáa w latach 1991 – 1997 badania zachowaĔ inwestorów na próbie prawie 38 000 osób posiadających rachunki w duĪej firmie brokerskiej7. Zba- dali oni liczbĊ transakcji zawieranych przez samotnych i Īonatych mĊĪczyzn oraz samotne i zamĊĪne kobiety. Podstawowym wskaĨnikiem pomiaru byá wskaĨnik rotacji portfela (ang. turnover). WskaĨnik rotacji stanowi odsetek akcji w portfelu, które zmieniáy siĊ w ciągu roku. Na przykáad 50-procentowy wskaĨnik rotacji w danym roku oznacza, Īe inwestor sprzedaá w tym okresie poáowĊ posiadanych akcji, a w ich miejsce kupiá nowe papiery. Analogicznie 200-procentowy wskaĨnik rotacji informuje, Īe inwestor w ciągu jednego roku sprzedaá wszystkie posiadane przez siebie papiery, kupiá na to miejsce inne, a nastĊpnie sprzedaá je ponownie, aby zakupiü trzeci zestaw. Wyniki badaĔ wskazują, Īe najaktywniejszymi inwestorami są sa- motni mĊĪczyĨni. Jak pokazuje rysunek 2.1, wskaĨnik rotacji w przy- padku samotnych mĊĪczyzn siĊga 85 . MĊĪczyĨni Īonaci nie handlują juĪ tak intensywnie; wskaĨnik wynosi w ich przypadku 73 . W przypad- ku samotnych i zamĊĪnych kobiet wskaĨniki te wynoszą odpowiednio 6 Sylvia Beyer, Edward Bowden, Gender Differences in Self-Perceptions: Convergent Evidence from Three Measures of Accuracy and Bias, „Journal of Personality and Social Psychology”, 59 (1997), s. 960 – 970. Dodatkowe informacje w: Melvin Prince, Women, Men, and Money Styles, „Journal of Economic Psychology”, 14 (1993), s. 175 – 182. 7 Brad Barber, Terrance Odean, Boys Will Be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment, „Quarterly Journal of Economics”, 116 (2001), s. 261 – 292. 36 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Rysunek 2.1. Roczny wskaŚnik rotacji portfela ustalany ze wzgl¥du na p©eö i stan cywilny 51 i 53 . Godnym uwagi jest fakt, Īe pokrywa siĊ to z poziomem pewnoĞci siebie; mĊĪczyĨni są bardziej pewni siebie niĪ kobiety, co ma wyraz w wyĪszych wartoĞciach wskaĨnika rotacji portfela. Z drugiej strony istnieje moĪliwoĞü, Īe wyĪsze wskaĨniki rotacji w przypadku mĊĪczyzn nie oznaczają ich wiĊkszej pewnoĞci siebie, lecz posiadanie przez nich lepszych informacji. Gdyby tak byáo, wyĪsze wskaĨniki rotacji przy lepszych informacjach skutkowaáyby osiąganiem wyĪszych zwrotów z inwestycji. Ogólnie rzecz biorąc, inwestorzy zbyt pewni siebie dokonują wiĊk- szych iloĞci transakcji; ale czy wyĪszy wskaĨnik rotacji i wiĊksze ob- roty muszą oznaczaü coĞ negatywnego? Barber i Odean zbadali takĪe tĊ kwestiĊ8. W badaniach przeprowadzanych w latach 1991 – 1996 na próbie 78 000 rachunków inwestycyjnych gospodarstw domowych ana- 8 Brad Barber, Terrance Odean, Trading Is Hazardous to Your Wealth: The Common Stock Investment Performance of Individual Investors, „Journal of Finance”, 55 (2000), s. 773 – 806. Nadmierna pewnoĞü siebie 37 lizowali oni zaleĪnoĞü miĊdzy wskaĨnikiem rotacji a zwrotem z portfela inwestycyjnego. WeĨmy pod uwagĊ inwestora, który dysponuje traf- nymi informacjami i potrafi je poprawnie zinterpretowaü. ZdolnoĞci interpretacyjne i poprawnoĞü informacji winny sprawiü, Īe duĪa czĊ- stotliwoĞü zawieranych transakcji powinna w tym wypadku przeáoĪyü siĊ na pokaĨną stopĊ zwrotu zainwestowanego kapitaáu. Wysoka stopa zwrotu powinna z nawiązką przebiü wartoĞü zysków odniesionych w przypadku zastosowania strategii „kup i trzymaj” i pokryü wyĪsze koszty prowizji od zawieranych transakcji. Z drugiej strony inwestor, który nie posiada nadzwyczajnych zdolnoĞci, a jedynie cierpi na nad- miar pewnoĞci siebie, bĊdzie notowaá gorsze wyniki w przypadku czĊ- stych zmian portfela, niĪ gdyby inwestowaá dáugoterminowo. Pierwszym krokiem uczynionym przez Barbera i Odeana byáo okre- Ğlenie poziomu rotacji na rachunkach w badanej próbie oraz ich przy- pisanie do piĊciu grup. 20 inwestorów osiągających najniĪszy poziom rotacji portfela zostaáo przypisanych do grupy pierwszej. ĝredni poziom wskaĨnika rotacji w tej grupie wyniósá 2,4 w skali roku. Kolejnych 20 inwestorów z odpowiednio wiĊkszym wskaĨnikiem rotacji znalazáo siĊ w grupie drugiej. Analogicznie skategoryzowano kolejnych bada- nych, tak Īe w ostatniej, piątej grupie znaleĨli siĊ inwestorzy z naj- wyĪszym wskaĨnikiem rotacji portfeli inwestycyjnych siĊgającym ponad 250 w skali roku. Rysunek 2.2 prezentuje roczną stopĊ zwrotu z inwestycji dla kaĪdej ze wspomnianych wczeĞniej grup. NaleĪy podkreĞliü, Īe kaĪda z ba- danych grup osiągnĊáa niemal jednakową stopĊ zwrotu z kapitaáu brutto — okoáo 18,7 w skali roku. Okazuje siĊ, Īe nadzwyczaj aktywni inwestorzy nie osiągnĊli wyĪszej stopy zwrotu mimo wiĊkszego zaan- gaĪowania. Co wiĊcej, kaĪdej transakcji zakupu czy sprzedaĪy akcji towarzyszy prowizja. W przypadku inwestorów dokonujących duĪej iloĞci transakcji prowizja jest istotnym kosztem osiągniĊcia przychodu (ukazuje to rysunek). Stopa zwrotu netto (zwrot pomniejszony o wartoĞü kosztów transakcyjnych) maleje wraz ze wzrostem wskaĨnika rotacji. Dla grupy pierwszej wynosi ona Ğrednio 18,5 rocznie, dla piątej (o najwyĪszym wskaĨniku rotacji) jedynie 11,4 . 38 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Rysunek 2.2. Roczny zwrot dla inwestorów wg wartoĽci wskaŚnika rotacji portfela Ponad 7 punktów procentowych róĪnicy w stopie zwrotu netto w cią- gu jednego roku miĊdzy skrajnymi grupami to wartoĞü kolosalna. Przykáadowo, jeĞli inwestorzy z grupy o najniĪszym wskaĨniku rotacji zainwestowaliby kwotĊ 10 000 dolarów na okres piĊciu lat przy zaáoĪe- niu 18,5 rocznej stopy zwrotu netto, zgromadziliby w tym okresie 23 366 dolarów. Inwestorzy z grupy najintensywniej obracających kapitaáem przy tym samym wkáadzie i zwrocie netto w skali roku na poziomie 11,4 uzyskaliby w analogicznym okresie jedynie 17 156 dola- rów. RóĪnica wynosi ponad 5000 dolarów. SkáonnoĞü do nadmiernego obracania kapitaáem, której Ĩródáem jest nadmierna pewnoĞü siebie, jest zagroĪeniem dla stanu posiadania. Wysokie koszty prowizji nie są jedynym problemem wynikającym z intensywnego zawierania transakcji. Zaobserwowano bowiem, Īe nadmierna pewnoĞü siebie prowadzi nie tylko do zawierania nadmier- nej iloĞci transakcji, ale czĊsto takĪe do wybierania niewáaĞciwych akcji. Barber i Odean ograniczyli próbĊ badawczą do tych wáaĞcicieli rachun- Nadmierna pewnoĞü siebie 39 ków maklerskich, którzy caákowicie upáynnili posiadane przez siebie papiery i w ciągu trzech tygodni kupili w ich miejsce inne. NastĊpnie przeĞledzili notowania akcji sprzedanych i zakupionych w okresie nastĊpnych czterech miesiĊcy oraz roku. Ich celem byáo przekonanie siĊ, czy decyzja o sprzedaĪy akcji A i zakupie akcji B byáa trafna. Okazaáo siĊ, Īe byáy to posuniĊcia nie- udane. WartoĞü akcji sprzedanych przez inwestorów wzrosáa w okresie nastĊpnych czterech miesiĊcy Ğrednio o 2,6 , podczas gdy papiery za- kupione zyskaáy Ğrednio jedynie 0,11 . Biorąc pod uwagĊ okres roku po dokonaniu transakcji, papiery sprzedane osiągnĊáy zwrot o 5,8 punktu procentowego wyĪszy niĪ zakupione9. Jak siĊ okazuje, nadmierna pew- noĞü siebie prowadzi nie tylko do zbyt czĊstego dokonywania transakcji i strat związanych z kosztami prowizji maklerskich, ale takĪe moĪe doprowadziü do sprzedaĪy dobrze rokujących akcji i zakupu w ich miejsce gorszych. Krytycy wniosków Barbera i Odeana zarzucają badaczom przyj- mowanie zaáoĪenia, Īe inwestorzy o duĪym wskaĨniku rotacji portfela są z definicji nadmiernie pewni siebie. MoĪna zatem powiedzieü, Īe wysoki wskaĨnik rotacji portfela jest dla Barbera i Odeana wyznaczni- kiem nadmiernej pewnoĞci siebie. Czy jednak zjawisko to rzeczywiĞcie prowadzi do zwiĊkszonej skáonnoĞci do obracania akcjami? KwestiĊ tĊ zbadali Markus Glaser i Martin Weber, analizując klientów niemieckie- go internetowego domu maklerskiego10. Przeprowadzili wĞród inwe- storów ankietĊ, zadając im pytania mające umoĪliwiü sformuáowanie oceny dotyczącej nadmiernej pewnoĞci siebie. Oto przykáad takiego pytania: „Jaki odsetek innych klientów domu maklerskiego, z którego usáug pan/pani korzysta, lepiej od pana/pani radzi sobie ze wskazywa- niem akcji o ponadprzeciĊtnym potencjale wzrostu wartoĞci?”. Badacze dysponowali danymi na temat historycznego skáadu portfela oraz transakcji dokonywanych przez inwestorów, mogli zatem oceniü, czy dana osoba rzeczywiĞcie radziáa sobie lepiej od innych. Co ciekawe, nie 9 Terrance Odean, Do Investors Trade Too Much?, „American Economic Review”, 89 (1999), s. 1279 – 1298. 10 Markus Glaser, Martin Weber, Overconfidence and Trading Volume, „Geneva Risk and Insurance Review”, 32:1 (2007), s. 1 – 36. 40 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA udaáo im siĊ znaleĨü Īadnych zaleĪnoĞci miĊdzy odpowiedziami inwe- storów a historycznymi róĪnicami w zakresie osiąganych przez nich wyników. Badacze stwierdzili natomiast, Īe wskaĨnik nadmiernej pew- noĞci siebie wyraĪający siĊ w przekonaniu o ponadprzeciĊtnych zdolno- Ğciach wykazywaá pozytywną korelacjĊ z liczbą dokonywanych transak- cji. Nadmiernie pewni siebie inwestorzy rzeczywiĞcie czĊĞciej obracali akcjami. NADMIERNA PEWNOĝû SIEBIE A RYNEK Kiedy duĪa liczba inwestorów zaczyna jednoczeĞnie wykazywaü nad- mierną pewnoĞü siebie, skutki tego zjawiska dają siĊ zaobserwowaü na rynku papierów wartoĞciowych. Badania rachunków maklerskich nadmiernie pewnych siebie inwestorów pozwoliáy stwierdziü, Īe doko- nują oni czĊstych obrotów akcjami. Pytanie brzmi: czy to zachowanie moĪna zaobserwowaü, przyglądając siĊ rynkowi jako takiemu? Wielu badaczy uwaĪa, Īe tak. Szczególnie w okresach, w których caáy rynek zyskuje na wartoĞci, wielu inwestorów zaczyna przypisywaü odniesione sukcesy swoim umiejĊtnoĞciom i w rezultacie wykazuje nadmierną pewnoĞü siebie. MoĪe to doprowadziü do sytuacji, w której duĪa grupa inwestorów zacznie aktywniej handlowaü akcjami, co odbije siĊ na ob- rotach notowanych na caáym rynku. Badania miesiĊcznych zwrotów z rynku akcji oraz obrotów noto- wanych na tym rynku obejmujące okres 40 lat pozwalają stwierdziü, Īe w miesiącach nastĊpujących po okresach szczególnie wysokich zwrotów odnotowywano wzrost obrotów11. Na przykáad relatywnie wysoki mie- siĊczny zwrot na poziomie 7 przekáadaá siĊ na wyĪsze obroty w kolej- nych szeĞciu miesiącach. Wzrost ten moĪna porównaü do siedmiu miesiĊcy normalnych obrotów ĞciĞniĊtych w szeĞü miesiĊcy. Po spadku wartoĞci indeksów nastĊpowaá natomiast spadek obrotów. Zyski osią- gane w dobrych miesiącach inwestorzy zdają siĊ przypisywaü swoim wáasnym umiejĊtnoĞciom, co skáania ich do czĊstszego obrotu akcjami. Sáabe wyniki tymczasem pozbawiają ich w pewnym stopniu wiary 11 Meir Statman, Steven Thorley, Keith Vorkink, Investor Overconfidence and Trading Volume, „Review of Financial Studies”, 19 (2006), s. 1531 – 1565. Nadmierna pewnoĞü siebie 41 w siebie, a tym samym skutkują spadkiem intensywnoĞci transakcji. Byü moĪe wáaĞnie dlatego stare powiedzenie rodem z Wall Street przy- pomina, Īe hossa i mądre inwestowanie to nie to samo. Nadmierna pewnoĞü siebie a ryzyko Nadmierna pewnoĞü siebie wpáywa równieĪ na zachowania związane z podejmowaniem ryzyka. Racjonalnie postĊpujący inwestorzy starają siĊ maksymalizowaü zwrot z inwestycji przy jednoczesnej minimalizacji ryzyka. Inwestorzy nacechowani nadmierną pewnoĞcią siebie zazwy- czaj báĊdnie oceniają poziom ryzyka, które podejmują. Skoro inwestor jest przekonany, Īe zakupione przez niego akcje przyniosą duĪy zysk, to gdzie tu ryzyko? Portfele zbyt pewnych siebie inwestorów obarczone są duĪym po- ziomem ryzyka z dwóch podstawowych powodów. Po pierwsze, mają oni tendencjĊ do kupowania akcji podwyĪszonego ryzyka. Są to najczĊ- Ğciej papiery mniejszych, stosunkowo krótko dziaáających spóáek. Po drugie, ich portfele są w zbyt niskim stopniu zdywersyfikowane. Poziom ryzyka moĪna mierzyü w róĪny sposób. NajczĊĞciej spotykanymi wskaĨ- nikami są: zmiennoĞü wartoĞci portfela (ang. volatility), wskaĨnik beta i wielkoĞü spóáek wchodzących w jego skáad. WskaĨnik zmiennoĞci wskazuje na to, w jakim stopniu wartoĞü portfela podlega wahaniom. Portfele o wysokim wskaĨniku zmiennoĞci czĊsto dramatycznie zmie- niają swoją wartoĞü, co jest uznawane za oznakĊ niewystarczającej dywersyfikacji. WskaĨnik beta jest powszechnie uĪywaną miarą ryzyka rynkowego związanego z inwestycją w dany instrument. Mierzy on zmiany zachodzące w wartoĞci portfela w stosunku do caáego rynku. Beta o wartoĞci równej 1 wskazuje, Īe wartoĞü portfela podąĪa za zmia- nami rynku. WyĪszy poziom wskaĨnika beta informuje, Īe portfel obarczony jest wiĊkszym ryzykiem i wykazuje wiĊkszą zmiennoĞü niĪ rynek jako caáoĞü. Cykl badaĔ przeprowadzonych przez Barbera i Odeana ukazuje, Īe inwestorzy nacechowani zbytnią pewnoĞcią siebie podejmują wiĊksze ryzyko. Wyniki analiz dowodzą, Īe grupą podejmującą najwiĊksze ryzyko są samotni mĊĪczyĨni; za nimi plasują siĊ mĊĪczyĨni Īonaci, 42 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA zamĊĪne kobiety i ostatecznie kobiety samotne. Tym samym portfele samotnych mĊĪczyzn cechują siĊ najwyĪszym poziomem wskaĨników zmiennoĞci i beta oraz obecnoĞcią w nich papierów mniejszych spóáek. Biorąc pod uwagĊ przeprowadzony wczeĞniej podziaá inwestorów na piĊü grup w zaleĪnoĞci od wskaĨnika rotacji portfela, ci o portfelach, których ten wskaĨnik byá wysoki, inwestowali zwykle w akcje mniej- szych spóáek z wyĪszymi wartoĞciami wskaĨnika beta niĪ ci z grup rzad- ko dokonujących transakcji. Ogólnie mówiąc, inwestorzy o wysokim stopniu pewnoĞci siebie postrzegali swoje dziaáania inwestycyjne jako bezpieczniejsze, niĪ okazywaáy siĊ one w rzeczywistoĞci. Iluzoryczna wiedza Skąd siĊ bierze owa nadmierna pewnoĞü siebie? Po czĊĞci jest to efekt iluzji wiedzy. Jest to ĞciĞle związane z ludzką tendencją do utwierdzania siĊ w przekonaniu o sáusznoĞci swoich przewidywaĔ na podstawie coraz wiĊkszej iloĞci gromadzonych informacji. Mówiąc proĞciej, wydaje siĊ nam, Īe rosnąca iloĞü informacji pogáĊbia naszą wiedzĊ w jakiejĞ materii i udoskonala podejmowane przez nas na tej podstawie decyzje12. Ta prawidáowoĞü nie zawsze jednak siĊ sprawdza. Przykáad: jeĞli miaábym wykonaü rzut szeĞcienną koĞcią do gry, jaki numer byĞ ob- stawiá i z jakim prawdopodobieĔstwem? Sprawa wydaje siĊ oczywista: moĪesz wybraü dowolny numer od 1 do 6, a prawdopodobieĔstwo wyrzucenia kaĪdego z nich wynosi 1/6. A gdybym powiedziaá Ci, Īe w ostatnich trzech rzutach za kaĪdym razem wypadáo 4? Za chwilĊ rzucĊ koĞcią jeszcze raz. Jaki numer obstawiábyĞ w kolejnym rzucie i z jakim prawdopodobieĔstwem? JeĞli koĞü do gry jest proporcjonalna, wtedy odpowiedĨ nie powinna byü inna niĪ przytoczona wczeĞniej: dowolny numer od 1 do 6, a prawdopodobieĔstwo wyrzucenia kaĪdego z nich wynosi 1/6. Dodatkowa informacja (o trzech poprzednich rezul- tatach rzutu koĞcią) nie zwiĊksza Twoich moĪliwoĞci przewidzenia 12 WiĊcej na temat iluzji wiedzy w: Dane Peterson, Gordon Pitz, Confidence, Uncertainty, and the Use of Information, „Journal of Experimental Psychology”, 14 (1988), s. 85 – 92. Nadmierna pewnoĞü siebie 43 rezultatu nastĊpnego rzutu. A jednak, wielu ludzi uwaĪa, Īe „4” ma wiĊksze niĪ 1/6 szanse na ponowne wyrzucenie. Inni z kolei twierdzą, Īe szansa na wypadniĊcie po raz kolejny „4” jest mniejsza niĪ innych wyników. Ludzie ci uwaĪają, Īe prawdopodobieĔstwo, Īe ich przewi- dywania są trafne, jest wiĊksze niĪ w rzeczywistoĞci. Inaczej mówiąc, dodatkowa informacja zwiĊksza ich przekonanie o sáusznoĞci ich pro- gnozy, mimo Īe realne szanse na jej speánienie wcale siĊ nie zwiĊkszyáy. WartoĞciowe informacje rzeczywiĞcie przekáadają siĊ na wzrost precyzji prognoz, problem polega jednak na tym, Īe mogą w wiĊkszym stopniu wpáywaü na wzrost pewnoĞci siebie niĪ na dokáadnoĞü szacun- ków inwestora. Innymi sáowy nowe i lepsze informacje powodują, Īe nasza pewnoĞü siebie w sporządzaniu prognoz roĞnie gwaátownie, pomimo Īe dane informacje w zaledwie nieznacznym stopniu (jeĞli w ogóle) poprawiają precyzjĊ sformuáowanych szacunków. Zjawisko to zostaáo Ğwietnie zobrazowane za pomocą serii eksperymentów, które koncentrowaáy siĊ na próbach przewidywania wyników uniwersyteckich meczów futbolowych13. Uczestnikom wrĊczono zestaw danych staty- stycznych (bez nazw druĪyn) i poproszono ich, aby wytypowali zwy- ciĊzcĊ oraz zakres róĪnic punktowych. Mieli równieĪ oceniü, jakie jest prawdopodobieĔstwo, Īe ich szacunki okaĪą siĊ sáuszne. Potem dostar- czano im kolejne informacje na temat danego meczu, a oni stopniowo aktualizowali swoje prognozy oraz szacunki dotyczące prawdopodo- bieĔstwa ich trafnoĞci. Dla kaĪdego meczu przekazywano badanym piĊü zestawów informacji, a jeden uczestnik przewidywaá wyniki piĊtnastu meczów. Na podstawie uzyskanych rezultatów stwierdzono, Īe dostar- czanie kolejnych zestawów informacji nie wpáywaáo na zmianĊ precyzji prognoz. Na podstawie pierwszego zestawu danych uczestnikom udaáo siĊ osiągnąü precyzjĊ na poziomie 64 , a po zapoznaniu siĊ ze wszyst- kimi piĊcioma zestawami informacji zdoáali oni sformuáowaü trafne prognozy w 66 przypadków. Z drugiej strony, sporządzając prze- widywania na podstawie jednego zestawu danych, badani oceniali 13 W. Brooke Elliott, Frank D. Hodge, Kevin E. Jackson, The Association between Nonprofessional Investors’ Information Choices and Their Portfolio Returns: The Importance of Investing Experience, „Contemporary Accounting Research”, 25:2 (2008), s. 473 – 498. 44 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA wiarygodnoĞü swoich szacunków na 69 , natomiast po uzyskaniu kompletu danych ich pewnoĞü siebie rosáa do 79 . W innym ekspe- rymencie ci sami badacze postanowili uszeregowaü kolejne zestawy informacji wedáug jakoĞci zawartych w nich danych. CzĊĞü uczestników otrzymywaáa coraz bardziej przydatne informacje, podczas gdy inni badani otrzymali najlepsze dane na początku, a kaĪdy kolejny zestaw przekazywanych im wskazówek miaá coraz mniejszą wartoĞü. Uzy- skane wyniki nie róĪniáy siĊ od rezultatów poprzedniego ekspery- mentu: im wiĊcej badani otrzymywali informacji, tym bardziej byli pewni siebie, chociaĪ precyzja sporządzanych przez nich prognoz nie ulegaáa poprawie. Inwestorzy korzystający z Internetu mają dostĊp do ogromnych za- sobów informacji. Są to zarówno dane historyczne, takie jak np. noto- wania, stopy zwrotu czy dane finansowe spóáek, jak i informacje ryn- kowe w czasie rzeczywistym oraz aktualne wysokoĞci cen, wartoĞci obrotu itp. WiĊkszoĞci indywidualnych inwestorów brakuje jednak doĞwiadczenia i wprawy zawodowych analityków w interpretowaniu tych informacji. Oznacza to, Īe informacje te nie dają im takiej wiedzy na temat stanu faktycznego, jaką im siĊ wydaje, Īe posiadają, poniewaĪ nie potrafią oni poprawnie interpretowaü zebranych danych. Na tym wáaĞnie polega róĪnica miĊdzy wiedzą a mądroĞcią. WeĨmy na przykáad informacje, na podstawie których inwestorzy podejmują decyzje. Zastanówmy siĊ nad róĪnicą miĊdzy danymi filtro- wanymi i niefiltrowanymi. Informacja niefiltrowana pochodzi bezpo- Ğrednio ze Ĩródáa, na przykáad z dokumentów finansowych spóáki. MoĪe byü ona trudna do zrozumienia ze wzglĊdu na zastosowanie Īargonu branĪowego i stopieĔ skomplikowania reguá ksiĊgowoĞci. Informacja filtrowana to nic innego jak dane niefiltrowane poddane stosownej interpretacji i odpowiednio zestawione przez profesjonalistów, a na- stĊpnie zaprezentowane inwestorom indywidualnym (na przykáad opinie analityków lub firm oferujących informacje gieádowe). Nawet początkujący inwestor moĪe gromadziü informacje niefiltrowane, po- niewaĪ jest to áatwe i tanie. Jest jednak wysoce prawdopodobne, Īe ze wzglĊdu na swój brak doĞwiadczenia wpadnie on w puáapkĊ iluzji Nadmierna pewnoĞü siebie 45 wiedzy i zacznie podejmowaü niewáaĞciwe decyzje, poniewaĪ nie bĊdzie potrafiá wáaĞciwie zinterpretowaü niefiltrowanej informacji. Byáoby lepiej, gdyby taki inwestor korzystaá z danych filtrowanych, dopóki nie nabierze doĞwiadczenia. Przeprowadzono kiedyĞ badania finansowe, które miaáy wykazaü, z jakiego rodzaju informacji korzystają inwestorzy, na ile są doĞwiadczeni oraz jakie osiągają zwroty ze swoich portfeli14. Uzyskane wyniki potwierdziáy, Īe mniej doĞwiadczeni inwestorzy korzystający z informacji niefiltrowanej osiągają niĪsze zwroty, natomiast posáugiwanie siĊ informacją filtrowaną pozwala im uzyskiwaü wyĪsze stopy zwrotu. Bardziej doĞwiadczeni inwestorzy osiągają z kolei wyĪsze zwroty, kiedy posáugują siĊ informacją niefiltrowaną. MoĪna domnie- mywaü, Īe doĞwiadczenie pozwala im zamieniü wiedzĊ w mądroĞü. Wielu inwestorów indywidualnych zdaje sobie sprawĊ z tych uáom- noĞci, dlatego uĪywają Internetu jako wsparcia. Korzystają z umiesz- czanych w sieci rekomendacji analityków, subskrybują fachowe serwisy informacyjne dla inwestorów a takĪe poznają opinie innych poprzez chaty czy komunikatory. Informacje te naleĪy przyjmowaü jednak nie- zwykle ostroĪnie. Nie wszystkie rekomendacje pochodzą od ekspertów. W rzeczywistoĞci tylko niektóre z nich są autorstwa fachowców. Jedna z przeprowadzonych analiz badaáa notowania akcji rekomendo- wanych na forum dwóch internetowych grup dyskusyjnych15. WiĊkszoĞü z rekomendowanych tam papierów wartoĞciowych w ostatnim czasie radziáa sobie wyjątkowo dobrze lub wyjątkowo Ĩle. Walory o ponadprze- ciĊtnie wysokich notowaniach rekomendowano jako „kupuj” (zgodnie ze strategią podąĪania za trendem). Ceny tych akcji w kolejnym miesiącu straciáy w stosunku do rynku ponad 19 . Inne walory rekomendowane do zakupu, których notowania w poprzednim miesiącu zachowywaáy siĊ wyjątkowo Ĩle (strategia kupowania akcji niedowartoĞciowanych), w kolejnym miesiącu osiągnĊáy wzrosty o ponad 25 wyĪsze niĪ rynek. Ogólnie rzecz biorąc, rekomendowane tam papiery wartoĞciowe nie zachowywaáy siĊ zauwaĪalnie inaczej niĪ caáy rynek. 14 Ibidem. 15 Michael Dewally, Internet Investment Advice: Investing with a Rock of Salt, „Financial Analysts Journal”, 59, lipiec – sierpieĔ 2003, s. 65 – 77. 46 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Inne badanie dowiodáo, Īe pozytywne informacje inwestorskie publikowane na stronie http//:www.RagingBull.com nie mają Īad- nego związku ze wzrostami notowaĔ prezentowanych tam papierów w kolejnym dniu czy tygodniu16. Dowiedziono jednak, Īe wyjątkowo duĪa liczba internetowych rekomendacji dla akcji danej spóáki po- woduje zwiĊkszenie obrotów nią. Badania przekonują, Īe internetowe rekomendacje nie stanowią dla inwestorów uĪytecznego Ĩródáa infor- macji. JeĞli jednak inwestorzy uznają, Īe owe informacje poszerzyáy ich wiedzĊ, mogą staü siĊ zbyt pewni siebie, co wpáynie na ich decyzje inwestycyjne. ZwiĊkszone obroty rekomendowanymi akcjami dowodzą, Īe powyĪsze stwierdzenie moĪe byü prawdziwe. Iluzoryczna kontrola Kolejnym istotnym psychologicznym czynnikiem jest iluzoryczna kon- trola. Ludziom bardzo czĊsto wydaje siĊ, Īe mają kontrolĊ nad niekon- trolowalnymi zdarzeniami. Kluczowymi atrybutami wzmagającymi iluzjĊ kontroli są: wybór, sekwencja rezultatów, znajomoĞü zagadnienia, informacja i aktywne zaangaĪowanie17. Inwestorzy handlujący papie- rami wartoĞciowymi online ciągle mają z nimi do czynienia. WYBÓR Dokonywanie aktywnego wyboru wywoáuje poczucie kontroli. Przy- káadowo ludzie, którzy wysyáają na losowanie LOTTO wybrane przez siebie numery, czĊsto uwaĪają, Īe mają wiĊkszą szansĊ wygranej niĪ w przypadku kuponów chybiá trafiá. PoniewaĪ maklerzy gieádowi nie doradzają inwestorom handlującym online, muszą oni sami dokonaü wyboru, co (i kiedy) kupiü lub sprzedaü. 16 Robert Tumarkin, Robert F. Whitelaw, News or Noise? Internet Postings and Stock Prices, „Financial Analysts Journal”, maj – czerwiec 2001, s. 41 – 51. 17 Paul Presson, Victor Benassi, Illusion of Control: A Meta-Analytic Review, „Journal of Social Behavior and Personality”, 11 (1996), s. 493 – 510. Nadmierna pewnoĞü siebie 47 SEKWENCJA REZULTATÓW Sekwencja rezultatów dziaáaĔ ma wpáyw na iluzoryczną kontrolĊ. Po- zytywne rezultaty pierwszych decyzji dają inwestorowi wiĊksze po- czucie iluzorycznej kontroli niĪ w przypadku negatywnych rezultatów początkowych dziaáaĔ. W okresie póĨnych lat 90. inwestorzy czĊsto przerzucali siĊ na handel online i przejmowali kontrolĊ nad swoimi inwestycjami, poniewaĪ byá to okres dominacji „byków” na rynku, wielu z nich osiągaáo pozytywne rezultaty. ZNAJOMOĝû ZAGADNIENIA Im bardziej ludziom znane jest dane zagadnienie, tym wiĊksze mają poczucie, Īe je kontrolują. Jak to zostaáo omówione w dalszej czĊĞci tego rozdziaáu, ludzie, zapoznając siĊ ze Ğrodowiskiem inwestowania online, stawali siĊ coraz aktywniejszymi uczestnikami rynku i uĪyt- kownikami internetowych serwisów informacyjnych. INFORMACJA Im wiĊcej informacji, tym wiĊksze poczucie iluzorycznej kontroli. Wpáyw ogromu informacji dostĊpnych w Internecie zostaá juĪ za- prezentowany. AKTYWNE ZAANGAĩOWANIE JeĞli ktoĞ uczestniczy w znaczącym stopniu w jakimĞ przedsiĊwziĊciu, to jego poczucie kontrolowania tego zdarzenia jest odpowiednio silniej- sze. Ludzie inwestujący online w znaczącym stopniu samodzielnie uczestniczą w procesie inwestowania. RównieĪ inwestorzy korzystający z usáug maklerów tylko na zasadzie poĞrednictwa, a nie doradztwa, mu- szą sami podejmowaü swe decyzje inwestorskie. Ci ludzie sami zbierają i analizują informacje, podejmują decyzje i dokonują transakcji. 48 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA Internet sprzyja coraz wiĊkszemu osobistemu zaangaĪowaniu, ofe- rując takie narzĊdzia jak chaty dla inwestorów, elektroniczne platformy wymiany informacji czy grupy dyskusyjne. Firmy oferujące informacje na temat rynku kapitaáowego, jak Yahoo!, Motley Fool, Silicon Investor czy The Raging Bull, sponsorują platformy wymiany informacji na swoich stronach, gdzie inwestorzy mogą dzieliü siĊ swoimi poglądami. Platformy dostĊpne są praktycznie dla kaĪdego papieru wartoĞciowego notowanego na gieádzie. UĪytkownicy, podpisując siĊ nickiem, mogą dodawaü tam swoje opinie lub tylko czytaü informacje umieszczone przez innych. SUKCESY W PRZESZàOĝCI Nadmiernej pewnoĞci siebie moĪna „nabawiü siĊ” poprzez sukcesy osią- gane w przeszáoĞci. JeĞli przeszáe decyzje okazywaáy siĊ trafne, to przy- pisuje siĊ to kompetencjom i umiejĊtnoĞciom. JeĞli natomiast koĔczyáy siĊ poraĪkami, najczĊĞciej táumaczy siĊ je pechem. Im wiĊcej odniesio- nych sukcesów, tym wiĊkszą rolĊ w ich osiągniĊciu przypisuje siĊ wáasnym umiejĊtnoĞciom, nawet jeĞli wiele z nich byáo efektem szczĊ- Ğliwego zbiegu okolicznoĞci. W okresach dominacji „byków” na rynku inwestorzy w zbyt duĪym stopniu przypisują odnoszone sukcesy swoim kompetencjom, co spra- wia, Īe stają siĊ nadmiernie pewni siebie. W efekcie obserwujemy, Īe zbyt pewne siebie zachowania (np. duĪa iloĞü zawieranych transakcji, podejmowanie zwiĊkszonego ryzyka) są bardziej charakterystyczne dla hossy niĪ na rynku niedĨwiedzia18. Tego typu zachowanie byáo widoczne podczas hossy póĨnych lat 90. i nastĊpującej po niej bessy. Kiedy byki panowaáy na rynku, inwestorzy indywidualni stali siĊ nadzwyczajnie aktywni. Inwestowali oni niepro- porcjonalnie duĪą czĊĞü swojego kapitaáu w ryzykowne walory, a na dodatek „lewarowali” swoje pozycje poprzez wykorzystywanie poĪyczo- 18 Simon Gervais, Terrance Odean, Learning to Be Overconfident, „Review of Financial Studies”, 14 (2001), s. 1 – 27. WiĊcej takĪe w: Kent Daniel, David Hirshleifer, Avanidhar Subrahmanyam, Overconfidence, Arbitrage, and Equilibrium Asset Pricing, „Journal of Finance”, 56 (2001), s. 921 – 965. Nadmierna pewnoĞü siebie 49 nego kapitaáu i ograniczanie czĊĞci swoich marĪ19. Zachowania te stop- niowo zanikaáy wraz z przemijaniem pewnoĞci siebie związanej z hossą i nastaniem ponurego rynku niedĨwiedzia. Handel online Brad Barber i Terrance Odean Ğledzili zachowania grupy 1607 inwe- storów, którzy zmienili sposób realizacji zleceĔ inwestycyjnych z te- lefonicznych kontaktów z maklerem na system internetowy20. W dwu- letnim okresie poprzedzającym zmianĊ systemu na internetowy Ğredni wskaĨnik rotacji portfela wynosiá okoáo 70 . Po zmianie na handel online wskaĨnik ten natychmiast podskoczyá, osiągając wartoĞü 120 . W pewnej czĊĞci wzrost ten byá tylko przejĞciowy, jednak w perspekty- wie dwóch lat po owej zmianie Ğrednia wartoĞü wskaĨnika rotacji port- fela wyniosáa u tych inwestorów 90 . Inne badanie21 analizowaáo wpáyw internetowego handlu w ramach planów emerytalnych 401(k)22. 100 000 uczestników planu emerytal- nego w dwóch firmach umoĪliwiono handel zgromadzonymi przez nich aktywami za poĞrednictwem Internetu. Zaletą tego badania byáo to, Īe odbywaáo siĊ to w ramach kwalifikowanych planów emerytalnych, gdzie kwestie páynnoĞci finansowej i sprzedaĪy ze wzglĊdów podatkowych 19 Brad Barber, Terrance Odean, The Internet and the Investor, „Journal of Economic Perspectives”, 15 (2001), s. 41 – 54. 20 Brad Barber, Terrance Odean, Online Investors: Do the Slow Die First?, „Review of Financial Studies”, 15 (2002), s. 455 – 487. 21 James Choi, David Laibson, Andrew Metrick, How Does The Internet Increase Trading? Evidence from Investor Behavior in 401(k) Plans, „Journal of Financial Economics”, 64 (2002), s. 397 – 421. 22 401(k) to najpowszechniejszy w USA rodzaj pracowniczych planów emerytalnych. Skáadki są odciągane z pensji pracownika w ustalonej przez niego wysokoĞci. Opcjonalnie pracodawca moĪe „podwoiü” wysokoĞü skáadki pracownika, dokáadając drugą poáowĊ z wáasnych pieniĊdzy. Zyski z inwestycji są wolne od podatku do momentu wypáaty, a zgromadzony kapitaá moĪe byü przenoszony do innego planu w przypadku zmiany pracy. Pracownicy mają takĪe (do pewnego stopnia) moĪliwoĞü zarządzania zgromadzonym kapitaáem osobiĞcie — przyp. táum. 50 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA nie stanowiáy czynnika znieksztaácającego efekty analiz. Wszystkie transakcje moĪna byáo uznaü za czysto spekulacyjne. Wyniki badaĔ byáy zbieĪne z analizą wpáywu nadmiernej pewnoĞci siebie na handel. Dowiedziono, Īe czĊstotliwoĞü transakcji ulegáa podwojeniu, a wskaĨnik rotacji portfeli inwestycyjnych wzrósá o 50 . HANDEL ONLINE A EFEKTY INWESTOWANIA Brad Barber i Terrance Odean zbadali takĪe efekty inwestowania przed i po przestawieniu siĊ inwestorów na handel internetowy. Inwestorzy objĊci badaniem radzili sobie caákiem dobrze przed przestawieniem siĊ na transakcje online. ĝrednia stopa zwrotu w skali roku wynosiáa dla nich prawie 18 (rysunek 2.3). Byáo to o 2,35 punktu procentowego wiĊcej, niĪ wyniósá Ğredni rynkowy zwrot. Po zmianie systemu na in- ternetowy zwroty z ich inwestycji zmniejszyáy siĊ. ĝrednio zarobili oni w skali roku okoáo 12 , co byáo wartoĞcią o 3,5 punktu mniejszą niĪ Ğredni rynkowy zwrot. Dobre wyniki osiągane przez inwestorów przed przestawieniem siĊ na system online wzmogáy poczucie nadmiernej pewnoĞci siebie spo- wodowane iluzoryczną kontrolą (wskutek sekwencji pozytywnych zda- rzeĔ). Owa zbytnia pewnoĞü siebie mogáa skáoniü ich do wyboru inter- netowego systemu handlu papierami wartoĞciowymi. Niestety, handel w systemie online wzmaga negatywne efekty nadmiernej pewnoĞci siebie poprzez zwiĊkszanie liczby transakcji. Efektem tego jest zmniej- szenie stóp zwrotu zainwestowanego kapitaáu. Podsumowując, inwestorzy indywidualni bywają zbyt pewni swoich umiejĊtnoĞci, wiedzy i przewidywaĔ. Nadmierna pewnoĞü siebie pro- wadzi do nieuzasadnionego zwiĊkszenia liczby zawieranych transakcji, co skutkuje zmniejszeniem zwrotu z zainwestowanego kapitaáu. Mniejsze zwroty wynikają z wiĊkszych kosztów prowizji od transakcji oraz tendencji do zakupu akcji, które radzą sobie gorzej niĪ te sprzedane. Nadmierna pewnoĞü siebie skutkuje takĪe skáonnoĞcią do podejmowa- nia wiĊkszego ryzyka poprzez zbyt sáabe dywersyfikowanie portfela oraz zakupy akcji mniejszych spóáek o wyĪszych wskaĨnikach beta. W koĔcu moda na korzystanie z rachunków maklerskich online sprawiáa, Īe inwestorzy są bardziej pewni siebie niĪ kiedykolwiek dotąd. Nadmierna pewnoĞü siebie 51 Rysunek 2.3. Ca©kowita roczna stopa zwrotu oraz róŜnica w rocznej stopie zwrotu i Ľredniej rynkowej inwestorów przed i po zmianie rachunku inwestycyjnego na internetowy Pytania: 1. Czy inwestorzy bĊdą bardziej pewni siebie w czasie rynku byka, czy w czasie rynku niedĨwiedzia? Dlaczego? 2. Jak mógáby zmieniü siĊ portfel inwestora w latach 1995 – 2000, gdyby staá siĊ on zbyt pewny siebie? Podaj przykáady liczby i rodzajów papierów wartoĞciowych w jego portfelu. 52 PSYCHOLOGIA INWESTOWANIA 3. W jaki sposób Internet daje iluzjĊ posiadania wiedzy? 4. W jaki sposób korzystanie z internetowych rachunków maklerskich (w odniesieniu do tradycyjnych usáug maklerskich) kreuje iluzjĊ kontrolowania sytuacji?
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Psychologia inwestowania. Wydanie IV
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: