Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00049 005812 13103240 na godz. na dobę w sumie
Realizacja zadań publicznych przez spółkę komunalną w systemie zamówień publicznych - ebook/pdf
Realizacja zadań publicznych przez spółkę komunalną w systemie zamówień publicznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 204
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8229-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Spółka komunalna, której domeną jest realizacja zadań publicznych ze sfery użyteczności publicznej, ma możliwość wykorzystania przewidzianych w prawie instytucji umożliwiających jej nie tylko wykonanie przedmiotowych zadań, ale również zapewniających efektywne gospodarowanie środkami publicznymi pozostającymi w jej dyspozycji. Należą do nich zamówienia publiczne, koncesje na roboty budowlane lub usługi oraz partnerstwo publiczno-prywatne. Instytucje te są zarazem określonym mechanizmem obejmującym konkretne podmioty gospodarki z treścią zamówień, jak i zbiorem procedur umożliwiających realizację m.in. zadań publicznych ze sfery użyteczności publicznej.

W niniejszej pracy przedstawiony został zakres podmiotowy i przedmiotowy definicji spółki komunalnej oraz status spółki komunalnej w systemie zamówień publicznych. Praca objęła także problemy, które pojawią się w obszarze zamówień publicznych, będąc istotnymi z punktu widzenia samego prawa gospodarczego publicznego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki komunalnej 1. Wprowadzenie Punktem wyjścia dla podjęcia rozważań na temat realizacji zadań publicz- nych przez spółkę komunalną w systemie zamówień publicznych jest skon- struowanie szczegółowej definicji spółki komunalnej w aspekcie przedmioto- wym. Cel ten zostanie zrealizowany poprzez określenie kategorii zadań reali- zowanych przez spółkę komunalną. Podstawowym problemem, jaki wiąże się z niniejszym zagadnieniem jest brak przepisów prawnych, które pozwalałyby na jednoznaczne określenie katalogu działań, noszących charakter zadań pu- blicznych. Ponadto należy zauważyć, że zmiany polityczne, gospodarcze i spo- łeczne wpływają znacząco na treść i rozumienie tego pojęcia. Zważywszy na to, że przepisy prawa charakteryzując zadania spółki komunalnej, często posłu- gują się sformułowaniem „zadań o charakterze użyteczności publicznej”, nie dookreślając jednak tego pojęcia, niezbędna będzie również analiza zakresu semantycznego pojęcia zadań użyteczności publicznej. 2. Zadanie publiczne 2.1. Pojęcie zadania publicznego Pojęcie „zadania publicznego” należy do pojęć z zakresu prawa administra- cyjnego, których zdefiniowanie nastręcza znaczne trudności. Jednym ze skut- ków tego stanu rzeczy jest brak legalnej definicji oraz jasno zarysowanych kon- turów w przeszłości1. Generowanie przez ustawodawcę nowych pojęć, takich 1 Konstytucja PRL zawierała wiele ogólnikowych i programowo sformułowanych przepisów formułujących zadania państwa (np. art. 4 ust. 1, art. 5, 11 ust. 3 i 4, art. 12 ust. 2, art. 15, 46, 1 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... jak „zadanie państwowe” czy „zadanie administracyjne”, nie ułatwia także wy- jaśnienia tego pojęcia oraz przeprowadzenia rozróżnienia pomiędzy tymi ter- minami. Brak legalnej definicji zadania publicznego nie wyklucza jednak moż- liwości jego wielostronnego badania i definiowania. W doktrynie prawa admi- nistracyjnego proponuje się różne definicje zadania publicznego, najczęściej w nawiązaniu do innych, pokrewnych pojęć, takich jak „kompetencje”, „wła- ściwości” czy też „funkcje”2. Niejednokrotnie termin ten używany jest zamien- nie z powyższymi pojęciami. Niemniej jednak, przyjęte w doktrynie koncepcje teoretyczne podkreślają zróżnicowany charakter tych kategorii prawnych. Przy definiowaniu terminu kompetencji wskazuje się na trzy cechy od- różniające ten termin od pojęcia zadania publicznego. Pierwsza z nich akcen- tuje, że kompetencje obejmują obowiązek i uprawnienie, podczas gdy zada- nia zawierają w sobie tylko obowiązek. Druga z nich przedstawia, że kompe- tencje, w przeciwieństwie do zadań, są podstawą do wchodzenia w stosunki prawne. Ostatnia wskazuje, że kompetencje są instrumentem wykonywania zadań, bowiem określające je przepisy nie mogą stanowić podstawy do działa- nia, gdyż musi im towarzyszyć określenie właściwości organów oraz ich kom- petencji3. Jan Boć problematykę pojęcia kompetencji rozważał w dwóch uję- ciach: statycznym i dynamicznym. W pierwszym ujęciu obrazują one zespół kompetencji przypisany konkretnej kategorii organów. W drugim ujęciu są one określane jako „zdolność organu do skonkretyzowanego aktualizowania potencjalnego obowiązku działania sformułowanego przez prawo”4. Zdaniem Z. Leońskiego, kompetencje są formą prawną realizacji zadań z uwagi na to, że są nieprzenoszalne, chyba że konkretne przepisy ustawowe wyraźnie na to po- zwalają5. Natomiast w literaturze przedmiotu pojęcie właściwości definiowane jest jako pewna kategoria prawna polegająca na normatywnym podporządko- waniu konkretnemu organowi określonych zadań publicznych do wykonania 47 i 49). Tworząc tym samym szeroki i trudny do wyliczenia zakres zadań państwa. S. Biernat, Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka Prawna, Warszawa-Kraków 1994, s. 20. 2 T. Rabska, Prawny mechanizm kierowania gospodarką, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990, s. 105 i n.; M. Górski, Pojęcia „funkcje administracji państwowej” i „zadania administracji pań- stwowej”, AUL Folia Iuridica 1992, Nr 52, s. 169 i n.; D. Mazurkiewicz, Pojęcie kompetencji w pra- wie administracyjnym, PiP 1988, Nr 3, s. 72 i n. 3 J. Blicharz, Udział polskich organizacji pozarządowych w wykonywaniu zadań administracji publicznej, Kolonia Limited 2005, s. 32. 4 J. Boć, Obywatel wobec ingerencji współczesnej administracji, ActaUWr 1985, t. CXXXVIII, s. 123–125, cyt. za: J. Blicharz, Udział polskich organizacji..., s. 32. 5 Z. Leoński, Ustrój i zadania samorządu terytorialnego w Polsce, Poznań 1994, s. 23. 2 2. Zadanie publiczne w konkretnym miejscu i w oznaczony sposób6. Właściwość odnosi się rów- nież do normatywnie wyznaczonych norm przestrzennych, przedmiotowych i czynnościowych7. Nie zawsze jednak właściwość wynika z przepisów ustaw materialnych, ale również może wynikać z przepisów ustaw ustrojowych, co ma miejsce exempli gratia w systemie terenowej administracji publicznej8. Pojęcie funkcji w literaturze przedmiotu określane jest jako odzwierciedle- nie celów podstawowych i zaszeregowanie im celów niższej rangi ustalonych na gruncie zadań publicznych9. Jan Jeżewski wskazuje, że pojęcie funkcji należy rozpatrywać w pięciu kontekstach. W pierwszym ujęciu funkcja służy usta- leniu ogólnych właściwości administracji państwowej. W drugim znaczeniu funkcja stanowi systematyzację podstawowych zadań administracji państwo- wej. W kolejnym kontekście funkcja jest używana do opisu sposobów działania administracji. W czwartym znaczeniu to konstytutywny element organizacji podmiotów administracji państwowej. W ostatnim znaczeniu, funkcja służy wyodrębnieniu nowych zjawisk w działaniu administracji10. W doktrynie przedmiotu pojęcie zadań publicznych jest różnie definio- wane. Według jednej z definicji, zadaniem publicznym jest normatywnie okre- ślony obowiązek, będący również uprawnieniem państwa do zaspokajania zbiorowych i indywidualnych potrzeb człowieka, realizowany przez kompe- tentny organ administrujący za pomocą prawnych form działania11. Zgod- nie z inną, termin ten utożsamiany jest również z pojęciem „zadania admini- stracji publicznej”, który stanowi część zadań państwa, czyli zadań organów wszystkich władz publicznych funkcjonujących w państwie12. Niektórzy auto- rzy przyjmują szerszy zakres pojęcia zadania publicznego, mieszczący działa- nia, które zaspokajają nie tylko potrzeby obywateli, ale również wszystkich lu- 6 J. Blicharz, Udział polskich organizacji..., s. 32. 7 Ibidem, s. 34. 8 B. Adamiak, Administracja publiczna w postępowaniu administracyjnym w okresie prze- mian, [w:] Księga Pamiątkowa Profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999, s. 34. 9 R. Stasikowski, Funkcja regulacyjna administracji publicznej. Studium z zakresu nauki prawa administracyjnego oraz nauki administracji, Bydgoszcz-Katowice 2009, s. 45. 10 J. Jeżewski, Funkcje administracji – zagadnienia wstępne, ActaUWr 1985, t. CXLIII, s. 109 i n. 11 A. Szadok–Bratuń, Instytucja zawarcia małżeństwa „konkordatowego” przykładem niety- powej prywatyzacji zadań publicznych, [w:] J. Blicharz (red.), Prawne aspekty prywatyzacji, Wro- cław 2012, s. 2007. 12 M. Brzeski, Zadanie publiczne, [w:] E. Bojanowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa ad- ministracyjnego, Warszawa 2009, s. 525. 3 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... dzi w zakresie, w jakim potrzeby te wynikają ze współżycia w społeczeństwie13. Na przykład, Ernest Knosala wyodrębnia cztery ujęcia definicji zadania pu- blicznego: formalne, normatywne, typologiczne i polityczne. W ujęciu formal- nym, zadania publiczne stanowią obszary zastrzeżone przez państwo do swojej działalności. W aspekcie normatywnym, zadania publiczne obejmują sprawy, które wykraczają poza możliwości jednostki, a ich istotą jest rozwiązywanie problemów zbiorowości na podstawie takich zasad etycznych, jak solidarność czy poszanowanie naturalnych praw i wolności człowieka. Z kolei istotą ujęcia typologicznego jest analiza empiryczno-porównawcza, która pozwala na wy- odrębnienie celów działania państwa, takich jak sterowanie gospodarką, bez- pieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne, rozwój techniki, ochronę środowiska, cele socjalne i kulturalne. W ostatnim aspekcie, tj. politycznym, rozpiętość podstawowych zadań publicznych jest wynikiem decyzji politycznych14. Na podstawie przytoczonych definicji można stwierdzić, że pojęcie zada- nia, kompetencji, funkcji i właściwości są kategoriami skorygowanymi, usta- nawiającymi prawne podstawy i granice działalności administracji publicznej. Nie mogą być one jednak ze sobą utożsamiane. Podejmowane w literaturze próby definicji zadania publicznego prowadzą do wniosku, że nie ma stałej i bezwzględnej definicji dla tych kategorii prawnych. Każda z wyżej przyto- czonych daje inny obraz badanego przedmiotu, ponadto niektóre z nich po- zostają ze sobą w niezgodności. Niezbędne jest zatem przedstawienie propo- zycji definicji zadania publicznego, której celem będzie uporządkowanie roz- ważań związanych z realizacją zadań publicznych przez spółkę komunalną w systemie zamówień publicznych. Definicja zbudowana zostanie na podsta- wie dwóch elementów: opisaniu źródeł prawa odnoszących się do zadań pu- blicznych, co pozwoli na wyznaczenie zakresu zadań publicznych oraz okre- śleniu cech, które można ustalić na podstawie analizy językowej stosowanych przez ustawodawcę pojęć „zadanie” oraz „publiczny”. 2.2. Źródła zadania publicznego Najwyższym źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospoli- tej Polskiej jest Konstytucja RP, która stanowi podstawę hierarchicznie zbudo- 13 S. Fundowicz, Dynamiczne rozumienie zadania publicznego, [w:] J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Pro- fesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009, s. 155 i 158. 14 R. Stasikowski, Funkcja regulacyjna administracji..., s. 49. 4 2. Zadanie publiczne wanego systemu norm15. Podstaw prawnych dla wyznaczania katalogu zadań publicznych należy zatem szukać w pierwszym rzędzie w Konstytucji RP. Zgodnie z art. 20 Konstytucji RP, podstawę ustroju gospodarczego Rzeczy- pospolitej Polskiej stanowi społeczna gospodarka rynkowa, oparta na wolno- ści działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych16. Ingerencja państwa w dziedzinie go- spodarki, spraw społecznych i kulturalnych będzie polegała na realizacji za- dań, które nie mogą być skutecznie zrealizowane przez jednostki działające samodzielnie. Zakres tych zadań nie jest jednak wprost wskazany w Konsty- tucji RP, natomiast wynika z różnych celów państwa, określonych w sposób rozproszony w przepisach Konstytucji RP. Do odtworzenia katalogu tych ce- lów może posłużyć analiza używanych przez ustawodawcę zwrotów: „władze publiczne są obowiązane”, „władze publiczne zapewniają”, „władze publiczne chronią” czy też „Rzeczpospolita Polska strzeże”. Na przykład, art. 74 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz pu- blicznych. Nie byłoby celowe przytaczanie w tym miejscu wszystkich przepi- sów Konstytucji RP, które nakazują aktywność państwa w życiu społecznym, należy jedynie stwierdzić, że zwroty te mogą być podstawą do określenia obo- wiązków państwa, a tym samym do wskazania minimalnego zakresu celów, które mają być zrealizowane za pomocą określonych zadań. Artykuł 22 Konstytucji RP wskazuje, że ograniczenia wolności gospodar- czej dopuszczalne są tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Powyższy przepis nie precyzuje jednak sfer działalności gospodar- czej, w których interes publiczny może być realizowany przez państwo. Aby określić ich zakres, można posłużyć się wnioskowaniem z analogii z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który reguluje zasady ograniczania wolności i praw oso- bistych17. Przepis ten będzie również podstawą dalszej analizy pozostałych źró- deł prawa. 15 Art. 8 Konstytucji RP. 16 Wolność gospodarczą i własność prywatną dopełnia solidarność, dialog i współpraca part- nerów społecznych. A. Szafrański, [w:] Z. Snażyk, A. Szafrański (red.), Publiczne prawo gospodar- cze, Warszawa 2015, s. 70. 17 Powyższy przepis, jak wskazuje M. Stahl, jest klauzulą ograniczającą, która ma na celu za- chowanie równowagi pomiędzy koniecznością ochrony interesu ogólnego a ochroną interesów jednostkowych. M. Stahl, Cele publiczne i zadania publiczne, [w:] J. Zimmermann (red.), Kon- cepcja systemu prawa administracyjnego. Zjazd Katedr Prawa i Postępowania Administracyjnego Zakopane 24–27.9.2006 r., Warszawa 2007, s. 112. 5 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... W myśl powyższego przepisu, ograniczenia w zakresie korzystania z kon- stytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane wyłącznie w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpie- czeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą także naruszać istoty wolności i praw, które podlegają temu ogranicze- niu. Należy zatem uznać, że aktywność państwa nie jest nieograniczona, a jej granice wyznacza legalność, konieczność oraz istota wolności i praw. Działal- ność państwa dotyczyć może tylko i wyłącznie pewnych sfer (bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej oraz wolności i praw innych osób). Wskazane w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP kategorie sfer obejmują tylko wy- cinek celów państwa. Na przykład, art. 68 ust. 4 Konstytucji RP stanowi, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapo- biegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Przepis ten wyznacza więc obowiązek państwa, który należy do kategorii ochrony zdro- wia. Z kolei art. 74 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, wskazując wprost na jedną ze sfer maksy- malnego celu państwa, jakim jest ochrona środowiska. Konkretne zadanie pu- bliczne może zatem jednocześnie służyć do realizacji celów minimalnych pań- stwa, jak i celów maksymalnych. Na marginesie należy zaznaczyć, że Stanisław Biernat wyznaczył minimalny i maksymalny zakres zadań publicznych na podstawie przepisów Konstytu- cji RP. Wniosek taki, jak wskazuje autor, wynika „z analizy przepisów kon- stytucji, gwarantujących swobodę działania obywateli w sferach zastrzeżonych dawniej w znacznej mierze dla państwa oraz proklamujących równość pod- miotów gospodarczych (art. 6), a także gwarantujących ochronę własności, bez różnicowania jej typów i form (art. 7). Mówiąc w wielkim skrócie, o ile art. 1 in fine wyznacza minimalny zakres zadań państwa, o tyle art. 6 i 7 wyzna- czają zakres maksymalny”18. Przywołane przez Stanisława Biernata przepisy Konstytucji RP nie mogą być jednak podstawą do wyznaczenia minimalnego i maksymalnego zakresu zadań państwa, stanowią one bowiem rodzaj dekla- racji aksjologicznej, która określa sposób funkcjonowania państwa, a nie za- dania, które państwo powinno realizować. Posługując się wnioskowaniem z analogii, z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP można stwierdzić, że konkretyzacja zadań publicznych następuje w ustawie. 18 S. Biernat, Prywatyzacja zadań publicznych..., s. 21. 6 2. Zadanie publiczne W obecnym stanie prawnym nie ma jednak jednej ustawy, w której zostałyby wyliczone wszystkie zadania państwa czy choćby ich większość. Zadania te są uregulowane w ustawach zaliczanych do prawa materialnego i prawa ustro- jowego. W literaturze przyjmuje się, że ustawodawca formułując ustawowe przepisy dotyczące zadań publicznych zazwyczaj posługuje się zwrotem „za- danie obejmuje sprawy” i wyznacza rodzaj tych „spraw”19, inter alia, sprawy ładu przestrzennego, sprawy opieki społecznej, sprawy ochrony porządku czy też sprawy bezpieczeństwa publicznego20. Określenie to nie wskazuje na kon- kretne zadania publiczne, a jedynie na cząstkowe cele, które mają być realizo- wane za ich pomocą. Na przykład, sprawy dotyczące edukacji publicznej re- alizowane są za pomocą zadań, takich jak: budowa, utrzymywanie i finanso- wanie szkół i innych placówek oświatowych; kontrola i nadzór nad szkołami; egzekwowanie obowiązku szkolnego; ustalanie programów i zasad egzamino- wania oraz promowania. Przytoczone powyżej rodzaje spraw, z wyjątkiem edukacji publicznej, za- warte są wprost w katalogu sfer aktywności państwa określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Cel edukacji publicznej można jednak próbować wy- wieść ze sfery porządku publicznego. Na przykład, rezygnacja przez państwo z prowadzenia podstawowej edukacji może doprowadzić do szerzenia się zja- wiska analfabetyzmu, który przyczynia się do osłabienia skuteczności stosowa- nia prawa, poprzez brak możliwości zapoznania się przez adresatów z obowią- zującymi normami prawnymi. Powyższą interpretację można poddać krytyce, jako nieuzasadnione rozszerzanie katalogu zawartego w art. 31 ust. 3 Konsty- tucji RP. Należałoby zatem rozważyć wprowadzenie do katalogu sfery aktyw- ności państwa również edukacji publicznej, tym bardziej że minimalne cele państwa obejmują obowiązek szkolny, bowiem, zgodnie z art. 70 ust. 1 Kon- stytucji RP, każdy ma prawo do nauki, a nauka do 18 roku życia jest obowiąz- kowa. Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji RP nie dopuszcza wprowadzania zadań pu- blicznych na podstawie innego aktu, niż ustawa. Zadania publiczne określone w aktach wykonawczych stanowić mogą jedynie doprecyzowanie zadań, wy- nikających z ustawy i muszą pozostać zawsze w związku z zadaniami wyni- kającymi z ustaw zawierających stosowne delegacje. Podobny pogląd przyj- muje Iwona Sierpowska wskazując, że formą ustanowienia zadania publicznego 19 M. Brzeski, Zadanie publiczne, [w:] E. Bojanowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa ad- ministracyjnego.., s. 526. 20 Ibidem. 7 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... nie może być akt wykonawczy21. Adam Błaś uzupełnia powyższy wniosek po- przez stwierdzenie, że rozporządzenia nie uzupełniają ustaw istniejących ani nie zastępują ustaw, których brakuje w danej materii, nie mogą więc być narzę- dziem kreowania zadań publicznych22. Ponadto autor ten wskazuje, że konsty- tucyjne określenie zadań publicznych ma na celu pozbawienie władzy wyko- nawczej wpływu na kreowanie zadań publicznych, bowiem władza ta powinna jedynie te zadania wykonywać23. Z kolei Magdalena Tabernacka podkreśla, że uznanie, że akt prawa miejscowego może zobowiązywać podmioty publiczne do wykonywania zadań publicznych oznaczałoby nadanie autonomii orga- nom samorządu terytorialnego lub innym uprawnionym organom. Tymcza- sem w obecnym stanie prawnym można mówić jedynie o samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, wyłącznie w zakresie zadań własnych24. Odmienne stanowisko przyjmuje Sławomir Fundowicz uznając, że zadanie pu- bliczne może być ustanowione na drodze ustawy albo na podstawie powszech- nej opinii prawnej, albo domniemania25. Do tego poglądu odniosła się Magda- lena Tabernacka twierdząc, że w polskim systemie prawnym, który opiera się o wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa praw- nego, wszelkie kompetencje administracji publicznej oraz wszelkie zadania pu- bliczne, które są wykonywane przez podmioty umieszczone poza strukturą państwa i samorządu muszą mieć podstawę prawną wyrażoną w ustawie. Kon- stytucyjna regulacja prawa obywateli ma na celu nie tylko ochronę w przy- padku naruszenia tych prawa, ale również wykonanie tych praw poprzez obo- wiązek prawny podejmowania przez podmioty publiczne działań, które za- pewnią realizację tych praw. Autorka podkreśla także, że w państwie prawa ani powszechna opinia wyrażona w obrocie prawnym, ani żadne domniema- nie nie może kreować zadań publicznych26. Należy przy tym zauważyć, że pod- stawową cechą państwa prawnego jest ograniczenie jego działalności do ści- śle określonych obszarów, co wynika z faktu, że pierwotnym celem zasady de- mokratycznego państwa prawnego była ochrona obywatela przed działaniami 21 I. Sierpowska, Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjno- prawne, Warszawa 2012, s. 187. 22 A. Błaś, Niekonstytucyjne zjawiska w administracji publicznej, [w:] I. Skrzydło-Niżnik (red.), Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dr hab. Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 51. 23 Ibidem, s. 47. 24 M. Tabernacka, Zakres wykonywania zadań publicznych przez organy samorządów zawo- dowych, Kolonia Limited 2007, s. 83. 25 S. Fundowicz, Pojęcie osoby prawnej prawa publicznego, Prz.Sejm. 2000, Nr 2 (31), s. 79. 26 M. Tabernacka, Zakres wykonywania zadań..., s. 83–84. 8 2. Zadanie publiczne państwa absolutnego. Poddanie wszelkich przejawów działalności administra- cji publicznej regulacji prawnej zapewnia, że państwo nie będzie podejmować działań w innych obszarach, konkurując z inicjatywą samych obywateli. Tym samym, przyjmując za Magdaleną Tabernacką, że z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika pozytywny obowiązek realizacji określonych zadań publicznych, podkreślić należy, że jest to wyjątek od ogólnej zasady nieinge- rencji państwa w ekonomiczne, socjalne i kulturalne prawa obywateli. Mając na uwadze powyższą analizę należy stwierdzić, że podstawowym źródłem prawa, które stanowi podstawę do określenia zadania publicznego jest Konstytucja RP. Na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP można okre- ślić cele, w których pożądana jest obecność władzy publicznej. Cele te są osią- gane za pomocą określonych zadań, określanych w ustawach. Zadania te mogą być rozłożone na węższe i cząstkowe elementy w aktach wykonawczych, które muszą pozostać w związku z zadaniem, wynikającym z ustawy zawierającej delegację. Ponadto, źródłem nowych celów państwa, które mają być realizo- wane za pomocą konkretnych zadań, jest prawo unijne, które stało się częścią krajowego porządku prawnego lub które zostało do niego implementowane. Podobnie jak w przypadku ustaw, zadania publiczne są uregulowane w wielu aktach prawa unijnego o zróżnicowanej randze. Nie byłoby jednak celowe przytaczanie w tym miejscu wszystkich przepisów unijnych, które określają aktywność państwa w życiu społecznym, należy jedynie stwierdzić, że sfery określone w przepisach unijnych są tożsame ze sferami, określonymi w Kon- stytucji RP. Zadania publiczne, które będą zatem służyły tym celom będą za- daniami, które będą urzeczywistniać zarówno cele minimalne państwa, jak i maksymalne określone w Konstytucji RP. 2.3. Cechy zadania publicznego Rozważania dotyczące cech zadania publicznego należy rozpocząć od wy- jaśnienia pojęć: „zadanie” oraz „publiczny”. Zgodnie z definicją słownikową, rzeczownik „zadanie” oznacza zarówno to, co należy wykonać lub osiągnąć, jak i obowiązek lub polecenie27. W języku potocznym termin zadanie odnosi się do celu działania danego podmiotu czy też sposobu działania danego pod- miotu, zaś w rozumieniu prakseologicznym oznacza stan rzeczy, który ma zo- 27 M. Szymczak, Słownik języka polskiego PWN, t. 3, R−Z, Warszawa 1999, s. 838. 9 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... stać osiągnięty bądź utrzymany28. W doktrynie spotyka się różnorodne defi- nicje tego terminu. Jolanta Blicharz przyjmuje pogląd, zgodnie z którym poję- cie zadania odnosi się do określonego obowiązku ciążącego na wyznaczonym organie29. Z kolei Janusz Borkowski sądzi, że przepisy prawne określają zada- nia i właściwości organów administracji publicznej, zaś zadania są wyznaczane przez określenie celów, do których ma prowadzić ta działalność30. Natomiast Zygmunt Ziembiński twierdzi, że zadaniem jest to, co należy czynić w dążeniu do określonego celu31. W związku z tym, że wszystkie powyższe definicje są poprawne, natomiast niewyczerpujące, zasadne jest postulowanie ich połącze- nia. Zadaniem będzie zatem określony obowiązek, stanowiący konkretyzację celu działania organu, który ma być realizowany za pomocą przysługujących temu organowi kompetencji. Zgodnie z definicją ujętą w Słowniku języka polskiego PWN, przymiotnik „publiczny” dotyczy ogółu ludzi, służący ogółowi, przeznaczony, dostępny dla wszystkich32. W języku potocznym, termin publiczny oznacza ogólny, jawny, zbiorowy, natomiast w piśmiennictwie, pojęcie publiczny ujmuje się jako prze- ciwieństwo pojęcia „prywatny”33, które dotyczy czyichś spraw osobistych, sta- nowi czyjąś osobistą własność oraz nie podlega państwu ani żadnym insty- tucjom publicznym34. Przeciwstawiając te pojęcia, pojęcie publiczny dotyczy zatem spraw publicznych oraz będzie utożsamiane z działaniami podmio- tów administracji, które przy realizacji zadań muszą mieć na uwadze interes publiczny a nie indywidualny. Pojęcie to charakteryzuje organy administra- cji, szczególny typ podmiotów administrujących oraz określa rodzaje rzeczy, świadczeń i mienia przysługujących państwu lub innym podmiotom władzy publicznej35. Małgorzata Stahl wskazuje, że w odniesieniu do jednostki, okre- ślenie publiczny wyznacza status wobec organów publicznych, w zakresie praw 28 Z. Cieślak, [w:] Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski (red.), Prawo administracyjne. Część ogólna, Warszawa 2000, s. 93. 29 J. Blicharz, Udział polskich organizacji..., s. 31. 30 J. Borkowski, Decyzja administracyjna, Łódź-Zielona Góra 1998, s. 15. 31 Z. Ziembiński, O pojmowaniu celu, zadania, roli i funkcji prawa, PiP 1987, Nr 12, s. 18–19. 32 M. Szymczak, Słownik języka polskiego PWN, t. 2, L–P, Warszawa 1999, s. 1022. 33 M. Stahl, Cele publiczne i zadania publiczne, [w:] J. Zimmermann (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego..., s. 97. 34 Słownik języka polskiego PWN, http://sjp.pwn.pl/sjp/prywatny;2572884 [dostęp: 35 M. Stahl, Cele publiczne i zadania publiczne, [w:] J. Zimmermann (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego..., s. 97–98. 27.5.2016]. 10 2. Zadanie publiczne służących jej wobec państwa36. Kwantyfikator „publiczny” często pojawia się zarówno w aktach prawnych, jak i w doktrynie oraz orzecznictwie. W niektó- rych kontekstach używano w ustawach lub w literaturze zamiast publiczny, przymiotnik „społeczny”37. Pojęcie to służy dookreślaniu celów, zadań, intere- sów, kompetencji, typów podmiotów czy też rodzajów informacji. Powyższe wyliczenie nie jest wyczerpujące, niemniej na jego podstawie można stwier- dzić, że występuje niespójność w posługiwaniu się tym terminem. W każdym jednak wyliczeniu przymiotnik publiczny będzie oznaczał coś służącego do powszechnego użytku i z tą cechą należy go utożsamiać. Natomiast granicą pomiędzy „publiczny” a „prywatny” jest interes prawny oraz status podmiotu wobec organów administracji publicznej. Przymiotniki te stanowią zatem kry- terium podziału zadań na publiczne i prywatne. Przeprowadzona powyżej analiza umożliwia przystąpienie do pogłębio- nych rozważań na temat cech zadania publicznego, na podstawie których zo- stanie zaproponowana definicja zadania publicznego. Pierwszą cechę, którą należy uznać za charakterystyczną dla zadania publicznego jest jego ścisłe związanie z celami publicznymi. Pojęcie celu publicznego występuje zarówno w aktach prawnych, jak i w teorii prawa. W literaturze politologicznej uznaje się, że celem państwa jest zapewnienie stabilizacji, dobrobytu oraz ochrony go- spodarki wewnętrznej38. Franciszek Longchamps de Bérier twierdzi, że „w jed- nym rozumieniu cel publiczny może polegać na tym, żeby były zaspokajane poszczególne, powtarzające się interesy jednostek (...) inne stanowisko ujmuje cel publiczny organicznie, tłumaczy, że są pewne cele, z których spełnienia każdy korzysta choćby pośrednio, dzięki powiązaniom funkcjonalnym istnie- jącym w społeczeństwie”39. Marian Zdyb wskazuje, że celem państwa jest tro- ska o dobro wspólne40. Z kolei M. Stahl przez cel publiczny rozumie dobro wspólne, które ma sprzyjać realizacji celów jednostkowych. Ponadto dobro to determinuje obszar działania administracji i tym samym może być trak- 36 M. Stahl, Cele..., s. 98. 37 M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Warszawa 1986, s. 25-27; M. Zdyb, Prawny interes jednostki w sferze materialnego prawa administracyjnego. Stu- dium teoretyczno-prawne, Lublin 1991, s. 210 i n.; S. Biernat, Prywatyzacja zadań publicznych.., s. 12. 38 G. Peters, Administracja publiczna w systemie politycznym, Warszawa 1999, s. 45 i n. 39 F. Longchamps de Bérier, Założenia nauki administracji, Wrocław 1994, s. 115–116. 40 M. Zdyb, Służba publiczna, [w:] S. Fundowicz, F. Rymarz, A. Gomułowicz (red.), Prawo i godność. Księga pamiątkowa w 70. rocznicę urodzin Profesora Wojciecha Łączkowskiego, Lubin 2003, s. 355. 11 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... towane, jako dobro wspólne wszystkich obywateli41. Natomiast J. Boć uważa, że cele publiczne to wartości podstawowe, których realizacja należy do pod- miotów administrujących42. W każdym jednak przypadku pojęcie celu pu- blicznego składa się z dwóch elementów: z dobra wspólnego oraz dążenia państwa do jego osiągnięcia, przy czym element dobra wspólnego jest decy- dujący dla powstania celu. Wybór konkretnego celu będzie uzależniony od sze- regu rozmaitych czynników, w tym technologicznych, finansowych, politycz- nych czy też gospodarczych. Państwo będzie dokonywać oceny danego celu z punktu widzenia aktualnych potrzeb społecznych oraz dostępnych środków. Realizacja jednego celu oznaczać będzie odłożenie w czasie realizacji innego, a „ważność” celu odnosić się będzie do ściśle określonego momentu43. Posta- wić można zatem tezę, że odłożenie w czasie realizacji danego celu oznaczać będzie nie tylko określenie przedziału czasowego, w którym państwo podejmie działania zmierzające do jego osiągnięcia, ale również ustalenie hierarchii ce- lów wyższej i niższej rangi. Ponadto, należy się zgodzić z T. Kutą, że możliwe jest dokonanie gradacji kategorii celów. Tadeusz Kuta wyróżnia dwa ich szczeble: podstawowe oraz pośrednie. Cele podstawowe to ustalone dla administracji przez organy władzy państwowej oraz formułowane w programach centralnych władz partyjnych na gruncie ogólnej polityki państwa. Drugie natomiast są określane w dzia- łalności administracji i będą przeważnie utożsamiane z zadaniami44. Z kolei R. Stasikowski wyróżnił trzy szczeble celów. Najniższymi są cele instrumen- talne, których uzyskanie wiązać się będzie ze spełnieniem co najmniej jednego zadania publicznego. Następną kategorią są cele pośrednie, dla osiągnięcia któ- rych wymagane będzie zrealizowanie co najmniej dwóch celów instrumental- nych. Ostatnią kategorią są cele podstawowe, które stanowią konglomeraty pośrednich, a czasami pośrednich z instrumentalnymi. Stanowią one podsta- wowe wartości, na których oparty został ustrój państwa, jak i relacje między- ludzkie45. Odnosząc się do koncepcji R. Stasikowskiego należy wskazać, że cel pod- stawowy będzie warunkował powstanie celów pośrednich i instrumentalnych, które będą realizowane za pomocą konkretnego zadania. Realizacja jednego zadania nie zawsze będzie się jednak wiązać z osiągnięciem danego celu. Często 41 M. Stahl, Cele..., s. 97. 42 J. Boć, Obywatel wobec ingerencji..., s. 109. 43 R. Stasikowski, Funkcja regulacyjna administracji.., s. 44. 44 T. Kuta, Funkcje współczesnej administracji i sposoby ich realizacji, Wrocław 1992, s. 7. 45 R. Stasikowski, Funkcja regulacyjna administracji.., s. 45. 12 2. Zadanie publiczne cel pośredni lub instrumentalny zostanie spełniony dopiero po wypełnieniu wielu zadań. Mogą również wystąpić sytuacje, w których jedno zadanie zreali- zuje kilka celów pośrednich bądź instrumentalnych. Wykonanie określonego zadania publicznego przez państwo będzie mogło również polegać na realiza- cji jednej czynności, która spowoduje uruchomienie podmiotów funkcjonują- cych poza strukturą administracji publicznej, a tym samym wystąpienie tych czynności oznaczać będzie wykonanie danego zadania, które zmierza do reali- zacji określonego jednostkowego celu lub celów46. Powyżej zaprezentowane kategorie odnoszą się do przedmiotu celu i pod- miotów je realizujących, natomiast należy je uzupełnić również o aspekt doty- czący podmiotów, które będą mogły skorzystać ze zrealizowania danego celu. W ramach tego można wyróżnić cele dotyczące obszaru konkretnej dziedziny dla poszczególnych beneficjentów, które odnoszą się do celów podstawowych, pośrednich i instrumentalnych. Na przykład, cel podstawowy dotyczący bez- pieczeństwa może być skierowany do mieszkańców Unii Europejskiej, nato- miast cele pośrednie do obywateli. Cele instrumentalne mogą być z kolei skie- rowane do ludzi wolnych bądź więźniów. W każdym jednak przypadku cele instrumentalne i pośrednie muszą być spójne z celem podstawowym, nato- miast kategorie ich beneficjentów muszą wchodzić w skład całego ich zbioru, dla których realizowany jest ten cel. Kolejną cechą zadania publicznego jest jego realizacja w interesie publicz- nym. Samo pojęcie „interesu publicznego” jest klauzulą generalną, której wy- kładnia napotyka liczne trudności47. W orzecznictwie Europejskiego Trybu- nału Praw Człowieka termin „interes publiczny” uważany jest za pojęcie szero- kie, którego doprecyzowanie Trybunał pozostawił ustawodawcy krajowemu48. W literaturze przedmiotu uważa się, że interes publiczny może być skonkrety- zowany przez działania organów administracji publicznej stosujących prawo 46 R. Stasikowski, Funkcja regulacyjna administracji.., s. 45. 47 Zdaniem M. Wyrzykowskiego, „względny charakter treści interesu publicznego nie oznacza jej dowolności. Dlatego wszelkie próby, nawet te, które zmierzają do określenia minimum pew- ności znaczenia pojęcia, muszą być powitane z uznaniem. Są to bowiem próby określenia niena- ruszalnych, w danych warunkach społecznych i ustrojowych, granic interesu publicznego jako dobra wspólnego”. (M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego.., s. 199). Szerzej o klauzulach generalnych np.: L. Leszczyński, Stosowanie generalnych klauzul odsyłających, Kraków 2001, s. 21 i n.; Z. Ziembiński, Stan dyskusji nad problematyką klauzul generalnych, Państwo i Prawo 1989, z. 3, s. 14 i n.; Z. Redwański, M. Zieliński, Uwagi de lege ferenda o klauzulach generalnych w pra- wie prywatnym, PL 2001, Nr 2, s. 11 i n.; K. Wójcik, Teoretyczna konstrukcja klauzuli generalnej, Studia Prawno-Ekonomiczne 1990, t. 44, s. 47 i n. 48 M. Stahl, Cele..., s. 112. 13 Rozdział I. Zadania publiczne w ramach gospodarki... m.in. poprzez uznanie administracyjne49. Niemniej jednak organ administracji publicznej nie może arbitralnie kształtować treści interesu publicznego. Euro- pejski Trybunał Praw Człowieka pozostawił bowiem prawodawcy krajowemu osąd, co do jego treści, z zastrzeżeniem, że osąd ten nie może być w rażącym stopniu bezpodstawny50. Tym samym stwierdzić należy, że organ administracji publicznej powinien wyjaśniać każdorazowo na czym polega i jak należy ro- zumieć interes publiczny w konkretnym przypadku51, a jego decyzje powinny pod tym względem podlegać kontroli sądowej52. Pojęcie interesu publicznego, z punktu widzenia działań podejmowanych przez państwo, stanowi kryterium wyznaczające pole dopuszczalnej ingeren- cji państwa w stosunki społeczne i gospodarcze53, natomiast z punktu widze- nia obywateli stanowi kryterium wyznaczające granice swobody działalności jednostek54. Zgodnie z orzecznictwem polskich sądów, granicą uwzględnie- nia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaist- nienie kolizji z interesem społecznym55, a jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny56 nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji publicznej, or- 49 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2000, s. 82. 50 M. Stahl, Cele publiczne i zadania publiczne, [w:] J. Zimmermann (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego..., s. 112. ceń ustrojowych, Warszawa 1995, s. 117. 51 E. Łętowska, J. Łętowski, O państwie prawa, administrowaniu i sądach w okresie przekształ- 52 Wyrok SN z 24.6.1993 r., III ARN 33/93, PiP 1994, Nr 9, poz. 111; J. Nawrot, Interes pu- bliczny, [w:] A. Powałowski (red.), Leksykon prawa gospodarczego publicznego 100 podstawo- wych pojęć, Warszawa 2015, s. 77. 53 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna..., s. 82. 54 Takie ujęcie jest zbieżne z tezą, że „interes publiczny to obiektyw społeczny, wyznaczający z jednej strony granice dopuszczalnej ingerencji państwa, w szczególności administracji publicz- nej, w stosunki społeczne i gospodarcze oraz w prawa i wolności obywatelskie, z drugiej zaś – gra- nice dowolności zachowań jednostki”. A. Pakuła, Interes publiczny i użyteczność publiczna jako kryteria zadań samorządu terytorialnego, [w:] Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 349. 55 Wyrok NSA z 18. 1.1995 r., SA/Wr 1386/94, PiP 1996, Nr 6, poz. 1814. Zdaniem niektó- rych autorów, „w obecnej sytuacji polityczno-ustrojowej – tj. w państwie prawnym – pojęcie „in- teresu społecznego” i „interesu publicznego” są znaczeniowo tożsame i nie są równoznaczne z po- jęciem „interesu państwa”. A. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, War- szawa 2008, s. 24. 56 Szerzej o interesie społecznym i interesie społecznie uzasadnionym np.: A. Żurawik, Interes publiczny, interes społeczny i interes społecznie uzasadniony. Próba dookreślenia pojęć, RPEiS 2013, z. 2, s. 57–69. 14 2. Zadanie publiczne gan ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony57. Po- nadto, wymóg zachowania równowagi pomiędzy koniecznością ochrony inte- resu społecznego, a ochroną interesu strony wynika m.in. z art. 8−11 Europej- skiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W piśmiennictwie przyjmuje się różnorodne definicje pojęcia „interes pu- bliczny”. Jan Boć uważa, że przez interes publiczny należy rozumieć interes całego społeczeństwa lub interes różnych nieokreślonych podmiotów trakto- wanych wspólnie, jako jeden podmiot58. E. Wieczorek twierdzi, że interes pu- bliczny jest formułowany jako kompromis między tym, co istotne z punktu widzenia istnienia państwa, a sferą interesów prywatnych, natomiast warto- ści interesu publicznego w sposób pośredni służą realizacji interesów pry- watnych, mając wobec nich charakter instrumentalny59. Z kolei A. Pakuła przyjmuje również, że interes publiczny jest wyznacznikiem przedmiotu ad- ministracji publicznej i powinien być odnoszony do wszystkich sfer jej ak- tywności60. Jan Zimmermann, rozważając problemy terminologiczne związane z interesem publicznym, podnosi, że interes publiczny ma charakter osobi- sty, własny i indywidualny. Jest on również konkretny, aktualny oraz oparty na normie prawnej i nigdy nie ma pochodnego charakteru61. Rozważając problemy terminologiczne związane z interesem publicznym należy wskazać, że pojęcie to w kontekście treści odnosi się do wszystkich sfer działań administracji, które uwzględniają zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa. Każdy cel publiczny jest realizowany w ochronie interesu pu- blicznego, będącego narzędziem do kształtowania sytuacji jednostki. Ponadto, interes publiczny występuje wtedy, gdy przynosi korzyści ogółowi i jest przeci- wieństwem interesu indywidualnego62. Staje się on również nadrzędny wzglę- dem interesu prywatnego. Takie zjawisko nie jest jednak pożądane. Organ kierując się zasadą nadrzędności powinien udowodnić, że jego waga i zna- 57 Wyrok NSA z 20.3.2002 r., V SA 2036/01, Legalis; J. Nawrot, Interes publiczny, [w:] A. Po- wałowski (red.), Leksykon prawa gospodarczego..., s. 78–79. 58 J. Boć, Prawo administracyjne, Wrocław 2000, s. 24–25. 59 E. Wieczorek, Niektóre aspekty ochrony konsumentów w świetle ustawy – Prawo działal- ności gospodarczej, GSP 2000, Nr 7, s. 625. 60 A. Pakuła, Interes publiczny i użyteczność publiczna jako kryteria zadań samorządu tery- torialnego, [w:] Administracja i prawo administracyjne..., s. 349. 61 J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Kraków 2008, s. 319–320. 62 J. Dobkowski, Struktura interesu publicznego a zasady rozdzielenia odpowiedzialności pu- blicznoprawnej w administracji, [w:] E. Ura (red.), Jednostka, państwo, administracja. Nowy wy- miar, Rzeszów 2004, s. 94. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Realizacja zadań publicznych przez spółkę komunalną w systemie zamówień publicznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: