Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00253 005367 13078768 na godz. na dobę w sumie
Realistyczna koncepcja prawa Alfa Rossa - ebook/pdf
Realistyczna koncepcja prawa Alfa Rossa - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-916-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> historia i teoria prawa
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Monografia to pierwsza w Polsce publikacja książkowa podejmująca zagadnienie realistycznej koncepcji prawa duńskiego filozofa Alfa Rossa. Znaczący wpływ idei Rossa na współczesną filozofię prawa nie ulega wątpliwości, jego propozycje zachowują bowiem aktualność również z perspektywy współczesnych projektów naturalizacji prawa.
Książka ta jednak nie tylko ukazuje miejsce Rossa we współczesnej debacie nad naturalizmem prawniczym. Stanowi przede wszystkim rekonstrukcję jego poglądów dotyczących kluczowych zagadnień filozofii prawa, takich jak obowiązywanie prawa, pojęcia prawne czy polityka prawa, oraz polemikę z niektórymi kontrowersyjnym poglądami autora. Dąży ponadto do ukazania genezy jego myśli, wskazując na jej inspiracje teorie Hansa Kelsena, Axela H gerstr ma czy filozofów Koła Wiedeńskiego oraz podejmuje zagadnienie relacji koncepcji Rossa wobec innych koncepcji filozoficznoprawnych: teorii prawa natury, pozytywizmu prawniczego i myśli amerykańskich realistów prawnych.
Publikacja jest przeznaczona dla teoretyków, filozofów i socjologów prawa. Będzie też przydatnym uzupełnieniem informacji dla doktorantów i studentów prawa zajmujących się omawianą problematyką.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

REALISTYCZNA KONCEPCJA PRAWA ALFA ROSSA Katarzyna Eliasz Warszawa 2016 Projekt został sfi nansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2012/04/A/HS5/00655 Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Katarzyna Rybczyńska Łamanie Andrzej Gudowski © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-8092-860-2 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wstęp ...................................................................................................................................7 Rozdział I Filozoficzne i filozoficznoprawne inspiracje realistycznej   koncepcji prawa Alfa Rossa .........................................................................................11 1.. Wprowadzenie ......................................................................................................11 2.. Hans.Kelsen ...........................................................................................................14 3.. Axel.Hägerström ...................................................................................................21 4.. Neopozytywizm ...................................................................................................32 .. Koncepcje.prawnonaturalne ...............................................................................3 6.. Pozytywizm.prawny ............................................................................................39 7. Amerykański realizm prawny ............................................................................43 8.. Podsumowanie ......................................................................................................47 Rozdział II Obowiązywanie prawa ..................................................................................................49 1.. Wprowadzenie ......................................................................................................49 2.. Rola.doktrynalnej.nauki.prawa ..........................................................................1 3.. Metafora.szachów .................................................................................................2 4. Efektywność a.obowiązywanie prawa .............................................................. 5. Predykcyjna koncepcja obowiązywania prawa. Psychologiczna i.behawioralna.weryfikacja.predykcji ...............................................................7 6. Źródła prawa .........................................................................................................62 7.. Interpretacja ..........................................................................................................68 8.. Spór.Rossa.i.Harta.o.obowiązywanie prawa ....................................................72 9.. Zarzuty.wobec.predykcyjnej.koncepcji.Rossa .................................................78 10.. Podsumowanie ......................................................................................................81 Rozdział III Polityka prawa .................................................................................................................83 1.. Wprowadzenie ......................................................................................................83 2. Sprawiedliwość .....................................................................................................84 3.. Utylitaryzm ............................................................................................................86  Spis treści 4. Psychologiczne rozważania u.podstaw.polityki.prawa .................................89 .. Polityka.prawa.jako.technika ..............................................................................92 6.. Podsumowanie ......................................................................................................94 Rozdział IV Pojęcia prawne ................................................................................................................96 1.. Wprowadzenie ......................................................................................................96 2. Pojęcia prawne jako „pojęcia łącznikowe” .......................................................97 3. „Odpowiedzialność” jako pojęcie tû-tû ...........................................................101 4. Znaczenie pojęć łącznikowych .........................................................................102 .. Podsumowanie ....................................................................................................103 Rozdział V Aktualność teorii Rossa w kontekście współczesnego naturalizmu .................106 1.. Wprowadzenie ....................................................................................................106 2. Pojęcie naturalizmu ............................................................................................107 3.. Dwa.aspekty.pytania.o.aktualność teorii Rossa ............................................110 4.. Teoria.Rossa.a.najnowsze.propozycje.naturalizacji.prawa ..........................118 Zakończenie ...................................................................................................................123 Bibliografia ....................................................................................................................12 Indeks nazwisk .............................................................................................................133 6 Wstęp We współczesnej filozofii prawa, szczególnie w.ostatnich latach, dostrzegalny jest wyraźny wzrost popularności naturalistycznych prób interpretacji fenomenu prawa. Wynika on częściowo z.szybkiego rozwoju nauk empirycznych, szczególnie psychologii.i.neuronauki, proponujących coraz bardziej precyzyjne wyjaśnienia ludzkich zachowań, a.częściowo również z.wyłaniania się nowych koncepcji filozo- ficznych dążących do zaadaptowania zdobyczy nauk empirycznych w.dziedzinie. zjawisk społecznych. Jednak projekty naturalizacji prawa rozwijane były na długo przed pełnym rozkwitem neuronauki, psychologii kognitywnej czy ewolucyjnej, których szybki rozwój nastąpił dopiero w.latach.90..XX.w. Już w.pierwszej połowie XX wieku powstały koncepcje stanowiące istotny wkład do debaty nad naturaliza- cją prawa: realizm amerykański, skandynawski, psychologiczna koncepcja prawa Leona Petrażyckiego i.inne1. Teorie te, przez niektórych filozofów uznane za nieco już archaiczne, powracają jednak jako warte rozważenia propozycje naturalizacji prawa, częściowo właśnie dzięki szybkiemu rozwojowi nauki, który prowokuje do stawiania pytań o.ich ciągłą aktualność. Jedną z.teorii, która w.zasadzie.od.czasu.jej.powstania.w.pierwszej połowie XX.w. wciąż wywołuje ożywione debaty i.– jak wskazuje szybko wzrastająca liczba publikacji na jej temat – wciąż stanowi źródło inspiracji dla filozofów prawa, jest realistyczna koncepcja prawa Rossa, niewątpliwie jednego z najwybitniejszych filozofów, nie tylko w.skandynawskiej, ale i.światowej filozofii prawa. Celem ni- niejszej książki jest przede wszystkim przedstawienie kluczowych aspektów jego teorii, co pozwoli również udzielić odpowiedzi na pytanie o.jej ciągłą żywotność w.kontekście współczesnej debaty nad naturalizacją prawa. 1 Por. np. J. Stanek, Rosyjski realizm prawny. Psychologiczna koncepcja prawa – powstanie i rozwój. (w:) Naturalizm prawniczy. Stanowiska, red. J. Stelmach, B. Brożek, Ł. Kurek, K. Eliasz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 221–232; J. Stanek, Teoria Nikołaja Korkunova. Pierwsza próba psychologicznego ujęcia prawa (w:) Naturalizm prawniczy. Stanowiska, red. J. Stelmach, B. Brożek, Ł. Kurek, K. Eliasz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 233–252; A. Serpe, W perspektywie realizmu. Norberto Bobbio o prawie, poli- tyce i demokracji, tłum..W. Załuski (w:) Naturalizm prawniczy. Stanowiska, red. J. Stelmach, B. Brożek, Ł..Kurek, K. Eliasz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 284–305. 7 Wstęp Alf Ross urodził się w.1899.r..w.Kopenhadze, gdzie studiował prawo, które ukończył w.roku 1922. Po studiach uczęszczał na wykłady Hansa Kelsena w.Wied- niu, następnie zaś spędził kilka lat na uniwersytecie w.Uppsali, gdzie pod wpływem antymetafizycznej filozofii Axela Hägerströma ukształtowały się jego poglądy filozoficzne, dodatkowo rozwinięte dzięki znajomości z.Otto Neurathem. Szcze- gólnie silnie zainspirowany uppsalską szkołą filozoficzną i.neopozytywizmem. Koła Wiedeńskiego, Ross postawił przed sobą zadanie stworzenia koncepcji prawa, która realizowałaby postulat naukowości wyznaczony przez oba nurty. Niniejsza książka skupia się właśnie na tym realistycznym aspekcie bogatego filozoficznego dorobku Rossa. Omawiam w.niej pięć głównych zagadnień, którym odpowiada pięć osobnych rozdziałów. Najpierw przedstawiam filozoficzne podstawy tej koncepcji, następnie omawiam i.komentuję jej trzy główne wątki: teorię obowiązywania prawa, polityki prawa i.pojęć prawnych. Przy okazji przedstawienia tych trzech kluczowych elementów teorii Rossa wprowadzam inne istotne wątki realistyczne (jak teoria źródeł prawa, interpretacji, sprawiedliwości itd.), przy czym pokazuję je.niejako.w.kontekście owych trzech głównych zagadnień. W.ostatnim.rozdziale. analizuję natomiast aktualność zaproponowanego przez Rossa wariantu naturali- zacji.prawa.z.perspektywy.najnowszych.teorii.naturalistycznych. W rozdziale I ukazuję główne założenia realistycznej teorii Rossa, przy czym przedstawiam je poprzez omówienie dwóch typów inspiracji, które ukształtowały jego poglądy: „pozytywnych” i.„negatywnych”. Do pozytywnych zaliczają się chronologicznie: filozofia Hansa Kelsena, Axela Hägerströma i.neopozytywizm. Koła Wiedeńskiego. Omawiam wybrane wątki tych koncepcji, aby następnie pokazać, w.jaki sposób Ross zastosował je do swoich własnych oryginalnych rozważań. Dzięki takiej prezentacji filozoficznych inspiracji autora, wyłaniają się jego własne poglądy oraz ukazany zostaje proces formułowania realistycznej filozofii prawa. Filozoficzne założenia Rossa ukształtowane w.oparciu.o.twórczą interpretację wymienionych już inspiracji doprowadziły go do krytyki wielu innych koncepcji filozoficznoprawnych, w.tym.przede.wszystkim.teorii.prawa. natury, pozytywizmu prawniczego, amerykańskiego realizmu prawniczego i.te- orii Kelsena, który występuje w.niniejszej książce w.podwójnej roli: jako z.jednej. strony nauczyciel Rossa, z.drugiej zaś – autor teorii, z.którą Duńczyk polemizował. Ross zwraca uwagę, że niektóre z.tych teorii przemycają skrzywiony obraz prawa, gdyż na ich gruncie postrzegane jest ono jako zjawisko dualistyczne: z.jednej. strony jako idealnie obowiązująca norma, zaś z.drugiej jako społeczny fenomen, co.prowadzi.do.serii.antynomii.w.filozofii.prawa.i.jej zasadniczej niespójności. Inne teorie, starając się uniknąć problemu dualizmu, proponują nieadekwatny obraz rzeczywistości prawa. Na tle owych „negatywnych” inspiracji wyłania się własna koncepcja Rossa. Proponując reinterpretację obowiązywania prawa (a więc tego elementu, który postrzegany był jako idealny czy ponadnaturalny) w.kategoriach faktyczności, miał on rozwikłać problemy, z.którymi nie uporały się dotychczasowe teorie. 8 Wstęp Rozdział II w.całości poświęcony jest słynnej predykcyjnej i.probabilistycz- nej koncepcji obowiązywania prawa. Ross, traktując poważnie metodologiczne założenia szkoły uppsalskiej i.neopozytywizmu, stwierdził, że nauka prawa – aby w.ogóle mogła być uznana za naukę – musi być dyscypliną opisową, a.nie.nor- matywną. Aby twierdzenia o.obowiązywaniu prawa dokonywane z.perspektywy. takiej teorii prawa mogły być uznane za sensowne, muszą – zgodnie z.zasadami. pozytywizmu logicznego – poddawać się empirycznej weryfikacji. Weryfikacja tych zdań możliwa jest dzięki obserwacji zachowań sędziów, tj. faktycznej efektywności norm.w.ramach konkretnych przyszłych decyzji sędziowskich. Takie nakierowane na przyszłe decyzje twierdzenia co do obowiązywania reguł prawnych są pre- dykcjami. Predykcje te badacz formułuje na podstawie obserwacji regularności zachowań sędziowskich oraz znajomości tzw. podzielanej normatywnej ideologii ukształtowanej przez szeroko rozumiane źródła prawa (m.in. prawo stanowione, precedens, zwyczaj, ale i.tzw. racje wynikające z.tradycji kultury). Te dwa czynniki, na podstawie których dokonuje się predykcji, Ross określa kolejno jako socjologicz- ne (behawioralne) i.psychologiczne..W.oparciu.o.te różnorodne czynniki można formułować mniej lub bardziej pewne predykcje dotyczące obowiązywania prawa. Konsekwencją uznania zdań o.obowiązywaniu za (słabsze lub silniejsze) predykcje jest natomiast wniosek, że obowiązywanie prawa jest stopniowalne, przy czym, jak twierdził Ross, owa stopniowalność może być wyrażona w.kategoriach.pro- babilistycznych: normy nie obowiązują więc absolutnie, jak to jest w.przypadku. pozytywizmu prawnego, mogą natomiast obowiązywać w.mniejszym bądź więk- szym stopniu. Przy okazji omawiania teorii obowiązywania prawa przedstawiam też dwa ściśle z.nią związane wątki: źródeł prawa i.interpretacji, oraz pokazuję, na czym ów związek polega. Teoria Rossa wywołała ożywioną debatę, której najbardziej uznanym uczest- nikiem był H.L.A. Hart, który postawił wobec niej dwa zarzuty, przed którymi jednak – jak pokazuję – koncepcja Duńczyka skutecznie się broni. Odporność na zarzuty Harta nie oznacza jednak, że jest to teoria wolna od kontrowersji. W.koń- cowej części rozdziału formułuję więc przeciwko niej kilka uwag polemicznych i.zwracam uwagę na pewne jej niejasności. Rozdział III poświęcam analizie przedstawionej przez Rossa koncepcji po- lityki prawa. Najpierw omawiam dwie teorie, które na gruncie założeń Rossa nie mogą stanowić podstawy dla polityki prawa: materialne koncepcje sprawiedliwości i.utylitaryzm. Ich odrzucenie doprowadziło autora do wniosku, że polityki prawa nie można definiować przez pryzmat jej celu, lecz specyficznej techniki. W.rozdzia- le.III przedstawiam również teorię psychologiczną, dzięki której Ross wyodrębnił dwa elementy, które powinna uwzględniać każda przyszła reforma prawa. Wska- zał mianowicie dwa główne typy ludzkich postaw: postawy oparte na interesie i.postawy.moralne..Polityka.prawa.–.zgodnie.z.propozycją Rossa – musi opierać się na rozważaniach praktycznych, dzięki którym możliwe będzie uwzględnienie postaw opartych na interesach, oraz musi brać pod uwagę świadomość prawną, 9 Wstęp która przypomina postawę czy też poczucie moralne i.jest.wyrazem.aprobaty.albo. dezaprobaty wobec normy społecznej. W rozdziale IV prezentuję najpełniej rozwiniętą przez Rossa w.słynnym artykule.Tû-Tû koncepcję pojęć prawnych jako tzw. pojęć łącznikowych. Jej pod- stawą jest teoria znaczenia, na gruncie której tylko te pojęcia mają znaczenie, dla których można wskazać desygnaty mieszczące się w.ramach.czasoprzestrzen- nego kontinuum. Pojęcia prawne takie jak „odpowiedzialność” nie mają takich desygnatów, a.więc same w.sobie nie mają znaczenia. Mimo to pełnią one ważną funkcję, ponieważ upraszczają informację normatywną, stanowiąc łączniki między warunkującymi faktami prawnymi i.warunkowanymi.przez.nie.konsekwencjami.. Bez takich pojęć wyrażenie np. prawa własności oznaczałoby konieczność sformu- łowania złożonego opisu, na który składałyby się wszystkie związane z.własnością fakty.i.jej konsekwencje. Omawianie zagadnienia pojęć prawnych umożliwiło również przedstawienie przyjętej przez Rossa koncepcji uprawnień i.odpowie- dzialności, które stanowią przykłady „pojęć łącznikowych”. Pod koniec rozdziału.IV.. zwracam uwagę na kilka kontrowersji związanych z.omawianą teorią pojęć praw- nych, jednak – jak pokazuję – nie są one na tyle poważne, aby móc podważyć ją w.zasadniczym.zakresie. Ostatni rozdział V poświęcony jest ocenie aktualności teorii Rossa, przy czym ową aktualność rozumiem jako „odporność” na dwa główne zarzuty najczęściej stawiane.z.perspektywy współczesnego naturalizmu: zarzut dezaktualizacji neo- pozytywistycznych.fundamentów.jego.teorii.i.zarzut sprzeczności jego założeń z.wynikami współczesnych badań empirycznych. Pokazuję, że realizm Rossa broni się przed tymi zarzutami. Tezę o.aktualności i.żywotności jego myśli potwierdza również fakt, iż można na podstawie formułowanych przez niego założeń postawić wiele ciekawych hipotez badawczych dających się rozwinąć w.oparciu.o.najnowsze. teorie.naturalistyczne. 10 Rozdział I Filozoficzne i filozoficznoprawne inspiracje realistycznej koncepcji prawa Alfa Rossa 1. Wprowadzenie Niniejszy rozdział ma na celu przybliżenie podstawowych założeń reali- stycznej.koncepcji.prawa.Alfa.Rossa.poprzez.ukazanie.ich.w.kontekście innych teorii.filozoficznych.i.filozoficznoprawnych, które wpłynęły na nią w.najszerszym. zakresie. Można wskazać cztery najważniejsze etapy w.pracy.intelektualnej.Ros- sa, odpowiadające czterem źródłom jego filozoficznych inspiracji. W.pierwszym. okresie (1923–1930) znajdował się on pod wpływem koncepcji Hansa Kelsena, dzięki któremu zwrócił uwagę na problem dualizmu faktyczności i.obowiązywania w.filozofii prawa, który stał się punktem wyjściowym jego rozważań. Następnie (1930–1940) na kształt jego myśli zasadniczy wpływ miała antymetafizyczna filozofia Axela Hägerströma. Trzeci etap (1940–1960) to okres inspiracji neopozytywizmem Koła Wiedeńskiego, zaś ostatni (1960–1970) wyznacza zainteresowanie oksfordzką filozofią języka potocznego2. Wymienione koncepcje stanowią źródło inspiracji, któ- re określam jako „pozytywne”. Są to te teorie, na których Ross opierał się w.swoich. rozważaniach i.do których miał zasadniczo przychylny stosunek. Znaczny wpływ na rozwój jego koncepcji miały jednak również inspiracje „negatywne”, czyli te teorie, z.którymi polemizował, zwracając uwagę na ich słabości, które następnie starał się przezwyciężyć na gruncie własnego wariantu realizmu prawniczego. Już na podstawie tego krótkiego wprowadzenia można stwierdzić, że in- spiracje Rossa były różnorodne i.niekiedy bardzo od siebie odległe, co jednak nie powinno budzić podejrzeń odnośnie do spójności jego koncepcji prawa. Ową spójność widać bowiem wyraźnie przy chronologicznej lekturze jego prac. Kolej- ne książki i.artykuły stanowią rozwinięcie i.wzbogacenie założeń zawartych we wcześniejszych. Ross nigdy też nie odwoływał wcześniej głoszonych przez siebie 2 Przy czym ostatni, oksfordzki etap nie wpłynął zasadniczo na kształt realistycznej koncepcji prawa, stąd nie będzie omawiany w.niniejszym.rozdziale. 11 Rozdział I. Filozoficzne i filozoficznoprawne inspiracje realistycznej koncepcji prawa Alfa Rossa poglądów, raczej ewoluowały one w.oparciu.o.nowe źródła inspiracji. Już w.swych. najwcześniejszych pracach (Theorie der Rechtsquellen, Kritik der sogenannten praktischen Erkenntnis) przedstawił podstawy dla realistycznej koncepcji, którą następnie roz- wijał w.najbardziej uznanych książkach, wśród których najważniejsze to Towards a Realistic Jurisprudence i.On Law and Justice. Poniżej przedstawię krótko kluczowe wątki jego teorii, nie wchodząc jeszcze w.szczegółowe problemy. Taka ogólna perspektywa pozwoli ukazać, dlaczego – mimo różnych inspiracji filozoficznych – myśl duńskiego filozofa stanowi spójną całość. Ross zauważa, że dotychczasowe koncepcje filozoficznoprawne opierają się na dualistycznym obrazie prawa, co znaczy, że na ich gruncie „prawo postrzegane jest jako równocześnie dające się zaobserwować zjawisko w.sferze.faktów.i.jako wią- żąca norma w.świecie moralności czy wartości, jako [zjawisko – K.E.] równocześnie fizyczne.i.metafizyczne, jako empiryczne i.a priori.jako.realne.i.idealne, jako coś, co istnieje.i.coś, co obowiązuje”3. Utrzymanie takiego dualizmu prowadzi, zdaniem Rossa, do niespójności w.dotychczasowych koncepcjach prawa. Zadaniem, które przed sobą postawił, było więc stworzenie teorii przełamującej ów, w.jego.przeko- naniu, szkodliwy dualizm i.równocześnie zapewniającej adekwatny opis rzeczy- wistości prawa. Przed Rossem propozycje przezwyciężania dualizmu formułowali również inni filozofowie prawa, jak Hans Kelsen czy amerykańscy realiści prawni, jednak – zdaniem Duńczyka – ich koncepcje nie doprowadziły do ostatecznego rozwikłania tego problemu, co więcej zawierały liczne nieścisłości i.proponowały skrzywiony obraz rzeczywistości prawa. Duński filozof, chcąc uniknąć błędów poprzedników, dążył do przezwyciężenia dualizmu poprzez reinterpretację pojęcia obowiązywania prawa, jednak nie drogą opowiedzenia się za jedną z.możliwości w.ramach wspomnianego dualizmu, tj. bądź rzeczywistością (jak amerykańscy realiści), bądź też jego obowiązywaniem (jak Kelsen). Chciał on ukazać rzeczywi- stość i.obowiązywanie jako dwa elementy tego samego zjawiska, a.co więcej jako elementy, których nie można traktować jako osobnych segmentów opisu rzeczy- wistości prawa. Właściwa, tj. unikająca logicznych błędów i.nieścisłości, spójna, ale.i.adekwatnie opisująca rzeczywistość koncepcja zawsze musi uwzględniać oba wspomniane składniki prawa: jego specyficznie zinterpretowane obowiązywanie, jak.i.jego społeczne działanie, pozostające ze sobą w.ścisłej zależności. Powyżej zarysowałam cel, który postawił przed sobą duński filozof. W.na- stępnych fragmentach rozwinę te jedynie sygnalizowane do tej pory wątki, rozpo- czynając od wstępnego przedstawienia jego najbardziej elementarnych założeń. Realistyczna.teoria.prawa.Rossa.(jak.i.pozostałych skandynawskich realistów prawnych: Axela Hägerströma, Karla Olivecrony czy Andresa Vilhelma Lundsted- ta) należy do szerokiej kategorii naturalistycznych koncepcji prawa. Najogólniej rzecz ujmując, zwolennicy realizmu odrzucają szeroko i.radykalnie rozumianą 3 A. Ross, Towards a Realistic Jurisprudence: a Criticism of Dualism in Law, tłum. A. Fausbøll, E..Munksgaard, Copenhagen 1946, s. 11 [wszystkie tłumaczenia na język polski: K. Eliasz]. 12 1. Wprowadzenie metafizykę. Wszystko, co nie jest rzeczywiste, traktowane jest jako metafizyczna „naleciałość”, a.na rzeczywistość w.prezentowanym ujęciu składają się jedynie empiryczne fakty przyrodnicze, psychologiczne czy społeczne. Jako metafizykę należy zatem odrzucić wszystkie te byty i.zjawiska, których nie można zreduko- wać bądź wyjaśnić poprzez odniesienie się do wyżej wspomnianych faktów. Jak pisałam powyżej, to antymetafizyczne stanowisko Ross zawdzięczał Hägerströmo- wi..Hägerströmowska.zasada.Praeterea censeo metaphysicam esse delendam, będąca parafrazą słów Marka Porcjusza Katona, przyświecała duńskiemu filozofowi na wszystkich etapach jego pracy intelektualnej. Jednak nawet zanim zapoznał się z.dorobkiem.Hägerströma.i.uppsalskiej szkoły filozoficznej, pozostawał pod silnym wrażeniem metodologicznej czystości nauki. Był to czas, gdy przebywał w.Wiedniu. jako uczeń Kelsena, którego podziwiał za dążenie do sformułowania maksymalnie spójnej.i.ścisłej metody dla filozofii prawa4. To utrwalone pod wpływem Kelsena zamiłowanie do spójności znalazło oddźwięk w.Theorie der Rechtsquellen, pierwszej istotnej książce Rossa. Po powrocie z.Wiednia duński filozof trafił pod naukową opiekę Hägerströma, następnie zaś zainteresował się pozytywizmem logicznym Koła Wiedeńskiego, pod wyraźnym wpływem Otto Neuratha. Założenia filozoficzne ukształtowane pod wpływem wskazanych teorii legły u.podstaw.krytyki.niemal.wszystkich.koncepcji.filozoficznoprawnych.poprzedza- jących realizm w.wariancie zaproponowanym przez Rossa. Odrzucenie koncepcji prawa natury wydaje się w.ich świetle jasne. Ross, opowiadając się za naukowym obrazem świata z.jego wizją rzeczywistości, na którą składają się jedynie byty, zja- wiska czy relacje mieszczące się w.ramach czasoprzestrzennego kontinuum, musiał odrzucić racjonalistyczne koncepcje odwołujące się do takich abstrakcyjnych zasad jak sprawiedliwość czy najwyższe dobro. Takie – w.jego.mniemaniu.–.ontologicz- nie podejrzane zjawiska powinny zostać wyeliminowane, jeżeli teoria prawa ma realizować postulat naukowości. Ross, zainspirowany weryfikacjonizmem Koła Wiedeńskiego, uznawał, że tezy naukowe muszą poddawać się empirycznej bądź logicznej weryfikacji, wszystko zaś, co takiej weryfikacji się nie poddaje (zatem wszelka.wiedza.a priori), powinno zostać odrzucone jako metafizyka. Zasadniczy, zdaniem Rossa, problem filozofii prawa polega jednak na tym, że nie tylko teorie prawa natury odwołują się do metafizycznych założeń, nawet koncepcje pozornie niemetafizyczne przemycają pewne elementy, które Ross, jako naturalista, odrzuca. Taką podstawową „metafizyczną naleciałością” jest przede wszystkim tradycyjne pojęcie obowiązywania prawa. Prawo jest oczywiście zjawi- skiem społecznym, kształtującym rzeczywiste relacje, jednak krytykowane przez Rossa teorie przyjmują, że posiada jeszcze jeden element – mianowicie jest również obowiązującym zjawiskiem w.sferze wartości. Niektórzy filozofowie prawa dostrze- gali.ten.problem.i.starali się go rozwiązać, jednak zdaniem Rossa rozwiązania te były 4 Por. A. Ross, The 25th Anniversary of the Pure Theory of Law, Oxford Journal of Legal Studies 2001, vol. 31, nr 2, s. 243–272. 13 Rozdział I. Filozoficzne i filozoficznoprawne inspiracje realistycznej koncepcji prawa Alfa Rossa pozorne. Ross odrzuca więc nie tylko teorie „otwarcie” dualistyczne, ale i.koncepcje. monistyczne opierające się bądź na zasadzie rzeczywistości (amerykański realizm prawniczy), bądź obowiązywania (normatywizm Kelsena). Wszystkie te rozwiąza- nia są chybione, bowiem na ich gruncie nie dochodzi do faktycznego przezwycięże- nia dualizmu. Wspomniane rozwiązania i.ich krytyka omówione są w.następnych podrozdziałach niniejszej książki, w.tym miejscu należy jedynie wspomnieć, że Ross nie przyjął ostatecznie żadnej ze wspomnianych perspektyw. Dlaczego jednak dualizm jest dla Rossa tak problematyczny? Wydaje się, że w.krytyce koncepcji dualistycznych Ross idzie śladami Kelsena i.Hägerströma, przy czym wpływ tego drugiego miał o.wiele większe znaczenie. Hägerström twierdził mianowicie, że supranaturalny system prawny nie może być nawet pomyślany jako istniejący obok porządku naturalnego, jako że wiedza możliwa jest tylko dzięki odniesieniu jej przedmiotu do systematycznie powiązanej całości, na którą składać się mogą tylko zjawiska czy obiekty o.identycznych.charakterystykach. ontologicznych. Prawo obowiązujące i.prawo jako zjawisko faktyczne są onto- logicznie odrębnymi zjawiskami, dlatego traktowane łącznie nie mogą stanowić systematycznie powiązanej całości, nie da się ich zatem skoordynować w.ramach. jednego.spójnego.systemu.wiedzy. Mieszanie ze sobą dwóch fundamentalnie odmiennych kategorii – obowiązywania i.faktyczności prawa – prowadzi w.efek- cie do dialektycznego charakteru pojęcia prawa. Jednak zdaniem Rossa, nawet koncepcje definiujące obowiązywanie prawa w.kategoriach innych niż etyczne, problemu dualizmu unikają jedynie pozornie. Wszystkie dotychczasowe koncepcje filozoficznoprawne zawierały dwa logicznie powiązane ze sobą elementy: element należący do sfery rzeczywistości (prawo jako fakt) i.element obowiązywania, przy czym powiązanie tych dwóch założeń leży – zdaniem Rossa – u.źródeł dualizmu i.dialektycznego charakteru założeń dotychczasowych teorii6. Rozwiązanie Duń- czyka polegało natomiast na wykazaniu, że przy właściwej interpretacji, sfera faktyczności i.obowiązywania prawa to dwa aspekty tego samego zjawiska, co miało doprowadzić do przełamania dualistycznego obrazu prawa i.jego.zgubnych.konse- kwencji. Omówienie „pozytywnych” i.„negatywnych” inspiracji jego myśli pomoże ukazać, w.jaki sposób doszedł do tego rozwiązania. 2. Hans Kelsen W liście skierowanym do Otto Neuratha 10 kwietnia 1932 r. Ross pisał, że jego program stworzenia naukowej filozofii prawa ma swoje źródła w.myśli Kel- sena, który uświadomił mu fundamentalną różnicę między bytem i.powinnością,  Por. A. Hägerström, Kelsen’s Theory of Law and State (w:) Inquieries into the nature of law and morals, tłum. C.D. Broad, red. K. Olivecrona, Almquist Wiksell, Uppsala 1953, s. 267. 6 A. Ross, Towards a Realistic Jurisprudence..., s. 78. 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Realistyczna koncepcja prawa Alfa Rossa
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: