Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00282 005836 11247520 na godz. na dobę w sumie
Rachunkowość jednostek oświatowych - ebook/pdf
Rachunkowość jednostek oświatowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-075-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W książce przybliżono i usystematyzowano zagadnienia dotyczące gospodarki finansowej jednostek oświatowych, w tym w szczególności ich rachunkowości. Omówiono wytyczne w zakresie organizacji rachunkowości w jednostkach oświatowych pozwalające na prawidłowe oraz sprawne prowadzenie ksiąg rachunkowych, niezależnie od przyjętej formy obsługi finansowej (samodzielnie lub przez jednostkę obsługującą).

Publikacja pomaga opracować plan kont dostosowany do potrzeb jednostki oświatowej, a także:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Monika Kaczurak-Kozak Rachunkowość jednostek oświatowych 2. wydanie Warszawa 2016 Stan prawny na 15 września 2016 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Wydawca Małgorzata Jarecka Redaktor prowadzący Opracowanie redakcyjne Michał Topulniak Opracowanie redakcyjne Łamanie Łamanie Violet Design, Wioletta Kowalska Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2013 ISBN: 978-83-8092-563-2 2. wydanie ISBN: Dział Praw Autorskich Wydane przez: 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 Wolters Kluwer SA tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych 1. System oświaty w Polsce 2. Jednostka budżetowa jako podstawowa forma organizacyjno-prawna szkolnictwa 3. Zastosowanie klasyfikacji budżetowej 4. Plany finansowe jako podstawa gospodarki finansowej jednostek oświatowych 4.1. Uwagi ogólne 4.2. Sposób prowadzenia gospodarki finansowej państwowych jednostek budżetowych 4.3. Sposób prowadzenia gospodarki finansowej samorządowych jednostek budżetowych 5. Odpowiedzialność za gospodarkę finansową 6. Zarys kontroli zarządczej w jednostkach budżetowych Rozdział II Polityka rachunkowości jednostek oświatowych 1. Unormowania prawne rachunkowości jednostek oświatowych 2. Ogólne zasady rachunkowości 3. Szczególne zasady rachunkowości jednostek oświatowych 4. Elementy polityki rachunkowości jednostki oświatowej 9 11 15 15 25 28 32 32 33 35 39 44 48 48 51 55 59 6 Spis treści 5. Zasady tworzenia planu kont jednostek budżetowych 6. Plan kont jednostek oświatowych Rozdział III Organizacja rachunkowości w jednostkach oświatowych 1. Zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych 2. Organizacja wspólnej obsługi księgowej jednostek oświatowych 3. Wydzielony rachunek dochodów jednostek oświatowych 3.1. Uwagi ogólne 3.2. Sposób prowadzenia gospodarki finansowej jednostek oświatowych w zakresie dochodów gromadzonych na wydzielonym rachunku Rozdział IV Ewidencja typowych operacji w jednostkach oświatowych 1. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 0 „Majątek trwały” 1.1. Uwagi ogólne 1.2. Rzeczowe aktywa trwałe 1.3. Zbiory biblioteczne 1.4. Umorzenie i amortyzacja środków trwałych 1.5. Wartości niematerialne i prawne 1.6. Umorzenie i amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych 1.7. Ewidencja szczegółowa środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych 2. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 1 „Środki pieniężne i rachunki bankowe” 2.1. Uwagi ogólne 2.2. Środki pieniężne w kasie 2.3. Krótkoterminowe papiery wartościowe 2.4. Środki pieniężne na rachunkach bankowych 2.5. Środki pieniężne w drodze 2.6. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi 3. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 2 „Rozrachunki i rozliczenia” 67 112 117 117 124 128 128 130 134 134 134 136 150 155 160 165 166 169 169 170 177 179 193 194 196 Spis treści 3.1. Uwagi ogólne 3.2. Ewidencja rozrachunków z odbiorcami i dostawcami 3.3. Ewidencja wpływów do wyjaśnienia 3.4. Ewidencja rozrachunków publicznoprawnych 3.5. Ewidencja rozrachunków z pracownikami 3.6. Ewidencja pozostałych rozrachunków 3.7. Odpisy aktualizujące należności 3.8. Rozliczenie jednostki oświatowej z budżetem 4. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 3 „Materiały i towary” 4.1. Uwagi ogólne 4.2. Ewidencja rozliczenia zakupu 4.3. Ewidencja materiałów 5. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 4 „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie” 5.1. Uwagi ogólne 5.2. Ewidencja kosztów według rodzajów 5.3. Ewidencja analityczna do kont zespołu 4 6. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczenie” 6.1. Uwagi ogólne 6.2. Ewidencja kosztów według typów działalności 7. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 6 „Produkty” 7.1. Uwagi ogólne 7.2. Ewidencja produktów gotowych 7.3. Rozliczenia międzyokresowe kosztów 8. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 7 „Przychody, dochody i koszty” 8.1. Uwagi ogólne 8.2. Przychody i dochody w jednostkach oświatowych 8.3. Pozostałe koszty operacyjne i koszty finansowe w jednostkach oświatowych 9. Ewidencja księgowa na kontach zespołu 8 „Fundusze, rezerwy i wynik finansowy” 9.1. Uwaga ogólna 9.2. Fundusz 9.3. Rozliczenia międzyokresowe przychodów i rezerwy 9.4. Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych 7 196 198 203 204 209 217 221 225 230 230 233 235 238 238 240 253 257 257 259 263 263 264 265 269 269 270 282 287 287 287 301 306 8 Spis treści 10. Zasady ewidencji księgowej na kontach pozabilansowych 10.1. Uwagi ogólne 10.2. Ewidencja na kontach pozabilansowych Rozdział V Sprawozdawczość jednostek oświatowych 1. Podstawa prawna sprawozdawczości jednostek oświatowych 2. Sprawozdawczość finansowa 2.1. Uwagi ogólne 2.2. Bilans jednostki oświatowej 2.3. Rachunek zysków i strat jednostki oświatowej 2.4. Zestawienie zmian w funduszu jednostki oświatowej 3. Sprawozdawczość budżetowa 4. Sprawozdawczość w zakresie operacji finansowych Wykaz typowych księgowań w jednostkach oświatowych Bibliografia Akty prawne 313 313 315 324 324 329 329 332 337 341 344 348 353 385 387 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne Karta Nauczyciela – ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 191 z późn. zm.) komunikat nr 23 – komunikat nr  23 Ministra Finansów z  dnia 16  grudnia 2009  r. w  sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (Dz. Urz. Min. Fin. Nr 15, poz. 84) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  dnia 2  kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) k.p. rozporządzenie z dnia 5 lipca 2010 r. – ustawa z  dnia 26  czerwca 1974  r. –  Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) – rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających sie- dzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 289 z późn. zm.) – rozporządzenie Ministra Finansów z  dnia 13 czerwca 2016  r. w  sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz.  U. – rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodo- wego z  dnia 29  października 2008  r. w  sprawie sposobu ewidencji materiałów bibliotecznych (Dz.  U. Nr  205, poz. 1283) – ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) rozporządzenie z dnia 13 czerwca 2016 r. poz. 1015) r.s.e.m.b. u.f.p. 10 u.p.d.o.p. u.r. u.s.o. ustawa o ZFŚS Inne BGK Biul.NDFP GKO GUS KSR KŚT NBP PFRON PRB RIO RKO ZEAS ZFŚS Wykaz skrótów – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1047) – ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2156 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 4  marca 1994  r. o  zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 800) – Bank Gospodarstwa Krajowego – Biuletyn orzecznictwa w  sprawach o  naruszenie dyscy- pliny finansów publicznych – Główna Komisja Orzekająca – Główny Urząd Statystyczny – Komitet Standardów Rachunkowości – Klasyfikacja Środków Trwałych – Narodowy Bank Polski – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnospraw- nych – Poradnik Rachunkowości Budżetowej – Regionalna Izba Obrachunkowa – Regionalna Komisja Orzekająca – zespół obsługi ekonomiczno-administracyjnej – zakładowy fundusz świadczeń socjalnych WSTĘP Jednostkami organizacyjnymi systemu oświaty w  Polsce są przede wszystkim szkoły i przedszkola. Jest to podstawowa i liczebnie prze- ważająca grupa jednostek tego systemu. Obok szkół i  przedszkoli do systemu oświaty należą również inne placówki oświatowe, jak np.  schroniska młodzieżowe, bursy, placówki kształcenia ustawicz- nego, ośrodki dokształcania i  doskonalenia zawodowego, poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Głównym źródłem prawa dla tych pod- miotów jest ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2156 z późn. zm.). Rachunkowość szkół, przedszkoli i  innych placówek oświatowych –  zwanych dalej jednostkami oświatowymi –  jest prowadzona we- dług przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1047). Ze względu na to, że omawiane podmioty są jednostkami sektora finansów publicznych, obowiązują je również zasady szczególne określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) i przede wszystkim w wydanym na jej podstawie rozporzą- dzeniu Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budże- tów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy ce- lowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz.  289 z  późn.  zm.). Złożoność i  specyfika działalności jednostek oświatowych niejednokrotnie powodują w praktyce problemy i wątp- liwości interpretacyjne w zakresie ich rachunkowości. Zamierzeniem 12 Wstęp autorki było przybliżenie i  usystematyzowanie zagadnień z  obszaru gospodarki finansowej jednostek oświatowych, w tym w szczególności ich rachunkowości. Książka została podzielona na pięć części. Rozdział I odnosi się do szczególnego statusu i zasad gospodarki fi- nansowej jednostek budżetowych. Jest to podstawowa forma, w któ- rej działalność prowadzą jednostki oświatowe. Zrozumienie specyfiki jednostek budżetowych w połączeniu z zasadami funkcjonowania jed- nostek oświatowych, wyznaczonymi przede wszystkim przepisami ustawy o systemie oświaty, stanowi podstawę dalszych rozważań do- tyczących organizacji i zasad ich rachunkowości, ewidencji księgowej i sprawozdawczości. Każda jednostka oświatowa jest zobowiązana do posiadania dokumen- tacji opisującej przyjęte przez nią zasady (politykę) rachunkowości. Stanowi ona przedmiot rozdziału II. Omówiono w nim zasady rachun- kowości obowiązujące jednostki oświatowe, w tym zasady szczególne. Scharakteryzowano elementy składające się na dokumentację zasad (politykę) rachunkowości jednostki oświatowej. Istotną jej część stano- wi zakładowy plan kont. W rozdziale II podano wytyczne dotyczące jego tworzenia w jednostkach oświatowych. W zakończeniu przedsta- wiono wykaz kont dostosowany do potrzeb jednostek oświatowych, który posłużył jako baza ewidencji omówionej w rozdziale IV. W rozdziale III skupiono się na wybranych elementach z obszaru orga- nizacji rachunkowości. Opisano zasady prowadzenia ksiąg rachunko- wych. Omówione zostały formy obsługi finansowej szkół, przedszkoli i innych placówek oświatowych. Wskazano zasady tworzenia i funk- cjonowania wydzielonego rachunku dochodów w tych jednostkach. Rozdział IV stanowi najobszerniejszą część publikacji. Przedstawia ty- powe księgowania na kontach mających zastosowanie w jednostkach oświatowych będących w szczególności samorządowymi jednostkami budżetowymi. Charakterystyczne zagadnienia i zapisy księgowe wystę- pujące na poszczególnych kontach pogrupowano i opisano w podziale Wstęp 13 na zespoły planu kont. Dodatkowo zilustrowano je na licznych sche- matach oraz przykładach, pomocnych w  ewidencji zdarzeń gospo- darczych zachodzących w jednostkach oświatowych. Księgowania na kontach syntetycznych uzupełniono o zapisy występujące na kontach pozabilansowych stosowanych przez jednostki oświatowe. W zakończeniu książki scharakteryzowano zakres sprawozdawczości szkół i placówek oświatowych. Obejmuje ona przede wszystkim spra- wozdania finansowe oraz sprawozdania odzwierciedlające procesy gromadzenia i rozdysponowania środków publicznych. W celu ułatwienia prowadzenia ewidencji pracownikom działów księ- gowości jednostek oświatowych w załączniku podano syntetycznie uję- te typowe księgowania mogące wystąpić w ich jednostkach. Książka jest przeznaczona dla pracowników służb finansowo-księgo- wych szkół, przedszkoli i innych placówek oświatowych oraz zespołów obsługi jako pomoc w ich codziennej pracy, jak i dla wszystkich, któ- rzy chcą zrozumieć specyfikę rachunkowości budżetowej prowadzonej przez jednostki oświatowe. Rozdział I SZKOŁA JAKO JEDNOSTKA SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH 1. System oświaty w Polsce Według ustawy o  systemie oświaty: „Oświata w  Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się za- sadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o  Prawach Dziecka. Nauczanie i  wychowanie –  respek- tując chrześcijański system wartości –  za podstawę przyjmuje uni- wersalne zasady etyki. Kształcenie i  wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości ojczyzny oraz po- szanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczes- nym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatel- skich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, spra- wiedliwości i wolności”. Podstawę prawną systemu edukacji w Polsce stanowi Konstytucja Rze- czypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). W jej rozdziale II „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela” wśród wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kul- turalnych wymienione zostały te, których realizacja odbywa się w ra- mach tego systemu. Zgodnie z art. 70 Konstytucji RP: 16 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych 1) każdy ma prawo do nauki; nauka do 18. roku życia jest obowiąz- kowa; sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa; 2) nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może do- puścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publicz- ne szkoły wyższe za odpłatnością; 3) rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne; 4) obywatele i  instytucje mają prawo do zakładania szkół pod- stawowych, ponadpodstawowych i  wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i  działalności szkół nie- publicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa; 5) władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i  równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa; 6) zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie. Konstytucja RP odsyła do szczegółowego unormowania wymienio- nych kwestii na drodze ustawowej. Regulację prawną w tym zakresie stanowią przede wszystkim: 1) ustawa o  systemie oświaty –  odnosi się do systemu edukacji wszystkich szczebli poniżej szkolnictwa wyższego. System ten podlega Ministerstwu Edukacji Narodowej; 2) ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.). System szkolnictwa wyż- szego podlega Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego. System oświaty zapewnia w szczególności (art. 1 u.s.o.): 1) realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju; 2) wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny; 3) możliwość zakładania i prowadzenia szkół i placówek przez różne podmioty; 1. System oświaty w Polsce 17 4) dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z po- mocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dy- daktycznej; 5) możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i  młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidu- alnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspo- zycjami; 6) opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych; 7) opiekę nad uczniami szczególnie uzdolnionymi poprzez umożli- wianie realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia szkoły każdego typu w skróconym czasie. System oświaty w Polsce w myśl art. 2 u.s.o. obejmuje przede wszystkim: 1) przedszkola, w  tym z  oddziałami integracyjnymi, przedszkola specjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego; 2) szkoły: – podstawowe, – gimnazja, – ponadgimnazjalne, – artystyczne1; 3) placówki oświatowo-wychowawcze, w  tym szkolne schroniska młodzieżowe; 4) placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia prak- tycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego; 5) placówki artystyczne – ogniska artystyczne; 6) poradnie psychologiczno-pedagogiczne; 7) młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki so- cjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjal- ne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających 1 Szkoły artystyczne są to: szkoły muzyczne, szkoły plastyczne, szkoły baletowe, szkoły sztuki cyrkowej, szkoły policealne, szkoły pomaturalne bibliotekarskie i anima- torów kultury. 18 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wycho- wania, a  także ośrodki umożliwiające dzieciom i  młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnoś- ciami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku rocz- nego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki; 8) placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania; 9) placówki doskonalenia nauczycieli; 10) biblioteki pedagogiczne; 11) kolegia pracowników służb społecznych. W świetle przepisów ustawy o systemie oświaty do systemu oświaty nie zaliczają się zatem uczelnie. Ustawodawca przyjął następującą wykładnię porządkującą jednolite rozumienie jednostek organizacyjnych systemu oświaty, jeżeli nie zo- stało to w przepisach bliżej określone: 1) przez pojęcie szkoły należy rozumieć także przedszkole, 2) przez pojęcie placówki należy rozumieć jednostki organizacyjne wymienione w pkt 3–102. Na podstawie art. 62 u.s.o. organ prowadzący szkoły różnych typów lub placówki może je połączyć w zespół. Połączenie nie narusza odrębno- ści rad pedagogicznych, rad rodziców, rad szkół lub placówek i samo- rządów uczniowskich poszczególnych szkół lub placówek, o ile statut zespołu nie stanowi inaczej. Połączenie w zespół szkoły podstawowej z gimnazjum wymaga pozytywnej opinii kuratora oświaty. Od dnia 1  września 2014  r. weszły w  życie przepisy umożliwiające tworzenie zespołów złożonych z samych przedszkoli, a także łączenie szkoły pod- stawowej z przedszkolami3. 2 W książce przyjęto zasadę ogólnego określenia wszystkich wymienionych pod- miotów składających się na system oświaty mianem jednostek oświatowych, z wyjąt- kiem konieczności stosowania wprost zapisów ustawy o systemie oświaty. 3 Zawarto je w art. 62 u.s.o. w dodanych ust. 1d i 1e. 1. System oświaty w Polsce 19 Polityka edukacyjna w Polsce jest tworzona i prowadzona centralnie. Administracja i prowadzenie szkół, przedszkoli i innych instytucji edu- kacyjnych są zdecentralizowane. Odpowiedzialność za administrowa- nie przedszkolami, szkołami podstawowymi oraz gimnazjami została delegowana na poziom władz lokalnych4. System oświaty harmonizuje zatem z ustrojem terytorialnym Polski, zapewniającym decentralizację władzy publicznej. Stosownie do treści art. 166 ust. 1 Konstytucji RP jednostka samorządu terytorialnego wykonuje zadania publiczne służące zaspokajaniu po- trzeb wspólnoty samorządowej jako zadania własne. Zalicza się do nich m.in. zadania oświatowe. Podstawę prawną ich realizacji stanowi usta- wa o systemie oświaty, w której (art. 3 pkt 14) zdefiniowano zadania oświatowe jako zadania w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej. Ustawa o systemie oświaty, w art. 5a ust. 2, przydziela realizację zadań oświatowych przez określone podmioty poszczególnym szczeblom sa- morządu terytorialnego: 1) w przedszkolach oraz w innych formach wychowania przedszkol- nego, a także w szkołach podstawowych oraz gimnazjach, w tym z oddziałami integracyjnymi (z wyjątkiem szkół podstawowych specjalnych i  gimnazjów specjalnych, szkół artystycznych oraz szkół przy zakładach karnych, zakładach poprawczych i schroni- skach dla nieletnich) – gminom5; 2) w szkołach i placówkach, o których mowa w art. 5 ust. 5a, tj. szko- łach podstawowych specjalnych i gimnazjach specjalnych, szko- łach ponadgimnazjalnych, w  tym z  oddziałami integracyjnymi, szkołach sportowych i mistrzostwa sportowego oraz placówkach wskazanych w art. 2 w pkt 3, 5 i 7 u.s.o. (wymienionych wyżej 4 EURYDICE, System edukacji w Europie – stan obecny i planowane reformy. Pol- ska 2013, http://eurydice.org.pl/sites/eurydice.org.pl/files/NSO_2013.pdf, s. 2. 5 Zadaniem oświatowym gminy jest także zapewnienie dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego osobom niebędącym obywatelami polskimi, podlegającymi obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki. 20 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych w pkt 3–8), z wyjątkiem szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym – powiatom6; 3) w szkołach, placówkach i  placówkach doskonalenia nauczycieli oraz kolegiach pracowników służb społecznych o znaczeniu regio- nalnym lub ponadregionalnym – samorządom województw. Szczegółowe określenie zadań oświatowych następuje bezpośrednio w ustawie o systemie oświaty oraz wydanych na jej podstawie aktach wykonawczych. Zadania dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego wynikają również z treści ustaw samorządowych, od- powiednio: ustawy o samorządzie gminnym7, ustawy o samorządzie powiatowym8, ustawy o samorządzie wojewódzkim9. W rozdziale 2  u.s.o. uregulowano kwestie dotyczące wychowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Wychowanie przedszkolne obejmuje dzieci od początku roku szkolne- go w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 3 lata, do koń- ca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat. Wychowanie przedszkolne jest realizowane w przedszkolach oraz w innych formach wychowania przedszkolnego. Dziecko w wieku 6 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne. Nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukoń- czenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 18. roku życia. 6 Zadaniem oświatowym powiatu jest także zapewnienie warunków prowadzenia kwalifikacyjnych kursów zawodowych w szkołach i placówkach prowadzonych przez powiat. 7 Ustawa z  dnia 8  marca 1990  r. o  samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz.  U. 8 Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 446). z 2016 r. poz. 814). 9 Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 486 z późn. zm.). 1. System oświaty w Polsce 21 Obowiązek szkolny spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podsta- wowej i gimnazjum, publicznych albo niepublicznych. Po ukończeniu gimnazjum obowiązek nauki spełnia się: 1) przez uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponad- gimnazjalnej, 2) przez realizowanie, zgodnie z odrębnymi przepisami, przygoto- wania zawodowego u pracodawcy. Obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkol- ny i obowiązek nauki mogą być spełniane również przez uczęszczanie odpowiednio do przedszkola lub szkoły za granicą lub też przy przed- stawicielstwie dyplomatycznym innego państwa w Polsce. Na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznych lub niepub- licznych: przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum i  szkoły po- nadgimnazjalnej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić w drodze decyzji na spełnianie przez dziecko odpowiedniego obowiąz- ku poza przedszkolem lub inną formą wychowania przedszkolnego i poza szkołą. W świetle przepisów art. 5 u.s.o. szkoła10 i placówka może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną. Może być zakładana i prowa- dzona przez: 1) jednostkę samorządu terytorialnego, 2) inną osobę prawną, 3) osobę fizyczną. Szkoły i placówki wchodzące w zakres systemu oświaty są pozbawio- ne przymiotu osobowości prawnej. Warunek posiadania osobowości prawnej spełniają w szczególności następujące typy podmiotów: 1) jednostki samorządu terytorialnego, 2) stowarzyszenia (z wyjątkiem stowarzyszeń zwykłych), 3) fundacje, 4) spółki kapitałowe prawa handlowego. 10 Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.s.o., jeżeli nie zostało to bliżej określone, pod pojęciem szkoły należy rozumieć także przedszkole. 22 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych Wymienione podmioty mogą występować jako organy prowadzące szkoły i placówki11. Jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić jedy- nie szkoły i placówki publiczne. Jest to konsekwencją realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego podstawowego celu ich funkcjo- nowania, czyli zaspokajania potrzeb lokalnej społeczności, a nie wy- branej grupy osób prywatnych. Reforma samorządowa zakończona w  1999  r. przeniosła praktycznie całkowicie obowiązek prowadzenia szkół i  placówek publicznych na jednostki samorządu terytorialnego. Wyjątek stanowią niektóre jed- nostki systemu oświaty, które pozostawiono w gestii ministrów. Jest to podyktowane najczęściej względami praktycznymi, tj. specjalistycznym charakterem niektórych szkół i  placówek, dążeniem do zapewnienia właściwego poziomu realizacji niektórych zadań edukacyjnych, jak rów- nież względami bezpieczeństwa państwa oraz porządku publicznego12. Zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, w tym z oddziała- mi integracyjnymi, przedszkoli specjalnych oraz innych form wycho- wania przedszkolnego, szkół podstawowych oraz gimnazjów, w tym z oddziałami integracyjnymi, z wyjątkiem szkół podstawowych spe- cjalnych i gimnazjów specjalnych (prowadzonych przez powiaty), szkół artystycznych (prowadzonych przez ministra właściwego do spraw kul- tury i dziedzictwa narodowego13) oraz szkół przy zakładach karnych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich (prowadzonych przez Ministra Sprawiedliwości), należy do zadań własnych gmin. Zakładanie i  prowadzenie publicznych szkół podstawowych specjal- nych i gimnazjów specjalnych, szkół ponadgimnazjalnych, w tym z od- działami integracyjnymi, szkół sportowych i mistrzostwa sportowego oraz placówek wymienionych w art. 2 pkt 3–5 i 7 u.s.o., tj.: 1) placówek oświatowo-wychowawczych, w tym szkolnych schronisk młodzieżowych, 11 M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Warszawa 2011, s. 57–58. 12 Tamże, s. 60–61. 13 Obecnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 1. System oświaty w Polsce 23 2) placówek kształcenia ustawicznego, placówek kształcenia prak- tycznego oraz ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodo- wego, 3) placówek artystycznych – ognisk artystycznych, 4) poradni psychologiczno-pedagogicznych, 5) młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wycho- wawczych oraz specjalnych ośrodków wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji na- uki, metod pracy i wychowania, a także ośrodków umożliwiają- cych dzieciom i  młodzieży upośledzonym umysłowo w  stopniu głębokim, a  także dzieciom i  młodzieży z  upośledzeniem umy- słowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpo- wiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, 6) placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania – z wyjątkiem szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadre- gionalnym, należy do zadań własnych powiatu, z wyłączeniem szkół i placówek tworzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodo- wego. Jeżeli wymienione wyżej placówki mają znaczenie regionalne lub ponadregionalne, ich zakładanie i prowadzenie należy do zadań samo- rządu województwa. Zadaniem samorządu województwa jest również zakładanie i prowadzenie publicznych placówek doskonalenia nauczy- cieli, bibliotek pedagogicznych. Powiat i gmina mogą także zakładać i prowadzić w ramach zadań własnych publiczne placówki doskonale- nia nauczycieli14 i biblioteki pedagogiczne. Do zadań własnych samorządu województwa należy również zakła- danie publicznych kolegiów pracowników służb społecznych (art.  5 ust. 6d u.s.o.). Jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić szko- ły i placówki, których prowadzenie nie należy do ich zadań własnych, 14 W przypadku placówek doskonalenia nauczycieli szkół artystycznych, zakłada i prowadzi je Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 24 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych po zawarciu porozumienia z jednostką samorządu terytorialnego, dla której prowadzenie danego typu szkoły lub placówki jest zadaniem własnym, a w przypadku szkół artystycznych – z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego15. Jak wskazano wyżej, określonego rodzaju publiczne szkoły i placówki mogą również zakładać i prowadzić poszczególni ministrowie. W usta- wie o systemie oświaty w roli założyciela i prowadzącego przewidziano: Ministra Edukacji Narodowej, Ministra Kultury i Dziedzictwa Naro- dowego, Ministra Środowiska, Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministra Sprawiedliwości. Prowadzenie tych szkół i placówek właściwy minister może przekazać jednostce samorządu terytorialnego w dro- dze porozumienia. Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia wykaz szkół i placówek, które prowadzą minister właściwy do spraw wewnętrznych i Minister Obrony Narodowej16 (art. 29 u.s.o.). Do szkół prowadzonych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych zalicza się m.in. Centralną Szkołę Państwowej Straży Pożarnej, natomiast Minister Obrony Narodowej jest organem prowadzącym m.in. Ogólnokształcą- ce Liceum Lotnicze i przedszkola wojskowe. Organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność17. Do zadań tego organu należy w szczególności (art. 5 ust. 7 u.s.o.): 1) zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bez- piecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki; 2) zapewnienie warunków umożliwiających stosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym; 15 Należy zaznaczyć, że przejęte do realizacji zadanie nie staje się zadaniem włas- nym jednostki przejmującej. 16 Rozporządzenie Rady Ministrów z  dnia 11  marca 2010  r. w  sprawie wykazu szkół i placówek, które prowadzą minister właściwy do spraw wewnętrznych i Minister Obrony Narodowej (Dz. U. Nr 54, poz. 322). 17 Odpowiedzialność za działalność jest sformułowana szeroko i nie ogranicza się jedynie do punktów wymienionych w  przedstawionym przepisie;  M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty…, s. 90. 2. Jednostka budżetowa jako podstawowa forma organizacyjno-prawna… 25 3) wykonywanie remontów obiektów szkolnych oraz zadań inwesty- cyjnych w tym zakresie; 4) zapewnienie obsługi administracyjnej, w tym prawnej, obsługi fi- nansowej, w tym w zakresie wykonywania czynności, o których mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2–6 u.r., i obsługi organizacyjnej szkoły lub placówki; 5) wyposażenie szkoły lub placówki w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczych, przeprowadzania sprawdzianów i  egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych. 2. Jednostka budżetowa jako podstawowa forma organizacyjno-prawna szkolnictwa Ustawodawca w art. 79 u.s.o. wskazał, że przedszkola, szkoły oraz pla- cówki publiczne zakładane i prowadzone przez ministrów i jednost- ki samorządu terytorialnego są jednostkami budżetowymi. Zasady gospodarki finansowej tych szkół, przedszkoli i  placówek określają odrębne przepisy. Jednocześnie zaznaczył, że jednostki samorządu te- rytorialnego mogą planować w  swoich budżetach wydatki, w  tym wydatki inwestycyjne, na rzecz szkół i placówek artystycznych prowa- dzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jednostki budżetowe są najstarszą i powszechnie stosowaną formą or- ganizacyjno-prawną sektora finansów publicznych w Polsce. Unormo- wanie prawne zasad funkcjonowania jednostek budżetowych znajduje się w ustawie o finansach publicznych. Na podstawie art. 9 u.f.p. jed- nostki budżetowe zostały zaliczone do sektora finansów publicznych. Gospodarują one środkami publicznymi w ramach budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Są włączone do bu- dżetu całością swoich dochodów i wydatków. Taki sposób powiązania z budżetem określany jest jako tzw. metoda budżetowania brutto. Jednostki budżetowe są to jednostki organizacyjne, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z  budżetu, a  pobrane dochody odpro- wadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo 26 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 11 ust. 1 u.f.p.). Jed- nostki te nie posiadają osobowości prawnej. Osobowość prawną posia- dają gmina, powiat, województwo oraz Skarb Państwa. Podstawą ich gospodarki finansowej jest plan dochodów i wydatków (zwany planem finansowym) opracowywany na okres roku. Wyróżnia się państwowe i samorządowe jednostki budżetowe, w tym oświatowe. Podział ten związany jest m.in. z  organem tworzącym (i likwidującym) jednostkę, tj. organem administracji rządowej lub or- ganem stanowiącym jednostki samorządu terytorialnego. Na podsta- wie art. 12 ust. 1 u.f.p. jednostki budżetowe tworzą, łączą i likwidują: 1) ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz inne organy działające na podstawie odrębnych ustaw – w przy- padku państwowych jednostek budżetowych; 2) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego – w przy- padku gminnych, powiatowych lub wojewódzkich jednostek bu- dżetowych. Prezes Rady Ministrów może również utworzyć jednostkę budżeto- wą realizującą zadania na rzecz administracji rządowej. Określa przy tym zakres wykonywanych przez nią zadań. Utworzona w ten sposób jednostka podlega Prezesowi Rady Ministrów albo wskazanemu przez niego ministrowi lub kierownikowi urzędu centralnego. Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu nadanego jej przez or- gan tworzący (chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej). Jednocześnie organ ten określa mienie przekazywane tej jednostce w zarząd. W związ- ku ze wspomnianym wyżej podziałem wyposażenie majątkowe jednostki odbywa się z zasobów Skarbu Państwa lub danej jednostki samorządu te- rytorialnego. W momencie likwidacji (lub połączenia) jednostki budżeto- wej należy określić przeznaczenie mienia znajdującego się w jej zarządzie. Ogólne zasady dotyczące gospodarowania majątkiem przez samorzą- dowe i państwowe jednostki budżetowe, w tym oświatowe, wynikają z ustawy o finansach publicznych. Są one następujące: 1) tworząc jednostkę budżetową, organ założycielski określa mienie przekazywane jej w zarząd; 2. Jednostka budżetowa jako podstawowa forma organizacyjno-prawna… 27 2) likwidując (łącząc) jednostkę budżetową, organ założycielski określa przeznaczenie mienia znajdującego się w  jej zarządzie. Może on również zdecydować o przejęciu należności i zobowią- zań likwidowanej jednostki budżetowej przez nowo utworzoną jednostkę. W przypadku państwowej jednostki budżetowej decy- zja o przeznaczeniu tego mienia jest podejmowana w porozumie- niu z ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa; 3) majątek jednostki budżetowej jest jej jedynie przekazywany w za- rząd w celu użytkowania przy realizacji statutowych zadań (jed- nostka budżetowa nie jest jego właścicielem). Rada Ministrów dla państwowych jednostek budżetowych określiła zasady gospodarowania powierzonym majątkiem w  rozporządze- niu z dnia 21 maja 2010 r. w sprawie sposobu i trybu gospodarowania składnikami rzeczowymi majątku ruchomego, w który wyposażone są jednostki budżetowe (Dz. U. Nr 114, poz. 761 z późn. zm.). W przy- padku samorządowych jednostek budżetowych podobnej regulacji prawnej nie wprowadzono. W związku z tym w szkołach i placówkach oświatowych będących samorządowymi jednostkami budżetowymi należałoby unormować to zagadnienie w  przepisach wewnętrznych, np.  wprowadzając instrukcję w  zakresie postępowania ze zbędnymi i  zużytymi składnikami rzeczowego majątku ruchomego. Rozwią- zaniem tego problemu może być też określenie zasad postępowania w  omawianym zakresie przez jednostkę samorządu terytorialnego. Podstawę opracowania może stanowić rozporządzenie Rady Mini- strów z dnia 21 maja 2010 r. Charakter jednostek budżetowych (przede wszystkim świadczenie usług najczęściej nieodpłatnie lub za niewielką odpłatnością, niepo- krywającą kosztów ich wytworzenia, wykonywanie zadań administra- cji publicznej) powoduje, że niemożliwe jest uzależnienie ich wydatków od dochodów. Jednostki budżetowe nie mogą przeznaczać zgroma- dzonych dochodów na sfinansowanie ponoszonych wydatków. Wyją- tek stanowią jednostki budżetowe prowadzące działalność w zakresie określonym ustawą o systemie oświaty (szerzej w rozdziale III). 28 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych 3. Zastosowanie klasyfikacji budżetowej W jednostkach sektora finansów publicznych, w tym w jednostkach re- alizujących zadania oświatowe, powszechne zastosowanie ma tzw. kla- syfikacja budżetowa. Zgodnie z art. 39 u.f.p. dochody publiczne, wydatki publiczne, przychody pochodzące z prowadzonej przez jednostki sektora finansów publicznych działalności oraz przychody pochodzące z innych źródeł, a także środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, niepodlegające zwrotowi środ- ki z pomocy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Po- rozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) oraz inne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi klasyfikuje się według: 1) działów i rozdziałów określających rodzaj działalności, 2) paragrafów określających rodzaj dochodu, przychodu lub wydat- ku oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi. Klasyfikacja budżetowa jest stosowana zarówno w planowaniu, ewi- dencji, jak i sprawozdawczości jednostek oświatowych. Dochody i wydatki oraz przychody i rozchody budżetu państwa klasyfi- kuje się według zasad określonych w art. 39 u.f.p. oraz według części bu- dżetowych. Zgodnie z art. 114 u.f.p. części odpowiadają organom władzy publicznej, kontroli państwowej, sądom, trybunałom i innym organom wymienionym w art. 139 ust. 2 u.f.p., administracji rządowej, przy czym dla poszczególnych działów administracji rządowej oraz dla urzędów nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów ustala się odpowiednio odrębne części budżetu. Poza podziałem podmiotowym części są również wyodrębniane według kryterium przedmiotowego, np. subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego, rezerwa ogólna, rezerwa celowa. Minister Finansów ustala w drodze rozporządzenia klasyfikację części budżetowych oraz dysponentów części budżetowych, mając na celu za- pewnienie przejrzystości gospodarowania środkami budżetu państwa18. 18 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfi- kacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 413 z późn. zm.). 3. Zastosowanie klasyfikacji budżetowej 29 Częściami budżetu państwa dysponują dysponenci części budżeto- wych, jeżeli odrębne ustawy nie stanowią inaczej (art. 114 ust. 4 u.f.p.). Minister Edukacji Narodowej jest dysponentem części 30 „Oświata i wychowanie”. Minister Finansów na podstawie art.  39 ust.  4  u.f.p. określił również w rozporządzeniu klasyfikację dochodów, wydatków, przychodów i roz- chodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozcho- dów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1053 z późn. zm.) stosuje się klasyfikację: 1) według działów, rozdziałów i  paragrafów dochodów i  wydatków publicznych, przychodów jednostek zaliczanych do sektora fi- nansów publicznych uzyskiwanych z prowadzonej przez nie dzia- łalności i  z  innych źródeł oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych; 2) paragrafów dla przychodów budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych pochodzących m.in. ze sprzedaży papierów wartoś- ciowych oraz innych operacji finansowych, z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostek samorządu terytorialnego, ze spłat udzielonych ze środków publicznych oraz otrzymanych po- życzek i kredytów, a także dla rozchodów obejmujących m.in.: – spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów, – wykup papierów wartościowych oraz inne operacje finansowe, – udzielone pożyczki i kredyty. Działy są najwyższym stopniem podziałki klasyfikacyjnej w  budże- tach jednostek samorządu terytorialnego. Podstawą ich tworzenia jest Polska Klasyfikacja Działalności19. Odpowiadają one podstawowym działom gospodarki narodowej. Mają trzycyfrowy symbol. Mini- ster Edukacji Narodowej kieruje działem administracji rządowej 801 „Oświata i wychowanie”. 19 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz. U. Nr 251, poz. 1885 z późn. zm.). 30 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych Plan dochodów i wydatków większości jednostek oświatowych, zgod- nie z systematyką przyjętą w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji budżetowej, ujmowany jest przede wszystkim w dziale 801 „Oświa- ta i  wychowanie”. Ponadto w  jednostkach oświatowych zastoso- wanie mają również inne działy, np. dział 854 „Edukacyjna opieka wychowawcza”. W ramach działu tworzone są rozdziały. Rozdział może dotyczyć określonego typu placówki lub określonych zadań wykonywanych przez jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych. W zakresie działu 801 „Oświata i wychowanie” można wyróżnić m.in. rozdziały: – 80101 „Szkoły podstawowe”, – 80103 „Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych”, – 80104 „Przedszkola”, – 80110 „Gimnazja”, – 80120 „Licea ogólnokształcące”, – 80130 „Szkoły zawodowe”, – 80136 „Kuratoria oświaty”, – 80147 „Biblioteki pedagogiczne”, – 80148 „Stołówki szkolne i przedszkolne”, prezentujące podział na jednostki organizacyjne, jak również rozdziały określające wykonywane zadania, np.: – 80113 „Dowożenie uczniów do szkół”, – 80146 „Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli”. Przykładowymi rozdziałami w dziale 854 „Edukacyjna opieka wycho- wawcza” są: – 85401 „Świetlice szkolne”, – 85406 „Poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne”, – 85407 „Placówki wychowania pozaszkolnego”, – 85410 „Internaty i bursy szkolne”, – 85415 „Pomoc materialna dla uczniów”, – 85417 „Szkolne schroniska młodzieżowe”, – 85446 „Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli”. 3. Zastosowanie klasyfikacji budżetowej 31 Rozdziały są oznaczane symbolem pięciocyfrowym, w którym pierw- sze trzy cyfry pokazują dział, którego dotyczy rozdział. Paragraf w  sposób szczegółowy ujmuje wszystkie źródła dochodów, przychodów, rodzaje wydatków budżetowych i rozchodów oraz środki, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. (zwane dalej środkami). W odrębnych załącznikach do rozporządzenia w sprawie klasyfikacji budżetowej określono klasyfikacje paragrafów dochodów, przycho- dów, wydatków, rozchodów oraz środków. Klasyfikacja rodzajowa dochodów szczegółowo określa źródła docho- dów budżetowych jednostek oświatowych. Przykładowe paragrafy do- chodów tych jednostek to najczęściej: – 075 „Wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skar- bu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jed- nostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze”, – 083 „Wpływy z usług”, – 092 „Wpływy z pozostałych odsetek”, – 096 „Wpływy z otrzymanych spadków, zapisów i darowizn w po- staci pieniężnej”, – 097 „Wpływy z różnych dochodów”. Rodzaje wydatków są ściśle określone (na poszczególne cele) i oznaczo- ne paragrafami oraz pozycjami (pozycje są szczegółową specyfikacją treści poszczególnych paragrafów). Do podstawowych paragrafów wy- datków jednostek oświatowych (podobnie jak w innych jednostkach sektora finansów publicznych) należą: – 302 „Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń”, – 401 „Wynagrodzenia osobowe pracowników”, – 404 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne”, – 411 „Składki na ubezpieczenia społeczne”, – 412 „Składki na Fundusz Pracy”, – 417 „Wynagrodzenia bezosobowe”, – 421 „Zakup materiałów i wyposażenia”, – 426 „Zakup energii”, – 427 „Zakup usług remontowych”, 32 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych – 430 „Zakup usług pozostałych”, – 436 „Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych”, – 441 „Podróże służbowe krajowe”, – 444 „Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych”. W jednostkach oświatowych występują również paragrafy specyficzne dla realizacji zadań oświatowych, jak np.: – 424 „Zakup środków dydaktycznych i książek”, – 324 „Stypendia dla uczniów”, – 326 „Inne formy pomocy dla uczniów”. Klasyfikacja paragrafów dochodów i  wydatków jest czterocyfrowa. Czwartą cyfrą jest 0 lub odpowiednia cyfra od 1 do 9 o przypisanym w rozporządzeniu znaczeniu, np. cyfra 1 oznacza finansowanie pro- gramów ze środków bezzwrotnych pochodzących z Unii Europejskiej, cyfra 2 –  współfinansowanie programów ze środków bezzwrotnych pochodzących z  Unii Europejskiej, cyfra 5 –  finansowanie z  innych środków bezzwrotnych itd. Ustalona klasyfikacja części, działów i rozdziałów jest wspólna dla do- chodów i wydatków, tzn. wpływy i wydatki są jednakowo oznaczone w częściach, działach i rozdziałach. Pozwala to na porównywanie do- chodów i wydatków budżetowych poszczególnych jednostek oraz usta- lanie różnic między ich dochodami i wydatkami. 4. Plany finansowe jako podstawa gospodarki finansowej jednostek oświatowych 4.1. Uwagi ogólne Jednostki budżetowe stosują zasady gospodarki finansowej określone w ustawie o finansach publicznych. Zgodnie z art. 11 ust. 3 u.f.p. pod- stawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, zwany planem finansowym. Plan ten jest częścią budżetu państwa (państwowe jednostki budżetowe) lub budżetu jednostki sa- morządu terytorialnego (samorządowe jednostki budżetowe). 4. Plany finansowe jako podstawa gospodarki finansowej jednostek oświatowych 33 Każda szkoła, przedszkole i inna placówka oświatowa jest odrębną jed- nostką budżetową, w związku z tym podstawą jej gospodarki finanso- wej jest plan dochodów i wydatków sporządzony tylko na jej potrzeby. Stanowi on jej plan finansowy. Nieprawidłowe jest prowadzenie gospo- darki finansowej jednostki oświatowej na podstawie zbiorczego planu dochodów i wydatków, który został sporządzony dla kilku jednostek oświatowych obsługiwanych przez zespół powołany do ich obsługi finansowo-księgowej. Minister Finansów został zobligowany (w  art.  17 ust.  1  u.f.p.) do określenia w drodze rozporządzenia sposobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych (i  samorządowych zakładów bu- dżetowych), a w szczególności: 1) sposobu i trybu sporządzania planów finansowych; 2) sposobu dokonywania zmian w  planach finansowych jednostek budżetowych oraz zatwierdzania tych zmian; 3) trybu pobierania dochodów i dokonywania wydatków państwo- wych jednostek budżetowych – biorąc pod uwagę potrzebę przestrzegania zasad celowego i oszczęd- nego dokonywania wydatków oraz jawności, przejrzystości i termino- wej realizacji zadań. Wyrazem realizacji przez Ministra Finansów określonej w  ustawie delegacji jest rozporządzenie z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie spo- sobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1542). W rozdziałach 2 i 3 tego rozporządzenia (§ 4–13) określono sposób pro- wadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych, w tym spo- sób i tryb sporządzania planów finansowych oraz sposób dokonywania w nich zmian oraz zatwierdzania tych zmian, które podano poniżej. 4.2. Sposób prowadzenia gospodarki finansowej państwowych jednostek budżetowych Dysponenci części budżetowych przekazują kierownikom podległych państwowych jednostek budżetowych, w  terminie do dnia 25  paź- dziernika, informacje o kwotach dochodów i wydatków budżetowych, 34 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych w  tym wynagrodzeń, wynikających z  projektu ustawy budżetowej w szczegółowości: 1) dochody – dział, 2) wydatki – dział, rozdział oraz grupy wydatków określone w art. 124 ust. 1 u.f.p. – w celu opracowania projektów planów finansowych. Projekty planów finansowych są sporządzane w szczegółowości: część, dział, rozdział i paragraf. Dyrektor jednostki oświatowej opracowuje projekt planu finansowego, który zapewnia zgodność kwot dochodów i wydatków budżetowych, w tym wynagrodzeń, z projektem ustawy budżetowej. Zatwierdzane przez dyrektorów jednostek oświatowych projekty planów finanso- wych są przekazywane dysponentowi części budżetowej w terminach przez nich ustalonych, nie później jednak niż do dnia 1 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy. Projekty planów finansowych stano- wią podstawę gospodarki finansowej państwowej jednostki oświatowej w okresie od dnia 1 stycznia roku budżetowego do dnia opracowania planu finansowego na podstawie informacji o kwotach dochodów i wy- datków wynikających z ustawy budżetowej. Dysponenci części budżetowych w terminie 21 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej przekazują kierownikom podległych państwowych jednostek budżetowych informacje o kwotach dochodów i wydatków, w  tym wynagrodzeń, wynikających z  ustawy budżetowej w  szcze- gółowości określonej wyżej. Na  ich podstawie dyrektorzy jednostek oświatowych w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia otrzymania informacji sporządzają plany finansowe (przez dostosowanie projek- tów planów finansowych) w celu zapewnienia ich zgodności z ustawą budżetową. Plany finansowe jednostek oświatowych są sporządzane w szczegółowości wskazanej wyżej lub większej (analogicznie do pro- jektów planów finansowych). W przypadku podjęcia decyzji wprowadzających zmiany w  wydat- kach budżetu państwa dysponenci części budżetowych zawiadamia- ją o  wynikających z  tych decyzji zmianach w  planach finansowych 4. Plany finansowe jako podstawa gospodarki finansowej jednostek oświatowych 35 państwowych jednostek budżetowych oraz o  zmianach dokonanych przez dysponenta części budżetowej. Dyrektorzy jednostek oświato- wych wprowadzają zmiany w swoich planach finansowych w terminie nie dłuższym niż 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Dyrektorzy jednostek oświatowych mogą dokonywać zmian w planach finansowych tylko w obrębie jednego rozdziału, na podstawie i w gra- nicach upoważnień udzielonych im przez dysponentów części budże- towych. O dokonanych przeniesieniach informują dysponentów części budżetowych w terminach przez nich ustalonych. 4.3. Sposób prowadzenia gospodarki finansowej samorządowych jednostek budżetowych Zarządy jednostek samorządu terytorialnego przekazują kierownikom podległych samorządowych jednostek budżetowych, w terminie 7 dni od dnia przekazania projektu uchwały budżetowej organowi stano- wiącemu jednostki samorządu terytorialnego, informacje o  kwotach dochodów i wydatków budżetowych przyjętych w projekcie uchwały budżetowej w celu opracowania projektów planów finansowych. Pro- jekty planów finansowych są sporządzane w szczegółowości: dział, roz- dział i paragraf. Dyrektor jednostki oświatowej opracowuje projekt planu finansowe- go zapewniający zgodność kwot dochodów i  wydatków z  projektem uchwały budżetowej. Zatwierdzony przez dyrektora jednostki oświa- towej projekt planu finansowego jest przekazywany zarządowi jednost- ki samorządu terytorialnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o  kwotach dochodów i  wydatków budżetowych przyję- tych w projekcie uchwały budżetowej, nie później jednak niż do dnia 22 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy. Zarządy jednostek samorządu terytorialnego weryfikują otrzymane projekty planów finansowych pod względem ich zgodności z projektem uchwały budżetowej i w przypadku stwierdzenia różnic wprowadzają w nich odpowiednie zmiany, informując o ich dokonaniu dyrektorów 36 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych jednostek oświatowych w terminie 7 dni od dnia otrzymania projektu planu finansowego, nie później jednak niż do dnia 27 grudnia roku po- przedzającego rok budżetowy. Projekty planów finansowych jednostek oświatowych stanowią podstawę ich gospodarki finansowej w okresie od dnia 1 stycznia roku budżetowego do dnia opracowania planu finan- sowego na podstawie informacji o kwotach dochodów i wydatków wy- nikających z uchwały budżetowej. Dyrektorzy jednostek oświatowych w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia otrzymania informacji o kwotach dochodów i wydatków budżetowych, przyjętych w uchwale budżetowej, sporządzają plany finansowe swoich jednostek przez do- stosowanie projektów planów finansowych. Dostosowane plany finan- sowe przekazują do zarządu jednostki samorządu terytorialnego. W toku wykonywania budżetu mogą być wprowadzane zmiany w pla- nach dochodów i  wydatków. O  takich zmianach zarząd jednostki samorządu terytorialnego zawiadamia jednostki budżetowe. Zawiado- mienie to stanowi podstawę dokonania zmian w planach finansowych jednostek budżetowych. Dyrektorzy jednostek oświatowych mogą dokonywać przeniesień pla- nowanych wydatków w planach finansowych swoich jednostek w gra- nicach upoważnień przyznanych przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego. Z przedstawionych treści rozporządzenia w sprawie prowadzenia go- spodarki finansowej wynika, że projekty planów finansowych jed- nostek budżetowych sporządza się w  szczegółowości: część (tylko w państwowych jednostkach budżetowych), dział, rozdział i paragraf. Szczegółowość ta (lub większa) odnosi się również do planów finanso- wych. W planie finansowym jednostki oświatowej występuje nierzad- ko kilka rozdziałów, a w części jednostek nawet kilka działów, przede wszystkim dział 801 „Oświata i wychowanie” oraz dział 854 „Eduka- cyjna opieka wychowawcza”. Przykładowy (uproszczony) układ pla- nu dochodów i  wydatków jednostki budżetowej realizującej zadania własne gminy z zakresu oświaty i wychowania – szkoły podstawowej – przedstawiają tabele 1 i 2. 4. Plany finansowe jako podstawa gospodarki finansowej jednostek oświatowych 37 Kwota Kwota Tabela 1. Przykładowy układ planu dochodów szkoły podstawowej Dział Rozdział Paragraf (§) 801 80101 0750 0920 0830 80148 Treść Oświata i wychowanie Szkoły podstawowe Wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze Wpływy z pozostałych odsetek Stołówki szkolne i przedszkolne Wpływy z usług Razem plan dochodów Źródło: opracowanie własne. Tabela 2. Przykładowy układ planu wydatków szkoły podstawowej Dział Rozdział Paragraf (§) 801 80101 3020 4010 4040 4110 4120 4170 4210 4240 4260 4270 4280 4300 Treść Oświata i wychowanie Szkoły podstawowe Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń Wynagrodzenia osobowe pracowników Dodatkowe wynagrodzenie roczne Składki na ubezpieczenia społeczne Składki na Fundusz Pracy Wynagrodzenia bezosobowe Zakup materiałów i wyposażenia Zakup środków dydaktycznych i książek Zakup energii Zakup usług remontowych Zakup usług zdrowotnych Zakup usług pozostałych 38 Rozdział I. Szkoła jako jednostka sektora finansów publicznych Dział Rozdział Paragraf (§) Treść Kwota 80146 80148 4360 4410 4430 4440 4700 6060 3020 3250 4210 4300 4360 4410 3020 4010 4040 4110 4120 4170 4210 4260 4270 4280 4410 4440 Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych Podróże służbowe krajowe Różne opłaty i składki Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej Wydatki na zakupy inwestycyjne jednostek budżetowych Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń Stypendia różne Zakup materiałów i wyposażenia Zakup usług pozostałych Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych Podróże służbowe krajowe Stołówki szkolne i przedszkolne Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń Wynagrodzenia osobowe pracowników Dodatkowe wynagrodzenie roczne Składki na ubezpieczenia społeczne Składki na Fundusz Pracy Wynagrodzenia bezosobowe Zakup materiałów i wyposażenia Zakup energii Zakup usług remontowych Zakup usług zdrowotnych Podróże służbowe krajowe Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych Razem plan wydatków Źródło: opracowanie własne. 5. Odpowiedzialność za gospodarkę finansową 39 Należy nadmienić, że dyrektorzy jednostek oświatowych muszą uwzględnić wymóg – wynikający z ustawy o systemie oświaty – zaopi- niowania projektu planu finansowego przez: 1) radę pedagogiczną (art. 41 ust. 2), 2) radę szkoły lub placówki (art.  50 ust.  2), o  ile funkcjonuje ona w danej szkole lub placówce, 3) radę rodziców (art. 54 ust. 2 pkt 3). 5. Odpowiedzialność za gospodarkę finansową Za całość gospodarki finansowej jednostki sektora finansów publicz- nych odpowiada kierownik jednostki, na co wskazuje art. 53
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rachunkowość jednostek oświatowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: