Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00857 013105 17002668 na godz. na dobę w sumie
Rachunkowość odpowiedzialności społecznej w kształtowaniu zasad nadzoru korporacyjnego - ebook/pdf
Rachunkowość odpowiedzialności społecznej w kształtowaniu zasad nadzoru korporacyjnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 238
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-2551-684-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autor książki podjął próbę zdefiniowania rachunkowości odpowiedzialności społecznej i uczynienia z niej swoistego instrumentu nadzoru korporacyjnego. Łączy w ten sposób cztery, z reguły bardzo odległe, sfery życia gospodarczego – rachunkowość, odpowiedzialność społeczną, etykę i nadzór korporacyjny, by uzyskać narzędzie pozwalające radom nadzorczym pełnić rolę podmiotów zaufania publicznego.

Książka jest podzielona na trzy części.

Pierwsza stanowi w pełni autorską prezentację teorii rachunkowości oraz teorii odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw. Druga została poświęcona systemom nadzoru korporacyjnego. Dokonano tu prezentacji oraz oceny istniejących modeli nadzoru korporacyjnego w celu późniejszej analizy ich uregulowań. Trzecia w całości została poświęcona analizie miejsca systemu corporate governance we współczesnej teorii odpowiedzialności społecznej korporacji oraz roli rachunkowości w systemie zarządzania korporacją.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rach_nadz_spol 8/2/10 10:43 AM Page 1 Autor ksià˝ki podjà∏ prób´ zdefiniowania rachunkowoÊci odpowiedzialnoÊci spo∏ecznej i uczynienia z niej swoistego instrumentu nadzoru korporacyjnego. ¸àczy w ten sposób cztery, z regu∏y bardzo odleg∏e, sfery ˝ycia gospodarczego – rachunkowoÊç, odpowiedzialnoÊç spo∏ecznà, etyk´ i nadzór korporacyjny, by uzyskaç narz´dzie pozwalajàce radom nadzorczym pe∏niç rol´ podmiotów zaufania publicznego. Ksià˝ka jest podzielona na trzy cz´Êci. Pierwsza stanowi w pe∏ni autorskà prezentacj´ teorii rachunkowoÊci oraz teorii odpowiedzialnoÊci spo∏ecznej przedsi´biorstw. Druga zosta∏a poÊwi´cona systemom nadzoru korporacyjnego. Dokonano tu prezentacji oraz oceny istniejàcych modeli nadzoru korporacyjnego w celu póêniejszej analizy ich uregulowaƒ. Trzecia w ca∏oÊci zosta∏a poÊwi´cona analizie miejsca systemu corporate governance we wspó∏czesnej teorii odpowiedzialnoÊci spo∏ecznej korporacji oraz roli rachunkowoÊci w systemie zarzàdzania korporacjà. Znaczenie podj´tej w recenzowanym opracowaniu tematyki jest niewàtpliwie pochodnà znaczenia rachunkowoÊci dla sprawnego funkcjonowania gospodarki rynkowej. (...). Szczególne znaczenie ma zw∏aszcza odpowiedzialnoÊç za wiarygodnoÊç informacji ekonomicznych generowanych przez jednostki gospodarcze. (...). Problem ten, w Êwietle ujawnienia malwersacji znanych firm, sta∏ si´ „tematem dnia”, przes∏ankà powszechnej debaty i okreÊlonych dzia∏aƒ kontrolnych (nadzorczych) w biznesie. (...). W tej sytuacji o zawodach ksi´gowego i bieg∏ego rewidenta mo˝na mówiç jako o zawodach zaufania publicznego. W Êwietle powy˝szych okolicznoÊci podj´ty w recenzowanym opracowaniu temat i logiczna jego rozbudowa uznaç nale˝y za wa˝ne, aktualne a zarazem z∏o˝one. Prof. zw. dr hab. Bronis∏aw Micherda Katedra RachunkowoÊci Finansowej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Tomasz Gabrusewicz – dr nauk ekonomicznych, pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu i Wy˝szej Szko∏y Handlu i RachunkowoÊci w Poznaniu, cz∏onek Zarzàdu Oddzia∏u Wielkopolskiego Stowarzyszenia Ksi´gowych w Polsce, wspó∏pracownik firm audytorskich w zakresie badania sprawozdaƒ finansowych. Zainteresowania badawcze autora koncentrujà si´ na teorii rachunkowoÊci, sprawozdawczoÊci finansowej, rachunkowoÊci odpowiedzialnoÊci spo∏ecznej, etyki i odpowiedzialnoÊci w rachunkowoÊci, nadzorze korporacyjnym. www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel.: (22) 31 12 222 fax: (22) 33 77 601 Cena 44 z∏ W K S Z T A ¸ T O W A N I U Z A S A D N A D Z O R U K O R P O R A C Y J N E G O R A C H U N K O W O  å O D P O W I E D Z I A L N O  C I S P O ¸ E C Z N E J T o m a s z G a b r u s e w i c z RACHUNKOWOÂå RACHUNKOWOÂå ODPOWIEDZIALNOÂCI ODPOWIEDZIALNOÂCI SPO¸ECZNEJ SPO¸ECZNEJ W KSZTA¸TOWANIU ZASAD W KSZTA¸TOWANIU ZASAD NADZORU KORPORACYJNEGO NADZORU KORPORACYJNEGO Tomasz Gabrusewicz rach_odp_spol_str 7/28/10 4:43 PM Page 1 RACHUNKOWOÂå ODPOWIEDZIALNOÂCI SPO¸ECZNEJ W KSZTA¸TOWANIU ZASAD NADZORU KORPORACYJNEGO rach_odp_spol_str 7/28/10 4:43 PM Page 3 Mojej ˝onie Agnieszce, za nieustajàce wsparcie rach_odp_spol_str 7/28/10 4:43 PM Page 2 RACHUNKOWOÂå ODPOWIEDZIALNOÂCI SPO¸ECZNEJ W KSZTA¸TOWANIU ZASAD NADZORU KORPORACYJNEGO Tomasz Gabrusewicz WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2010 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Jadwiga Witecka Recenzent: prof. zw. dr hab. Bronisław Micherda Projekt okładki i stron tytułowych: Maryna Wiśniewska Ilustracja na okładce: © M–X–K/iStockphoto.com Seria: Rachunkowość © Wydawnictwo C. H. Beck 2010 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Michał Majchrzak Druk i oprawa: Elpil Siedlce ISBN 978-83-255-1684-0 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część I. Rachunkowość odpowiedzialności społecznej a odpowiedzialność społeczna Rozdział 1. Miejsce teorii accountability w teorii odpowiedzialności społecznej . . . . . . . 1.1. Pojęcie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Odpowiedzialność społeczna a moralność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Etyka a odpowiedzialność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Ewolucja teorii rachunkowości odpowiedzialności a współczesna teoria accountability . . . . . Rozdział 2. Teorie rachunkowości i podstawy ich klasyfi kacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Teorie a podejścia do teorii rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Podejścia a teoria w obszarze nauki rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Etyka a podejścia do teorii rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Rachunkowość odpowiedzialności społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2.1. Odpowiedzialność organów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2.2. Odpowiedzialność cywilnoprawna organów spółki z o.o. według kodeksu spółek handlowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Część II. Systemy nadzoru korporacyjnego na świecie Rozdział 4. Pojęcie i istota nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 5. Typy nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Anglosaski model nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Struktura rady spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Pojęcie i zadania rady dyrektorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Stosunki między kadra pracowniczą a radą spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Ewolucja kontynentalnego modelu nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . 7.1. Niemiecki model nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1.1. Struktura rady nadzorczej w niemieckim modelu nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . 7.1.2. Funkcjonowanie i zadania zarządu w spółkach niemieckich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Odpowiedzialność organów spółek prawa handlowego w polskim systemie 7 17 18 19 22 33 40 50 50 51 56 63 66 73 76 77 79 81 81 84 88 89 92 5 Spis treści 7.2.3. Odpowiedzialność organów spółki akcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 7.2.4. Odpowiedzialność cywilnoprawna organów spółki akcyjnej według kodeksu spółek handlowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Rozdział 8. Struktura własności spółek ładu korporacyjnego a efektywność nadzoru korporacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Część III. Rachunkowość odpowiedzialności społecznej jako instrument nadzoru korporacyjnego Wprowadzenie do części III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Rozdział 9. Zasady rachunkowości jako atrybuty instrumentu, jakim jest rachunkowość w systemie zarządzania korporacją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Rozdział 10. Podstawy współczesnej teorii odpowiedzialności społecznej korporacji a jej efektywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 10.1. Analiza działań społecznej odpowiedzialności korporacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 10.2. Antagonizmy między społeczną odpowiedzialnością korporacji, tajemnicą służbową i obowiązkiem sprawozdawczym z działalności korporacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Rozdział 11. Sprawozdania fi nansowe korporacji w aspekcie odpowiedzialności społecznej w świetle uregulowań międzynarodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Rozdział 12. Ocena możliwości tworzenia nowoczesnej struktury regulującej nadzór korporacyjny z zachowaniem zasad odpowiedzialności społecznej . . . . . . . . . . . . 165 12.1. Giełda. Co cenniejsze – kapitał czy informacje? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 12.2. Syntetyczna ocena zmian w nadzorze korporacyjnym – Public Company Accounting Oversight Board, National Association of Corporate Directors . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 12.3. Ocena polskich rozwiązań w zakresie corporate governance na tle rozwiązań międzynarodowych w zakresie społecznej odpowiedzialności korporacji . . . . . . . . . . . . . . . . 189 12.4. Propozycja poprawy nadzoru korporacyjnego przez stosowanie zasad społecznej odpowiedzialności korporacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 6 Wstęp Wzrasta rola odpowiedzialności w gospodarce wraz z wyraźniejszym i bardziej znaczącym wpływem działalności gospodarczej na kierunek rozwoju cywilizacyjnego. Jeżeli ciężar zachodzących zmian cywilizacyjnych spoczywa w coraz większym zakresie na gospodar- ce, to musi ona ponosić odpowiedzialność za przyszłe losy świata. Nie można obecnie lekceważyć działalności gospodarczej, jak to czynili starożytni, ani też traktować jej jako działalności nieistotnej dla kształtowania postawy człowieka, jak sądzono w średniowieczu, ani oddzielać jej od rzeczywistości społecznej, jak to często się obecnie czyni. To przecież działalność gospodarcza staje się jednym z najważniejszych czynników kształtujących to, co fi lozofowie określają naturą ludzką. Obecnie gospodarka zaczyna odgrywać rolę podobną do tej, jaką w starożytności odgrywała fi lozofi a, w średniowieczu – religia, w odrodzeniu – sztuka i nauka, w oświe- ceniu – nauka i literatura, a w XIX w. – polityka. Gospodarka staje się najważniejszą siłą wyznaczającą przyszłość człowieka. Biznes, tworząc nowy system wartości, staje się czyn- nikiem kulturotwórczym, a zatem wszystkie jego słabe strony, zjawiska patologiczne, stają się słabymi stronami i patologiami współczesnego człowieka oraz człowieka przyszłości. Czy wystarczy, aby podmioty gospodarcze opierały się tylko na „zwykłej przyzwoitości”, która nie jest niczym innym jak przestrzeganiem obowiązującego prawa? Zakres odpowiedzialności pozostaje proporcjonalny do zasięgu posiadanej władzy. Skoro władza środowisk gospodarczych przyczynia się czasami do upadku rządów, to od- powiedzialność gospodarki za zachodzące zmiany musi być dużo większa niż ta, jaką dotychczas się jej przypisuje. Obecnie, wobec globalizacji działalności gospodarczej, zarówno charakter gospodar- ki narodowej i zachodzące w niej procesy, jak i poziom moralny działających przedsię- biorstw nie pozostają bez wpływu na sytuację społeczną jednego tylko kraju, ale także wpływają na sytuację społeczno-gospodarczą krajów sąsiednich, a nierzadko całych re- gionów geopolitycznych. 7 WstępWstęp Wynikająca z działalności gospodarczej władza i jej kulturotwórcze znaczenie wy- znaczają biznesowi główną rolę, dlatego powiększa się zakres jego odpowiedzialności. Obecnie nie wystarczy już „dodać” do działalności gospodarczej „trochę etyki”. Powinna ona znaleźć się tam na stałe. Każda epoka ma swe problemy, wokół których skupia się jej zasadnicza refl eksja, a których rozwiązanie zarówno w teoretycznym, jak i praktycznym sensie staje się ko- niecznością. Każda epoka musi odkryć właściwy dla siebie etyczny sposób rozstrzygania podstawowych problemów nie tylko w świecie biznesu. Ostatnie stulecie pokazało, że najwięcej problemów w świecie biznesu dostarcza sfera działalności gospodarczej, a to głównie z powodu złożoności zachodzących procesów, jak i coraz silniej ujawniającej się tendencji do globalizacji. W spadku po XIX w. otrzymaliśmy „rozwiązanie” problemu wolności pod postacią wolności obywatelskiej i wolności gospo- darczej. Dla wielu społeczeństw wolność przestała być już ideą, o którą trzeba walczyć, stała się bowiem niezaprzeczalnym faktem. Wolny rynek to nie tylko dowód ziszczenia się marzenia o wolności, to także triumf idei. Dla krajów rozwiniętych najważniejszym problemem nie jest już walka o wolność gospodarczą, ale walka o jej utrzymanie, rozumia- ne jako rzeczywiste zagospodarowanie wolności, które, stanowiąc fundament ludzkiej egzystencji, wyznacza przyszłość człowieka. Ludzkość od wieków dążyła do wolności, wiążąc z tą ideą ogromne nadzieje, jednak dopiero przełożenie tej idei na język praktyki ujawniło także jej ciemne strony. Główne zagrożenie stanowi niemożność zapanowania nad siłami uwolnionymi przez wolność. Idea rynku regulowanego wyłącznie „niewidzialną ręką”1 nie daje człowiekowi odpowiedniego narzędzia do rozstrzygania powstających w tym obszarze problemów i nie zabezpiecza przed pułapką samounicestwienia. Sfera działalności gospodarczej jest dziedziną, w której zbyt często dochodzi do konfl iktu wartości, na skutek czego jedna z pozytywnych wartości uczestniczących w konfl ikcie zostaje zagrożona, a nierzadko zniszczona. Nasza epoka, bardziej świadoma niż poprzednie zagrożeń niesionych przez wolność i bogatsza w doświadczenia, szukając odpowiedzi na pojawiające się problemy i konfl ik- ty, „odkrywa” ideę odpowiedzialności człowieka nie tylko za podejmowanie przezeń działania, lecz także za świat i jego przyszłość. Aktualny porządek ekonomiczny potrze- buje niewątpliwie nowej syntezy wolności i precyzujących ją wartości etycznych, a przede wszystkim nadającej jej sens – odpowiedzialności. Opinia społeczna coraz częściej oczekuje od korporacji etycznego postępowania, trak- tując je jako podmioty zdolne również do podjęcia odpowiedzialności moralnej. 1 Mijały wieki, gospodarka się rozwijała przechodząc różne formy i etapy aż do dziś, gdzie współczesną, rozwiniętą gospodarkę rynkową wyróżnia dobrze funkcjonujący rynek kapitałowy. Jego sprawne działanie, uregulowane odpowiednim przepisami i zwyczajami, jest jednym z motorów napędzających gospodarkę w skali globalnej. W Polsce rynek kapitałowy na poważniejszą skalę rozwija się dopiero od kilkunastu lat. Obowiązujące procedury, których założeniem jest m.in. zapewnienie bezpieczeństwa obrotu podmiotom działającym na rynku, podlegają stałym zmianom i doskonaleniu. Dla poprawnego funkcjonowania rynku kapitałowego i obrotu gospodarczego konieczne jest takie skonstruowanie zasad współdziałania poszczegól- nych podmiotów, aby z jednej strony nie ograniczać swobody działania i podejmowania decyzji, a z drugiej – zminimalizować ryzyko wystąpienia nieprawidłowości. 8 Wstęp Zasadniczym problemem podmiotów działających w gospodarce wolnorynkowej, podczas nieustannie i nieuchronnie postępującej globalizacji, jest znalezienie punktu równowagi między maksymalizacją zysku [Friedman, 1979] i wzrostem wartości fi rmy dla właścicieli a odpowiedzialnością moralną przy stosowaniu różnych, w tym nie zawsze etycznie pozytywnych, metod osiągania tych celów w przedsiębiorstwie. W teorii prawa pojęcie odpowiedzialności nierozerwalnie jest związane z pojęciem zobowiązania. Zobowiązaniem (z łac. obligatio) nazywamy stosunek prawny między dwiema stronami, z których jedna, zwana wierzycielem (z łac. creditor), ma prawo doma- gania się pewnego świadczenia od strony drugiej, ta zaś, zwana dłużnikiem (z łac. debitor), ma obowiązek świadczenie to spełnić [Rozwadowski, 1992, s. 143]. Przedstawiona defi nicja zobowiązania zasadza się na teorii prawa rzymskiego i kon- cepcji rzymskiej obligatio. Składa się z dwóch elementów składowych, tj. długu i odpo- wiedzialności. Od niepamiętnych dla prawa rzymskiego czasów dłużnik z tytułu stosunku obliga- cyjnego był wobec wierzyciela zarazem odpowiedzialny. Pierwotnie za niewykonanie zobowiązania dłużnik odpowiadał własną osobą, a później własnym majątkiem. Prawo rzymskie przewidywało sytuacje, w których dług niekoniecznie wiązał się z odpowiedzial- nością (np. w zobowiązaniach naturalnych) albo też odpowiedzialność istniała bez długu (np. w przypadku odpowiedzialności nabywcy rzeczy obciążonej hipoteką). Dziedziną najbardziej narażoną na problemy etyczne są fi nanse ze względu na ich wszechstronność, która przejawia się m.in. w ogromie pojęć i modeli stworzonych do- tychczas w ich obszarze. Największe skandale w świecie biznesu były związane właśnie z fi nansami, gdyż powodowały ogromne straty [Mączyńska, 2002, s. 19; Sternberg, 1998, s. 185] wśród właścicieli, udziałowców i akcjonariuszy oraz generowały niedające się osza- cować straty dla społeczeństwa. Zwrócenie uwagi na zagadnienia dotyczące odpowiedzialności w sferze teorii i prak- tyki rachunkowości oraz przepisów prawa ściśle powiązanych z zarządzaniem fi nansami jest problemem ważnym z tego tytułu, iż w globalnej gospodarce, na co wskazuje litera- tura, dominowało i dominuje twierdzenie, iż „chciwość jest dobrem”, a nadrzędną zasadą współczesnej działalności gospodarczej „to co nie jest zabronione jest dozwolone” [Kie- lecki, 2002, s. 11, 15]. Skupiając się na polskim życiu gospodarczym, należy zaznaczyć, iż jest ono obec- nie determinowane przez dużą i bardzo zróżnicowaną grupę podmiotów gospodaru- jących2. Przedsiębiorstwo, funkcjonując na rynku, współdziała zazwyczaj z wieloma podmio- tami, których zdolność do kooperacji oraz warunki współpracy są określone w większości przypadków szeroko pojętą kondycją i sytuacją majątkowo-fi nansową. Udziałowcy i ak- cjonariusze podmiotów funkcjonujących w gospodarce rynkowej lokują w nich trwale lub czasowo wolne środki pieniężne z przeświadczeniem o ich bezpieczeństwie. Zamiar podjęcia rozsądnej decyzji powierzenia kapitału określonym przedsiębiorstwom poprze- 2 Ze względu na charakter rozważań zawartych w książce, zamiennie będą używane terminy: przedsię- biorstwo, fi rma, spółka, podmiot gospodarujący bez względu na ich formę prawną. W konkretnych przypad- kach zostanie wyraźnie wskazane, iż chodzi np. o spółkę prawa handlowego. 9 Wstęp dzone są zazwyczaj analizą kondycji fi nansowej jednostki. Zainteresowanie tą oceną prze- jawiają także pracownicy, władze regionalne i państwowe. Im większe przedsiębiorstwo, tym większy jego wpływ na sytuację gospodarczą regionu i kraju. Nie budzi zdziwienia, że podmiot gospodarczy jest podmiotem zainteresowania wielu instytucji społecznych, które sprawują publiczną kontrolę nad różnymi obszarami działal- ności przedsiębiorstwa, tzn. systemami istniejącymi wewnątrz danej organizacji. Jednym z takich systemów jest rachunkowość. W każdym podmiocie istnieje wyodrębniony w różnej postaci system rachunkowości, który realizuje określone funkcje i zadania, nie tylko w obszarze własnej jednostki, lecz także otoczenia instytucjonalnego (państwa, jego budżetu, Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych, innych ubezpieczycieli, banków, odbiorców i dostawców). Na rachunkowość, która jest jednym z głównych instrumentów zarządzania współ- czesnym przedsiębiorstwem, składają się liczne akty prawne, kondycja fi nansowa przed- siębiorstw oraz ogólny stan gospodarczy państwa. Złożoność sytuacji gospodarczej pro- wadzi często do mylnej interpretacji przepisów, złego pojmowania odpowiedzialności służb fi nansowo-księgowych, świadomych uchybień podatników oraz innych nadużyć, co w konsekwencji przyczynia się do powstawania nadużyć w obszarze obejmującym także rachunkowość przedsiębiorstwa. Rachunkowość to sfera działalności przedsiębiorstwa, w której jakikolwiek błąd lub fałszerstwo grozić może wielowymiarowymi, wieloaspektowymi konsekwencjami, które są bardzo niebezpieczne, dlatego postępowanie etyczne w tej dziedzinie stanowi gwaran- cję uczciwości, rzetelności i niezawodności wewnętrznej i zewnętrznej sprawozdawczości fi nansowej przedsiębiorstw [Sternberg, 1998, s. 185]. K. Sawicki twierdzi, iż warunki współczesnej gospodarki rynkowej najmocniej wy- mogły na rachunkowości realizacje zadań, jakie powinna ona spełniać. Istotne jest pro- wadzenie rachunkowości na wysokim poziomie, użytecznej dla jednostki gospodarczej i jej otoczenia, spełniającej wiele funkcji [Sawicki, 2003, s. 234]. Nie można jednak zapomnieć o polskiej teorii rachunkowości po II wojnie światowej. W tamtym okresie nie poświęcano czasu na rozwiązywanie praktycznych problemów, gdyż w gospodarce centralnie sterowanej były one w sposób arbitralny rozstrzygane przez ośrodki władzy (Ministerstwo Finansów), często z pominięciem nauki rachunkowości. Rachunkowość, będąc podstawowym elementem systemu fi nansowego, powinna w wy- sokim stopniu gwarantować, że dane przez nią prezentowane są wiarygodne, prawidłowe i godne zaufania. Dane te mają ułatwić bezpieczne lokowanie kapitału, udzielanie pożyczek i kredytów, podejmowanie prawidłowych decyzji inwestycyjnych, a także minimalizację zagrożenia nieotrzymania spodziewanych korzyści ekonomicznych ze wzajemnych sto- sunków handlowych [Brzezin, 1995, s. 13]. Ryzyko i niepewność stały się podstawowymi cechami współczesnego otoczenia konkurencyjnego. Niezbędna staje się w związku z tym umiejętność przewidywania przy- szłości, oszacowania własnych potencjałów i możliwości. Wymaga to stworzenia przez pojedyncze przedsiębiorstwo odpowiedniego systemu informacyjnego stanowiącego pod- stawę zarządzania. Informacja jest w gospodarce wolnorynkowej głównym elementem warunkującym sukces. To informacja jest podstawą podejmowania decyzji. To informacja 10 Wstęp może wynieść korporację na wyżyny światowego biznesu, ale ta sama informacja może ją zniszczyć [Kamela-Sowińska, 2005, s. 80]. Obserwując dzisiejsze życie gospodarcze, nieustannie spotykamy się z upublicznianiem coraz to nowych afer związanych z działalnością wielkich przedsiębiorstw działających w strategicznych sferach gospodarki państwa i całego świata. Po licznych skandalach gospodarczych dotyczących takich przedsiębiorstw, jak En- ron czy Parmalat odżywa idea społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (histo- rycznie rzecz biorąc była to poprzedniczka etyki biznesu), co szczególnie jest widoczne po opublikowaniu przez Komisję Europejską w lipcu 2001 r. „Zielonej Księgi” (Green Paper on Corporate Social Responsibility). W czerwcu 2002 r. Komisja podsumowała dys- kusję na ten temat w specjalnym komunikacie, a pod koniec roku powołała Europejskie Forum Interesariuszy (European Multi-stakeholder Forum) dla badania i ujednolicania europejskich działań w zakresie odpowiedzialności fi rm. Programy na rzecz społecznej odpowiedzialności biznesu to tylko jedna z inicjatyw współczesnego świata. Towarzyszy jej wiele innych, w pewnym sensie pokrewnych. Istotnym pytaniem, które można postawić w tym kontekście jest: na ile wszystkie te działania i koncepcje przemawiają do wyobraźni przeciętnego menedżera wyższego szczebla lub indywidualnego przedsiębiorcy. Co oznaczają dla nich takie określenia, jak: zrównoważony biznes (sustainable business), fi rma jako obywatel (corporate citizenship), pojęcie interesariuszy (stakeholders), potrójna sprawozdawczość: fi nansowa, społeczna i ekologiczna (triple bottom line) i wiele innych. Trudno pozbyć się wrażenia, iż zamęt pojęciowy jest nieuchronny, aczkolwiek jedni menedżerowie z dystansem podchodzą do tych politycznych inicjatyw, inni natomiast wykorzystują je jako okazję do budowania lub zmieniania wizerunku fi rmy w ramach public relations. Można postawić prowokacyjne pytanie: czy idea społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw to lekarstwo na niesku- teczność etyki biznesu, czy też gra pozorów [Sójka, 2005, s. 11]. Podobne pytania można adresować do drugiego typu oferty, zyskującej duży rozgłos w ostatnich latach, refl eksji nad tzw. corporate governance. Czy jest to ukonkretnienie ety- ki przez wskazanie mechanizmów, które tak naprawdę warunkują działania jednostek, zwłaszcza w roli menedżerów najwyższego szczebla? Czy też ucieczka od etyki w stronę dyskusji i regulacji czysto prawnych? Corporate governance tłumaczy się często jako „nadzór właścicielski nad spółką publiczną”, „nadzór i kontrolę”, „kontrolę nad sposobem zarządzania spółką” lub podob- nie. Nie chodzi o zwykłe zarządzanie fi rmą, lecz o to, w czyim interesie to się dokonuje, co ściśle jest związane z formą prawną funkcjonowania tej fi rmy i stosunkami właści- cielskimi. Adolf Berle i Gardiner Means wydali w 1932 r. przełomową pracę Th e Modern Corporation and Private Property [za Sójka, 2005, s. 12], w której stwierdzają, iż typowa wielka amerykańska spółka akcyjna przestała być zwykłym narzędziem, sposobem pro- wadzenia działalności gospodarczej, a stała się wręcz instytucją społeczną. Dokonało się to za sprawą procesu porównywalnego z rewolucją przemysłową, który polegał na zmia- nach organizacyjnych i prawnych w sposobie prowadzenia działalności gospodarczej (cor- porate revolution). Dwie trzecie majątku przemysłowego Stanów Zjednoczonych zmieniło właściciela z indywidualnego przedsiębiorcy na masowego udziałowca spółki publicznej. 11 Wstęp Rozeszły się w ten sposób drogi właściciela i zarządcy, a w to miejsce pojawił problem, w jaki sposób ów anonimowy, rozproszony właściciel może mieć wpływ na zarządzanie majątkiem spółki, który na co dzień pozostaje w rękach zarządzającego nim menedże- ra. Co więcej, gospodarka oparta na dużych spółkach publicznych wyznacza nową rolę przedsiębiorstwu, które w tym systemie funkcjonuje: staje się ono instytucją publiczną służącą swoim właścicielom, którym, w gruncie rzeczy, na imię „miliony”, za sprawą czego prywatna fi rma staje się, paradoksalnie, instytucją społeczną. Trudno byłoby nie zauwa- żać istotnego wątku etycznego tych ustaleń. Przedsiębiorstwa nieustannie powiększają obszary kontrolowanych przez siebie rynków przez łączenie się w potężne korporacje, które działając jako jedna jednostka w różnych krajach podlegają jurysdykcji różnych przepisów prawnych, w tym przepisów regulują- cych zasady prowadzenia rachunkowości. W związku z nadrzędną zasadą rachunkowości, true and fair view3 przedsiębiorstwa mają obowiązek w sposób rzetelny przedstawiać wiarygodne dane w sprawozdaniu fi nan- sowym. Ponadto sprawozdania fi nansowe jednostek powinny przedstawiać prawdziwe, poprawnie pogrupowane i wycenione składniki majątku przedsiębiorstwa oraz wypra- cowany przez nie zysk lub stratę osiągnięte z prowadzonej działalności. Rachunkowość dostarcza wielu ważnych informacji dla różnych grup odbiorców4. Podmioty, które są zainteresowane wynikami fi nansowymi przedsiębiorstw, jak i ich zróżnicowane cele, w stosunku do wykorzystania tych informacji, nierzadko są przyczy- ną powstawania malwersacji w obszarze danych fi nansowych charakteryzujących przed- siębiorstwo i służących bardzo często do kształtowania jego wizerunku na rynku na tle innych, konkurencyjnych fi rm. Bardzo trudnym do zidentyfi kowania obszarem jest odpowiedzialność za powstałe w przedsiębiorstwach zawinione jak i niezawinione błędy, które mogą zaistnieć w procesie gromadzenia, przetwarzania, jak i prezentacji informacji o stanie majątkowym i fi nanso- wym podmiotu gospodarującego, czyli powstała w obszarze rachunkowości. Pojęcie odpowiedzialności było znane człowiekowi od początku jego istnienia. Od- powiedzialność przenikała do wszystkich obszarów życia osobistego, publicznego, go- spodarczego i społecznego. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w fundamentalnych przepisach prawa. Odpowiedzialność leży także u podstaw zapisów Konstytucji w Polsce, co najlepiej wyraża artykuł 1 Konstytucji: „Rzeczpospolita jest dobrem wspólnym wszystkich oby- wateli”. Szczególnie wyraźnie odpowiedzialność narzuca artykuł 61 Konstytucji: „Obywa- tel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieszkaniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa”. 3 Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 76, poz. 694), art. 5. Koncepcja true and fair view została szczegółowo scharakteryzowana w podrozdziale 1.4. 4 Listę odbiorców informacji, jakich dostarcza sprawozdanie fi nansowe przedstawiają [Waśniewski, Gos, 2002, s. 5]. 12 Wstęp U podstaw zapisów artykułu 61 Konstytucji leży teoria odpowiedzialność, teoria accountability, rozumiana jako prawne zobowiązanie do należytego postępowania lub wywiązania się ze swoich powinności i zdawania sprawy innym, czyli odpowiedzialność dająca się przedstawić w liczbach. Chodzi o odpowiedzialność nie tylko w takim sensie, że jedna uprawniona osoba ma prawo żądać od innej, konkretnie określonej osoby wy- jaśnień, co do jej postępowania, ale również o odpowiedzialność w sensie ponoszenia sankcji nałożonych z racji nienależytego wypełniania powinności lub niezadowalającego zdawania sprawy ze swej działalności. Podmiotem, w którym ogniskują się wszystkie typy odpowiedzialności gospodarczej jest przedsiębiorstwo. Przedsiębiorstwo coraz częściej, obok narzędzia osiągania jedne- go z celów, jakim jest wzrost wartości dla właścicieli czy maksymalizacja zysku zostaje postrzegane jako podmiot społeczny. Coraz częściej stosowany podział działalności fi r- my na działalność zewnętrzną i wewnętrzną określa w konsekwencji odpowiadające im rodzaje odpowiedzialności: • • odpowiedzialność wewnętrzną, odpowiedzialność zewnętrzną. Według takiego podziału fi rma jest odpowiedzialna wobec grup określonych w sto- sunku do przedsiębiorstwa jako wewnętrznych: właściciele, pracownicy oraz grup ze- wnętrznych: dostawcy, klienci, ruchy konsumenckie, władza, społeczność lokalna, insty- tucje fi nansowe [Lewicka-Strzałecka, 1996]. Po analizie powyższych zagadnień powstała koncepcja połączenia w jednej publikacji takich tematów, jak rola, ranga i udział rachunkowości we wszystkich jej aspektach (gro- madzenia, przetwarzania, raportowania sprawozdań fi nansowych i innych) w kształto- waniu zasad nadzoru korporacyjnego w podmiotach publicznego zaufania, dla których odpowiedzialność społeczna jest podstawą, istotą i fundamentem działania. Zamierzeniem było podkreślenie roli rachunkowości w procesie sprawowania kontroli i nadzoru nad podmiotami gospodarującymi w szczególności w ramach nadzoru korpo- racyjnego. Rozważania prowadzone są na gruncie teorii rachunkowości i teorii odpowie- dzialności społecznej, a docelowym podmiotem rozważań są podmioty gospodarujące w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem podmiotów publicznego zaufania. W książce została po raz pierwszy podjęta próba zdefi niowania rachunkowości od- powiedzialności społecznej i wskazania tej koncepcji rachunkowości jako swoistego instrumentu nadzoru korporacyjnego w realizacji odpowiedzialności społecznej kor- poracji. Przedstawiając różne koncepcje (rachunkowość, odpowiedzialność społeczna, nadzór korporacyjny, etyka), podjęto próbę ich powiązania, co jest trudne, gdyż są one często jednostronne, monodyscyplinowe czy wręcz niekompatybilne. Celem podjętych w tak zarysowanym kontekście rozważań jest wykazanie udziału rachunkowości w tworzeniu efektu synergii między odpowiedzialnością społeczną kor- poracji a stosowanymi przez korporacje zasadami nadzoru korporacyjnego oraz wykaza- nie możliwości wprowadzenia zmian do nadzoru korporacyjnego zgodnie z założeniami teorii odpowiedzialności społecznej (accountability). Praca składa się z trzech wzajemnie uzupełniających się części, które łącznie zawie- rają 12 rozdziałów. 13 Wstęp Część pierwsza – Rachunkowość odpowiedzialności społecznej a odpowiedzialność społeczna – jest poświęcona teorii rachunkowości i teorii odpowiedzialności społecz- nej. Stanowi w pełni autorską prezentację oraz przegląd teorii rachunkowości oraz teorii odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw. Przeprowadzono w niej analizę polskiej i zagranicznej literatury na temat teorii rachunkowości, teorii odpowiedzialności, prawa oraz zarządzania przedsiębiorstwem. Część druga – Systemy nadzoru korporacyjnego na świecie – została poświęcona systemom nadzoru korporacyjnego. Dokonano prezentacji oraz oceny istniejących mo- deli nadzoru korporacyjnego w celu późniejszej analizy ich uregulowań. Współczesna teoria odpowiedzialności społecznej korporacji została zainspirowana potrzebą rozwią- zania problemu agresywnej księgowości stosowanej w amerykańskich przedsiębiorstwach, a więc wywodzi się z anglosaskiego systemu corporate governance. Z tego tytułu spośród zaprezentowanych modeli corporate governance szczegółowo przedstawiono modele anglo- amerykański oraz kontynentalny. Ponadto zaprezentowano polskie przepisy regulujące krajowy system nadzoru korporacyjnego. Dokonano również próby wygenerowania ty- pów nadzoru korporacyjnego i zaprezentowano istniejące zależności między głównymi modelami nadzoru korporacyjnego. Część trzecia – Rachunkowość odpowiedzialności społecznej jako instrument nad- zoru korporacyjnego – w całości została poświęcona analizie miejsca systemu corpora- te governance we współczesnej teorii odpowiedzialności społecznej korporacji oraz roli rachunkowości w systemie zarządzania korporacją. Dokonano tu analizy podobieństw i różnic w regulacjach dotyczących biegłego rewidenta w polskich, jak i zagranicznych roz- wiązaniach legislacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem społecznej odpowiedzialności korporacji. Kwintesencją części trzeciej jest podrozdział „Ocena możliwości tworzenia nowoczesnej struktury regulującej nadzór korporacyjny z zachowaniem współczesnych zasad odpowiedzialności społecznej”. Eksponuje on szeroką analizę powiązań corporate governance i odpowiedzialności społecznej zarówno w Polsce, jak i za granicą oraz ra- chunkowości ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań przyjętych przez USA. W tym miejscu zaproponowano sposób poprawy regulacji z zakresu corporate governance przy uwzględnieniu rachunkowości odpowiedzialności społecznej zarówno w skali globalnej, jak i w rozwiązaniach przyjętych w kraju. I Część RACHUNKOWOŚĆ ODPOWIEDZIALNOŚCI SPOŁECZNEJ A ODPOWIEDZIALNOŚĆ SPOŁECZNA Szczególny charakter racjonalnego porządku ekonomicznego polega właśnie na tym, że wiedza nie istnieje nigdy w formie skoncentrowanej lub zintegrowanej, a jedynie rozproszonej, niepełnej i często wzajemnie sprzecznej w umysłach poszczególnych jednostek. F. A. Hayek Rozdział Miejsce teorii accountability w teorii odpowiedzialności społecznej 1 Korporacje mogą przyjmować cztery zasadnicze typy wobec swoich społecznych zobo- wiązań, począwszy od najmniejszego do największego zakresu społecznie odpowiedzial- nych praktyk (rys. 1.1). Rysunek 1.1. Świadomość społecznej odpowiedzialności I Y Z S Ż N J A N OPÓR OBOWIĄZEK SPOŁECZNY SPOŁECZNA REAKCJA WKŁAD SPOŁECZNY N A J W Y Ż S Z Y Źródło: [Griffi n, 1998, s. 152; Korpus, 2006, s. 58]. Opór wobec społecznej odpowiedzialności dotyczy tych podmiotów, które starają się robić jak najmniej w celu rozwiązania problemów społecznych i ekologicznych. Podmio- ty takie w sytuacji przekroczenia etycznej lub prawnej bariery akceptowanych praktyk przyjmują postawę stanowczego wypierania się odpowiedzialności lub wręcz próbują tuszować taką sprawę. Korporacje, które przyjmują zasady odpowiedzialności społecznej jako obowiązek, realizują swoje działania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jednak nie podej- mują żadnych kroków dobrowolnie. Reakcja społeczna jest to postawa korporacji, w której wypełnia ona swoje podstawo- we obowiązki zgodnie z prawem i etyką. W niektórych przypadkach, uznawane za godne wsparcia, podejmuje dobrowolnie działania na rzecz społeczeństwa. Najwyższym pozio- mem społecznej odpowiedzialności, jaki może przyjąć korporacja to postawa wkładu społecznego. Przyjmując tę postawę, korporacja aktywnie poszukuje możliwości wnie- sienia swojego wkładu w dobro społeczne. 17 Rozdział 1. Miejsce teorii accountability w teorii odpowiedzialności społecznej Odpowiedzialność społeczna korporacji dotyczy sposobu, w jaki organizacja od- działuje na społeczeństwo, w którym funkcjonuje. Obecnie kierownicy i teoretycy za- rządzania rozszerzyli przedmiot swoich zainteresowań i objęli nim podstawowe pytania takie jak: w jaki sposób powinniśmy żyć względem siebie. Ogólnie etyka jest to nauka o wpływie naszych decyzji na innych1. Jest to także nauka o prawach i obowiązkach lu- dzi, o prawach moralnych stosowanych przez ludzi w podejmowaniu decyzji i o istocie stosunków między ludźmi [Stoner, Freeman, Gilbert Jr., 2001, s. 110]. 1.1. Pojęcie odpowiedzialności Odpowiedzialność jest kategorią języka potocznego, dotyczy ponoszenia przez podmiot konsekwencji za działania własne i innych. Odpowiedzialność ma wiele postaci: dziecko odpowiada przed rodzicami, pracownik przed przełożonym, członek organizacji prze- stępczej przed jej przywódcami. Specyfi czną postać ma odpowiedzialność prawna wiążąca się z naruszeniem norm prawnych bądź też związaniem adresata normy prawnej określonymi przez prawo skut- kami jego zachowania. Na przykład każdy, kto składa podpis na wekslu i wprowadza go do obrotu podlega odpowiedzialności wekslowej2. Z prawem wiążą się różnorodne odmiany odpowiedzialności: konstytucyjna odpo- wiedzialność najwyższych funkcjonariuszy państwowych, materialna odpowiedzialność za powierzone mienie w prawie pracy, odpowiedzialność w prawie cywilnym z tytułu niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, odpowiedzialność odszkodo- wawcza Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez jego funkcjonariuszy i inne. Niejed- nokrotnie łączy się różne postacie odpowiedzialności, np. odpowiedzialność karną z odpo- wiedzialnością cywilną i stąd w procesie karnym można wnieść przeciwko oskarżonemu powództwo cywilne (pozew adhezyjny) o odszkodowanie za wyrządzoną szkodę. Zasady odpowiedzialności prawnej są regulowane szczegółowo w poszczególnych gałęziach prawa. W polskim prawie karnym odpowiedzialność zasadza się na łącznym wystąpieniu różnorodnych przesłanek: popełniony czyn musi spełniać znamiona czynu zabronionego wyróżnionego w części szczegółowej kodeksu karnego, społeczna szkodli- wość czynu jest większa niż znikoma, sprawca czynu w momencie jego popełnienia miał zdolność rozumienia jego znaczenia i kierowania swoim postępowaniem, sprawca nie działał w obronie koniecznej lub w stanie wyższej konieczności, sprawcy udowodniono winę [Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r.]. Wina jest jedną z przesłanek odpowiedzialności prawnej, obok np. samego faktu wy- rządzenia szkody, jeżeli założono odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za jej spowodo- wanie. Wina charakteryzuje związek psychiczny sprawcy z czynem zabronionym, nazy- 1 Niektórzy autorzy wprowadzają rozróżnienie „etyki” od „moralności”. Niepotrzebne jest takie rozróż- nienie dla potrzeb niniejszych rozważań. 2 W myśl prawa wekslowego wystawca weksla jest obowiązany zapłacić w określonym terminie określo- ną kwotę na rzecz każdorazowego posiadacza weksla; pierwszego posiadacza weksla uprawnionego do od- bioru sumy wekslowej nazywany remitentem, a kolejnych indosariuszami, gdyż prawa z weksla przenosi się przez indos – adnotację, że ustępuje się prawa z weksla na rzecz (…). 18 1.2. Odpowiedzialność społeczna a moralność wany takimi określeniami, jak umyślność, nieumyślność. Różnorodne koncepcje winy są charakteryzowane szerzej w wykładzie prawa karnego. Z tego, co powiedziano powyżej wynika, że odpowiedzialność karna ogranicza się do własnych zachowań człowieka. W prawie cywilnym mamy do czynienia z odpowiedzialnością osób fi zycznych i praw- nych oraz organów państwowych; odpowiada się za własne czyny, ale także za cudze za- chowania. Można wyróżnić w prawie cywilnym odpowiedzialność ex contractu, z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań (np. fi rma budowlana niezgod- nie z umową wykona obiekt budowlany) i odpowiedzialność ex delicto, z tytułu czynu niedozwolonego (np. przez zniszczenie cudzej rzeczy). Obowiązek naprawienia szkody występuje, jeśli szkoda powstała na skutek zdarzenia, z którym normy prawa cywilnego wiążą obowiązek odszkodowania, a jednocześnie ujawni się związek przyczynowy mię- dzy wskaza nym zdarzeniem i szkodą3. 1.2. Odpowiedzialność społeczna a moralność Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw (Corporate Social Responsibility – CSR) jest określana jako ruch przypisujący przedsiębiorstwom konkretną odpowiedzialność z tytułu społecznych konsekwencji prowadzonej przez nie działalności. Wyniki fi nansowe, mające najistotniejszą wartość dla akcjonariuszy, oszacowuje się w kontekście odpowie- dzialności społecznej, która stanowi przedmiot troski stron materialnie zainteresowanych wynikami przedsiębiorstwa4. Na problem odpowiedzialności społecznej coraz większą uwagę zwracają duże przed- siębiorstwa międzynarodowe, atakowane przez ruchy przeciwne globalizacji gospodarki. Innym mniej defensywnym powodem dla uwzględnienia odpowiedzialności społecznej jest fakt, że w długim okresie jest ona powiązana z wynikami fi nansowymi. Na przykład przedsiębiorstwo o dobrej reputacji przyciąga lepszych pracowników [Patterson, 2002, s. 259]. Inwestowanie z uwzględnieniem zasad odpowiedzialności społecznej będzie powo- dować kierowanie większej ilości kapitału do przedsiębiorstw postępujących zgodnie z zasadami odpowiedzialności społecznej. W związku z tym, biegli rewidenci będą mu- sieli znaleźć metody uwierzytelniania sprawozdawczości w zakresie odpowiedzialności 3 Najczęściej w praktyce spotykamy się z cywilnoprawną odpowiedzialnością na zasadzie winy, a obo- wiązek jej udowodnienia ciąży na poszkodowanym. Obecnie coraz większe znaczenie przywiązuje się do od- powiedzialności cywilnoprawnej na zasadzie ryzyka, w sytuacjach, w których przeprowadzenie dowodu na rzecz winy sprawcy jest niemożliwe, a jednocześnie narastają zagrożenia dla życia i zdrowia człowieka, związane z działalnością gospodarczą. Ryzyko ponoszone w związku z działalnością gospodarczą powinno obciążać tych, którzy ją prowadzą i czerpią zyski, a nie osoby, które w jej wyniku są poszkodowane. Postaci odpowiedzialności cywilnoprawnej są charakteryzowane szerzej w wykładzie prawa cywilnego. 4 Przez wyniki przedsiębiorstwa należy rozumieć jego sytuację majątkowo-fi nansową, która zostaje zaprezentowana w sprawozdaniu fi nansowym i która może stanowić podstawę oceny działalności i sytu- acji gospodarczej jednostki. Stronami zainteresowanymi tymi informacjami mogą być: inwestorzy, kredy- todawcy, kontrahenci, władze podatkowe, pracownicy, właściciele, zarząd przedsiębiorstwa [Waśniewski, Gos, 2002, s. 5]. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rachunkowość odpowiedzialności społecznej w kształtowaniu zasad nadzoru korporacyjnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: