Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00486 006669 14292085 na godz. na dobę w sumie
Psychomanipulacja. Metody i techniki - ebook/pdf
Psychomanipulacja. Metody i techniki - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 137
Wydawca: Astrum Media Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7277-285-5 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> praktyczna edukacja, samodoskonalenie, motywacja
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Nie chcesz stać się ofiarą manipulacji? Nie dać się oszukać, zniszczyć swojej psychiki? Szukasz pomocy? Koniecznie sięgnij po książkę Psychomanipulacja. Metody i techniki.
W pracy tej autorki Agnieszka Olszewska, absolwentka Wyższej Szkoły Handlu i Prawa im. Ryszarda Łazarskiego oraz Studium Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, oraz Urszula Zielińska, absolwentka Wydziału Pedagogiki i Psychologii oraz wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku w znakomity, syntetyczny i przejrzysty sposób dokonały charakterystyki czynów zabronionych, tj. zbrodni i występków popełnianych przy użyciu psychomanipulacji.

Wychodząc od definicji manipulacji i cech osobowościowych manipulatora, opisują bezpośrednie związki między destrukcyjnymi sektami, narkomanią i eskalacją agresji w szkole. Przedstawiają problemy negatywnego network marketingu czy bezpośrednio firm zajmujących się tzw. multi level marketingiem. Poruszają także problem przemocy w domu, by zakończyć opis technik manipulacyjnych na, tak ostatnio modnym, zagadnieniu mobbingu.

Książka omawia także sposoby ochrony przed działaniami manipulatora czy instytucji wykorzystujących metody i techniki psychomanipulacji do osiągnięcia własnego celu. To bardzo nowatorska książka. Każdy z nas powinien ją przeczytać, by nie dać się zmanipulować.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dotychczas w serii „Kreatywno(cid:286)ć” ukazały si(cid:266): MICHAEL ARGYLE, Psychologia szcz(cid:266)(cid:286)cia (cid:404) ANTONI BENEDIKT, Motywowanie pracowników w sytuacjach kryzysowych (cid:404) ANTONI BENEDIKT, Reklama jako proces komunikacji (cid:404) GEORGE D. BISHOP, Psychologia zdrowia (cid:404) MARCIN BROCKI, J(cid:266)zyk ciała w uj(cid:266)ciu antropologicznym (cid:404) CELIA BURTON, NORMA MICHAEL, Zarz(cid:261)dzanie projektem (cid:404) pod red. PETERA DAHLGRENA, COLINA SPARKSA, Komunikowanie i obywatelsko(cid:286)ć (cid:404) Bogusława DoBek-ostrowska, Podstawy komunikowania społecznego (cid:404) Bogusława DoBek-ostrowska, roBert wiszniowski, Teoria komunikowania publicznego i politycznego (cid:404) ROBERT S. FELDMAN, Zrozumieć psychologi(cid:266) (cid:404) (cid:404) PETER HARTLEY, Komunikowanie interpersonalne (cid:404) Marta JarMałkowicz, Jak zostać prawnikiem (cid:404) anna JarMuła, Manipulacja i wywieranie wpływu na ludzi (cid:404) MARK L. KNAPP, JUDITH A. HALL, Komunikacja niewerbalna w interakcjach mi(cid:266)dzyludzkich (cid:404) BEATA OCIEPKA, Komunikowanie mi(cid:266)dzynarodowe (cid:404) TIM O’SULLIVAN, JOHN HARTLEY, DANNY SAUNDERS, MARTIN MONTGOMERY, JOHN FISKE, Kluczowe poj(cid:266)cia w komunikowaniu i bada- JOHN FISKE, Wprowadzenie do bada(cid:276) nad komunikowaniem niach kulturowych Janina stankiewicz, Komunikowanie si(cid:266) w organizacji (cid:404) Monika PaBiJa(cid:275)ska, Psychomanipulacja w polityce (cid:404) tyMon sMektała, Public relations w Internecie (cid:404) tyMon sMektała, Public relations w sytuacjach kryzysowych przedsi(cid:266)biorstw (cid:404) PIERRE SORLIN, Mass media (cid:404) (cid:404) aleksanDer szteJnBerg, Komunikacyjne (cid:286)rodowisko nauczania i uczenia si(cid:266) (cid:404) aleksanDer szteJnBerg, Podstawy komunikacji społecznej w edukacji (cid:404) (cid:404) (cid:404) CHRISTOPER TURK, Sztuka przemawiania (cid:404) susan VinnicoMBe, nina l. colwill, Kobieta w zarz(cid:261)dzaniu (cid:404) pod red. J. Bara(cid:275)skiego, e. waszy(cid:275)skiego, a. steciwki, Komunikowanie si(cid:266) lekarza z pacjentem Jarosław (cid:285)ci(cid:285)lak, Jak zostać dziennikarzem JOHN B. THOMPSON, Media i nowoczesno(cid:286)ć Jolanta cianciara, Bo(cid:297)ena u(cid:285)ci(cid:275)ska, Komunikowanie si(cid:266) z mediami w praktyce Polecamy tak(cid:298)e ksi(cid:261)(cid:298)ki: (cid:404) ANTONI BENEDIKT, Mowa ciała (cid:404) ALFRED J. BIERACH, Sztuka czytania z twarzy (cid:404) VERA F. BIRKENBIHL, Zdobywanie informacji. Technika szybkiego zadawania trafnych pyta(cid:276) (cid:404) (cid:404) christiane eisler-Mertz, Mowa r(cid:261)k (cid:404) CATHERINE HERRIGER, Komunikacja bez słów. Rytuały społeczne (cid:404) KLAUS KOBJOLL, Szybciej, lepiej, wi(cid:266)cej. Sztuka motywowania pracowników (cid:404) GÜNTHER REBEL, Naturalna mowa ciała (cid:404) HORST RÜCKLE, Mowa ciała dla mened(cid:298)erów (cid:404) anDrzeJ sieraDzki, Vademecum managera (cid:404) gisela tautz-wiessner, Savoir-vivre w (cid:298)yciu zawodowym (cid:404) ERHARD THIEL, Mowa ciała zdradzi wi(cid:266)cej ni(cid:298) tysi(cid:261)c słów (cid:404) lech tkaczyk, Postawa, mimika, gest (cid:404) toM werneck, Frank ullMann, Szybkie czytanie. Naucz si(cid:266) sam : w ó m a z i l p . c o r w m u r t s a . w w w . j e w o t e n r e t n I i n r a g ę i s K j e z s a n o d j y z r j a Z © Copyright by Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. Wrocław 2006 Wszelkie prawa zastrze(cid:298)one Redakcja iwona łaBuDa-BoBowska Korekta Małgorzata Jaszczuk-surMa Redakcja techniczna El(cid:297)Bieta Bursztynowicz Projekt okładki Joanna tchórzewska Wydanie I (cid:297)adna cz(cid:266)(cid:286)ć tej pracy nie mo(cid:298)e być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób, wł(cid:261)cznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na ta(cid:286)my lub przy u(cid:298)yciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy Zamówienia na ksi(cid:261)(cid:298)ki mo(cid:298)na składać na kartach pocztowych lub przez Internetow(cid:261) Ksi(cid:266)garni(cid:266) Wysyłkow(cid:261) http://www.astrum.wroc.pl Nasz adres ASTRUM Wydawnictwo Lech Tkaczyk 50-950 Wrocław 2, skr. poczt. 292 e-mail: astrum@astrum.wroc.pl tel. 071 328-19-92, fax 071 372-18-34 Napisz do nas lub zadzwo(cid:276)! ISBN 978-83-7277-285-5 SPIS TRE(cid:285)CI Rozdział 1 Rozdział 2 Rozdział 3 Wst(cid:266)p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poj(cid:266)cie i istota psychomanipulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Analiza przest(cid:266)pczej działalno(cid:286)ci sekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Deinicja sekty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Charakterystyka niektórych sekt destrukcyjnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . (cid:285)wi(cid:261)tynia Sło(cid:276)ca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rodzina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ko(cid:286)ciół Zjednoczenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ko(cid:286)ciół Scjentologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hare Kryszna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (cid:285)wiadkowie Jehowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mormoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bahaici . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ruch Raelia(cid:276)ski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Medytacja transcendentalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Niebo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Charakterystyka satanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przest(cid:266)pczo(cid:286)ć sekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sekty, samobójstwa a psychomanipulacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skutki przynale(cid:298)no(cid:286)ci do sekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Psychomanipulacja w network marketingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Deinicja network marketingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Herbalife . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 10 26 27 27 32 32 34 34 35 36 40 41 42 43 44 45 46 56 59 61 63 66 66 67 SPIS TRE(cid:285)CI 5 Rozdział 4 Rozdział 5 Amway . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (cid:297)abka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przemoc domowa w aspekcie psychomanipulacji . . . . . . . . . . . . . . . . Poj(cid:266)cie przemocy domowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czynniki i elementy wpływaj(cid:261)ce na bycie oiar(cid:261) przemocy . . . . . . . . . . . . . Pochodzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . L(cid:266)k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wyuczona bezradno(cid:286)ć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skutki przemocy w rodzinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Psychiczne zn(cid:266)canie si(cid:266) jako przejaw psychomanipulacji w stosunkach rodzinnych . . Przemoc psychiczna wobec dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aspekty prawne psychicznego i izycznego zn(cid:266)cania si(cid:266) nad rodzin(cid:261) . . . . . . . . Gwałt mi(cid:266)dzy mał(cid:298)onkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prostytucja a psychomanipulacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fala w wojsku a psychomanipulacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Psychomanipulacja a mobbing w miejscu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . Poj(cid:266)cie mobbingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skutki mobbingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prawne skutki stosowania mobbingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zako(cid:276)czenie Skuteczne formy obrony przed psychomanipulacj(cid:261) . . . . . . . . . . . . . . . Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 83 85 86 86 89 89 89 90 91 92 95 96 99 108 112 114 117 117 119 120 124 125 130 Bibliograia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 6 SPIS TRE(cid:285)CI WST(cid:265)P Zmiana ustroju w Polsce w 1989 roku z jednej strony wywołała wiele skut- ków pozytywnych, do których zaliczyć nale(cid:298)y narodziny wolnego rynku, wolno(cid:286)ć słowa, szeroki dost(cid:266)p do informacji, czy mo(cid:298)liwo(cid:286)ć swobodnego przekraczania granic. Z drugiej strony jednak pojawiły si(cid:266) przed polskim społecze(cid:276)stwem nowe problemy, takie jak: upadek warto(cid:286)ci moralnych, bezrobocie, wzrost przest(cid:266)pczo(cid:286)ci i jej brutalizacja, zorganizowane grupy przest(cid:266)pcze, narkomania i eskalacja agresji w szkole, sekty destrukcyjne, irmy zajmuj(cid:261)ce si(cid:266) tzw. multi level marketingiem. Na rynku wydawniczym ukazuje si(cid:266) coraz wi(cid:266)cej pozycji naukowych i poradników po(cid:286)wi(cid:266)conych problematyce kontroli umysłu jednostki czy grupy osób. Publikacje te zawieraj(cid:261) informacje o technikach psychomani- pulacyjnych stosowanych w biznesie, reklamie, sektach. Jeste(cid:286)my wła(cid:286)cicielkami kancelarii prawnej. Po pracy działamy spo- łecznie, udzielaj(cid:261)c bezpłatnych porad z zakresu prawa karnego, prawa pra- cy oraz prawa gospodarczego. Zajmujemy si(cid:266) w szczególno(cid:286)ci proble- matyk(cid:261) przemocy domowej, sekt, mobbingu, molestowania seksualnego, zgwałce(cid:276), a tak(cid:298)e opiniowaniem umów handlowych. Wi(cid:266)kszo(cid:286)ć spraw, z którymi si(cid:266) spotykamy, ma zwi(cid:261)zek z wykorzystaniem technik psycho- manipulacyjnych. W niniejszym opracowaniu dokonamy charakterystyki czynów zabro- nionych, tj. zbrodni i wyst(cid:266)pków popełnianych przy u(cid:298)yciu psychomani- pulacji, maj(cid:261)cych zwi(cid:261)zek z działalno(cid:286)ci(cid:261) sekt destrukcyjnych. Zajmiemy si(cid:266) te(cid:298) problemem przemocy domowej, a tak(cid:298)e przedstawimy skuteczne WST(cid:265)P 7 sposoby ochrony przed działaniami manipulatora. Poszczególne zagadnie- nia omówimy w pi(cid:266)ciu rozdziałach. W rozdziale pierwszym podamy deinicje psychomanipulacji (kontro- li umysłu) i „prania mózgu”, a tak(cid:298)e ró(cid:298)nice pomi(cid:266)dzy tymi poj(cid:266)ciami. Skupimy si(cid:266) równie(cid:298) na mechanizmach psychomanipulacji tj. modelu Hassana, tabeli przymusu wg Bidermana, kryteriach Liftona, 6 zasadach Cialdiniego, reformie my(cid:286)lenia Singer. Przedstawimy sylwetk(cid:266) manipula- tora: maski, które nakłada, aby wabić oiary, techniki jego post(cid:266)powania oraz cechy charakterystyczne, po których mo(cid:298)na go rozpoznać. W rozdziale drugim zdeiniujemy poj(cid:266)cie sekty, omówimy mechani- zmy werbowania do niej nowych członków, nakre(cid:286)limy charakterystyk(cid:266) sekt destrukcyjnych działaj(cid:261)cych w Polsce. Dokonamy tak(cid:298)e analizy ja- ko(cid:286)ciowej popełnianych przez nie – a zwłaszcza przez grupy pseudosata- nistyczne – przest(cid:266)pstw. W rozdziale trzecim zajmiemy si(cid:266) badaniem network marketingu, okre(cid:286)lanego przez swoich zwolenników mianem biznesu XXI wieku, ma- j(cid:261)cego podobno zast(cid:261)pić tradycyjny handel. Jego oiarami s(cid:261) osoby, które omamione perspektyw(cid:261) szybkiego wzbogacenia si(cid:266), podpisuj(cid:261) niekorzyst- ne dla siebie umowy, zazwyczaj zawieraj(cid:261)ce klauzule uniemo(cid:298)liwiaj(cid:261)ce dochodzenie swoich praw na drodze s(cid:261)dowej. Przedstawimy sposób funk- cjonowania dwóch najwi(cid:266)kszych irm stosuj(cid:261)cych network marketing, którymi s(cid:261) Herbalife i Amway. Zajmiemy si(cid:266) tak(cid:298)e zagadnieniem psycho- manipulacji w sieci sklepów „(cid:297)abka”. Rozdział czwarty b(cid:266)dzie po(cid:286)wi(cid:266)cony psychomanipulacji zwi(cid:261)zanej z przemoc(cid:261) domow(cid:261). Sprawca przest(cid:266)pstw przeciwko rodzinie i opiece, a tak(cid:298)e przest(cid:266)pstw seksualnych to wytrawny manipulator, za wszelk(cid:261) cen(cid:266) d(cid:261)(cid:298)(cid:261)cy do osi(cid:261)gni(cid:266)cia wyznaczonego celu. Ucieka si(cid:266) do kłamstw, osacza swoj(cid:261) oiar(cid:266), która – zastraszona i nierzadko uzale(cid:298)niona od swego opraw- cy – nie potrai racjonalnie my(cid:286)leć i funkcjonować; nie jest w stanie wyob- razić sobie, (cid:298)e jej (cid:298)ycie mogłoby wygl(cid:261)dać inaczej. W rozdziale pi(cid:261)tym zajmujemy si(cid:266) kolejnym przejawem psychomani- pulacji, a mianowicie mobbingiem w miejscu pracy. Stosuj(cid:261) go zarówno pracodawcy wobec pracowników, jak i pracownicy wobec siebie nawza- jem, a tak(cid:298)e wobec pracodawców. Mobbing dotyka wszystkich – bez wzgl(cid:266)du na wiek, płeć, stanowisko, poziom wykształcenia. Działania ma- nipulacyjne wyniszczaj(cid:261) oiar(cid:266), prowadz(cid:261) do kryzysu poczucia własnej warto(cid:286)ci, zachwiania wiary w swoje umiej(cid:266)tno(cid:286)ci i sukces zawodowy. Po- woduj(cid:261) problemy zdrowotne, wymagaj(cid:261)ce nierzadko długotrwałego le- czenia. Osoba pokrzywdzona jest bezbronna. Nawet je(cid:286)li dochodzi swoich praw w s(cid:261)dzie pracy, znajduje si(cid:266) cz(cid:266)sto na pozycji przegranej, m.in. wskutek braku wystarczaj(cid:261)cej wiedzy na temat czynów niedozwolonych 8 WST(cid:265)P w miejscu zatrudnienia. Manipulator zazwyczaj du(cid:298)o lepiej orientuje si(cid:266) w obowi(cid:261)zuj(cid:261)cych procedurach, sprawia wra(cid:298)enie bardziej wiarygodnego i kompetentnego ni(cid:298) cierpi(cid:261)ca nieraz na depresj(cid:266) oiara mobbingu. Po- krzywdzeni cz(cid:266)sto nie maj(cid:261) te(cid:298) wystarczaj(cid:261)cych (cid:286)rodków inansowych, aby przekazać spraw(cid:266) pełnomocnikowi, w wyniku czego b(cid:261)d(cid:296) przegrywa- j(cid:261) proces, b(cid:261)d(cid:296) si(cid:266) z niego wycofuj(cid:261). Aby nie pozostawić czytelnika bezbronnego wobec nieuczciwych za- miarów czy podst(cid:266)pnych sztuczek manipulatora na zako(cid:276)czenie omówimy techniki słu(cid:298)(cid:261)ce obronie przed psychomanipulacj(cid:261). WST(cid:265)P 9 ROZDZIAŁ 1 POJ(cid:265)CIE I ISTOTA PSYCHOMANIPULACJI Niniejsze rozwa(cid:298)ania nale(cid:298)y rozpocz(cid:261)ć od zdeiniowania poj(cid:266)cia psycho- manipulacji (zwanej te(cid:298) kontrol(cid:261) umysłu). Fabrice d’Alemida mianem ma- nipulacji okre(cid:286)la „wszelkie oszustwa, kłamstwa i patologiczne uwarunko- wania, czyni(cid:261)ce z człowieka oiar(cid:266) tych, którzy uzurpuj(cid:261) sobie nad nim władz(cid:266)”1. Przytacza równie(cid:298) bardziej umiarkowan(cid:261) deinicj(cid:266), według któ- rej manipulacja to „ci(cid:261)g poczyna(cid:276) i (cid:286)rodków prowadz(cid:261)cych do tego, aby na drugiej osobie wymóc przyzwolenie na co(cid:286); posługiwanie si(cid:266) inteligen- cj(cid:261) w celu odniesienia tryumfu nad drug(cid:261) osob(cid:261)”2. W socjologii oraz psy- chologii poj(cid:266)cie manipulacji oznacza działalno(cid:286)ć (cid:286)wiadom(cid:261), inspirowan(cid:261), maj(cid:261)c(cid:261) na celu oszukanie osoby lub grupy osób, a w efekcie nakłonienie ich do działania sprzecznego z ich dobrem. Autor manipulacji d(cid:261)(cid:298)y zwykle do osi(cid:261)gni(cid:266)cia ich kosztem korzy(cid:286)ci osobistych lub politycznych. Centrum Przeciwdziałania Psychomanipulacji wyró(cid:298)nia dwa rodzaje psychomanipulacji: 1. Psychomanipulacj(cid:266) powierzchown(cid:261) – z któr(cid:261) stykamy si(cid:266) na co dzie(cid:276) w reklamie, a tak(cid:298)e akwizycji. Skutkiem oddziaływa(cid:276) manipulatora staje si(cid:266) w tym przypadku zakup konkretnego produktu przez klienta. 2. Psychomanipulacj(cid:266) gł(cid:266)bok(cid:261) – si(cid:266)gaj(cid:261)c(cid:261) do wn(cid:266)trza człowieka: jego my(cid:286)li, emocji, istotnych decyzji, dotycz(cid:261)cych wyboru szkoły, pracy, partnera (cid:298)yciowego. Z tym typem psychomanipulacji spotykamy si(cid:266) w niektórych irmach, (np. Amway), przedsi(cid:266)biorstwach organizuj(cid:261)- cych cz(cid:266)sto tzw. weekendowe szkolenia, sektach3. 10 ROZDZIAŁ 1 Poj(cid:266)ciem zbli(cid:298)onym do psychomanipulacji jest „pranie mózgu”. Pole- ga ono na u(cid:298)ywaniu przemocy wobec oiary, zn(cid:266)caniu si(cid:266) nad ni(cid:261), nara(cid:298)a- niu jej na obelgi, tortury, głodzenie, itp. Osoba poddana praniu mózgu jest (cid:286)wiadoma manipulacji, które si(cid:266) wobec niej stosuje. Efekty owych działa(cid:276) zwykle ust(cid:266)puj(cid:261) po jakim(cid:286) czasie same, gdy oiara zdoła wydostać si(cid:266) z opresji4. Ró(cid:298)nica mi(cid:266)dzy obiema metodami: psychomanipulacj(cid:261) i pra- niem mózgu polega na tym, (cid:298)e pierwsza z nich jest bardziej subtelna. Oso- by, które si(cid:266) ni(cid:261) posługuj(cid:261), postrzegane s(cid:261) jako nastawione wobec innych (cid:298)yczliwie i przyjacielsko, dzi(cid:266)ki czemu ich oiara nie przyjmuje postawy obronnej i zaczyna nie(cid:286)wiadomie z nimi współpracować. Efekty psycho- manipulacji s(cid:261) o wiele bardziej długoterminowe ni(cid:298) w przypadku prania mózgu i nie ust(cid:266)puj(cid:261) nawet po zaprzestaniu wywierania nacisku. Odmien- ny system przekona(cid:276) staje si(cid:266) niejednokrotnie cz(cid:266)(cid:286)ci(cid:261) nowej to(cid:298)samo(cid:286)ci, któr(cid:261) trudno odrzucić5. Poj(cid:266)cie „pranie mózgu” po raz pierwszy pojawiło si(cid:266) w roku 1950, w artykule Edwarda Huntera opublikowanym w „Miami News”. Etymologi(cid:266) owego terminu wywodził on od chi(cid:276)skiego hsi-nao, czyli „wymazać z umysłu”. Hunter twierdził, (cid:298)e podczas rewolucji w Chi- nach stosowano techniki zmierzaj(cid:261)ce do nakłaniania obywateli do wst(cid:266)po- wania w szeregi partii komunistycznej6. Procesowi ,,prania mózgu” podda- wano tak(cid:298)e je(cid:276)ców ameryka(cid:276)skich, którzy po powrocie do kraju w dalszym ci(cid:261)gu popierali ideologi(cid:266) komunistyczn(cid:261). Wyró(cid:298)nia si(cid:266) trzy etapy zdobywania kontroli nad umysłem: 1. Rozmra(cid:298)anie – w oierze wywołuje si(cid:266) zw(cid:261)tpienie w prawdziwo(cid:286)ć włas- nej wizji (cid:286)wiata. Jedn(cid:261) z najskuteczniejszych metod jest doprowadzenie do załamania nerwowego, np. poprzez pozbawienie snu. Sprzyja to zakłó- ceniu równowagi psychicznej i czyni osob(cid:266) bardziej podatn(cid:261) na sugestie. 2. Przekształcanie – to etap indoktrynacji, w którym oierze narzuca si(cid:266) now(cid:261) to(cid:298)samo(cid:286)ć. Wszystko toczy si(cid:266) wokół jednej sprawy, okre(cid:286)lone tre(cid:286)ci powtarzane s(cid:261) bez ko(cid:276)ca, a monotonia i jednostajny rytm usypia- j(cid:261) czujno(cid:286)ć osoby. 3. Ponowne zamra(cid:298)anie – oiara musi zostać ponownie ukształtowana jako zupełnie nowy człowiek7. Zdaniem Liftona zajmuj(cid:261)cego si(cid:266) badaniami je(cid:276)ców ameryka(cid:276)skich: Reforma my(cid:286)lenia posiada swój własny psychologiczny p(cid:266)d, energi(cid:266) nap(cid:266)dzaj(cid:261)c(cid:261) sam(cid:261) siebie, któr(cid:261) nie zawsze mo(cid:298)na opanować. Gdy ba- damy (cid:296)ródła tego p(cid:266)du, odkrywamy zło(cid:298)ony zestaw tematów psycholo- gicznych, które ł(cid:261)cznie mo(cid:298)na okre(cid:286)lić nast(cid:266)puj(cid:261)co: totalitaryzm ideo- logiczny. W tym niezbyt zr(cid:266)cznym wyra(cid:298)eniu chciałem równocze(cid:286)nie zawrzeć tak „nieumiarkowan(cid:261)” ideologi(cid:266), jak i „nieumiarkowane” ce- POJ(cid:265)CIE I ISTOTA PSYCHOMANIPULACJI 11 chy charakteru jednostki – okre(cid:286)lić w ten sposób krytyczne spotkanie mi(cid:266)dzy lud(cid:296)mi i ideami […] totalitarne skłonno(cid:286)ci do emocjonalnego porz(cid:261)dkowania według zasady ,,wszystko albo nic’’ – tkwi(cid:261) w ka(cid:298)dym człowieku, tylko rozwini(cid:266)te s(cid:261) w ró(cid:298)nym stopniu. Podobnie(cid:298), ka(cid:298)da ideologia – zestaw emocjonalnie nasyconych przekona(cid:276) o człowieku oraz jego relacjach z naturalnym lub nadnaturalnym (cid:286)wiatem – mo(cid:298)e słu(cid:298)yć rozwojowi totalitarnych zap(cid:266)dów u jej zwolenników. Jednak naj- cz(cid:266)(cid:286)ciej takiemu procesowi ulegaj(cid:261) ideologie obejmuj(cid:261)ce maksymalnie szeroki zakres rzeczywisto(cid:286)ci, najbardziej ambitne, mesjanistyczne – niezale(cid:298)nie od swojego charakteru: religijnego, politycznego czy na- ukowego. Niezale(cid:298)nie od tego, czy totalitaryzm pojawia si(cid:266) w religii, ruchu politycznym czy nawet w organizacji naukowej, sprawia, (cid:298)e staje si(cid:266) ona czym(cid:286) w rodzaju ekskluzywnego kultu. Dyskusja nad tym, co jest najbardziej charakterystyczne dla (cid:286)rodowiska reformy my(cid:286)lenia, mo(cid:298)e zaprowadzić nas w kierunku bardziej ogólnych rozwa(cid:298)a(cid:276) z zakresu psy- chologii fanatyzmu. Aby rozpoznać cechy charakterystyczne dla ideolo- gicznego totalitaryzmu oraz aby móc odpowiedzieć na ci(cid:261)gle powraca- j(cid:261)ce pytanie: ,,Czy wyst(cid:266)puje tu co(cid:286) na kształt »prania mózgu«?” chciałbym zaproponować zestaw kryteriów pomocny w oszacowaniu ka(cid:298)- dego (cid:286)rodowiska pod tym k(cid:261)tem. Kryteria te tworzy osiem tematów opi- suj(cid:261)cych (cid:286)rodowisko reformy my(cid:286)lenia. Ka(cid:298)de kryterium okre(cid:286)la jak(cid:261)(cid:286) totalitarn(cid:261) wła(cid:286)ciwo(cid:286)ć, odnosi si(cid:266) do zało(cid:298)e(cid:276) absolutnej ilozoii oraz do emocjonalno(cid:286)ci człowieka, a w szczególno(cid:286)ci do dwubiegunowej natury ludzkich emocji. Zagadnienia psychologiczne, przesłanki ilozoiczne oraz dwubiegunowa natura emocji s(cid:261) tu ze sob(cid:261) powi(cid:261)zane; raczej wy- magaj(cid:261) współistnienia ni(cid:298) wynikaj(cid:261) z siebie. Kombinacja tych wymiarów tworzy atmosfer(cid:266), która jest w stanie pobudzić, o(cid:298)ywić, ale równie dobrze mo(cid:298)e stać si(cid:266) najpowa(cid:298)niejszym zagro(cid:298)eniem dla człowieka8. Do wspomnianych powy(cid:298)ej kryteriów Lifton zalicza: 1. Kontrol(cid:266) (cid:286)rodowiska – najbardziej podstawowym zjawiskiem jest tu- taj utrata równowagi mi(cid:266)dzy własnym „ja” a (cid:286)wiatem zewn(cid:266)trznym. Człowieka pozbawia si(cid:266) mo(cid:298)liwo(cid:286)ci ł(cid:261)czenia (porównywania) infor- macji docieraj(cid:261)cych z zewn(cid:261)trz z własnymi przemy(cid:286)leniami. Wymaga si(cid:266) od niego spolaryzowania rzeczywisto(cid:286)ci na realn(cid:261) (dotycz(cid:261)c(cid:261) panu- j(cid:261)cej ideologii) i nierealn(cid:261) (wszystkie pozostałe). 2. Mistyczn(cid:261) manipulacj(cid:266) – jej celem jest wywołanie okre(cid:286)lonego mo- delu zachowania i prze(cid:298)yć emocjonalnych tak, aby mo(cid:298)na było s(cid:261)dzić, (cid:298)e zaistniały one w danym (cid:286)rodowisku spontanicznie. Taki czynnik, zwany te(cid:298) zaplanowan(cid:261) spontaniczno(cid:286)ci(cid:261), wprowadzony przez pozor- nie wszystkowiedz(cid:261)c(cid:261) grup(cid:266), musi – aby cel manipulacji został osi(cid:261)g- 12 ROZDZIAŁ 1 ni(cid:266)ty – mieć charakter niemal(cid:298)e mistyczny. Owa mistyka zasadza si(cid:266) na poczuciu „wy(cid:298)szego celu”, „nadchodz(cid:261)cego post(cid:266)pu społecznego” oraz bycia w szeregu jego stra(cid:298)ników. Przy pomocy odpowiednich technik, ideolodzy tworz(cid:261) mistyczn(cid:261) aur(cid:266) wokół swych instytucji: partii, rz(cid:261)du, organizacji. Zostaj(cid:261) reprezentantami „wybranymi” (przez histori(cid:266), Boga lub jak(cid:261)(cid:286) nadnaturaln(cid:261) sił(cid:266)) do wypełnienia „mistycznego imperaty- wu”, przewodniczenia gonitwie, podczas której nie nale(cid:298)y kierować si(cid:266) ani kryterium moralnym (czy co(cid:286) jest czy nie jest przyzwoite), ani po- trzeb(cid:261) szybkiego wzbogacenia si(cid:266). 3. Wymóg czysto(cid:286)ci – dobre i czyste s(cid:261) tylko te idee, uczucia i działania, które wynikaj(cid:261) z totalitarnej ideologii i polityki; wszystkie inne powin- ny być uznane za złe i nieczyste. Na poziomie relacji mi(cid:266)dzy jednostk(cid:261) a otoczeniem wymóg czysto(cid:286)ci tworzy co(cid:286), co mo(cid:298)emy okre(cid:286)lić jako „(cid:286)rodowisko winy” oraz „(cid:286)rodowisko wstydu”. Człowiek, (cid:286)wiadom swych słabo(cid:286)ci i wad uznanych za grzeszne i zgubne (dla niego i innych), oczeku- je zasłu(cid:298)onej kary, a winnym jej czyni swoje otoczenie. 4. Kult spowiedzi – spowied(cid:296) przybiera typowo religijny, formalny b(cid:261)d(cid:296) terapeutyczny charakter, ale mo(cid:298)e te(cid:298) stać si(cid:266) kultem samym w sobie. Spełnia wiele specyicznych funkcji. Po pierwsze, jest (cid:286)rodkiem pozwa- laj(cid:261)cym osi(cid:261)gn(cid:261)ć i utrzymać stan psychologicznego oczyszczenia; takie oczyszczaj(cid:261)ce (cid:286)rodowisko rozci(cid:261)ga totalitarn(cid:261) kontrol(cid:266) nad egzystencjal- n(cid:261) win(cid:261) człowieka. Po drugie, stanowi symboliczny akt oddania si(cid:266), wy- raz poł(cid:261)czenia si(cid:266) jednostki ze (cid:286)rodowiskiem. Po trzecie, staje si(cid:266) (cid:286)rod- kiem utrzymywania etosu totalnego uzewn(cid:266)trzniania – polityki ujawnia - nia (przynajmniej wobec grupy) wszelkich, a zwłaszcza kompromituj(cid:261)- cych jednostk(cid:266) do(cid:286)wiadcze(cid:276) (cid:298)yciowych, my(cid:286)li i nami(cid:266)tno(cid:286)ci. 5. (cid:285)wi(cid:266)t(cid:261) nauk(cid:266) – wokół jej podstawowych dogmatów roztacza si(cid:266) aur(cid:266) (cid:286)wi(cid:266)to(cid:286)ci, uznaje si(cid:266) je za ostateczn(cid:261) moraln(cid:261) wizj(cid:266), porz(cid:261)dkuj(cid:261)c(cid:261) ludz- k(cid:261) egzystencj(cid:266). (cid:285)wi(cid:266)ta nauka dodaje otuchy i przynosi poczucie bez- piecze(cid:276)stwa. Jej atrakcyjno(cid:286)ć tkwi w złudnym przekonaniu, (cid:298)e udało si(cid:266) zjednoczyć mistyczne i logiczne (racjonalne) sposoby do(cid:286)wiadcza- nia rzeczywisto(cid:286)ci (według terminologii psychoanalitycznej: pierwotne i wtórne procesy my(cid:286)lowe). 6. Zniekształcony j(cid:266)zyk – doniosłe i zło(cid:298)one problemy ludzkie s(cid:261) w nim skondensowane w postaci krótkich zwrotów, wysoce redukcyjnych, brzmi(cid:261)cych jak ostateczne rozstrzygni(cid:266)cia, które łatwo jest sobie przy- pomnieć i wyrazić. Totalitarny j(cid:266)zyk to przede wszystkim wszecho- garniaj(cid:261)cy, u(cid:298)ywany na co dzie(cid:276) (cid:298)argon, przesycony abstrakcj(cid:261), sztyw- ny i os(cid:261)dzaj(cid:261)cy. Według Lionela Trillinga jest to „j(cid:266)zyk nie-my(cid:286)lenia”. Pojawia si(cid:266) on w pewnym stopniu w ka(cid:298)dej kulturalnej i zorganizowa- nej grupie oraz we wszystkich systemach wierze(cid:276). POJ(cid:265)CIE I ISTOTA PSYCHOMANIPULACJI 13 7. Doktryn(cid:266) ponad sił(cid:266) – prymat doktryny nad osob(cid:261) przejawia si(cid:266) w ci(cid:261)głym rozd(cid:296)wi(cid:266)ku mi(cid:266)dzy do(cid:286)wiadczeniem a wysoce abstrakcyj- n(cid:261) jego interpretacj(cid:261). Uznanie doktryny za jedynie obowi(cid:261)zuj(cid:261)c(cid:261) to pierwszy krok do zmieniania ludzi. Jednostka, która znalazła si(cid:266) pod jej presj(cid:261), jest popychana do intensywnej walki z poczuciem własnej integral no(cid:286)ci, jaka rozgrywa si(cid:266) mi(cid:266)dzy spolaryzowanymi uczuciami szczero(cid:286)ci i nieszczero(cid:286)ci. W totalitarnym (cid:286)rodowisku wymaga si(cid:266) ab- solutnej szczero(cid:286)ci, a najwa(cid:298)niejszym jej kryterium jest doktrynalna uległo(cid:286)ć wyra(cid:298)aj(cid:261)ca si(cid:266) w trosce o wła(cid:286)ciwe przekonania i odpowied- nio ukierunkowane zmiany osobiste. 8. Dysponowanie (cid:298)yciem – totalitarne (cid:286)rodowisko dokonuje wyra(cid:296)nego podziału na tych, którym przyznano prawo do (cid:298)ycia i tych, którym ono nie przysługuje. Nawet nie uciekaj(cid:261)c si(cid:266) do izycznej przemocy wywo- łuje strach przed zagład(cid:261) lub unicestwieniem9. Model sterowania umysłem opracowany przez Stevena Hassana ujmuje owo zjawisko w czterech kategoriach: sterowania zachowaniem, informa- cj(cid:261), my(cid:286)leniem oraz emocjami (BITE)10. 1. Sterowanie zachowaniem – przejawia si(cid:266) w nast(cid:266)puj(cid:261)cych działaniach manipulatora: a) ustawianiu rzeczywisto(cid:286)ci danej osoby poprzez: – decydowanie m.in. o tym, gdzie, jak i z kim mieszka, z kim jest zwi(cid:261)zana, jakie nosi ubiory, jakie lubi kolory, – kontrol(cid:266) ilo(cid:286)ci snu, – zale(cid:298)no(cid:286)ć inansow(cid:261), – decydowanie o sposobie sp(cid:266)dzania wolnego czasu i o jego ilo(cid:286)ci; b) wymaganiu zgody na udział w długotrwałych sesjach indoktrynuj(cid:261)- cych lub grupowych rytuałach; c) wymuszaniu pro(cid:286)by o pozwolenie na „samodzielne” podejmowanie f) t(cid:266)pieniu jakichkolwiek przejawów indywidualizmu; g) narzucaniu sztywnych zasad i regulacji; h) wymaganiu posłusze(cid:276)stwa i zale(cid:298)no(cid:286)ci. 2. Sterowanie informacj(cid:261) – polega na tym, (cid:298)e manipulator: a) dopuszcza si(cid:266) oszustwa m.in. poprzez rozmy(cid:286)lne zatrzymywanie wiadomo(cid:286)ci, ich zniekształcanie, kłamstwa; d) nakłanianiu do relacjonowania my(cid:286)li, uczuć i czynów przeło(cid:298)onym; e) stosowaniu systemu nagród i kar za wła(cid:286)ciwe lub niewła(cid:286)ciwe za- wa(cid:298)nych decyzji; chowanie; 14 ROZDZIAŁ 1
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Psychomanipulacja. Metody i techniki
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: