Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00345 019216 14455840 na godz. na dobę w sumie
Psychopata w Twoim otoczeniu. Jak go rozpoznać i bronić się przed nim - książka
Psychopata w Twoim otoczeniu. Jak go rozpoznać i bronić się przed nim - książka
Autor: , Liczba stron: 216
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-3479-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwiązywanie problemów
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niebezpieczeństwo czai się tuż za Twoimi plecami

Czasem diabeł straszniejszy, niż go malują

Kiedy słyszymy słowo 'psychopata', zwykle wyobrażamy sobie szaleńca z zakrwawionym nożem w jednej ręce i odrąbaną głową w drugiej. Ten rysopis bez wątpienia ułatwiłby rozpoznawanie psychopatów w naszym otoczeniu, ale niestety są oni zwykle tak doskonale zakamuflowani, że czasem całe lata zajmuje Ci odkrycie ich prawdziwej natury. Psychopatą może okazać się szef, nastoletnie dziecko, osoba, z którą umawiasz się na randkę w ciemno, kuzyn, przyjaciel, lekarz albo kochanek. Czym różnią się oni od nas? Psychopaci są całkowicie wyzbyci empatii i w sposób bezwzględny dążą do realizacji swoich celów. Za pomocą uroku osobistego, manipulacji i oszustw potrafią znaleźć drogę do Twojego portfela, domu czy nawet serca, by potem siać spustoszenie w rodzinach, firmach i całych społecznościach.

Książka ta została napisana w oparciu o wiedzę psychologiczną. Zawarte w niej czysto praktyczne informacje pozwolą Ci rozpoznawać sygnały ostrzegawcze, wskazujące na psychopatę w Twoim najbliższym otoczeniu. Dowiesz się także, w jaki sposób funkcjonuje on w społeczeństwie oraz jak najskuteczniej się przed nim bronić.

Czy liczba Twoich znajomych na portalu społecznościowym przekracza setkę? Niewykluczone, że w tym gronie czai się dwóch albo i trzech psychopatów. Zaryzykujesz?


Kerry Daynes - jest psychologiem sądowym. Prowadzi własną praktykę psychologiczną i pracuje z zespołem psychologów oraz psychoterapeutów dla różnych organów państwowych, uczestnicząc między innymi w ważnych śledztwach policyjnych. Występuje również jako biegła podczas procesów w sądach karnych i rodzinnych. Pracowała z najtrudniejszymi przypadkami brytyjskich przestępców, zarówno w więzieniach, jak i w normalnych warunkach społecznych.

Jessica Fellowes - jest pisarką i dziennikarką, współpracuje z 'Mail on Sunday', 'Daily Telegraph', 'Sunday Times', 'Style' i 'Psychologies'. Była też zastępcą redaktora naczelnego w 'Country Life'.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: The Devil You Know: Looking Out for the Psycho in Your Life Tłumaczenie: Marta Czub Projekt okładki: Bogna Czartoryska ISBN: 978-83-246-3479-8 Copyright © Kerry Daynes and Jessica Fellowes 2011. All rights reserved. Polish edition copyright © 2012 by Helion S.A. All rights reserved. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://sensus.pl/user/opinie?diabel Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl WWW: http://sensus.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis treĂci Przedmowa 7 1. Psychopata w Twoim ĝyciu 9 2. Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? 29 3. Czy Twój szef jest psychopatÈ? 49 4. Czy Twój najlepszy przyjaciel to psychopata? 67 5. Czy masz randkÚ z psychopatÈ? 85 6. Czy Twoje dziecko jest psychopatÈ? 105 7. Czy Twój rodzic jest psychopatÈ? 137 8. Czy Twój partner jest psychopatÈ? 155 9. Czy Twój ukochany gwiazdor to psychopata? 179 10. Czy Ty jesteĂ psychopatÈ? 199 ROZDZIA’ 2 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? Przy biurku obok moĝe siedzieÊ psychopatyczny kolega. Moĝe podkradaÊ Ci pieniÈdze z portfela, wïamywaÊ Ci siÚ do komputera lub krytykowaÊ CiÚ w obecnoĂci szefa. Ale moĝe teĝ codziennie wychodziÊ z TobÈ na lunch, powtarzaÊ Ci, ĝe jesteĂ wspaniaïym przyjacielem, i chwaliÊ TwojÈ ostatniÈ prezentacjÚ. Tak czy inaczej chodzi mu o to, ĝeby wykorzystaÊ CiÚ do wïasnych celów. Psy- chopatyczny kolega nie gra zespoïowo. RozglÈda siÚ wokóï siebie i zastanawia siÚ, kto z firmy mu siÚ przyda. JeĂli siÚ z TobÈ zaprzy- jaěnia, to znaczy, ĝe zauwaĝyï w Tobie wartoĂÊ, która da mu coĂ wiÚcej poza wypïatÈ. JeĂli pracujesz z kimĂ takim, musisz trzymaÊ siÚ od niego z daleka. Osoba taka wykorzystuje ulegïoĂÊ innych, ĝeby starannie zaplanowaÊ swój rozwój zawodowy. A na szczeblach kariery znaj- dzie siÚ sporo psychopatów. SpecjaliĂci od psychopatii szacujÈ, ĝe w Ăwiecie korporacyjnym moĝna napotkaÊ na psychopatÚ znacz- nie czÚĂciej niĝ gdziekolwiek indziej — wiÚcej psychopatów jest tylko w zakïadach karnych. Pracowaïem w maïej pracowni architektonicznej w Glasgow. Byïo w niej piÚciu archi- tektów z uprawnieniami, w tym maïĝeñstwo, Sam i Ella, wïaĂciciele pracowni. Poza tym byli jeszcze staĝyĂci, mïodsi projektanci i asystentka. Chociaĝ pracownia byïa maïa, cie- szyïa siÚ dobrÈ reputacjÈ i naprawdÚ znakomicie prosperowaïa — zawsze mieliĂmy do realizacji mnóstwo kontraktów. Poniewaĝ zajmowaliĂmy siÚ zarzÈdzaniem projek- tami budowlanymi, w imieniu naszych klientów obracaliĂmy doĂÊ znacznymi kwotami. Psychopata w Twoim otoczeniu Przez konto firmowe przepïywaïo po kilkaset tysiÚcy funtów: zapïata dla budowlañców, projektantów wnÚtrz, dostawców i tak dalej. Nasze wypïaty stanowiïy najmniejszÈ czeĂÊ tych pieniÚdzy. W miarÚ jak firma siÚ rozrastaïa, Samowi i Elli byïo niekiedy trudno nadzorowaÊ wszystkie prace administracyjne, zwïaszcza ĝe mieli teĝ do realizacji wïasne projekty. Ale na szczÚĂcie mieliĂmy znakomitÈ asystentkÚ, Judy. Judy byïa po czterdziestce i miaïa w sobie coĂ matczynego. Pewnie po czÚĂci dlatego jÈ uwielbialiĂmy — w porównaniu z wszystkimi modnymi, pragmatycznymi luděmi, z którymi pracowaliĂmy, Judy byïa bardzo ciepïa. Znajdowaïa siÚ zawsze w pobliĝu, kiedy siÚ jej potrzebowaïo — gotowa ciÚ ĝyczliwie wysïuchaÊ i zaproponowaÊ ciasteczko, jeĂli tylko miaïo siÚ na nie ochotÚ. Pracowaïa do póěna — jak kaĝdy z nas — i moĝna byïo na niej polegaÊ, wiedzÈc, ĝe zawsze zadba o dobry nastrój w firmie. ¿e przyniesie na przykïad kilka butelek piwa, ĝebyĂmy mogli wspólnie oblaÊ koniec tygodnia. Byïa teĝ niezmiernie efektywna. Nie pracowaïa u nas dïugo, zaledwie kilka mie- siÚcy, a juĝ przeorganizowaïa caïÈ ksiÚgowoĂÊ i poleciïa Samowi i Elli, ĝeby zaïoĝyli nowe rachunki bankowe, dziÚki czemu znacznie ïatwiej bÚdzie zarzÈdzaÊ pieniÚdzmi klientów. Sam na poczÈtku miaï trochÚ wÈtpliwoĂci — ostatecznie Judy nie byïa z zawodu ksiÚgowÈ — ale Ella nalegaïa. W koñcu mieli ksiÚgowÈ, która robiïa na koniec roku rozliczenia podatkowe — musieli tylko kontrolowaÊ pieniÈdze klientów, a jeĂli mieli u siebie kogoĂ, komu mogli bezwzglÚdnie zaufaÊ, takie rozwiÈzanie byïo najlepsze. OdkÈd Judy wziÚïa to na siebie, wszystkim zrobiïo siÚ lĝej. Klienci teĝ jÈ uwielbiali — szybko siÚ przekonali, ĝe znacznie szybciej i ïatwiej zadzwoniÊ do Judy i powiedzieÊ jej, jaki przelew puszczajÈ na konto, niĝ zawracaÊ tym gïowÚ Samowi i Elli. Dostawcy teĝ woleli rozmawiaÊ bezpoĂrednio z niÈ, bo zawsze wiedziaïa, o czym mowa, i szybko zajmowaïa siÚ tym, o co prosili. Judy miaïa spotykaÊ siÚ co tydzieñ z Samem i EllÈ i infor- mowaÊ ich o wszystkich transakcjach i fakturach z danego tygodnia, ale przy piÈtkowym piwku szybko o tym zapominano. Ella pilnowaïa jednak, ĝeby przynajmniej raz w mie- siÈcu porzÈdnie rozmówiÊ siÚ z Judy. Problem polegaï na tym, ĝe czÚsto zaczynaïy od spraw firmy, a koñczyïy na innych tematach. Nagle jednak zaczÚïy nas niepokoiÊ pewne drobiazgi. Raz, pod nieobecnoĂÊ Sama i Elli, Judy zjawiïa siÚ u mnie i poprosiïa, ĝebym podpisaï jej druk, który upowaĝniaï jÈ do zatwierdzania wszystkich wydatków — bez koniecznoĂci konsultacji z którymĂ z prezesów. Powiedziaïa, ĝe Sam i Ella zgodzili siÚ na to, tylko ĝe zapomnieli siÚ tym zajÈÊ przed wyjazdem na wakacje. Powiedziaïem, ĝe nie mogÚ tego podpisaÊ, ale ĝe z przyjemnoĂciÈ omówiÚ to z niÈ oraz Samem i EllÈ, jak wrócÈ z wakacji. Judy rzuciïa 30 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? tylko: „Dobrze” i wyszïa. Dopiero kiedy zostaïa aresztowana kilka tygodni póěniej, przypomniaïem sobie, ĝe w ogóle nie umówiliĂmy siÚ na to spotkanie. JakiĂ czas póěniej do Sama i Elli zaczÚïo wydzwaniaÊ dwóch dostawców, twierdzÈc, ĝe nie otrzymali zapïaty, choÊ Judy utrzymywaïa coĂ innego. Na poczÈtku zrzuciliĂmy to na karb pomyïki bankowej. Kiedy jednak skontaktowaïa siÚ z nami klientka i powie- dziaïa, ĝe Judy dzwoniïa do niej do domu, mówiÈc, ĝeby zapïaciïa za materiaïy budow- lane dwa tygodnie przed ustalonym terminem, wïÈczyï nam siÚ alarm. Sam i Ella przez weekend przejrzeli ksiÚgi rachunkowe i wyciÈgi bankowe i z przeraĝeniem stwierdzili, ĝe Judy przez dwa lata podkradaïa im z rachunków pieniÈdze — piÚÊset funtów tu, dwa tysiÈce tam. Po zsumowaniu wyszïy z tego dziesiÈtki tysiÚcy funtów. Kiedy sprawa tra- fiïa do sÈdu, dowiedzieliĂmy siÚ, ĝe Judy zaczÚïa swoje oszustwa zaledwie dwa tygo- dnie po rozpoczÚciu pracy. Wszyscy daliĂmy siÚ zrobiÊ na cacy. Jake, architekt, ofiara psychopatki Judy jest klasycznym przykïadem psychopaty w pracy. Na poczÈtku moĝe siÚ to co prawda wydawaÊ dziwne, bo nie pasuje do stereo- typu cwaniaczka, jakiego moĝna by siÚ spodziewaÊ. Przede wszyst- kim nie jest mÚĝczyznÈ. WyglÈda jak mama i nie ubiera siÚ ele- gancko w dobrze skrojonÈ garsonkÚ. Pracuje w maïej firmie, nie zaĂ w wielkiej, anonimowej korporacji, w której ïatwiej ukryÊ zïe zamiary. A prawdÈ jest, ĝe sprytny, dobrze wyksztaïcony psycho- pata wybierze raczej wiÚkszÈ firmÚ na pole swoich dziaïañ. Psy- chopaci tego rodzaju sÈ czÚsto leniwi — nie widzÈ powodu, dla którego mieliby ruszyÊ palcem i robiÊ coĂ, co nie przynosi im bez- poĂrednich korzyĂci, skoro obok majÈ kogoĂ, kto moĝe zrobiÊ to za nich. Znaczna czÚĂÊ z nich lgnie do duĝych organizacji, w których ïatwiej o imponujÈcy awans czy stanowisko — zapewniajÈce wïa- dzÚ i pieniÈdze — i w których jest wiÚcej podwïadnych do mani- pulacji i wykorzystywania. W Ăwiecie biznesu jest wiÚcej narcyzów niĝ wĂród wiÚěniów w zakïadach karnych. Hare stwierdziï, ĝe gdyby nie mógï przeprowadzaÊ badañ na psychopatach w wiÚzieniach, zrobiïby to wĂród maklerów gieïdowych lub telemarketerów1. 1 R.D. Hare, Psychopaci sÈ wĂród nas, Znak, Kraków 2006. 31 Psychopata w Twoim otoczeniu Ale Judy byïa mÈdrÈ psychopatkÈ. Wykorzystaïa swój przyjazny wyglÈd do wïasnych celów — znalazïa pracÚ w maïej firmie, w któ- rej ciepïa osobowoĂÊ to niemal warunek zasadniczy zatrudnienia. WykorzystujÈc swój miïy gïos i uroczy uĂmiech, musiaïa tylko zamydliÊ oczy szefostwu, ĝeby i resztÚ firmy mieÊ po swojej stro- nie. Ciasteczka i granie empatiÈ — nie miej zïudzeñ, to naprawdÚ byïa tylko gra — sprawiïy, ĝe nikt nie przyglÈdaï siÚ zbyt dokïad- nie temu, co robi. Innymi sïowy: Judy wiedziaïa, ĝe bÚdzie ostatniÈ osobÈ, którÈ ktokolwiek bÚdzie o cokolwiek podejrzewaÊ. Poza tym pracowaïa sama. Sytuacja byïa wrÚcz idealna — Judy stanowiïa jednoosobowy dziaï i nikt nie nadzorowaï jej codzien- nych obowiÈzków. WyglÈda wiÚc na to, ĝe Judy wykazaïa siÚ kla- sycznymi cechami psychopaty w miejscu pracy, opisanymi przez Paula Babiaka i Roberta Hare’a w ksiÈĝce WÚĝe w garniturach: gdy psychopaci idÈ do pracy. Bardziej celowy i opanowany niĝ typowy psychopata, psychopatyczny pracownik szuka sobie trzech ofiar, dziÚki którym zrealizuje swoje okrutne zamiary: pionków, patronów i kozïów ofiarnych. Pionki to ludzie, którzy majÈ coĂ, czego chce psychopata. W przypadku Judy byli to klienci i Jake z jego pomocnym podpi- sem. Ale pionkiem psychopaty nie zawsze bywa osoba, w której rÚkach znajdujÈ siÚ klucze do sejfu. Dobrym celem moĝe byÊ teĝ asystentka, która ma dostÚp do kalendarza i ksiÈĝki adresowej prezesa. Albo znana biurowa plotkarka, która moĝe zadbaÊ o „dobre imiÚ” psychopaty, dziÚki czemu bÚdzie siÚ cieszyÊ dobrÈ reputacjÈ, ludzie nie bÚdÈ drÈĝyÊ na jego temat, a jednoczeĂnie bÚdÈ siÚ z nim dzieliÊ potrzebnymi mu informacjami. („JeĂli spijesz JankÚ czer- wonym winem, powie ci, co zechcesz”. „Podobno Adam ma zostaÊ zwolniony — jeszcze jeden bïÈd i po nim”). Albo pracownik dziaïu IT, z którym psychopata zaprzyjaěnia siÚ i po kilku drinkach w pubie w piÈtkowy wieczór prosi, ĝeby pomógï mu wïamaÊ siÚ do skrzynki pocztowej szefa. („To nic takiego — muszÚ coĂ dla niego zaïatwiÊ, bo inaczej mnie zabije, jak przyjdzie w poniedzia- ïek, a to nie bÚdzie zrobione. Pomóĝ kumplowi, co?”). 32 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? Patroni to ludzie z wïadzÈ. W przypadku Judy byli to Sam i Ella. Mieli wïadzÚ nie tylko dlatego, ĝe byli wïaĂcicielami firmy, ale równieĝ dlatego, ĝe to od nich zaleĝaïa opinia Judy. JeĂli Sam i Ella powiedzieli, ĝe byïa w porzÈdku, to w oczach wszystkich innych — kolegów, klientów i dostawców — rzeczywiĂcie byïa. W wiÚkszej korporacji patronem moĝe byÊ menedĝer Ăredniego szczebla, który zaproponuje podwyĝkÚ dla psychopaty. Albo kierownik dziaïu HR, który wysunie jego kandydaturÚ do awansu. Kozïy ofiarne to dla psychopatów zwykïe miÚso armatnie. To ludzie, po których trupach biurowi psychopaci dojdÈ do celu; zaïoĝÚ siÚ, ĝe Judy wyszukaïa ich sobie wĂród firm dostawczych, ĝeby móc wytknÈÊ ich palcem i zwaliÊ na nich winÚ za „pomyïkÚ” finan- sowÈ. Kiedy coĂ idzie nie tak, wina zawsze spada na kozïy ofiarne. MogÈ byÊ nimi poniewierani zastÚpcy kierowników, ciÈgle wysu- wajÈcy jakieĂ projekty, które nigdy nie sÈ realizowane, albo wiecz- nie pomijani w awansie pracownicy, bÚdÈcy przedmiotem wszyst- kich biurowych ĝartów i wygïupów (kto ma ochotÚ na zszywacz w galaretce?). Siedem oznak psychopatycznego kolegi z pracy Moĝe wïaĂnie siedzi przy sÈsiednim biurku. JeĂli nie masz zïego zdania o swoich szefach, dochodzisz do wniosku, ĝe aby pracowaÊ na tym stanowisku, musi mieÊ solidne kwalifikacje: odpowiednie wyksztaïcenie, dobrÈ znajomoĂÊ danej dziedziny, wczeĂniejsze doĂwiadczenie zawodowe i jeden czy dwa porzÈdne listy refe- rencyjne. Oznaka 1. Psychopacie ïatwiej jest ubiegaÊ siÚ o wyĝsze stanowiska, bo stawiane mu wymagania sÈ mniej konkretne, na przykïad: „umiejÚtnoĂci przywódcze” i „zarzÈdzanie luděmi” zamiast twardych umiejÚtnoĂci i wyspecjalizowanej wiedzy. Jego CV koncen- truje siÚ na bardziej ogólnych cechach osobowoĂciowych, które ïatwiej podkoloryzo- waÊ i trudniej oceniÊ. Wyposaĝony w zniewalajÈcy urok osobisty, psychopata bez trudu dostanie pracÚ. Mniej niĝ dziesiÚÊ procent przekazu zawiera siÚ w komunikacji wer- balnej, a psychopaci wiedzÈ, ĝe niekoniecznie liczy siÚ to, co mówiÈ, ale raczej to, 33 Psychopata w Twoim otoczeniu w jaki sposób to robiÈ. PotrafiÈ zrobiÊ dobre wraĝenie podczas rozmowy kwalifika- cyjnej za pomocÈ krzepiÈcego uĂcisku dïoni, charyzmatycznej pewnoĂci siebie i prze- konania, z jakim rzucajÈ modne frazesy, które tak naprawdÚ nie mówiÈ niczego kon- kretnego. Kiedy juĝ przestÈpiÈ próg firmy, rzadko kiedy ktokolwiek kwestionuje ich umiejÚtnoĂci; wspóïpracownicy zakïadajÈ, ĝe skoro ktoĂ przeszedï przez proces rekru- tacyjny, to musi byÊ kompetentny. Nasza kultura moĝe sprzyjaÊ lub hamowaÊ rozwój okreĂlonych cech osobowoĂci2. Ogólnie ujmujÈc: psychopaci w Wielkiej Brytanii sÈ bardzo podobni do psychopatów w Stanach Zjednoczonych, ale w skali PCL-R amerykañscy zdobywajÈ zwykle wiÚ- cej punktów w kwestiach zwiÈzanych z arogancjÈ i urokiem3. W bezpoĂrednim porównaniu psychopatów szkockich i amerykañskich wyszïo, ĝe psychopaci ze Szkocji wykazujÈ zasadniczo mniej cech psychopatycznych4. Nie oznacza to jednak, ĝe psychopata ze szkockich gór bÚdzie siÚ specjalnie róĝniï od swoich kolegów bez kiltów; chodzi jedynie o to, ĝe brak mu ogïady, uroku i pozornie dobrych manier. Ostatecznie ĝaden Szkot nigdy nie bÚdzie Ci ĝyczyï miïego dnia! Kiedy zjawiï siÚ nowy kolega, szef byÊ moĝe poprosiï CiÚ, ĝebyĂ przedstawiï pozostaïej czÚĂci zespoïu wschodzÈcÈ gwiazdÚ. Oczy- wiĂcie poczuïeĂ siÚ wyróĝniony tÈ proĂbÈ. Na dodatek nowy wyka- zywaï wyraěnÈ chÚÊ, ĝeby siÚ z TobÈ zaprzyjaěniÊ — najwidoczniej uznaï, ĝe warto siÚ z TobÈ liczyÊ w firmie, a poza tym, szczÚĂli- wym trafem, okazaïo siÚ, ĝe lubicie te same druĝyny piïkarskie. MogïeĂ wiÚc postanowiÊ, ĝe podzielisz siÚ z tÈ pokrewnÈ duszÈ swojÈ mÈdroĂciÈ i nie tylko pokaĝesz mu szafkÚ z przyborami biu- 2 J.R. Weisz, C.J. McCarty, „Can we trust parents” reports on cultural and ethnic differences in child psychopathology?, „Journal of Abnormal Psychology” 108 (1999), s. 598 – 605. 3 D.J. Cooke, C. Michie, S.D. Hart, D. Clark, Assessing psychopathy in the UK: concerns about crosscultural generalisability, „British Journal of Psychiatry” 186 (2005), s. 339 – 345. 4 D.J. Cooke, C. Michie, Psychopathy across cultures: North America and Scotland compared, „Journal of Abnormal Psychology” 108 (1999), s. 58 – 68. 34 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? rowymi i ïazienkÚ dla menedĝerów, ale równieĝ zaznajomisz go z paroma kluczowymi informacjami. Na przykïad z tym, kto jest najszybszÈ stenotypistkÈ, do którego menedĝera siÚ udaÊ, jeĂli potrzebujesz naciÈgnÈÊ nieco wydatki, a nawet — kto to jest Janka, kucharka na stoïówce, która zawsze nakïada duĝe porcje. Oznaka 2. Psychopaci potrafiÈ przypochlebiaÊ siÚ w przekonujÈcy i subtelny sposób. Szybko CiÚ oceniÈ i zaprzyjaěniÈ siÚ z TobÈ, ĝeby sprawdziÊ potencjalnÈ wartoĂÊ, jakÈ moĝesz dla nich przedstawiaÊ. BÚdÈ udawaÊ, ĝe majÈ te same zainteresowania co osoba, której chcÈ wmówiÊ, ĝe naprawdÚ siÚ z niÈ zaprzyjaěniïy. Ludzie, którzy padli ofiarÈ psy- chopatów, czÚsto stwierdzali póěniej ze smutkiem: „MyĂlaïem, ĝe naprawdÚ siÚ przy- jaěniliĂmy — mieliĂmy ze sobÈ tyle wspólnego”. Nawet seryjni mordercy muszÈ jakoĂ zarabiaÊ na chleb x Harold Shipman (lekarz; posÈdzany o zamordowanie blisko dwustu piÚÊdziesiÚciu osób). x Ted Bundy (prawnik, który podjÈï siÚ wïasnej obrony w sÈdzie i pracowaï w telefonie zaufania dla potencjalnych samobójców; zamordowaï trzydzieĂci szeĂÊ mïodych kobiet). x John Gacy (prezes dobrze prosperujÈcej firmy, z zamiïowania clown; mordowaï mïodych gejów i zakopywaï ich pod domem). x Steve Wright (operator wózka widïowego; zamordowaï piÚÊ kobiet i zasïynÈï jako Rozpruwacz z Ipswich). x Gary Ridgeway (lakiernik pojazdów przemysïowych; zamordowaï przynajmniej czterdzieĂci osiem osób). x Dennis Nielsen (urzÚdnik sïuĝby cywilnej; zamordowaï i poÊwiartowaï siedemnastu mÚĝczyzn). Musisz uwaĝaÊ. Kaĝdy ma hasïo w komputerze (nawet jeĂli nie udaïo Ci siÚ jeszcze zmieniÊ go ze standardowego HAS’O1, przy- dzielonego przez informatyka). Nie zostawiaj portfela na biurku ani torebki pod stoïem, kiedy wïÈcza siÚ alarm przeciwpoĝarowy lub kiedy wychodzisz na lunch. (Moĝesz je jednak zostawiÊ, kiedy idziesz do toalety albo na stoïówkÚ, a juĝ na pewno, kiedy idziesz na zebranie piÚtro wyĝej). 35 Psychopata w Twoim otoczeniu Oznaka 3. Psychopata splÈdruje Ci biurko albo nieprzypilnowany, niezabezpieczony hasïem komputer w poszukiwaniu wszystkiego, co moĝe daÊ mu jakieĂ pojÚcie o Twoich sïaboĂciach. Chce wybadaÊ, jakÈ moĝesz mieÊ dla niego wartoĂÊ, nie szanuje wiÚc pry- watnoĂci ani nie respektuje stawianych przez Ciebie granic. Torebka, szuflada w biurku, poczta elektroniczna czy nawet esemesy — nic nie stanowi dla niego ĂwiÚtoĂci. Nasz nowy — nazwijmy go Robert — szybko siÚ zadomowiï. Ale ku Twojemu rozczarowaniu, po kilku tygodniach przestaï zapra- szaÊ CiÚ na lunch, a zamiast tego zaczÈï wychodziÊ kilka razy w tygodniu z telefonistkÈ. Oznaka 4. Nie dziw siÚ, kiedy Twoje miejsce zajmie nagle ktoĂ inny, ktoĂ, kim Twoim zdaniem kolega nie mógï siÚ w ĝaden sposób zainteresowaÊ. Korporacyjni psychopaci obierajÈ sobie za cel nie tylko osoby z wïadzÈ, ale równieĝ te, które zapewniajÈ do niej dostÚp. W tym przypadku Robert dostrzegï „potencjaï pionka” w telefonistce, bo chce, ĝeby zdradziïa mu szczegóïy dotyczÈce waĝnych rozmów szefa i nazwiska naj- czÚstszych rozmówców. (I nie, nie jesteĂ plotkarzem, bo nie da siÚ nie zauwaĝyÊ, ĝe kiedy Robert wraca z obiadu z telefonistkÈ, oboje wyglÈdajÈ doĂÊ nie- chlujnie…). Oznaka 5. Romans to kolejny sposób zdobywania wïadzy przez psychopatÚ, a zasada „zakaz romansów w biurze” w ogóle go nie obowiÈzuje. Uwaĝa, ĝe seks z podwïadnymi to jedna z zalet pracy zawodowej. Robert sypia z telefonistkÈ, ale jest ona tylko jednym z jego wielu ïóĝkowych przystanków w tym miesiÈcu. Pod nieobecnoĂÊ kierownika dziaïu Robert proponuje, ĝe bÚdzie przewodziï zebraniom zespoïu. Wkrótce potem zaczyna wtrÈcaÊ wszÚdzie nazwisko kierownika — Robert pisaï do niego e-mail w sprawie pewnych waĝnych pomysïów na temat wdraĝania no- wych technologii w firmie. WyglÈda na to, ĝe Robert szykuje siÚ do kolejnego awansu. Oznaka 6. Zmiany stymulujÈ psychopatów, wiÚc czÚsto Ăwietnie dostosowujÈ siÚ — przynajmniej pozornie — do nowych technologii i dziÚki temu wychodzÈ na przed- siÚbiorczych i nowatorskich. A fakt, ĝe nikt nie rozumie dziaïania caïego tego nowego 36 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? ustrojstwa, oznacza, ĝe mogÈ opowiadaÊ o tym przekonujÈco i nie muszÈ przy tym odpowiadaÊ na zbyt wiele trudnych pytañ. Nie wspominajÈc juĝ o tym, ĝe korporacyjni inĝynierowie-psychopaci doĂÊ regularnie zmieniajÈ dziaïy — zwykle w ramach awansu, bo pracujÈc na obecnym stanowisku, potrafiÈ wywrzeÊ tak wielkie wraĝenie na przeïoĝonych. Dzieje siÚ tak teĝ dlatego, ĝe wiedzÈ, iĝ muszÈ wynieĂÊ siÚ z dziaïu, zanim wszyscy, których wykorzystali do wïasnych celów, „sprzysiÚgnÈ siÚ przeciwko nim”. WiedzÈ, ĝe majÈ ograniczony czas, kiedy mogÈ tylko gadaÊ — aczkolwiek bardzo gïoĂno — i nic nie robiÊ tak, ĝeby nikt siÚ o tym nie dowiedziaï. Zanim olĂniewajÈce propozycje Roberta dotyczÈce modernizacji pracy w jego dziale wywoïajÈ caïkowity chaos, on bÚdzie siÚ juĝ cieszyï nowym, lepiej pïatnym stanowiskiem i to jego byïy kierownik wyjdzie na niekompetentnego. Pewnego dnia szef wzywa wszystkich do siebie — ostatnio firma przechodzi trudny okres i w tym roku nikt nie dostanie podwyĝki. Tylko w ten sposób firma moĝe przetrwaÊ. Nie bÚdzie teĝ w zasa- dzie ĝadnych premii i nie wolno rozliczaÊ ĝadnych dodatkowych wydatków. To zïa wiadomoĂÊ, ale uznajesz, ĝe nie masz wyjĂcia, musisz jÈ przyjÈÊ z uĂmiechem. Ostatecznie pracy i tak nie zmie- nisz, a przynajmniej masz staïÈ wypïatÚ. Ale ku Twojemu zaskoczeniu, Robert przyjmuje tÚ wiadomoĂÊ bardzo ěle. Wbiega do gabinetu szefa i zaczynajÈ stamtÈd dobiegaÊ gïoĂne krzyki, po czym Robert wypada jak burza. Szef wychodzi w koñcu pobladïy i roztrzÚsiony: nie tylko zostaï upokorzony tego typu kïótniÈ, ale poniewczasie uĂwiadomiï sobie, ĝe Robert roz- liczaï na firmÚ duĝe wydatki i w jakiĂ sposób wymusiï miesiÈc temu wczeĂniejszÈ premiÚ. Nie pomagaïo to oczywiĂcie w ĝaden sposób w sytuacji, gdy firma ponosiïa rujnujÈce straty Jest juĝ jednak za póěno. Tego dnia Robert jest widziany w firmie po raz ostatni. Oznaka 7. Psychopaci nie kierujÈ siÚ ĝadnÈ etykÈ zawodowÈ — nie rozumiejÈ, o co Ci chodzi, kiedy mówisz o pracy „dla dobra firmy”, i nigdy nie usïyszysz od nich, ĝe „w zespole nie ma »ja«”. UwaĝajÈ, ĝe lojalnoĂÊ równa siÚ frajerstwu. JeĂli nie mogÈ dostaÊ tego, co chcÈ, lub jeĂli zostanÈ pokonani, bez zastanowienia znikajÈ z firmy. Skoro Robert nie moĝe juĝ sobie rozliczaÊ potÚĝnych wydatków i nie moĝe liczyÊ na 37 Psychopata w Twoim otoczeniu premiÚ, nie zaleĝy mu na pracy. Nie dziw siÚ, ĝe Robert bezwiednie wyjawiï swoje machlojki. PamiÚtaj, psychopaci sÈ impulsywni, a Robert zebraï przynajmniej mnóstwo nowych materiaïów do Ăwietnego CV. Zwykle nikt nie robi problemów; szefostwo wystawi moĝe nawet Robertowi przyzwoite referencje. Ostatecznie prezes nie bÚdzie chciaï siÚ przyznaÊ, ĝe daï siÚ zwieĂÊ urokowi osobistemu i piÚk- nym sïówkom Roberta. ChoÊ Robert odchodzi z pracy, nie majÈc niczego w odwodzie, juĝ niedïugo znów znajdzie siÚ na rozmowie kwalifikacyjnej i bÚdzie czarowaÊ innych swoim profesjonalnym ĝargonem. MiÚdzynarodowa firma ĂwiadczÈca usïugi audytorskie, Pricewa- terhouseCoopers (PWC), od roku 2003 co dwa lata przeprowadza badania na temat przestÚpstw gospodarczych na caïym Ăwiecie, proszÈc ponad piÚÊ tysiÚcy firm o przedstawienie raportów doty- czÈcych oszustw fiskalnych popeïnianych przez pracowników. Daje to kompleksowy obraz przestÚpczoĂci korporacyjnej na Ăwie- cie. Na tej podstawie PWC opracowaïo listÚ zaleceñ dla firm. Suge- ruje w niej, ĝe kierownictwo powinno zaczÈÊ zwracaÊ bacznÈ uwagÚ na kaĝdego kierownika, który: x Angaĝuje siÚ w dziaïania wskazujÈce na brak zasad [czÚste wizyty w klubach go-go i próba rozliczenia na firmÚ zakupu duĝych porcji kokainy zapewne dowodzÈ braku zasad — a jednak czÚsto siÚ sïyszy, ĝe tego rodzaju rozrywki sÈ czymĂ powszechnym w duĝych korporacjach i ĝe wrÚcz zachÚca siÚ do nich w ramach „networkingu”]. x ChÚtnie bierze udziaï w spekulacjach lub podejmuje nadmiernie wysokie ryzyko biznesowe [a mimo to… najbardziej dochodowe firmy to te, które podejmujÈ najwiÚksze ryzyko. Spójrz na fundusze hedgingowe. Szuka siÚ w nich ludzi, którzy zaakceptujÈ „nadmiernie wysokie ryzyko biznesowe”]. x Wykazuje lekcewaĝÈcy stosunek wzglÚdem przepisów i zobowiÈzañ prawnych [choÊ osoba zbyt dobrze zaznajomiona z zasadami i procedurami zostanie najprawdopodobniej uznana za „formalistÚ” lub potencjalnego wichrzyciela]. x Mówi wymijajÈco, nie chce wspóïpracowaÊ lub obraĝa zespóï audytowy [a kto byï kiedykolwiek miïy dla zespoïu audytowego?]. 38 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? x Nie moĝe siÚ wykazaÊ ĝadnymi konkretnymi osiÈgniÚciami [niestety trudno w ten sposób zidentyfikowaÊ psychopatÚ — faïszywe referencje to dla niego ĝaden problem]. I choÊ lista ta jest przydatna, pokazuje jednoczeĂnie, ĝe niektóre potencjalnie trudne cechy sÈ jak najbardziej przydatne, gdy chce siÚ odnieĂÊ sukces w Ăwiecie korporacyjnym. To zapewne nie byïo zamiarem PWC. Nick Leeson — czïowiek, który doprowadziï bank do ruiny Nick Leeson zyskaï niechlubnÈ sïawÚ — i dostaï doĂÊ pokaěnÈ odsiadkÚ — jako czïowiek, który w 1995 roku w pojedynkÚ dopro- wadziï do ruiny bank Barings. Bank ogïosiï upadïoĂÊ, kiedy osiÈ- gnÈï straty w wysokoĂci oĂmiuset dwudziestu siedmiu milionów funtów, co stanowiïo podwójnÈ wysokoĂÊ jego kapitaïu obrotowego. Nieěle jak na chïopaka z Watford, który dziesiÚÊ lat wczeĂniej, zaraz po ukoñczeniu szkoïy, zaczynaï jako urzÚdnik bankowy w Coutts. W 1992 roku, pracujÈc zaledwie od trzech lat dla Barings — banku Jej Królewskiej MoĂci — Nick zostaï mianowany kierow- nikiem nowego dziaïu rynku transakcji terminowych w Singapore International Monetary Exchange (SIMEX), gdzie bank dyspono- waï miejscem w radzie nadzorczej. Czy pojawiïy siÚ jednak jakieĂ znaki ostrzegawcze, które, w porÚ zauwaĝone, mogïy zmieniÊ dzia- ïania banku? Zgodnie z tym, co napisaïa Judith Rawnsley w swojej ksiÈĝce na temat skandalu Leesona, Going For Broke5, zanim Nick wyjechaï do Singapuru, ubiegaï siÚ o brytyjskÈ licencjÚ maklera londyñskiego City, ale spotkaï siÚ z odmowÈ, bo w jego wniosku znalazïy siÚ pewne nieprawidïowoĂci. Spytany, czy ciÈĝÈ na nim jakiekolwiek wyroki sÈdów okrÚgowych, Nick odpowiedziaï: „Nie”. 5 J. Rawnsley, Going for Broke: Nick Leeson and the collapse of Barings Bank, HarperCollins, New York 1996. 39 Psychopata w Twoim otoczeniu Jednak przyznajÈcy licencje urzÈd do spraw papierów wartoĂcio- wych (Securities and Future Authority) przeprowadziï rutynowÈ kontrolÚ i dowiedziaï siÚ, ĝe decyzjÈ sÈdu Nick miaï zapïaciÊ Natio- nal Westminster Bank 2426 funtów, czego jeszcze nie zrobiï. Barings zostaï powiadomiony o tym przez SFA, ale kiedy wkrótce potem Nick zostaï wysïany do Singapuru i zaczÈï ubiegaÊ siÚ o licencjÚ na Dalekim Wschodzie, sprawy juĝ jakby nie byïo. Innymi sïowy: byï to drobny, choÊ byÊ moĝe bardzo istotny znak ostrzegawczy, który ktoĂ przeoczyï. Nick zaczÈï szybko dokonywaÊ samowolnych spekulacji, które poczÈtkowo przynosiïy zyski — przy zwrocie z inwestycji równym dziesiÚciu milionom funtów pierwszego roku wyrobiï aĝ dziesiÚÊ procent miÚdzynarodowych zysków banku Barings, co daïo mu na czysto premiÚ w wysokoĂci stu trzydziestu tysiÚcy funtów poza pensjÈ wynoszÈcÈ piÚÊdziesiÈt tysiÚcy funtów. Wkrótce jednak wszystko siÚ skoñczyïo. Nick musiaï zaczÈÊ uĝywaÊ jednego z „kont bïÚdów” (konta uĝywanego do korekcji bïÚdów), ĝeby ukryÊ ponoszone straty. Straty byïy jednak coraz wiÚksze — pod koniec roku 1994 siÚgaïy dwustu oĂmiu milionów funtów. Juĝ po upadïoĂci Baringsa ujawniono, ĝe w paědzierniku 1994 roku Nick spÚdziï noc w areszcie za pokazanie tyïka dwóm kobie- tom i ĝe Barings pomógï zatuszowaÊ ten fakt, bojÈc siÚ, ĝe w prze- ciwnym razie trafi do kolumny plotkarskiej „The International Financing Review”6. Fakt, ĝe bank musiaï zatuszowaÊ wykroczenie jednego ze swoich pracowników, choÊby i niewielkie, powinien byÊ alarmujÈcy — Nick powinien przynajmniej znaleěÊ siÚ pod bacznÈ obserwacjÈ. W koñcu w styczniu 1995 roku Nick straciï na japoñskiej gieï- dzie papierów wartoĂciowych ogromnÈ sumÚ. Uciekï i zostawiï po sobie potÚĝne dïugi i liĂcik, w którym napisaï: „Przepraszam”. 6 Ibidem. 40 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? Po tygodniu zostaï aresztowany i skazany na szeĂÊ i póï roku wiÚ- zienia w singapurskim Changi, gdzie odsiedziaï trzy i póï roku, po czym — z powodów zdrowotnych — zostaï zwolniony. Oĝeniï siÚ po raz drugi, zostaï prezesem klubu piïkarskiego w Irlandii, wydaï teĝ kilka ksiÈĝek, w których opisaï swoje losy „spekulanta” (na podstawie jednej z nich nakrÚcono film Rogue Trader z Ewanem McGregorem), i regularnie wystÚpuje jako mówca podczas róĝnych imprez. Moĝna poczytaÊ nawet o nim na jego stronie internetowej, gdzie przyznaje, ĝe „dziÚki swoim doĂwiadczeniom wiele zyskaï”. ByÊ moĝe jednak Nick jest bardziej samokrytyczny, niĝ nam siÚ wydaje: w 2001 roku rozpoczÈï studia psychologiczne. Czy juĝ moĝesz rozpoznaÊ psychopatÚ? I czy wygraïby The Apprentice? Przeczytaj poniĝsze scenariusze i oceñ kaĝdego z kandydatów na pracownika firmy lorda Sugara7, decydujÈc, czy Twoim zdaniem ta osoba to: 0 = kolega, z którym chÚtnie siedziaïbyĂ przy jednym biurku i wychodziï na piwo. 1 = ktoĂ, kto myĂli tylko o sobie. 2 = korporacyjny psychopata. W kaĝdej serii jest czterech zawodników i wszyscy oni zostali poddani skrupulatnej obserwacji. a) James Kendall. Przystojny i bystry, James zawsze zjawia siÚ w piÚknie skrojonych garniturach. Ma wytworny akcent 7 Lord Sugar (wïaĂc. sir Alan Sugar) — angielski biznesmen, bohater realizowanego przez BBC programu The Apprentice, w którym grupa osób stara siÚ zdobyÊ lukratywnÈ posadÚ w jednej z jego firm — przyp. red. 41 Psychopata w Twoim otoczeniu i idealne CV obejmujÈce dyplom dobrej uczelni i dziesiÚÊ lat doĂwiadczenia zawodowego w szanowanej firmie doradczej, w której szybko awansowaï na coraz wyĝsze szczeble. b) Sarah Silversmith. Sarah ma piÚknie wymodelowane wïosy, nieskazitelne garsonki, które podkreĂlajÈ jej wÈskÈ taliÚ, i szaïowe szpilki. Ukoñczyïa ĂwietnÈ uczelniÚ i prowadziïa wïasnÈ firmÚ — doradztwo zarzÈdzania markÈ — którÈ sprzedaïa w zeszïym roku za 1,2 miliona funtów. c) Dave Witchell. Przed rozpoczÚciem nagrañ Dave — z przylizanymi wïosami i twarzÈ dziecka — byï ulubieñcem zespoïu. Jego garnitury moĝe nie sÈ obszarpane, ale na pewno nie sÈ teĝ porzÈdne, a Dave juĝ dawno zdÈĝyï je zdeformowaÊ, ciÈgle wpychajÈc rÚce do kieszeni. Kaĝdy, kto stanie obok niego, zamienia siÚ w poĝÈdanego sïuchacza niekoñczÈcych siÚ anegdot, ekscentrycznych historyjek i jÈkliwych komplementów. CV? Nikt wïaĂciwie nie pamiÚta, co w nim byïo napisane, ale kaĝdy byï pod wraĝeniem, kiedy je czytaï. d) Jane Goodall. Strój Jane skïada siÚ z tanich spódnic oïówkowych i biaïych koszul. Jane nabiera wody w usta, gdy rozmowa schodzi na jej ĝycie osobiste i rodzinne. Ale jej kariera zawodowa idzie naprzód, a tuĝ po tym, jak wysïaïa swoje podanie do BBC, zostaïa mianowana regionalnym dyrektorem do spraw sprzedaĝy. Podczas pierwszych wywiadów w BBC kaĝdy z zawodników miaï odpowiedzieÊ na pytanie: „Dlaczego powinniĂmy ciÚ wybraÊ do programu?”. a) James powiedziaï: „Bo wiem, ĝe jestem najlepszym kandydatem, jaki kiedykolwiek pojawiï siÚ w programie. I nikt nie ma wiÚkszej woli wygranej niĝ ja”. 0 2 1 42 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? b) Sarah powiedziaïa: „Bo mogÚ nadaÊ temu programowi zupeïnie nowÈ jakoĂÊ — odniosïam taki sukces, ĝe nawet sir Alan moĝe siÚ czegoĂ ode mnie nauczyÊ”. 0 1 2 c) Dave powiedziaï: „Rety. Pewnie nie powinniĂcie mnie wybieraÊ. Ale parzÚ ĂwietnÈ herbatÚ”. (MówiÈc to, puĂciï oko do asystentki). 0 1 2 d) Jane powiedziaïa: „Bo od szesnastego roku ĝycia ciÚĝko pracowaïam na takÈ szansÚ i nie pozwolÚ, ĝeby mi przepadïa”. 0 2 1 Tuĝ przed rozpoczÚciem zdjÚÊ do programu zawodnicy dostali zaproszenie na nieformalne spotkanie z lordem Sugarem, Nickiem i Karen. a) James podchodzi prosto do lorda Sugara i usiïuje wciÈgnÈÊ go w rozmowÚ o prezesach, których obaj znajÈ. Na sir Alanie nie robi to wraĝenia, ale nie moĝe siÚ juĝ wyrwaÊ Jamesowi. 0 2 1 b) Dave odkrywa, ĝe chodziï do tej samej szkoïy co syn Nicka i ĝe ich matki majÈ tak samo na imiÚ. Mówi Nickowi, ĝe zawsze go podziwiaï; Nick dostaje pewnie wiÚcej za udziaï w The Apprentice niĝ sir Alan? 0 1 2 c) Sarah przysiada siÚ do Karen i pyta, czy ta nie uĝywa przypadkiem szminki Mac Really Red? Okazuje siÚ, ĝe tak, i kobiety wdajÈ siÚ w dïugÈ rozmowÚ na temat pielÚgnacji urody, rozmowa sprawia Karen ogromnÈ przyjemnoĂÊ. Wszyscy zawsze traktujÈ jÈ bardzo powaĝnie. 0 2 1 43 Psychopata w Twoim otoczeniu d) Jane przedstawia siÚ wszystkim zawodnikom, zapamiÚtuje ich imiona i stara siÚ dowiedzieÊ, co lubiÈ, a czego nie. Zachowuje siÚ jednak doĂÊ opryskliwie i nie ma wystarczajÈcego uroku osobistego, wiÚc parÚ osób celowo wprowadza jÈ w bïÈd. 0 1 2 Pierwsze zadanie polega na tym, ĝe zawodnicy majÈ kupiÊ rybÚ na porannym targu, a potem sprzedaÊ jÈ z zyskiem restauracjom. James jest liderem zespoïu. a) James z miejsca organizuje tymczasowe „biuro” w domu The Apprentice oraz wysyïa Sarah i Jane na targ. Potem obdzwania wszystkich znanych sobie PR-owców, ĝeby spytaÊ, jak najlepiej rozreklamowaÊ swoje nowe przedsiÚbiorstwo rybne. 0 2 1 b) Sarah przejmuje dowodzenie na targu — wysyïa Jane, ĝeby sprawdziïa ceny na poszczególnych stoiskach, a sama idzie na kawÚ z kierownikiem targowiska. 0 2 1 c) Dave dzwoni do pewnej eleganckiej blondyny, która jest szefem kuchni w jednej restauracji, i mówi Sarah, ĝeby sfinalizowaïa transakcjÚ. Potem, ĝeby uczciÊ udanÈ akcjÚ, idÈ z Jamesem i Sarah na dïugi lunch. 0 1 2 d) Jane sprawdza ceny ryb na wszystkich stoiskach, kupuje prawie najtaniej i sprzedaje caïÈ partiÚ znajomej Dave’a (jak poleciïa jej Sarah). 0 2 1 Lord Sugar zaprasza Dave’a, Jamesa, Sarah i Jane do sali posie- dzeñ — ich druĝyna przegrywa. (Okazaïo siÚ, ĝe ryby byïy kiep- skiej jakoĂci i szefowa kuchni zrezygnowaïa z zakupu). 44 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? a) James mówi: „Wszyscy mnie zapewniali, ĝe nie ma ĝadnych problemów — zrobiïem, co mogïem, ĝeby rozreklamowaÊ nasz biznes. Restauracja popeïniïa powaĝny bïÈd”. 0 1 2 b) Dave mówi: „Rany. Ostatecznie to ja nagraïem transakcjÚ — pozostali musieli tylko sprawdziÊ, czy ryby sÈ Ăwieĝe. Zawiodïem siÚ na nich”. 0 2 1 c) Sarah mówi: „Gdyby nie ja, Jane nawet by nie wiedziaïa, gdzie jest targ, a co dopiero — co ma tam robiÊ. A Dave w ogóle nam nie powiedziaï, ĝe ostatecznie nie doszïo do transakcji”. 0 1 2 d) Jane mówi: „Daïam siÚ oszukaÊ handlarzowi”. 0 1 2 W poïowie serii zawodnicy i zespóï spÚdzajÈ razem wieczór w knajpie. To szansa, ĝeby siÚ trochÚ wyluzowaÊ. a) Sarah upija siÚ, narzeka gïoĂno w damskiej toalecie na pozostaïych, a na koniec wciska operatorowi swój numer telefonu. 0 1 2 b) Dave zaciÈga Nicka i realizatora w kÈt, raczy ich whisky i cygarami, a zaraz potem wychodzi z nimi do kasyna, gdzie grajÈ w pokera na koszt realizatora BBC. Kiedy podrzuca realizatora do domu — realizator jest tak pijany, ĝe nie jest w stanie samodzielnie staÊ — Dave ukradkiem zaleca siÚ do jego ĝony. 0 Jane nie pije alkoholu i przed dwudziestÈ druga wraca do domu, 0 2 1 1 2 45 Psychopata w Twoim otoczeniu c) James zamawia gram kokainy i idzie na szybki numerek do toalety z ïadnÈ, mïodÈ asystentkÈ — Dave powiedziaï mu wczeĂniej, ĝe dziewczyna jest ïatwa. 0 2 1 Pod koniec serii nasi „bohaterowie” wchodzÈ do finaïu. Przed podjÚciem ostatecznej decyzji lord Sugar wygïasza krótkie pod- sumowanie kaĝdej z osób. a) „James — jesteĂ bystry. WyglÈdasz na idealnego kandydata. OczarowaïeĂ wszystkich i dokonaïeĂ kilku mÈdrych transakcji. Ale mam wraĝenie, ĝe siÚ popisujesz — i to mi siÚ nie podoba”. 0 2 1 b) „Sarah — bez wÈtpienia robisz wraĝenie. Ale za duĝo mówisz. To irytujÈce. I odniosïaĂ sukces — to mnie zastanawia. Po ci ten program? Mylisz siÚ, jeĂli sÈdzisz, ĝe moĝesz mnie czegokolwiek nauczyÊ. Moĝe i jestem stary, ale znam wszystkie sztuczki”. 0 2 1 c) „Dave — jesteĂ lubiany. Nick stanÈï w twojej obronie, mimo ĝe widzieliĂmy siÚ na tej sali tyle razy, ĝe nie chce mi siÚ nawet liczyÊ. Ale mam zaufanie do Nicka. WiÚc zaufam i tobie. Mam wraĝenie, ĝe potrafisz wykorzystaÊ swój rozum. Pod wieloma wzglÚdami przypominasz mi mnie samego z czasów mïodoĂci”. 0 2 1 d) „Jane — jesteĂ pracowita. Chcesz do czegoĂ dojĂÊ. Podoba mi siÚ to. Czasem za duĝo gadasz, ale przynajmniej wiesz, co mówisz. JesteĂ okej”. 0 1 2 46 Czy Twój kolega z pracy jest psychopatÈ? WytypowaïeĂ psychopatÚ? DAVE to nasz psychopata. Jest najbardziej Ăliski ze wszystkich korporacyjnych ĝmij. Potrafi zauroczyÊ tych, którzy mogÈ mu pomóc, i unika przemÚczania siÚ; jego wyĂwiechtane garnitury i jÈkanie siÚ pozwalajÈ mu zamaskowaÊ jego przeroĂniÚte ego. JAMES jest potencjalnym psychopatÈ korporacyjnym — myĂli tylko o sobie, ale swoim nastawionym na doznania, bezmyĂlnym zachowaniem potrafi zaszkodziÊ teĝ samemu sobie. SARAH mogïaby zdobyÊ parÚ punktów w PCL-R — moĝe mieÊ skïonnoĂci do manipulowania luděmi, których uda jej siÚ ocza- rowaÊ (choÊ takich ludzi nie ma zbyt wielu). JANE w ogóle nie ma cech psychopatycznych — desperacko pra- gnie wygraÊ i zmieniÊ swoje ĝycie, ale najprawdopodobniej czeka jÈ tylko rola pracowitego i niezbyt lubianego biurowego kozïa ofiarnego. Podsumowanie i rady Psychopata w pracy to sprytna bestia. Wie, ĝe jego nowi koledzy i koleĝanki zaïoĝÈ z góry, ĝe jest normalnym czïowiekiem o odpo- wiednich kwalifikacjach. Obróci to wiÚc na swojÈ korzyĂÊ, a poda- jÈc Ci rÚkÚ, wbije Ci nóĝ w plecy. NieĂwiadomie staniesz siÚ jego pionkiem — dostarczysz potrzebnych mu informacji w zamian za moĝliwoĂÊ pïawienia siÚ w blasku sukcesu, jaki mu towarzyszy. Psychopata w drodze na szczyt wykorzysta wszystkie kozïy ofiarne i wkradnie siÚ do gabinetu szefa, a moĝe nawet i na jego stoïek. Patroni z jego otoczenia moĝe i byli wystarczajÈco mÈdrzy, ĝeby dojĂÊ na szczyt — ale nie do tego stopnia mÈdrzy, ĝeby nie daÊ siÚ oszukaÊ. Poza tym nawet jeĂli ostatecznie to sobie uĂwiadomiÈ, niewielu bÚdzie chciaïo siÚ do tego przyznaÊ. A psychopata wybie- rze sobie po prostu kolejnÈ ofiarÚ. 47 Psychopata w Twoim otoczeniu JeĂli przeczytaïeĂ uwaĝnie ten rozdziaï, rozpoznasz sygnaïy ostrzegawcze. Ale co moĝesz z nimi zrobiÊ? x Przede wszystkim nie nazywaj swojego kolegi psychopatÈ. Juĝ samo to moĝe zostaÊ uznane za agresjÚ w miejscu pracy i na pewno w niczym Ci nie pomoĝe. Zamiast tego skup siÚ na budowaniu trwaïych relacji z pozostaïymi pracownikami, ĝeby psychopacie byïo trudniej TobÈ manipulowaÊ i torpedowaÊ Twoje plany. x Dopilnuj, ĝeby zapoznaÊ siÚ z politykÈ firmy i panujÈcymi w niej zasadami, oraz sprawdě, jakie masz moĝliwoĂci, jeĂli musisz siÚ na kogoĂ poskarĝyÊ. PamiÚtaj jednak, ĝeby skarĝyÊ siÚ wyïÈcznie w naprawdÚ waĝnych sprawach, bo w ten sposób zyskasz wiÚksze zainteresowanie. x BÈdě przejrzysty w swoich dziaïaniach zawodowych — zawsze informuj odpowiednie osoby o tym, co robisz, i przechowuj kopie wszystkich dokumentów, raporty ze spotkañ itd. (w ten sposób nie staniesz siÚ kozïem ofiarnym, jeĂli coĂ pójdzie nie tak). x Zapomnij o zasadzie wzajemnoĂci, zgodnie z którÈ jeĂli ktoĂ powie lub zrobi dla Ciebie coĂ miïego, to musisz odwdziÚczyÊ siÚ mu tym samym. MÈdrzy psychopaci znajÈ tÚ zasadÚ i wykorzystujÈ jÈ do wïasnych celów. JeĂli psychopatyczny kolega zdradza Ci poufnÈ informacjÚ albo dzieli siÚ ploteczkÈ, radÈ czy wyraěnie osobistÈ informacjÈ, uĂmiechnij siÚ uprzejmie, ale nie miej poczucia, ĝe jesteĂ mu coĂ winien w zamian. x Trzymaj siÚ z daleka od biurowych plotek. Dokonuj wïasnej oceny na podstawie swoich doĂwiadczeñ z luděmi. x JeĂli sÈdzisz, ĝe czïonek zespoïu duĝo gada, ale maïo robi, udowodnij to jakimĂ dyskretnym dziaïaniem lub konkretnymi wynikami (nie zaĂ korporacyjnÈ gadkÈ, która tak naprawdÚ nic nie znaczy). Udokumentuj wszystko i dokonaj odpowiedniej oceny. 48
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Psychopata w Twoim otoczeniu. Jak go rozpoznać i bronić się przed nim
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: