Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00434 005173 13074968 na godz. na dobę w sumie
Punkt widzenia w metaforyce dziennikarzy sportowych. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne - ebook/pdf
Punkt widzenia w metaforyce dziennikarzy sportowych. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 197
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-285-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> media i dziennikarstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Rafała Siekiery, bazując na osiągnięciach lingwistyki komunikacyjnej, interakcyjnej, kognitywistycznej, zwraca uwagę na stylistykę wybranych gatunków wypowiedzi medialnych o tematyce sportowej. Autor zajmuje się problemami konceptualnymi i tekstotwórczymi ze szczególnym uwzględnieniem komunikacji poprzez metaforę. Okazuje się, że jest to komunikacja bardzo skuteczna, wziąwszy pod uwagę choćby tylko ogromną oglądalność transmisji sportowych w telewizji. Bez komentarza werbalnego straciły by one wiele na swej atrakcyjności.

Praca jest wybitnie dyskursywna, ma wartki tok dowodzenia, zjawiska analizowane są wszechstronnie, problemowo. Częste odwołania do psychologii poznania wzbogacają wartość merytoryczną rozprawy o związki między językiem a poznaniem.

 

Książka ujawnia walory języka radiowo-telewizyjnych komentatorów sportowych, takie jak barwność, oryginalność sformułowań, silną indywidualizację, kreatywność, emocjonalność.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rafał Siekiera – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej, 90-514 Łódź, al. Kościuszki 65 RECENZENT Barbara Greszczuk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06492.14.0.D ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-128-9 ISBN (ebook) 978-83-7969-285-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Cóż jest wart generał bez armii? Bez tej armii, bez tych wspaniałych piłkarzy mnie by tu nie było. – Kazimierz Górski podczas ceremonii odbioru Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ..................................................................................... Wprowadzenie ..................................................................................... Rozdział 1. Rola punktu widzenia w procesie ludzkiego poznania ........................... 1.1. Konceptualizacja a postrzeganie wzrokowe ............................................. 1.2. Spostrzeganie, interpretowanie, konceptualizacja, wyobraźnia ......................... 1.3. Charakterystyka kategorii punktu widzenia ............................................. 1.4. Konwencjonalne i indywidualne punkty widzenia ...................................... 1.5. Punkt widzenia a presupozycja ........................................................... 1.6. Komunikacja jako współzawodnictwo. Rywalizacja punktów widzenia ............... 1.7. Zmiana punktów widzenia. Teoria empatii .............................................. 1.8. Perswazyjne oddziaływanie za pomocą punktu widzenia ............................... Podsumowanie ................................................................................. Rozdział 2. Punkt widzenia w metaforze ........................................................ 2.1. Zjawiska podobieństwa i profilowania ................................................... 2.2. Podobieństwo a metafora. Asymetria podobieństwa .................................... 2.3. Metafora – różne ujęcia ................................................................... 2.4. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne ......................................... 2.5. Metafora a punkt widzenia ............................................................... Podsumowanie ................................................................................. Rozdział 3. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne w metaforyce komentatorów sportowych ......................................................................................... 3.1. Charakterystyka sytuacji komunikacyjnej w mediach masowych ...................... 3.2. Charakterystyka materiału radiowo-telewizyjnego ..................................... 3.3. Wyniki analizy materiału radiowo-telewizyjnego. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne w języku komentatorów sportowych ..................................... 3.3.1. Modele metaforyczne w materiale radiowo-telewizyjnym ....................... 3.3.1.1. WOJNA .................................................................... 3.3.1.2. ROZRYWKA .............................................................. 3.3.1.3. BUDOWNICTWO ........................................................ 3.3.1.4. MOTORYZACJA ......................................................... 3.3.1.5. RELIGIA ................................................................... 3.3.1.6. GOSPODARKA ........................................................... 3.3.1.7. MECHANIKA ............................................................. 3.3.1.8. VARIA ..................................................................... Podsumowanie ................................................................................. 9 11 15 15 18 24 31 35 37 40 45 47 51 51 55 59 65 68 70 73 73 77 79 85 85 93 97 99 100 101 102 102 105 8 Rozdział 4. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne w metaforyce dziennikarzy prasowych .......................................................................................... 4.1. Wyniki analizy materiału prasowego. Modele metaforyczne i pryzmaty koncep- tualne ...................................................................................... 4.1.1. Modele metaforyczne w materiale prasowym .................................... 4.1.1.1. WOJNA .................................................................... 4.1.1.2. ROZRYWKA .............................................................. 4.1.1.3. GOSPODARKA ........................................................... 4.1.1.4. HAZARD .................................................................. 4.1.1.5. BUDOWNICTWO ........................................................ 4.1.1.6. NAUKA .................................................................... 4.1.1.7. RELIGIA ................................................................... 4.1.1.8. MECHANIKA ............................................................. 4.1.1.9. MOTORYZACJA ......................................................... 4.1.1.10. ŻEGLUGA ............................................................... 4.1.1.11. VARIA .................................................................... 4. 2. Wnioski z analizy ........................................................................ Podsumowanie ................................................................................. Rozdział 5. Narzucanie punktu widzenia w świetle teorii empatii. Znaczniki iluzji ....... 5.1. Znaczniki iluzji ........................................................................... 5.2. Negacyjność metafory .................................................................... 5.3. Znaczniki iluzji a metafora. Analiza znaczników iluzji w języku dziennikarzy sporto- wych ....................................................................................... 5.4. Znaczniki iluzji a punkt widzenia ........................................................ Podsumowanie ................................................................................. 111 111 115 115 123 127 131 133 135 137 139 141 142 143 149 153 159 159 161 163 168 171 Rozdział 6. Wnioski końcowe .................................................................... 175 Bibliografia ......................................................................................... 183 Spis rysunków i tabel .............................................................................. 187 Aneks: Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne w materiale prasowym ........... 189 Indeks nazwisk ..................................................................................... 195 WYKAZ SKRÓTÓW PS ELM EMŚ IO LM ME MŚ PŚ – „Przegląd Sportowy” – eliminacje Ligi Mistrzów – eliminacje Mistrzostw Świata – Igrzyska Olimpijskie – Liga Mistrzów – Mistrzostwa Europy – Mistrzostwa Świata – Puchar Świata WPROWADZENIE Punkty widzenia są podstawą wszelkiej kreatywności i nieprzewidywalności. Gdyby nie one, język już dawno stałby się nudny. Dzięki nim nie da się stworzyć słownika doskonałego, oddającego wszystkie konotacje danego wyrazu. Nawet słownik korzystający z definicji kognitywnych1 będzie oddawał jedynie czyjeś punkty widzenia, a zatem i interpretacje słów. Zbadanie wszystkich użytkowni- ków języka (przerastające chyba możliwości wszelkich zespołów badawczych) nie pomogłoby, ponieważ zebrany materiał należy przeanalizować i pogrupować. Wymaga to spojrzenia jednego (lub kilku) badacza, a więc efekt ostateczny będzie wyrazem punktu widzenia jednej bądź kilku osób. Punkt widzenia nadaje kształt naszemu doświadczaniu świata. Metaforykę uważam za jeden z ciekawszych obszarów, na których perspek- tywa postrzegania odciska swoje piętno. Celem niniejszego opracowania jest uka- zanie, w jaki sposób w metaforach przejawia się punkt widzenia, będący śladem indywidualnych cech nadawcy bądź innego (gdy wypowiedź staje się wyrazem obcej wobec mówiącego/piszącego perspektywy) oraz nakreślenie na przykła- dzie metaforyki dziennikarzy sportowych, jak postrzeganie danej dziedziny życia (w tym przypadku – sportu), a więc konceptualizacja mentalna, daje o sobie znać w języku poprzez stosowanie odpowiednich przenośni. Źródła materiału, który posłużył mi do analizy interesujących mnie zjawisk, dzielę na dwa korpusy – radiowo-telewizyjny oraz prasowy. Na pierwszy składają się nagrane i przetranskrybowane fragmenty komentarzy „na żywo” z wydarzeń sportowych, transmitowanych w radiu i telewizji od czerwca do października 2004 r. (są to głównie Mistrzostwa Europy w piłce nożnej i Igrzyska Olimpijskie odbywające się wówczas w Atenach). Drugi korpus stanowią przykłady zebra- ne z łamów „Przeglądu Sportowego” w 2007 r. Nie czyniłem rozróżnienia na poszczególne gatunki, czerpiąc materiał z różnych typów wypowiedzi dzienni- karskich. „Przegląd Sportowy” wybrałem ze względu na jego zasięg, pozycję na rynku2 oraz długą historię. Do badań wykorzystałem metodę analizy lingwistycznej, funkcjonalnej, te- matycznej oraz statystycznej zebranego materiału. 1  Taki, ciekawy skądinąd, projekt realizowany jest obecnie na UMCS w Lublinie jako słownik etnolingwistyczny. 2  W chwili powstawania książki zajmował 6. miejsce wśród najpopularniejszych dzienników ogólnopolskich (wyprzedzając m.in. „Dziennik Gazetę Prawną”). Źródło: raport Czytelnictwo pra- sy, www.wirtualnemedia.pl [16.12.2010]. 12 Kluczowe dla badanych przeze mnie zjawisk są teorie: modeli metaforycz- nych według Jörga Zinkena oraz empatii i języka jako symulatora, opracowa- ne przez Jarosława Płuciennika. Pierwsza z nich stała się podstawą klasyfikacji tematycznej metafor stosowanych przez dziennikarzy sportowych oraz źródłem inspiracji w kwestii analizy punktów widzenia zakodowanych w przenośniach. Druga zaś posłużyła do uzasadnienia koncepcji narzucania punktu widzenia przez nadawcę i przejmowania go przez odbiorcę oraz wskazania mechanizmów ma- nipulacji perspektywą (znaczniki iluzji). Ponadto odwołuję się do psychologii poznawczej, różnorodnych definicji punktu widzenia, gramatyki kognitywnej (Ronalda Langackera), teorii metafory (m.in. George`a Lakoffa i Marka Johnso- na, Maxa Blacka), zjawiska profilowania w języku (zwłaszcza w ujęciu Jerzego Bartmińskiego), teorii asymetrii relacji podobieństwa według Amosa Tversky’e- go oraz teorii chiralności i zjawiska cienia konceptualnego (Andrzeja Kudry). W rozdziale pierwszym skupiam się na wyznaczeniu podstaw dalszego po- stępowania badawczego. Powołując się na ustalenia psychologii poznawczej, wyszedłem od wykazania, że proces ludzkiej kognicji nie jest biernym rejestro- waniem danych zmysłowych i ma charakter aktywny oraz podmiotowy (a zatem postrzeganie łączę z konceptualizacją mentalną, której śladem jest konceptualiza- cja językowa, z czego wynika, że każda wypowiedź nacechowana jest punktem widzenia nadawcy, bez względu na to, czy wykorzystuje on tradycyjne, czy też niezwykłe sposoby obrazowania). Następnie dokonuję przeglądu definicji punktu widzenia, a więc kategorii szczególnie mnie interesującej. Taki układ treści ma na celu wskazanie miejsca punktu widzenia w procesie poznania i roli, jaką odgrywa on w nadawaniu znacze- nia doświadczeniom człowieka. Kolejnym krokiem jest przedstawienie koncepcji narzucania perspektyw w komunikacji, zgodnie z którą odbiorca musi przyjąć (choć niekoniecznie zaakceptować) punkt widzenia nadawcy, by zrozumieć ko- munikat, co czyni go podatnym na perswazję. Komunikacja staje się tym samym rywalizacją perspektyw (przyjmuję ten pogląd za Jarosławem Płuciennikiem). W rozdziale drugim przechodzę już do metafory jako szczególnego przy- padku ujawniania się punktu widzenia w wypowiedzi. Wychodzę od ustalenia mechanizmów rządzących obrazowaniem poprzez metaforę, odwołując się do profilowania (w tym także profilowania podobieństwa), zjawiska podobieństwa jako podstawy wszelkich przenośni (w czym zajmuję stanowisko przeciwne wo- bec wczesnych prac George’a Lakoffa), a co za tym idzie – również asymetrii relacji podobieństwa, która sprawia, że metafory nie tylko są jednokierunkowe (nieodwracalne), ale także nacechowane perspektywą postrzegania, wynikającą z niejednakowej oceny podobieństwa dwóch obiektów przez nią zestawianych. Następnie wyznaczam dwa poziomy metafory, które interesowały mnie w anali- zie materiału. Pierwszym z nich są modele metaforyczne, zaproponowane przez Jörga Zinkena, bliskie pojęciom metaforycznym G. Lakoffa i M. Johnsona, a tak- że ramom interpretacyjnym Waltera Onga. Drugi poziom stanowią słowa-źró- 13 dła metafor, które określam wprowadzonym przeze mnie terminem pryzmatów konceptualnych. Oba poziomy posłużyły mi do analizy zjawiska krzyżowania punktów widzenia w metaforach oraz wydobycia z metaforyki dziennikarzy spor- towych zakodowanego w niej śladu postrzegania sportu. Wskazuję także dwie podstawowe według mnie opozycje perspektyw: konwencjonalny-osobisty punkt widzenia oraz kreator-obserwator3. Rozdział trzeci rozpoczyna charakterystyka sytuacji komunikacyjnej w me- diach. Jej specyfika sprawia, że teksty dziennikarskie są znakomitym źródłem materiału badawczego w kontekście metaforyki i narzucania punktów widzenia. Rozdział ten stał się też polem analizy i klasyfikacji korpusu radiowo-telewizyj- nego, który traktuję jako swoisty poligon doświadczalny dla wybranej metody badań oraz jako źródło pożytecznych wniosków stanowiących materiał porów- nawczy dla analizy tekstów prasowych. W rozdziale czwartym wykorzystuję metodę zaprezentowaną w części po- przedniej, by przeanalizować język dziennikarzy prasowych w poszukiwaniu za- równo zjawisk zaobserwowanych w rozdziale trzecim, jak i zupełnie nowych. Wszystkie spostrzeżenia mają związek z kwestią punktu widzenia i manipulowa- nia nim. W obu rozdziałach analitycznych materiał dzielę tematycznie ze względu na poszczególne modele metaforyczne, reprezentowane przez znalezione przeze mnie pryzmaty konceptualne4. Taki układ umożliwia końcowe podsumowanie sposobów obrazowania sportu (wyłoniło ono ostatecznie obraz tej dziedziny za- kodowany w metaforyce dziennikarzy sportowych). Ostatni rozdział poświęciłem omówieniu zjawiska dystansowania się nadaw- ców do stosowanych przez nich konceptualizacji (a zatem także i punktów wi- dzenia). Jest ono osiągane za pomocą opisywanych przez Jarosława Płuciennika w związku z teorią empatii znaczników iluzji, a więc środków językowych po- zwalających na zaznaczenie obcości wypowiadanych przez siebie słów. Wyko- rzystywanie znaczników iluzji przez dziennikarzy sportowych odniosłem bezpo- średnio do metafor i zobrazowałem jego funkcje na odpowiednich przykładach z obu korpusów tekstów. 3  Opozycja ta jest zaczerpnięta od J. Zinkena. Kreator oznacza w niej punkt widzenia podmio- tu kształtującego swój świat, natomiast obserwator – punkt widzenia obserwatora. 4  Spis modeli metaforycznych i przynależnych do nich pryzmatów, znalezionych w materiale prasowym, umieściłem w aneksie.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Punkt widzenia w metaforyce dziennikarzy sportowych. Modele metaforyczne i pryzmaty konceptualne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: