Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00097 008638 11204036 na godz. na dobę w sumie
Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu. Studium przypadku Lasów Państwowych - ebook/pdf
Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu. Studium przypadku Lasów Państwowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-562-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> raporty i analizy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka zawiera wieloaspektowe przedstawienie problematyki społecznej odpowiedzialności biznesu i jej raportowania oraz propozycję struktury modelu raportu środowiskowo-społecznego, osadzonego w nurcie nowoczesnych trendów raportowania biznesowego, dla specyficznego podmiotu gospodarczego, jakim jest Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Podmiot ten posłużył jako doskonałe studium przypadku w zakresie możliwości i konieczności raportowania społeczeństwu działań środowiskowo-społecznych, za które Lasy Państwowe odpowiadają przed obecnym i przyszłymi pokoleniami. Warto dodać, że jest to pierwsze tego typu opracowanie w polskiej literaturze przedmiotu.

 

Publikacja adresowana jest do pracowników naukowo-badawczych, praktyków zajmujących się raportowaniem informacji niefinansowych, studentów, leśników, a także do wszystkich, którym bliskie są zagadnienia związane ze społeczną odpowiedzialnością biznesu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ewa Śnieżek – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania, Katedra Rachunkowości 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Teresa Martyniuk REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKCJA Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA T. Mirosław Włodarczyk KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Ewa Śnieżek, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07982.17.0.M Ark. wyd. 14,5; ark. druk. 14,375 ISBN 978-83-8088-561-5 e-ISBN 978-83-8088-562-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dedykuję dr Annie Paszkiewicz, zastępcy dyrektora do spraw ekonomicznych Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu Spis treści Wprowadzenie  9 Rozdział 1 15 Społeczna odpowiedzialność biznesu w globalnym świecie  15 1.1. Przedsiębiorstwo jako podstawowy podmiot gospodarczy na globalizujących się rynkach   1.2. Zrównoważony rozwój jako fundament zasad społecznej odpowiedzialności  20 1.3. Istota społecznej odpowiedzialności biznesu w kontekście jej uwarunkowań historycznych  30 42 1.4. Teoretyczne umocowania koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu  Rozdział 2 Działania na rzecz społecznej odpowiedzialności biznesu w Polsce i na świecie w kontekście jej krytyki i przeprowadzonych badań  2.1. Obszary społecznej odpowiedzialności biznesu  2.2. Modele i inicjatywy w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu  2.3. Strategie i efektywność społecznej odpowiedzialności biznesu  2.4. Badania na temat społecznej odpowiedzialności biznesu  2.5. Krytyka koncepcji i efektów wdrażania społecznej odpowiedzialności biznesu  53 53 56 68 72 84 Rozdział 3 Rachunkowość i raportowanie a społeczna odpowiedzialność biznesu  93 93 3.1. Informacje niefinansowe  3.2. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw a rachunkowość społeczna  97 3.3. Ewolucja raportowania dokonań przedsiębiorstwa w świetle krytyki sprawozdawczości finansowej  3.4. Raportowanie zintegrowane  3.5. Nowelizacja ustawy o rachunkowości do wymagań dyrektywy 2014/95/UE  3.6. Wybrane inicjatywy w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu w praktyce polskich spółek giełdowych  101 108 119 127 8 Spis treści Rozdział 4 Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe jako specyficzny podmiot gospodarczy  4.1. Leśnictwo w kontekście wybranych aspektów historycznych i teoretycznych  4.2. Misja, wizja i strategia Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe  4.3. Aspekty prawne funkcjonowania Lasów Państwowych  4.4. Organizacja gospodarki finansowej i rachunkowości w Lasach Państwowych  4.5. Pozaprodukcyjne funkcje lasów  4.6. Zbilansowana karta wyników jako narzędzie realizacji strategii PGL Lasy Państwowe  133 133 138 144 146 153 158 Rozdział 5 Propozycja modelu raportowania społecznej odpowiedzialności przez PGL Lasy Państwowe – studium przypadku RDLP w Szczecinku  171 5.1. Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności w Lasach Państwowych  171 5.2. Zakres i sposób prezentacji informacji środowiskowo-społecznych przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych  5.3. Propozycja raportu o społecznej odpowiedzialności Lasów Państwowych  5.4. Studium przypadku – Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Szczecinku  Zakończenie  Bibliografia  Spis tabel  Spis ilustracji  176 184 191 209 211 227 229 Wprowadzenie Aby osiągnąć cele postawione w toku swojej działalności, współczesne organi- zacje muszą sprostać wielu wyzwaniom związanym z dynamicznymi zmianami zachodzącymi w ich otoczeniu. Rozwój techniki i dostępu do informacji, libera- lizacja obrotu gospodarczego i  procesy globalizacyjne doprowadziły do  identy- fikacji i konieczności uwzględniania takich kluczowych czynników sukcesu, jak budowanie trwałych relacji z klientami, elastyczność organizacji, innowacyjność, skuteczne zarządzanie informacją, a także efektywne pozyskiwanie i utrzymywa- nie wysoko wykwalifikowanych pracowników, związki i relacje ze społecznością lokalną oraz poszanowanie otaczającej przyrody i dbałość o środowisko. Nowa rzeczywistość gospodarcza XXI wieku spowodowała również ewolucję potrzeb kadry zarządzającej, zarówno w zakresie dostępu do nowych instrumen- tów pomiaru, jak i nowoczesnych narzędzi zarządzania i raportowania dokonań przedsiębiorstwa. I. Sobańska (2005, s. 76) podkreśla, że nowa orientacja spółek w komunikowaniu się z interesariuszami przez sprawozdania finansowe tworzone według międzynarodowych standardów i dobrych praktyk rachunkowości wymaga głę- bokiej restrukturyzacji systemu rachunkowości, zmian w organizacji i ich systemie zarządzania. Celem głównym przedsiębiorstwa przestał być wyłącznie jego sukces finanso- wy. Uważa się, że w obecnych realiach nie jest możliwe jego osiągnięcie i utrzy- manie bez pozytywnych relacji z otoczeniem, co z kolei zazwyczaj wymaga, by przedsiębiorstwa postępowały w sposób społecznie odpowiedzialny, jasno i wiary- godnie komunikując to interesariuszom. Raportowanie biznesowe uwzględniające kwestie społeczne i środowiskowe staje się coraz bardziej powszechne. Powstają wytyczne, rekomendacje i standardy raportowania społecznego. Sprawozdawczość finansowa i  niefinansowa to najbardziej syntetyczne źró- dło informacji o sytuacji i dokonaniach podmiotu. Wielowarstwowość tego źró- dła wynika bezpośrednio z rozdzielenia funkcji własności i funkcji zarządzania, co spowodowało współistnienie wielu stron zainteresowanych informacją. Wzrost przejrzystości i jakościowo poprawnej zawartości informacyjnej raportów jest dziś przedmiotem badań oraz intensywnych prac organizacji międzynarodowych od- powiedzialnych za tworzenie globalnych standardów raportowania informacji fi- nansowej i niefinansowej. 10 Wprowadzenie Nieporównywalnie większa niż dotychczas skala zmian w  raportowaniu biz- nesowym jest spowodowana procesami globalizacji. Proces tworzenia globalnego systemu sprawozdawczości został zapoczątkowany już bardzo dawno. W niektó- rych krajach uczestnictwo w tych procesach przejawia się w podejmowaniu wy- siłków w kierunku umiędzynarodowienia własnych rozwiązań krajowych. Jednak większość krajów aktywnie włączyła się w procesy tworzenia i doskonalenia wzor- ców międzynarodowych. Redefiniowanie modelu sprawozdawczości finansowej oraz zmiany jej struktury i zakresu są uwarunkowane zmieniającymi się potrzebami informacyjnymi użyt- kowników sprawozdań. Interesariusze chcą czerpać informacje o sytuacji finan- sowej i majątkowej z tradycyjnych sprawozdań finansowych, informacje o przyję- tych strategiach i sposobach ich wdrażania ze sprawozdań zarządu z działalności, natomiast dane o wpływie na środowisko i społeczeństwo z raportów zrównowa- żonego rozwoju. Raportowanie zintegrowane zaś przeżywa obecnie okres swojego największego rozkwitu. Chociaż, jak wszędzie, tak i w tym przypadku słyszy się wiele głosów krytycznych, wskazujących, że zintegrowany raport biznesowy nie zdał swojego praktycznego egzaminu. Bez względu na sposób i zakres prezentacji takich informacji monopol na ich generowanie i komunikowanie ma rachunko- wość, która zmienia się wraz z ewolucją społeczeństwa i rozwojem rzeczywisto- ści gospodarczej, a jej metody i rozwiązania odzwierciedlają wciąż nowe potrzeby ekonomiczne i informacyjne otoczenia biznesu. W modelowym raporcie biznesowym powinno się ująć pełny zestaw informacji koniecznych do prawidłowego zdiagnozowania standingu finansowego podmiotu. Pożądany (jakościowy) standard sprawozdania finansowego jest obecnie wysoki. W literaturze spotykany jest pogląd, że raport roczny nie jest już produktem wy- łącznie służb finansowo-księgowych. W jego tworzenie może być zaangażowanych wiele komórek funkcjonalnych w przedsiębiorstwie. Ujawnianie oznacza udostępnianie informacji. Jej spektrum nieustannie  się rozszerza. Sytuacja taka została wymuszona protestami społeczeństwa przeciwko oddziaływaniu biznesu na  środowisko naturalne człowieka, przeciwko niszczą- cemu normy społeczne i etyczne postępowaniu przedsiębiorstw kierujących się w swoich działaniach jedynie zyskiem, a także przeciwko naciskowi potężnych, globalnych korporacji na społeczności lokalne, gdzie realizują one swoje plany, zazwyczaj nie licząc się ze skutkami dla danego społeczeństwa. Odpowiedzialny biznes to podejście strategiczne i długofalowe, oparte na za- sadach dialogu społecznego, to osiąganie trwałego zysku przy jednoczesnym, mądrym kształtowaniu relacji z otoczeniem, to potężne narzędzie zarządzania, to także poczucie odpowiedzialności za konsumenta, inwestora, społeczeństwo, śro- dowisko naturalne, za sukces gospodarki, stosowanie przejrzystych praktyk bizne- sowych opartych na szacunku dla pracowników, społeczności i środowiska. Idea społecznej odpowiedzialności biznesu (Corporate Social Responsibility – CSR) ściśle wiąże się z rachunkowością przedsiębiorstwa, zarówno w kontek- ście jakości, jak i zakresu informacji generowanych przez system rachunkowości Wprowadzenie 11 jednostki i  prezentowanych w  raportach biznesowych. Rachunkowość, a  szcze- gólnie sprawozdawczość biznesowa, bez względu na sposób jej definiowania, ma na celu odwzorowywanie rzeczywistości gospodarczej i komunikowanie tych od- wzorowań otoczeniu. Od lat między rachunkowością i jej otoczeniem obserwuje się rodzaj sprzężenia zwrotnego – rachunkowość uczestniczy aktywnie w kreowaniu otaczającej przed- siębiorstwa rzeczywistości gospodarczej, jednocześnie tę rzeczywistość odwzo- rowując. Wpływa ona na otoczenie (kształtuje je), a jednocześnie silnie reaguje na zachodzące w nim zmiany (pozostaje pod wpływem otoczenia, w którym jest stosowana). Zmiany w regulacjach prawnych w krajach Unii Europejskiej, w tym również Polski, idą w  kierunku rozszerzenia zakresu informacji generowanych i raportowanych przez systemy rachunkowości. Świadczy o tym choćby dyrekty- wa 95 UE i jej implementacje do przepisów krajowych (w tym, przez nowelizację ustawy o rachunkowości, również polskich). U podstaw opracowania leży głębokie przekonanie autorki o istotnej roli gene- rowanych przez systemy rachunkowości oraz przez nie raportowanych informacji finansowych i  niefinansowych w  procesach decyzyjnych, w  kontekście szeroko stosowanego w rachunkowości prawa wyboru oraz w obliczu intensywnych dzia- łań podejmowanych w kierunku ujmowania w raportach biznesowych coraz więk- szej liczby danych niefinansowych. Celem opracowania jest kompleksowe przedstawienie koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu z  uwzględnieniem jej uwarunkowań historycznych i prawnych oraz podkreślenie znaczenia jej raportowania w XXI wieku, a więc wskazanie na potrzebę kształtowania nowego modelu sprawozdawczości finan- sowej i niefinansowej jako podstawowego nośnika informacji o przedsiębiorstwie, a także przedstawienie propozycji struktury raportu środowiskowo-społecznego na przykładzie specyficznego podmiotu gospodarczego, jakim jest Państwowe Go- spodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Realizację podstawowego celu rozprawy uła- twia określenie jej celów szczegółowych: - przedstawienie miejsca i roli społecznej odpowiedzialności biznesu w oto- czeniu globalnym, - wskazanie inicjatyw i obszarów społecznej odpowiedzialności biznesu na tle przeprowadzonych badań i  w  kontekście krytyki raportowania informacji niefinansowych, - wykazanie związków społecznej odpowiedzialności biznesu z rachunkowo- ścią i raportowaniem biznesowym, - zwrócenie uwagi na  potrzebę raportowania działań w  zakresie społecznej odpowiedzialności w specyficznym podmiocie, jakim jest Państwowe Go- spodarstwo Leśne Lasy Państwowe, - przedstawienie propozycji struktury raportu o  społecznej odpowiedzial- ności Lasów Państwowych (przed obecnym i  przyszłymi pokoleniami) na przykładzie studium przypadku Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwo- wych w Szczecinku. 12 Wprowadzenie Zasadniczemu celowi opracowania została podporządkowana jego struktura. Opracowanie składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział pierwszy wprowadza czytelnika w problematykę związaną z miejscem i rolą społecznej odpowiedzialności biznesu w warunkach gospodarki globalnej. Rozpoczynając rozważaniami na temat przedsiębiorstwa jako podstawowego pod- miotu gospodarczego, wskazano tu jednocześnie na potrzebę, wręcz konieczność, dążenia przedsiębiorstw do zapewnienia i utrzymania zrównoważonego rozwoju działalności w  harmonii z  otaczającym przedsiębiorstwo turbulentnym otocze- niem. Na gruncie zasad zrównoważonego rozwoju rozwijała się koncepcja spo- łecznej odpowiedzialności biznesu, której istotę oraz uwarunkowania historyczne scharakteryzowano w dalszej części rozdziału pierwszego. Rozdział kończą reflek- sje na temat teoretycznego umocowania koncepcji społecznej odpowiedzialności, który to nurt wskazuje wyraźnie na ścisłe relacje między rozwojem praktyki go- spodarczej a potrzebą, sposobami i efektami wykorzystania informacji w biznesie. Rozdział drugi w całości poświęcono przedmiotowym i podmiotowym aspek- tom rozwoju koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu. I tak przedstawio- no tu kolejno obszary, modele i inicjatywy CSR, poruszono problematykę efektyw- ności działań środowiskowo-społecznych w kontekście strategii CSR, dokonano również przeglądu badań krajowych i zagranicznych dotyczących różnych aspek- tów społecznej odpowiedzialności biznesu oraz  przedstawiono korzyści i  wady CSR, skupiając się przede wszystkim, w sposób konstruktywny, na krytycznych uwagach na temat omawianej koncepcji. W rozwoju nauki i praktyki gospodarczej niebagatelne znaczenie ma udostęp- nianie informacji, dlatego rozdział trzeci dotyczy rachunkowości i raportowania informacji niefinansowych w kontekście społecznej odpowiedzialności biznesu. Omawiając istotę i znaczenie informacji niefinansowych oraz wskazując na związ- ki koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu z rachunkowością społeczną (odpowiedzialności społecznej), wskazano jednocześnie na niedostatki tradycyj- nej sprawozdawczości finansowej. Na  bazie krytyki przedstawiono ewolucyjny charakter zmian w zasadach i sposobie raportowania informacji finansowej i nie- finansowej zainteresowanym stronom (interesariuszom) oraz wskazano na roz- wój raportowania zintegrowanego jako naturalnej konsekwencji przemian gospo- darczych początku XXI wieku. Raportowanie zintegrowane jest rekomendowane przez inwestorów i uznawane za dobre praktyki komunikowania rezultatów dzia- łania przedsiębiorstwa stronom zainteresowanym. Jako dowód zmian na gruncie krajowym wskazano nowelizację ustawy o rachunkowości do wymagań dyrekty- wy 2014/95/UE. Rozdział kończy krótki przegląd wybranych krajowych inicjatyw CSR w polskiej praktyce spółek giełdowych, a na jego tle wyniki wstępnego bada- nia spółek indeksu WIG20 i MWIG40. Znakomita większość opracowań na temat raportowania społecznej odpowie- dzialności dotyczy przedsiębiorstw, których celem jest maksymalizacja wyniku finansowego w toku prowadzonej działalności. Z powodu braku takich opraco- wań w odniesieniu do podmiotów specyficznych, w opracowaniu skupiono uwagę Wprowadzenie 13 na  podmiocie, którego rozmiary, skala i  specyfika działalności, a  jednocześnie wpisana niejako w sens istnienia społeczna odpowiedzialność nie mają preceden- su w skali Europy, a nawet świata – na Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe. W rozdziale czwartym przedstawiono je jako specyficzny podmiot gospodar- czy. Zagadnienia związane z misją, wizją i strategią Lasów Państwowych omówiono w ich kontekście historyczno-teoretycznym. W rozdziale tym zwrócono również uwagę na prawne aspekty działalności Lasów Państwowych oraz scharakteryzowa- no organizację gospodarki finansowej i rachunkowości. Specyfika funkcjonowa- nia PGL Lasy Państwowe wiąże się w dużym stopniu z pełnieniem przez nie tzw. funkcji pozaprodukcyjnych wynikających z odpowiedzialności za sferę ekologicz- ną i społeczną funkcjonowania lasów, którą to odpowiedzialność Lasy Państwowe ponoszą przed obecnym i przyszłymi pokoleniami. Dlatego w rozdziale czwartym znalazły się rozważania na temat funkcji pozaprodukcyjnych Lasów Państwowych. W  ostatnim podrozdziale przedstawiono podstawowe założenia zbilansowanej karty wyników jako narzędzia realizacji strategii PGL Lasy Państwowe na  lata 2014–2030 oraz próbę jej modyfikacji, wskazując jednocześnie na powiązania tego narzędzia z ideą społecznej odpowiedzialności Lasów Państwowych przed obec- nym i przyszłymi pokoleniami oraz potrzebą jej raportowania. W  rozdziale piątym przedstawiono propozycję struktury raportu środowi- skowo-społecznego dla PGL Lasy Państwowe jako odpowiedzi na wciąż rosnące zapotrzebowanie na szczegółową i wiarygodną informację finansową i niefinan- sową. Prezentację propozycji raportu poprzedzają rozważania na temat potrzeb i możliwości raportowania informacji o społecznej odpowiedzialności w Lasach Państwowych oraz przegląd zakresu i sposobu prezentowania informacji środo- wiskowo-społecznych przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych w  spra- wozdaniu finansowo-gospodarczym za  rok 2015. Ramy zaproponowanego ra- portu wykorzystano następnie do zilustrowania zagadnienia w postaci studium przypadku, sporządzając taki raport dla Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwo- wych (RDLP) w Szczecinku. Autorka nie zajmuje w niniejszym opracowaniu stanowiska w debacie na temat tego, czy idea społecznej odpowiedzialności biznesu to kolejna moda, pozwalająca na uwypuklenie marketingowych zabiegów firm. Nie próbuje krytykować ani for- sować opisywanych koncepcji. Jej zamierzeniem jest uczciwe, bezstronne przedsta- wienie stanu wiedzy i praktyki w zakresie koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu. Z tego samego powodu w części opracowania dotyczącej Lasów Państwo- wych autorka nie ocenia ani zasad funkcjonowania Lasów Państwowych, ani roz- wiązań systemowo-prawnych. Nie podejmuje również dyskusji politycznych, trak- tuje Lasy Państwowe jako doskonałe studium przypadku w zakresie możliwości i konieczności raportowania społeczeństwu działań środowiskowo-społecznych, za które Lasy Państwowe odpowiadają przed obecnym i przyszłymi pokoleniami. Reasumując, niniejsze opracowanie obejmuje wieloaspektowe przedsta- wienie problematyki społecznej odpowiedzialności biznesu i  jej raportowania 14 Wprowadzenie oraz propozycję struktury modelu raportu środowiskowo-społecznego, osadzone- go w nurcie nowoczesnych trendów raportowania biznesowego, dla specyficznego podmiotu gospodarczego, jakim niewątpliwie są Lasy Państwowe. Powstanie niniejszego opracowania, a wcześniej badania i studia literaturowe nie byłyby możliwe, gdyby nie wsparcie i zgoda na korzystanie z materiałów RDLP w  Szczecinku, udzielona przez ówczesnego dyrektora –  Sławomira Cichonia, za co autorka składa mu gorące podziękowania. Ogromne podziękowania należą  się również dr Annie Paszkiewicz, zastępcy dyrektora do  spraw ekonomicznych RDLP w  Szczecinku, dzięki której autorka miała możliwość swobodnego rozwijania swoich zainteresowań naukowych i pro- wadzenia badań, która służyła radą i  zawsze była gotowa do  podjęcia dyskusji na omawiane w niniejszym opracowaniu tematy. Autorka pragnie również podziękować prof. zw. dr hab. Teresie Martyniuk z Uniwersytetu Gdańskiego za podjęcie trudu zrecenzowania niniejszej książki. You can never have an impact on society if you have not the power to change yourself Nelson Mandela Rozdział 1 Społeczna odpowiedzialność biznesu w globalnym świecie 1.1. Przedsiębiorstwo jako podstawowy podmiot gospodarczy na globalizujących się rynkach Wśród wielu podawanych w  literaturze przedmiotu definicji w  najbardziej ogólnym ujęciu przedsiębiorstwo określa się jako instytucję systemu ekonomicznego, w której zorganizowano prowadzenie działalności gospodar- czej, niezależnie od skali, przedmiotu i rodzaju wykonywanej działalności, formy organizacyjno- -prawnej, w jakiej działalność jest prowadzona oraz formy własności, przy czym działalność ta motywowana jest chęcią uzyskania korzyści majątkowych i prowadzona jest na rachunek i ryzyko właściciela (Borowiecki, 2011, s. 6). Zatem przedsiębiorstwa stanowią integralny element systemu polityczno- -gospodarczego i tak samo jak on ewoluują, podlegając przeobrażeniom wynika- jącym z dynamicznych zmian struktury i cech szczególnych otoczenia. Zasadniczym zadaniem każdego podmiotu gospodarczego jest realizacja po- stawionych przed nim celów. Cele, które przyświecają działalności przedsiębior- stwa, nie są wielkością jednorodną, zasadniczą zaś trudnością jest ich jedno- znaczne określenie i skwantyfikowanie. Cele przedsiębiorstwa są bowiem sumą różnych celów cząstkowych (zdarza się, że  współzawodniczących, na  przykład z uwagi na dysponowanie ograniczonymi środkami). Od wielu lat, posługując się 16 Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu… zróżnicowaną nomenklaturą i stosując różne podejścia, autorzy (np. Burzymowa, 1971, s. 21) definiują cel działalności przedsiębiorstwa jako wytwarzanie i zbywa- nie produktów (cel obiektywny), przy jednoczesnym, optymalnym wykorzystaniu środków (obiektywna konieczność warunkująca prawidłowy rozwój), pozostają- cych do dyspozycji przedsiębiorstwa. Gwałtownie i wielowymiarowo zmieniające się otoczenie to dziś naturalne śro- dowisko, w jakim przyszło funkcjonować wszystkim podmiotom gospodarczym. Przedsiębiorstwa zawsze działają w  konkretnych warunkach: we współpracy z innym organizacjami, w określonym regionie geograficznym, a także pod reżi- mem prawnym, politycznym i kulturowym konkretnego kraju lub grupy krajów (np. Unia Europejska). Otoczenie to wpływa na przedsiębiorstwa, stwarzając im zarówno szanse i możliwości, jak i bariery i ograniczenia. Same przedsiębiorstwa również wpływają na otoczenie zewnętrzne, tworząc z nim więzi i, w większym lub mniejszym stopniu, określając jego charakter. Tworzy się więc swoisty feedback, ma- giczny krąg przyczynowo-skutkowy, który powoduje, że oblicze „przedsiębiorstwa przyszłości” zmienia się wraz z ewolucją społeczeństwa ery informacji i wiedzy. Procesy globalizacji stały się nieodłącznymi zjawiskami przełomu XX i XXI wie- ku i spowodowały rozszerzenie zakresu działania wielu podmiotów gospodarczych. Powodem był między innymi swobodny przepływ kapitałów, towarów, usług i za- sobów ludzkich między różnymi krajami, i, co za tym idzie, powstawanie silnych kapitałowo, innowacyjnych i nowocześnie zarządzanych przedsiębiorstw o skom- plikowanej strukturze organizacyjnej i  znaczącym udziale w  rynku1. Zachętę (lub barierę) do otwierania nowych filii i inwestowania w skali międzynarodowej stanowią niewątpliwie założenia polityki gospodarczej poszczególnych krajów. Ryn- ki międzynarodowe, funkcjonujące współcześnie jak naczynia połączone, poprzez reakcje jednych rynków oddziałują bezpośrednio lub pośrednio na funkcjonowanie innych, na co znaczący wpływ wywierają łatwość i szybkość przepływu informacji. Procesy globalizacji charakteryzuje wielowymiarowy i  wielopoziomowy cha- rakter, zachodzą one nie tylko między państwami, ale także między gospodarkami i przedsiębiorstwami. Dotyczą wielu dziedzin życia, zarówno w aspekcie politycz- nym, jak i społecznym oraz ekonomicznym. Globalizacja powoduje również po- wstawanie wielu barier rozwoju, ogranicza bowiem znacząco suwerenność państw oraz odrębność ich polityki narodowej i gospodarczej. Rynek w dużym stopniu uwalnia się spod kontroli państwa, a relacje oraz aktywność gospodarczą na rynku kształtują korporacje międzynarodowe2. Od drugiej połowy lat 90. XX wieku rozpoczął się intensywny rozwój między- narodowej integracji gospodarczej, a procesy globalizacji zwiększyły racjonalność wyborów w  alokacji czynników produkcji w  skali gospodarki światowej. Wiele 1 Globalizacja wpływa również znacząco na podmioty mniejsze, pochodzące z różnych regio- nów świata. 2 Od końca drugiej wojny światowej intensywny rozwój tej formy międzynarodowej działalno- ści przedsiębiorstw, prowadzonej jednocześnie w kilku krajach, stopniowo zacieśniał świato- we współzależności polityczne i gospodarcze. Społeczna odpowiedzialność biznesu w globalnym świecie 17 organizacji, koordynując politykę ekonomiczną w  skali globalnej, przekroczyło granice narodowe dla dobra ogólnoświatowego rozwoju3. W latach 60. i 70. XX wieku na rynkach międzynarodowych dominowały kor- poracje amerykańskie, co w ostatnich latach znacząco się zmienia. Obecnie kapitał, nowe technologie i innowacyjne rozwiązania płyną z różnych kierunków, a pod- mioty ponadnarodowe, zamiast pozyskiwać zasoby od koncernów zagranicznych, inwestują w zintegrowane przedsięwzięcia, co prowadzi do powstawania podmio- tów o światowym zasięgu, kontrolujących wszystkie fazy łańcucha tworzenia warto- ści. Międzynarodowe korporacje, przystosowując się do funkcjonowania w warun- kach gospodarki globalnej, organizują się w sieci, podkreślając w swych działaniach wzajemne powiązania i strategiczne partnerstwo (Jeżak, 2012, s. 789–799). Otoczenie gospodarcze, w którym funkcjonują współczesne przedsiębiorstwa, po- zostaje pod silnym wpływem ewolucji systemu finansowego i jej poszczególnych faz wyodrębnianych ze względu na rodzaj związków między przedsiębiorstwami i kra- jami (Śnieżek, 2009, s. 26). W ostatniej dekadzie liczba podmiotów gospodarczych funkcjonujących na rynkach krajowych i światowych wzrosła tak bardzo, że odpo- wiedzialność za jakość informacji o nich stała się tak duża, jak nigdy wcześniej. Procesy globalizacji, kształtujące otoczenie podmiotów gospodarczych, spowo- dowały dewaluację dotychczasowych paradygmatów funkcjonowania przedsię- biorstw (Grudzewski i inni, 2010, s. 26). Wywołały konieczność zmiany sposobów myślenia i reorientację strategii zarządzania podmiotem gospodarczym działają- cym na rynku, stanowiącym integralny element podmiotowej triady każdej go- spodarki. W  erze globalizacji i  wiedzy od  przedsiębiorstw oczekuje  się przede wszystkim umiejętności skorelowania zadań, funkcji, metod organizacji pracy i zarządzania ze skutkami procesów transformacji i integracji gospodarczej. Otoczenie determinuje warunki funkcjonowania przedsiębiorstw w rzeczywi- stości gospodarczej, wyznacza wzajemne zależności oraz stwarza możliwości ich rozwoju, co nadaje przedsiębiorstwom określone cechy systemu otwartego. S. Ma- rek i M. Białasiewicz (2008, s. 28–29) wskazują na kilka podstawowych cech przed- siębiorstwa jako systemu: - przedsiębiorstwo działa w otoczeniu, które charakteryzuje się szeregiem spe- cyficznych cech; - przedsiębiorstwo tworzy wspólnie zorganizowaną całość, składa się z wielu wzajemnie powiązanych i skorelowanych podsystemów, co wskazuje na jego otwarty charakter; - między otoczeniem a poszczególnymi podsystemami przedsiębiorstwa za- chodzą określone związki, zależności i ciągłe interakcje; - przedsiębiorstwo pozyskuje z otoczenia określone zasoby, które w toku dzia- łalności (produkcyjnej, handlowej bądź usługowej) podlegają przekształce- niu w inne zasoby, a te z kolei trafiają na rynek, czyli do otoczenia; 3 Należą do nich takie organizacje międzynarodowe jak Bank Światowy, Międzynarodowy Fun- dusz Walutowy, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) czy Światowa Orga- nizacja Handlu (WTO). 18 Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu… - efekt działalności przedsiębiorstwa, czyli wartość zasobów na wyjściu musi być większa od wartości zasobów na wejściu. Rynkowe otoczenie stawia przed przedsiębiorstwami szereg wymagań, w tym: osiąganie i maksymalizację zysku w wyniku prowadzonej działalności lub przy- najmniej równość przychodów i kosztów (jako warunek minimum minimorum), uznanie rozstrzygającej roli rynku w  weryfikacji działalności przedsiębiorstwa, przyjęcie na siebie ryzyka związanego z niepewnością co do skutków podejmowa- nych przedsięwzięć. Współcześnie przedsiębiorstwa muszą odłożyć „do lamusa” wzorce obowiązu- jące w przeszłości, przebudować modele zarządzania, zweryfikować zasady efek- tywnego wykorzystania zasobów i  zaadoptować reguły postępowania właściwe przedsiębiorstwu inteligentnemu. Jak wskazuje B. Nogalski (2009a, s.4), wszystko to powoduje, że wzorcami biznesowymi przyszłości, także tej, którą trudno przewi- dzieć, zdają się – oprócz osiągania zysków i utrzymania rentowności, czy cash flow – także: zrów- noważony rozwój, odpowiedzialność społeczna, elastyczność strukturalna, kapitał intelektualny, czy też przedsiębiorczość w postaci przedsiębiorczych zachowań ludzi. Szczególny nacisk powinno  się kłaść na  odrzucenie przekonania o  własnej wieczności i doskonałości oraz zweryfikowanie swojego potencjału, a także do- konywanie diagnozy projekcji stosowanych lub możliwych do wprowadzenia mo- deli biznesowych. W warunkach tzw. nowej gospodarki przedsiębiorstwa powin- ny kreować nowe cele, formować zachowania i postawy, które będą przystawały do globalnie transformującej się rzeczywistości gospodarczej. Przedsiębiorstwo działa zawsze w określonym otoczeniu, ten oczywisty fakt na- rzuca z kolei bezwzględną konieczność przystosowania się przedsiębiorstw do na- stępujących w tymże otoczeniu zmian, bez względu na ich kierunek i siłę turbu- lencji. Zakres powiązań przedsiębiorstw z otoczeniem rozszerza się obecnie poza sferę techniczno-ekonomiczną, wkraczając w  obszary problemów politycznych, społecznych i kulturowych. Im poważniejsze, bardziej złożone i wielowarstwowe staje  się oddziaływanie otoczenia, tym trudniej reagować na  nie przedsiębior- stwom, a to z kolei, jak w błędnym kole, zwiększa stopień zależności podmiotu od otoczenia. Zmiany w otoczeniu zakłócają równowagę wewnętrzną i zewnętrz- ną przedsiębiorstwa, które taką harmonię musi utrzymać, aby istnieć na rynku oraz  budować relatywnie trwałą przewagę konkurencyjną. Prowokuje to zatem do  podejmowania odpowiednich działań dostosowawczych i  antycypacyjnych, skierowanych zarówno do wewnątrz, jak i na zewnątrz podmiotu. Nasuwa się refleksja, że obecnie istotną cechą nadającą kształt systemom in- formacyjnym przedsiębiorstw jest ścisły związek podmiotu gospodarczego z jego otoczeniem. Już wiele lat wcześniej E. Burzym poświęcała tej problematyce wiele uwagi. W jednym z opracowań pisała: Społeczna odpowiedzialność biznesu w globalnym świecie 19 Przedsiębiorstwo funkcjonuje w otoczeniu, na rzecz którego świadczy i z którego świadczeń ko- rzysta, jest zatem zobowiązane do rozliczania się z otoczeniem z tytułu odpowiedzialności za re- zultaty działania. Obowiązek rozliczania się podmiotu gospodarczego z otoczeniem określany jest w języku angielskim mianem accountability, który to termin wiąże się ściśle z odpowiedzial- nością responsibility i z obowiązkiem rozliczania się z podmiotowo rozpatrywanym otoczeniem (Burzym, 1993, s. 8). Ponieważ równolegle z rozwojem gospodarczym ewoluowały procesy ekono- miczne i społeczne w skali krajowej i międzynarodowej, jako naturalną konse- kwencję można było zaobserwować istotne zmiany w interpretacji otoczenia pod- miotów gospodarczych. Już na początku lat 90. E. Burzym podkreślała ewolucyjny charakter tych zmian, wskazując, że o ile wcześniej zakres otoczenia uprawnio- nego do  wglądu w  sprawozdawczość finansową przedsiębiorstwa ograniczano do tych podmiotów, które brały czynny udział w dopływie kapitału (akcjonariusze, właściciele obligacji, banki), w transakcjach wymiennych (dostawcy i odbiorcy) lub w podziale zysku (właściciele, państwo), o tyle obecnie otoczenie przedsiębiorstwa rozumiane jest znacznie szerzej, obejmuje bowiem także tzw. otoczenie społeczne i środowisko naturalne. Wiąże się to z szerzej rozumianą odpowiedzialnością społeczną przedsiębiorstw. Obejmuje ona także odpowiedzialność względem pracowników, spo- łeczności lokalnej, społeczeństwa jako całości, a nawet względem przyszłych pokoleń (Burzym, 1992, s. 182). Nie dziwi więc fakt, że zarządy przedsiębiorstw muszą rozwiązywać dylema- ty decyzyjne w sprawach zmieniających zakres, metody i logikę funkcjonowania przedsiębiorstw. Stoją nieustannie w obliczu konieczności podejmowania decyzji o sposobie funkcjonowania systemu informacyjnego, aby zapewnić i utrzymać, a często wręcz przywrócić przedsiębiorstwom równowagę gospodarczą. Powszechnie wyraża  się pogląd, iż  maksymalizowanie zysków, pomnaża- nie wartości dla akcjonariuszy czy powiększanie wartości kapitalizacji rynko- wej często odbywa się z naruszeniem wartości społecznych i środowiskowych, a współczesne społeczeństwo charakteryzuje się wysokim stopniem konsump- cji. Wzmożona konsumpcja powoduje wzrost popytu na dobra. Przedsiębior- stwa wytwarzają więcej dóbr, zużywając więcej surowców, energii, wody itp. Wpływa to negatywnie na stan środowiska naturalnego i jest przyczyną powsta- wania wielu problemów społecznych. Naukowcy ostrzegają, że postawa rosz- czeniowo-konsumpcyjna obecnego pokolenia może skutkować niepowetowa- nymi stratami w postaci zniszczenia zasobów naturalnych Ziemi4. Globalne zagrożenia współczesnej ludzkości nie ograniczają  się wyłącznie do nadmiernej konsumpcji. T. Trojanowski wskazuje, oprócz takich problemów 4 Warto przypomnieć, że społeczeństwa, które dokonały niezamierzonego „ekologicznego sa- mobójstwa”, należały do najbardziej rozwiniętych i złożonych w swoich czasach.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Raportowanie informacji o społecznej odpowiedzialności biznesu. Studium przypadku Lasów Państwowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: