Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00294 006730 20941761 na godz. na dobę w sumie
Pytać o Putina – pytać o Rosję - ebook/pdf
Pytać o Putina – pytać o Rosję - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-289-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Wraz z obejmowaniem rządów przez kolejnych władców ożywają każdorazowo w Rosji nasilone spekulacje, spory i dyskusje, dotyczące charakteru dokonujących się przemian.

W państwie o wielowiekowej tradycji samodzierżawnej władzy centralnej podejmowane zabiegi identyfikacyjne skupiają się siłą rzeczy na osobie kremlowskiego przywódcy.

Czasowa i kulturowa odległość, wzajemna odmienność, biegunowość, przeciwstawność i paradoksalność przedstawianych formuł identyfikacyjnych, odnoszonych w pierwszych zwłaszcza latach do Putina i Putinowskiej Rosji, warte są zatem bliższej analizy i objaśniającej refleksji.

Mówią one bowiem wiele nie tylko o ówczesnej rzeczywistości polityczno-społecznej kraju oraz o sposobach jej przeżywania, pojmowania i problematyzacji przez Rosjan, ale również o źródłach i uwarunkowaniach sposobu postrzegania przez nich świata, prawdy, władzy, społeczeństwa. historii i samych siebie.

*

Profesor Marian Broda kontynuuje w tej książce swoje bardzo cenne badania dotyczące rosyjskiej współczesnej myśli politycznej. Szereg jego idei, konstatacji, a przede wszystkim wniosków posiada charakter oryginalny i nowatorski, również na poziomie światowym. Należą do nich m.in.: udowodnienie archaiczności statokratycznych, nacjonalistycznych oraz prawosławnych rosyjskich sposobów myślenia; wskazanie na bardzo szeroki wspólny mianownik strukturalny zróżnicowanych rosyjskich typów myślenia politycznego, w tym zarówno okcydentalistycznych, jak i antyokcydentalistycznych. Publikacja wyróżnia się pozytywnie w światowej literaturze poświęconej rosyjskiemu myśleniu politycznemu. [...\ Dogłębne zrozumienie nie tylko Rosji, lecz także wszelkich autorytarnych reżimów politycznych nie jest możliwe bez uważnego przestudiowania tej książki.

Z recenzji prof. dr. hab. Romana Bäckera

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marian Broda Łódź 2020 Marian Broda – Uniwersytet Łódzki Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Teorii i Historii Stosunków Międzynarodowych 90-131 Łódź, ul. Narutowicza 59a RECENZENT Roman Bäcker REDAKTOR INICJUJĄCY Witold Szczęsny REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Sebastian Buzar Zdjęcie wykorzystane na okładce pap_20200111_1KK/Michael Klimentyev © Copyright by Author, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09716.19.0.K Ark. wyd. 11,0; ark. druk. 18,25 ISBN 978-83-8220-288-5 e-ISBN 978-83-8220-289-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. 42 665 58 63 Spis treści Wstęp  /  7 I.  Putin i Putinowska Rosja. Identyfikacyjne problemy  i autoprezentacja władzy  /  15 1. Identyfikacyjne polaryzacje, dylematy i paradoksy / 17 2. Putin o sobie i bliscy o nim / 35 3. Putinowski manifest polityczny / 61 II.  Putinowskie antidotum  /  79 1. Autorytaryzm, demokratyzacja, rozkład… / 81 2. Podstawy, uwarunkowania, charakter, granice i konsekwencje sukcesu / 118 III. Naprzód ku korzeniom?  /  145 1. Władza, władza… / 147 2. Mocarstwowy imperatyw i autorytarno-imperialne fatum Rosji? / 192 Zakończenie  /  219 1. Rosjanie, Putin, władza, Rosja / 221 2. Pytać o władzę, pytać o siebie / 240 Nota bibliograficzna  /  259 Bibliografia  /  265 Indeks osobowy  /  283 Wstęp Gdy 9 sierpnia 1999 r. Borys Jelcyn dokonał kolejnej zmia- ny szefa rządu rosyjskiego i  stanowisko premiera objął – mianowany przezeń rok wcześniej dyrektorem Federalnej Służby Bezpieczeństwa –  emerytowany pułkownik KGB Władimir Putin, wielu obserwatorów widziało w nim jesz- cze jedną marionetkę prezydenckiej gry politycznej. Stało się jednak inaczej: już kilka miesięcy później Borys Jelcyn podpisał dekret o przekazaniu mu swoich pełnomocnictw, a w marcu 2000 r. w wyborach powszechnych Putin został wybrany na prezydenta kraju. Od samego właściwie początku władza Putina znajdo- wała – coraz bardziej bezwarunkową – akceptację wyraźnej większości swych rodaków, marginalizując rozmiary oraz znaczenie politycznej opozycji i opinii krytycznej w kraju, a sam prezydent zaczął być przez miliony z nich pozytyw- nie odbierany i wręcz czczony jako odnowiciel długiej tra- dycji rosyjskich samowładców: „car Putin”. Pamiętając, że decyduje o tym również cały szereg innych jeszcze czyn- ników, warto przyjrzeć się mentalno-kulturowym i  spo- łeczno-politycznym przesłankom fenomenu społecznej pozycji i popularności Władimira Putina, które tak szybko zyskiwał on wśród mieszkańców Rosji, oraz jego miejscu w historii i tradycji politycznej kraju, spróbować rozpoznać niektóre przynajmniej uwarunkowania sposobu postrze- gania go przez rodaków w kontekście szerzej pojmowanych postaw i oczekiwań Rosjan wobec władzy, a także podsta- wowe wyznaczniki wartości i treści wspólnotowego sensu istnienia, wiązanego przez nich z osobą i działaniami pre- zydenta. Jak go widzą, tak go piszą, popierają i czczą – dla- czego jednak to czynią i dlaczego właśnie tak? Spróbuję po- kazać, że stawiając pytanie, dlaczego tak się dzieje, pytamy 10 I Wstęp zarówno o  Rosję i  Rosjan, ich mentalność, sposób prze- żywania, konceptualizacji i problematyzacji świata, Rosji i  siebie, o  więzi i  postawy społeczne, tradycję kulturową oraz system polityczny w ogóle, jak i o charakter, podstawy, uwarunkowania, granice, cenę i  konsekwencje Putinow- skiego sukcesu w szczególności. Pierwszy zwłaszcza okres rządów Putina ujawnił wyraź- ne trudności i kontrowersje identyfikacyjne w odniesieniu do jego osoby i prowadzonej przezeń polityki. Zaskakiwać może zwłaszcza rozmaitość, a  nierzadko wręcz radykal- na dychotomiczność i  towarzysząca jej paradoksalność, pojawiających się formuł, w  ramach których starano się rozpoznać, ująć i objaśnić tożsamość prezydenta, jego oso- by i politycznego dzieła. Co ciekawe i dające do myślenia, przez zastanawiająco długi czas stanowiska i oczekiwania – nie tylko zresztą – rosyjskich twórców i odbiorców podob- nych prób, ujęć i schematów identyfikacyjnych podlegały wyraźnej polaryzacji na wzajemnie sobie przeciwstawne, równie jednak jednoznaczne i kategoryczne, rozpoznania – lub – oscylując między jednymi i drugimi – artykułowa- ły, intencjonalnie bądź de facto, świadomość niewystar- czalności podobnych, „zwykłych” konstrukcji poznaw- czych dla uchwycenia rozpatrywanego fenomenu. Można powiedzieć wręcz, że w  licznych wypadkach wahały się one między próbami rozwiązania „Putinowskiej zagadki” a  zabiegami akcentowania „Putinowskiej tajemnicy”. Jak będę starał się pokazać, pytania – i sposób ich stawiania – Rosjan o Putina i uosabianą przezeń władzę, nie mniej, a  może nawet więcej, niż o  samym prezydencie, mówią o jego rodakach, a – w szerszym kontekście swych poznaw- czych odniesień – o mentalności, kulturze i tradycji poli- tycznej Rosji, o charakterze świadomości, postawach, spo- sobach postrzegania, konceptualizacji i  problematyzacji świata przez współczesne społeczeństwo rosyjskie. Pytając o Putina, ich autorzy pytali o Rosję, a zarazem, nie zawsze pewnie w pełni świadomie, o samych siebie. 11 I Wstęp Realizując postawione sobie zadania badawcze, w pierw- szym rozdziale książki przedstawiam i poddaję wstępnej analizie, pojawiające się w początkowych zwłaszcza latach rządów Władimira Putina, najbardziej typowe i  rozpo- wszechnione formuły identyfikacyjne, mające w  inten- cjach swych autorów-twórców stanowić odpowiedź na pytania o polityczno-społeczną, intelektualno-ideologicz- ną i kulturowo-cywilizacyjną tożsamość zarówno osoby rosyjskiego przywódcy, jak i –  pojmowanej przez nich jako jego polityczne dzieło –  Putinowskiej Rosji. Zwra- cam w  szczególności uwagę na zastanawiającą, często dychotomiczną wręcz, wzajemną polaryzację owych for- muł identyfikacyjnych, na związane z nią problemy i pa- radoksy, traktując i objaśniając je jako zjawiska i tendencje nieprzypadkowe, ujawniające znacznie bardziej ogólne i trwałe właściwości rosyjskiej rzeczywistości. W dalszych częściach rozdziału przedstawiam i  rozpatruję szeroko pojmowaną –  obejmującą nie tylko jego osobiste wypo- wiedzi, ale również, nieprzypadkowo przecież propagowa- ne w tamtejszych mediach, wypowiedzi bliskich mu osób, wzajemnie ze sobą zharmonizowane i  uzupełniające się, współtworzące jednolity, wspólny obraz osoby rosyjskiego przywódcy – autoprezentację Władimira Putina, a następ- nie Putinowski manifest polityczny oraz objaśniające kon- kretyzująco zawarte w nim treści wypowiedzi rosyjskiego przywódcy. W  rozdziale drugim przedmiotem moich uwag sta- je się syntetyczne przedstawienie i analiza politycznego dzieła Putina –  w  początkowym okresie jego rządów –  rozpatrywanego jako –  kontrastowane nie bez racji przez wielu badaczy, niekiedy jednak nazbyt jednostron- nie, m.in. poprzez projekcję dychotomizującego prze- ciwstawienia Jelcynowskiej i Putinowskiej personifikacji władzy na całą ówczesną rzeczywistość społeczną kraju –  swego rodzaju antidotum na wskazywane i  diagnozo- wane w pierwszej części rozdziału problemy wewnętrzne 12 I Wstęp i międzynarodowe Rosji oraz związane z nią wspólnoto- we wyzwania Rosjan. W drugiej części rozdziału, stara- jąc się unikać jednostronności diagnoz, objaśnień i ocen, wskazuję i staram się objaśniać podstawy, uwarunkowa- nia, wymiary, charakter, granice, koszty własne oraz kon- sekwencje szybkiego i spektakularnego sukcesu politycz- nego prezydenta Rosji, w  ich wymiarze wewnętrznym i międzynarodowym. W  trzecim, ostatnim rozdziale pracy, wykorzystu- jąc ustalenia zamieszczone w  jej poprzednich częściach, wskazuję, poddaję analizie i objaśniam mentalne, religijne, społeczne, polityczne, ideologiczne i kulturowe przesłanki, uwarunkowania i mechanizmy, przyczyniające się do tego, że w Rosji i polityce rosyjskiej marsz naprzód zdaje się po raz kolejny w  znaczącym stopniu okazywać powrotem do korzeni, a procesy i mechanizmy rozwojowe pozosta- ją wciąż w ramach cyklicznego schematu: autorytaryzm, demokratyzacja, rozkład, autorytaryzm… Po ich przed- stawieniu i charakterystyce stawiam – i poddaję analizie –  pytanie o  ewentualną zasadność i  intelektualny status tezy o istnieniu autorytarno-imperialnego fatum ciążące- go jakoby nad Rosją. W  pierwszej części zakończenia w  syntetyczny spo- sób rekapitulująco omawiam rezultaty badawcze prze- prowadzonych w  książce analiz, służących rozpoznaniu podstawowego zespołu elementów, właściwości, struk- tur i  uwarunkowań rosyjskiej rzeczywistości mentalno- -kulturowej i społeczno-politycznej, współoddziałujących na bieg i  charakter jej historii, teraźniejszości, a  także przyszłości. W  drugiej natomiast wskazuję na problemy związane z –  występującymi nie tylko przecież w  Puti- nowskiej Rosji, co pozwala miarkować ich rosyjską spe- cyfikę i pomaga w dostrzeganiu i objaśnianiu niektórych bardziej powszechnych zjawisk i procesów – podobnymi uwikłaniami współczesnej-niewspółczesnej świadomości społecznej w świecie. 13 I Wstęp Proponowana książka stanowi –  w  konkretyzującym odniesieniu do rosyjskich pytań o Władimira Putina – sy- stematyzujące podsumowanie prowadzonych przeze mnie od wielu lat badań nad kultywowanymi od wieków w tam- tejszej tradycji intelektualno-kulturowej próbami „zrozu- mienia Rosji” oraz towarzyszącymi im pytaniami rosyj- skich myślicieli, badaczy i Rosjan w ogóle, o Rosję, władzę, naród, prawdę, wspólnotowy sens istnienia, o świat i o sa- mych siebie. Zostały w niej wykorzystane – skonkretyzo- wane, usystematyzowane i  uzupełnione o  kolejne nowe informacje oraz analizy badawcze, rosyjskie i nierosyjskie, publikowane w kolejnych latach w Rosji i poza jej granica- mi – rezultaty moich wcześniejszych prac, wymienionych w szczególności w Nocie bibliograficznej – zarówno prac o  charakterze ogólniejszym, związanych z  wypracowa- niem i  przedstawianiem autorskiej perspektywy badaw- czej i współokreślanego przez nią sposobu percepcji, kon- ceptualizacji i problematyzacji rosyjskiej rzeczywistości1, jak i  prac skoncentrowanych bezpośrednio na sposobie pojmowania przez Rosjan szeroko rozumianej tożsamości politycznej Władimira Putina i Putinowskiej Rosji2. 1 W sposób najbardziej pełny i systemowy przyjmowaną i rozwijaną w nich ogólną perspek- tywę badawczą przedstawiłem w książkach Poniat’ Rossiju?, Moskwa 1998; Russkije woprosy o Rossii, Moskwa 2005 i „Zrozumieć Rosję”? O rosyjskiej zagadce-tajemnicy, Łódź 2011. 2 We wskazanym kontekście niniejsza książka stanowi swego rodzaju odpowiednik – skon- centrowany tym razem na problematyce polityczno-społecznej i mentalno-ideologicznej, w szczególności na zapośredniczaniu rosyjskich pytań o rosyjskość i Rosję o pytania o jej wybranego przywódcę, Władimira Putina – mojej poprzednio opublikowanej książki Głos Ro- syjskiej Prawdy… „Zrozumieć Dostojewskiego” – rozumieć Rosję, Łódź 2018, w której starałem się pokazać i poddać analizie inny, literacki wtedy, odpowiednik, charakterystycznego dla tamtejszej tradycji intelektualno-kulturowej, personifikującego zapośredniczania pytań o ro- syjskość i Rosję pytaniami o pisarza Fiodora Dostojewskiego. I. Putin i Putinowska Rosja Identyfikacyjne problemy i autoprezentacja władzy 1. Identyfikacyjne polaryzacje, dylematy i paradoksy Wraz z obejmowaniem rządów przez kolejnych władców Ro- sji – carów, przywódców komunistycznych czy prezydentów – ożywały i wciąż ożywają, przede wszystkim w niej samej, ale również poza jej granicami, gorączkowe często speku- lacje, spory i dyskusje, dotyczące tego, kim oni są w swym wymiarze osobowym i politycznym, a także charakteru, ce- lów oraz spodziewanych rezultatów i konsekwencji podej- mowanych przez nich działań, i, w następstwie powyższe- go, również politycznej tożsamości i kierunków dynamiki całego państwa. Rozbieżność dokonywanych identyfikacji, stawianych diagnoz i wypowiadanych ocen, czasowa i kul- turowa odległość wskazywanych przez autorów analogii historycznych oraz skala i  zasięg spodziewanego czy już dostrzeganego wpływu personifikowanych zmian politycz- nych na losy kraju, wykraczają jednocześnie w wielu przy- padkach daleko poza ich odpowiedniki, pojawiające się zwykle w przypadku podobnych sytuacji obserwowanych w społeczeństwach zachodnich. W formie konkretyzującej eksplikacji historycznej pod- niesionej sprawy, przedstawię najpierw niektóre z propo- zycji formuł identyfikacyjnych, które pojawiły się w  od- niesieniu do Władimira Putina i  Putinowskiej Rosji, by następnie – w korespondującej z nimi, objaśniającej per- spektywie –  przedstawić w  kolejnych częściach książki szereg bardziej ogólnych uwag, dotyczących sposobu prze- żywania i  pojmowania przez Rosjan swego kraju i  jego miejsca w  świecie, władzy, prawdy, sensu swego wspól- notowego istnienia, historii, teraźniejszości i przyszłości. 18 I Pytać o Putina – pytać o Rosję Rozpatrując je, będę zarazem wskazywał i analizował ich podstawowe źródła, uwarunkowania i  funkcje społecz- ne, historyczne formy oraz konkretyzujące modyfikacje, procesy i mechanizmy autodestrukcji i samoreprodukcji, koncentrując swoją uwagę na okresie, w czasie którego za- czynały kształtować się struktury polityczno-ideologiczne dzisiejszej, Putinowskiej Rosji i  podejmowano pierwsze próby ich intelektualnych rozpoznań i personifikujących identyfikacji. W pierwszych zwłaszcza latach sprawowania politycz- nej władzy w Rosji przez – otaczanego nimbem tajemni- czości –  Władimira Putina punktów identyfikacyjnych odniesień, dla rozpoznania-odgadnięcia tego, kim on jest i co się w rządzonej przez niego Rosji dzieje, poszukiwano najczęściej w rosyjskiej historii, wśród, zestawianych czę- sto w kontrastujący ze sobą sposób, postaci tamtejszych władców i  okresów ich rządów. Jeśli tak, przychodzi za- cząć od przedstawienia wybranych, reprezentatywnych dla szerzej rozpowszechnionych sposobów pojmowania rozpatrywanej sprawy, ujęć i  formuł identyfikacyjnych. Rosyjski politolog, Władimir Żarichin, tak wyraził swe oczekiwania związane z  objęciem władzy przez Putina, akcentując jednocześnie ich dostrzeganą przez siebie pa- radoksalność: Mam nadzieję, że […] będzie on przypominał Aleksandra III […]. Aleksander II był carem-reformatorem, natomiast za Aleksandra III ludzie żyli spokojnie. Z jednej strony, panował porządek, a z drugiej – zbudowano Kolej Transsyberyjską i wiele naprawiono w życiu rosyjskim1. 1 Cyt. według: W. I. Fartyszew, Poslednij szans Putina? Sud’ba Rossii w XXI wiekie, Moskwa 2004, s. 23–24. Od powyższej identyfikacji dystansują się zasadniczo trzej inni badacze rosyjscy Aleksandr Achijezier, Igor Klamkin i Igor Jakowienko. W ich przekonaniu – niepozbawionym skądinąd również pewnej jednostronności ujęcia rozpatrywanej sprawy – można mówić o je- dynie powierzchownym podobieństwie działań Władimira Putina i Aleksandra III, związanym z prowadzaniem przez nich polityki konserwatywnej stabilizacji systemu poprzez pozbawia- nie podmiotowości istniejących instytucji politycznych. O ile bowiem w przypadku cara było ono tylko jednym z elementów rzeczywistej modernizacji społeczno-politycznej, o tyle w sy- 19 I Putin i Putinowska Rosja. Identyfikacyjne problemy i autoprezentacja władzy Już samo porównanie Putina z  carem –  komentował z kolei przytoczoną wypowiedź Wasilij Fartyszew – zakła- da de facto autorytarny charakter jego prezydentury2. Ku podobnej identyfikacji roli Putina w  rosyjskiej hi- storii skłaniał się, zauważmy, również niemiecki ekspert i  publicysta Boris Reitschuster. Po przedstawieniu pro- ponowanego przez siebie opisu rzeczywistości rosyjskiej: „Niepewne próby podejmowane przez swego poprzednika, które zmierzały do zbudowania samorządności w  kraju, poddał ścisłej kontroli i uznał, że władza centralna musi rządzić twardą ręką”3 –  stwierdził on, że opis ten pasu- je zarówno do Rosji rządzonej przez Aleksandra III, jak i Władimira Putina. Każdemu z nich, wskazywał, polityka liberalna poprzednika – odpowiednio Aleksandra II i Bo- rysa Jelcyna – wydała się zgubna i dlatego przeszli oni na pozycje antyreformatorskie. Zdaniem Reitschustera w rosyjskiej tradycji można wy- różnić dwa typy władców, którzy tworzyli historię kraju: reformatorów i antyreformatorów. Pierwsi z nich właściwą słabość Rosji widzieli w przemocy państwa, jego wszechobecności, rozciągającej się aż po najbardziej prywatne sfery życia i duszącej w zarodku inicjatywę obywateli i ich odpowiedzialność. Reformatorzy ci popierali zawsze rozluźnienie biurokratycznych więzów; mieli nadzieję, że słabsze państwo, które pozostawi obywatelom więcej wolności, w ostatecznym rozrachunku umocni społeczeństwo, że w ten sposób ukształtuje się wspólnota, która w ścieraniu się przeciwstawnych interesów doprowadzi do stworzenia twórczej równowagi sił4. Rozumowanie antyreformatorów, w  słabości państwa widzących właśnie zgubę Rosji, było całkowicie odwrotne: tuacji obecnego prezydenta FR możliwości analogicznego generowania procesów rozwojo- wych już nie ma, gdyż modernizacyjny potencjał „odgórnych” działań władzy politycznej uległ definitywnemu wyczerpaniu. Por. A. Achijezier, I. Klamkin, I. Jakowienko, Istorija Rossii: koniec ili nowoje naczało?, Moskwa 2008, s. 419–421. 2 Por. W. I. Fartyszew, Poslednij szans Putina…, s. 24. 3 B. Reitschuster, Władimir Putin. Dokąd prowadzi Rosję?, Warszawa 2005, s. 17. 4 Tamże, s. 17–18. 20 I Pytać o Putina – pytać o Rosję Ci zawsze byli przekonani, że tylko wzmocnienie administracji, zwiększenie funkcji kontrolnych władzy i przyznanie jej kolejnych prerogatyw umożliwi rozwój kraju. Wyobrażali sobie, że w ten sposób można pokonać główne choroby toczące społeczeństwo Rosji: korupcję, bezduszną biurokrację i zacofanie5. Do pierwszej grupy Reitschuster zaliczył Aleksandra II, Michaiła Gorbaczowa, a  także z  pewnymi zastrzeżenia- mi Borysa Jelcyna i, choć jedynie „w bardzo ograniczonej mierze”, Nikitę Chruszczowa; do drugiej – Aleksandra III, Józefa Stalina, „w pewnym sensie także Jurija Andropowa, wreszcie Władimira Putina”6. W  zbliżony do poprzedniego sposób ujmował sprawę amerykański socjolog rosyjskiego pochodzenia, Vladi- mir Slapentokh, rozróżniający – na podstawie charakteru zmian wprowadzonych przez danego przywódcę i  cha- rakteru ideologii, które temu towarzyszyły –  dwa typy reżimów politycznych w Rosji ostatnich stuleci. Pierwszy z  owych typów mieścił w  sobie więcej treści liberalnych – Slapentokh zaliczył do niego reżimy Aleksandra I, Alek- sandra II, Rządu Tymczasowego, Nikity Chruszczowa, Michaiła Gorbaczowa i Borysa Jelcyna, drugi zaś zawierał cechy autorytaryzmu – reprezentowały go reżimy Mikoła- ja I, Aleksandra III, Włodzimierza Lenina, Józefa Stalina, Jurija Andropowa oraz Władimira Putina, który „w  spo- sób oczywisty skierował bieg historii jeszcze raz w stronę autorytaryzmu”7. Przedstawiany przez kolejnych przy- wódców charakter uzasadnienia dla wprowadzanych przez siebie zmian pozwala, według Slapentokha, wyróżnić jesz- cze dwie inne grupy rosyjskich reżimów politycznych. Do pierwszej należą reżimy kierowane przez modernizatorów, którzy dążyli do zmian, nawet rewolucyjnych, by dogonić Zachód; niektórzy spośród nich preferowali reformy li- 5 Tamże, s. 18. 6 Tamże. 7 Slapent/khodo.htm [dostęp: 27.01.2005]. 21 I Putin i Putinowska Rosja. Identyfikacyjne problemy i autoprezentacja władzy beralne (Aleksander I, Aleksander II, Rząd Tymczasowy, Chruszczow, Gorbaczow, Jelcyn), inni natomiast korzystali z metod autorytarnych czy wręcz represyjnych (Lenin, Sta- lin, Andropow). Ową drugą grupę tworzą reżimy tworzone przez przywódców rosyjskich przekonanych, że podejmo- wane przez nich autorytarnie ukierunkowane zmiany są jedynym sposobem uratowania kraju przed chaosem i dez- integracją (Mikołaj I, Aleksander III, Breżniew). „Putin na- leży do tej drugiej grupy. Jego krucjata dla ocalenia Rosji przed dezintegracją i  separatyzmem stała się motywem jego prezydentury i legitymizacją jego rządów”8. Po przedstawieniu zasygnalizowanych wyżej historycz- nych analogii, Vladimir Slapentokh wskazał jednak rów- nież kilka cech, różniących Putina od poprzedników: Przede wszystkim żaden przywódca nie wzniósł się do władzy z tak politycznie skromnej pozycji jak Putin. Był on faktycznie nieznany w kraju jeszcze na rok przed tym, jak został prezydentem9. Wyjątkowy charakter miał również mechanizm, który doprowadził go do władzy – można w nim dostrzec prze- jaw wskrzeszenia przez „cara Borysa”, czyli Borysa Jelcyna, ducha monarchizmu w Rosji: „Putin również deklarował swój szacunek dla monarchy [tj. dla B.  Jelcyna –  przyp. M. B.] zarówno w słowach, jak i czynach, akceptując swoją niedemokratyczną drogę na Kreml”10. Unikalność reżimu Putina polega, zdaniem Slapentokha, również na tym, że pozostaje on pod wpływem poprzedniego reżimu – Jelcy- nowskiego – silniej niż inne reżimy polityczne w historii Rosji11. 8 Tamże. 9 Tamże. Por. B. Lacomte, Od Rasputina do Putina, Warszawa 2017, s. 368–370; D. Jurjew, Rieżym Putina. Postdiemokratija, Moskwa 2005, s. 220–222. 10 Slapent/khodo.htm [dostęp: 27.01.2005]. 11 Por. tamże.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pytać o Putina – pytać o Rosję
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: