Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00092 008453 10460885 na godz. na dobę w sumie
Recepta na dorastanie. Wychowaj dziecko na szczęśliwego nastolatka - ebook/pdf
Recepta na dorastanie. Wychowaj dziecko na szczęśliwego nastolatka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 272
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-9667-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia >> uwodzenie
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Dzieciństwo i rodzicielstwo — spraw, by były szczęśliwe!

Wychowywanie dzieci jest jednym z najtrudniejszych zadań, jakie stawia przed nami życie. Zwłaszcza jeśli chcemy potraktować to zadanie z taką powagą, na jaką zasługuje. Kochającym, troskliwym rodzicom nie chodzi przecież o to, by jakkolwiek wychować swoje dziecko: chcą za to, by wyrosło na szczęśliwego, odpowiedzialnego, pewnego siebie dorosłego. Chcą także, by ich więź z dzieckiem była wolna od niepotrzebnych konfliktów, mocna i wartościowa — ale nie zawsze wiedzą, jak osiągnąć ten cel. Wszyscy, którzy czują, że powinni zacząć doskonalić swoje kompetencje rodzicielskie, powinni sięgnąć po tę wyjątkową książkę.

Brian Tracy i Alec Forstrom pokazują w niej, jak warto i należy traktować swoje dziecko, aby zasłużyć na jego miłość i zaufanie. Podkreślają rolę czasu przeznaczonego na kontakt z dzieckiem i korzyści z codziennej komunikacji. Podpowiadają, jak zaangażować się w życie szkolne, ułatwić dziecku odrabianie lekcji i pomóc w odnoszeniu sukcesów. Nie pomijają trudnych kwestii, takich jak zły wpływ kolegów czy problemy z narkotykami. Nie ograniczają się też do pustych sloganów: każda ich sugestia ma odzwierciedlenie w naszej rzeczywistości. Autorzy książki dobrze wiedzą, że wciąż brakuje nam czasu, że często jesteśmy zmęczeni i łatwo się rozpraszamy. Ale wiedzą też, że nie ma na świecie nic ważniejszego niż wychowanie wspaniałego młodego człowieka!

Wychowaj

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: How to Build Up Your Child Instead of Repairing Your Teenager Tłumaczenie: Joanna Sugiero Projekt okładki: ULABUKA ISBN: 978-83-246-9664-2 Copyright © 2014 Alec Forstrom, Brian Tracy Translation copyright © 2015 by Helion S.A. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://sensus.pl/user/opinie/recedo Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl WWW: http://sensus.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis tre(cid:258)ci Osobista notatka od wspó(cid:239)autora Wst(cid:218)p Alfred Adler na temat kompleksu ni(cid:285)szo(cid:258)ci dziecka Efekt nadmuchania Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) w(cid:239)adzy Powa(cid:285)ne cele zaczynaj(cid:200) si(cid:218) od (cid:258)wiadomych wyborów Budowanie piramidy, która pomo(cid:285)e dziecku osi(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) pe(cid:239)ny potencja(cid:239) Zbudowanie fundamentów Etapy rozwoju dziecka Zale(cid:285)no(cid:258)(cid:202) mo(cid:285)e by(cid:202) czym(cid:258) dobrym Rozdzia(cid:239) 1. Wyzwania rodzicielstwa Nachodz(cid:200)ce na siebie role rodzica Alfred Adler na temat kompleksu ni(cid:285)szo(cid:258)ci dziecka Efekt nadmuchania Trzy czynniki niezb(cid:218)dne do zbudowania poczucia w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci u dzieci 1(cid:29). Bezwarunkowa mi(cid:239)o(cid:258)(cid:202) Trzy czynniki niezb(cid:218)dne do zbudowania poczucia w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci u dzieci 2(cid:29). Mi(cid:239)o(cid:258)(cid:202) bez zobowi(cid:200)za(cid:241) 9 17 18 19 21 22 23 24 26 27 29 29 32 34 35 37 Trzy czynniki niezb(cid:218)dne do zbudowania poczucia w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci u dzieci 3(cid:29). Demokratyczna atmosfera(cid:3)(cid:3)(cid:3)38 3 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Rozdzia(cid:239) 2. Jak post(cid:218)puje skuteczny rodzic? Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) w(cid:239)adzy Pierwsze zachowanie skutecznego rodzica: dokonywanie wyborów i wyuczona umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) rodzicielstwa Powa(cid:285)ne cele zaczynaj(cid:200) si(cid:218) od (cid:258)wiadomych wyborów Drugie zachowanie skutecznego rodzica: budowanie piramidy, która pomo(cid:285)e dziecku osi(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) pe(cid:239)ny potencja(cid:239) Rodzaje potrzeb zwi(cid:200)zanych z bezpiecze(cid:241)stwem Bezpiecze(cid:241)stwo w domu Zbudowanie fundamentów Etapy rozwoju dziecka Zale(cid:285)no(cid:258)(cid:202) mo(cid:285)e by(cid:202) czym(cid:258) dobrym Odrzucenie boli — bez wzgl(cid:218)du na wiek Odseparowanie — nie tylko od telefonu Wy(cid:285)sze potrzeby — dotarcie na szczyt Uzupe(cid:239)nienie piramidy Trzecie zachowanie skutecznego rodzica: wysokie i pozytywne oczekiwania; nieumniejszanie wagi oczekiwa(cid:241) Góry i doliny oczekiwa(cid:241) Czwarte zachowanie skutecznego rodzica: komunikacja i zrozumienie — aktywne s(cid:239)uchanie kontra pasywne s(cid:239)yszenie Do tanga trzeba dwojga Przyznanie si(cid:218) do winy Rozdzia(cid:239) 3. Rola rodzinnej filozofii Samoocena Wszystko sprowadza si(cid:218) do planowania Czy zawsze musi by(cid:202) „wszystko albo nic”? Ponowna ocena priorytetów Konieczne po(cid:258)wi(cid:218)cenie Zrób list(cid:218) i sprawd(cid:283) j(cid:200) dwukrotnie Nie mo(cid:285)esz zbudowa(cid:202) zamku na piasku Wyznaczanie granic Konsekwencja to podstawa 4 43 43 44 46 47 48 50 52 53 54 55 56 58 59 60 61 62 63 65 67 67 69 70 70 72 73 74 75 76 Poleć książkęKup książkę Spis treści Rozdzia(cid:239) 4. Nauczenie dziecka odpowiedzialno(cid:258)ci 79 Regu(cid:239)a 100 odpowiedzialno(cid:258)ci 79 Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) osobista 80 Nauka odpowiedzialnego zachowania 81 Na(cid:258)ladowanie „zabawy w obwinianie” 82 Poci(cid:200)gni(cid:218)cie dziecka do odpowiedzialno(cid:258)ci 83 Wzmocnienie — co to jest? 84 Jak to dzia(cid:239)a? 85 Sytuacja, w której obie strony s(cid:200) wygrane 87 Uniwersalna maksyma 88 Uczenie dziecka skutecznego rozwi(cid:200)zywania problemów 89 89 Cztery etapy procesu oceny problemu 90 Proste jak abecad(cid:239)o Konsekwencja nadal jest kluczem 91 92 Konsekwencje konsekwencji 93 Cykle wzmocnienia Seria trzech wydarze(cid:241) 94 Problem z gro(cid:283)bami 95 Jak sobie radzi(cid:202) z nieodpowiedzialno(cid:258)ci(cid:200)? Metoda pi(cid:218)ciu etapów Czyszczenie brudnych plam Pomys(cid:239)y, które przynosz(cid:200) efekt przeciwny do zamierzonego: bezstresowe wychowanie Destruktywna krytyka — to te(cid:285) nie dzia(cid:239)a Co zrobi(cid:202), je(cid:258)li zastosujesz destruktywn(cid:200) krytyk(cid:218)? Klapsy i dyscyplina Odpowiedzialno(cid:258)ci uczymy si(cid:218) z wiekiem Rozdzia(cid:239) 5. Komunikowanie si(cid:218) z dzie(cid:202)mi Jak komunikujesz si(cid:218) ze sob(cid:200)? Komunikacja to wyuczona umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) Komunikacja — podstawowa konieczno(cid:258)(cid:202) Naucz si(cid:218) s(cid:239)ucha(cid:202) Nie prowad(cid:283) rozmowy, gdy si(cid:218) z(cid:239)o(cid:258)cisz Sze(cid:258)ciu wiernych s(cid:239)ug Rudyarda Kiplinga Czego nie nale(cid:285)y robi(cid:202)? Mamo, zobacz! Tato, zobacz! 5 97 98 99 100 101 101 103 105 105 106 107 108 109 110 111 112 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Psychologia dotyku Nie b(cid:200)d(cid:283) „panem wszystkowiedz(cid:200)cym” Dobra komunikacja to proces, który trwa ca(cid:239)e (cid:285)ycie Rozdzia(cid:239) 6. Tworzenie okazji do budowania wi(cid:218)zi z dzieckiem 113 114 116 117 Prawda na temat quality time, czyli „czasu najlepszej jako(cid:258)ci” Co zrobi(cid:202), je(cid:258)li straci(cid:239)e(cid:258) sporo czasu? Czego nie jeste(cid:258) w stanie odzyska(cid:202)? Czas dla rodziny Problem z dawaniem dzieciom skrawków czasu Jak znale(cid:283)(cid:202) czas? Planuj, ale nie zawsze Czas jako warto(cid:258)(cid:202) sta(cid:239)a M(cid:200)dre wykorzystywanie czasu Sta(cid:241) na wysoko(cid:258)ci zadania Traktowanie dziecka jak doros(cid:239)ego 117 119 120 121 122 123 124 125 126 128 129 133 133 Wp(cid:239)yw uczestnictwa rodziców 134 Zaanga(cid:285)owanie rodziców odgrywa kluczow(cid:200) rol(cid:218) 136 Wzajemne wzmocnienie Pierwszy wa(cid:285)ny czynnik — (cid:258)rodowisko pracy 137 Drugi wa(cid:285)ny czynnik — umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) zarz(cid:200)dzania prac(cid:200) 139 Trzeci wa(cid:285)ny czynnik (tak, dobrze zgadujesz!) Rozdzia(cid:239) 7. Szko(cid:239)a — (cid:258)wiat pracy Twojego dziecka — umiej(cid:218)tno(cid:258)(cid:202) zarz(cid:200)dzania czasem Czwarty wa(cid:285)ny czynnik — wzmocnienie pozytywne Pi(cid:200)ty wa(cid:285)ny czynnik — umiej(cid:218)tno(cid:258)ci spo(cid:239)eczne Szósty wa(cid:285)ny czynnik — zaanga(cid:285)owanie rodziców Ograniczanie szkód Rozdzia(cid:239) 8. Jak wychowa(cid:202) dziecko tak, aby odnosi(cid:239)o sukcesy? Marzenie ka(cid:285)dego rodzica Strach przed pora(cid:285)k(cid:200) Pozytywna strona pora(cid:285)ki Kto jest Twoim bohaterem? 6 141 143 144 145 147 151 151 152 153 154 Poleć książkęKup książkę Spis treści Zadowolenie z (cid:285)ycia Zwalnianie z odpowiedzialno(cid:258)ci Zmniejszanie zale(cid:285)no(cid:258)ci Ukierunkowanie na cel Poczucie skuteczno(cid:258)ci Uzale(cid:285)nienie dziecka Rozdzia(cid:239) 9. Jak uchroni(cid:202) dziecko przed u(cid:285)ywkami? Trudna narkotykowa rzeczywisto(cid:258)(cid:202) Chowanie g(cid:239)owy w piasek Dlaczego dzieci si(cid:218)gaj(cid:200) po u(cid:285)ywki? Co ROBISZ? Pierwsza wskazówka — dawaj dobry przyk(cid:239)ad Druga wskazówka — prezentuj w(cid:239)a(cid:258)ciw(cid:200) postaw(cid:218) Trzecia wskazówka — okre(cid:258)l jasne zasady, których b(cid:218)dziesz konsekwentnie przestrzega(cid:202) Czwarta wskazówka — nie rób tego w pojedynk(cid:218) Pi(cid:200)ta wskazówka — pami(cid:218)taj o swojej pozycji Jak stwierdzi(cid:202), czy dziecko przyjmuje u(cid:285)ywki albo bierze narkotyki? Dziesi(cid:218)ciominutowa interwencja Czego nie nale(cid:285)y robi(cid:202), gdy dziecko bierze narkotyki? Co nale(cid:285)y robi(cid:202), gdy Twoje dziecko bierze narkotyki? NAJWI(cid:125)KSZY b(cid:239)(cid:200)d, który mo(cid:285)esz pope(cid:239)ni(cid:202) Nie rób tego w pojedynk(cid:218) Jak trzyma(cid:202) dziecko z dala od narkotyków — trzy najwa(cid:285)niejsze kwestie Rozdzia(cid:239) 10. Jak sprawi(cid:202), (cid:285)eby dziecko by(cid:239)o zawsze pe(cid:239)ne energii? Nadchodzi epidemia Nadwaga to NIE JEDYNY problem! Korelacja mi(cid:218)dzy diet(cid:200) a zachowaniem Pierwszy sposób na zdrowe i pe(cid:239)ne energii dziecko Drugi sposób na zdrowe i pe(cid:239)ne energii dziecko Co zrobi(cid:202), (cid:285)eby Twoje dziecko zdrowo si(cid:218) od(cid:285)ywia(cid:239)o? A co ze szko(cid:239)(cid:200)? Trzy bia(cid:239)e trucizny 7 156 157 158 159 161 163 165 165 166 168 170 171 172 172 174 175 176 177 178 180 181 182 185 185 186 187 189 190 191 193 193 Poleć książkęKup książkę Dieta nie wystarczy! Zacznij si(cid:218) rusza(cid:202)! (cid:109)wiczenia jako forma wspólnej rozrywki Przestój Jak pomóc dziecku dobrze wypocz(cid:200)(cid:202)? Rozdzia(cid:239) 11. (cid:191)ycie rodzinne Rozdzia(cid:239) 12. Wychowywanie superdziecka RECEPTA NA DORASTANIE Czas: krytyczny element Chroniczny brak czasu Okre(cid:258)lanie priorytetów Wskazówki dotycz(cid:200)ce czasu Przywrócenie zwyczaju wspólnych kolacji Czas dla rodziny Nowa twarz rodziny 196 198 199 200 203 203 205 206 207 209 210 212 215 215 Jak wychowa(cid:202) superdziecko? 216 Postanowienie 217 Wci(cid:200)(cid:285) okazuj dziecku swoje oddanie 218 Powtarzaj mu, (cid:285)e je kochasz 219 U(cid:258)miechaj si(cid:218) 220 Zapytaj je, jak si(cid:218) czuje 222 Zapytaj dziecko o opini(cid:218) 224 Pomó(cid:285) dziecku poczu(cid:202) si(cid:218) spe(cid:239)nionym 225 (cid:165)wiadomie planuj swój czas z dzieckiem Fizycznie okazuj czu(cid:239)o(cid:258)(cid:202) 226 Naucz si(cid:218) przeprasza(cid:202) za s(cid:239)owa wypowiedziane w z(cid:239)o(cid:258)ci 226 Pomó(cid:285) mu w odrabianiu lekcji 228 228 Znajd(cid:283) czas 229 Pomó(cid:285) dziecku nawi(cid:200)zywa(cid:202) przyja(cid:283)nie 230 Niech zdrowie b(cid:218)dzie Twoim priorytetem B(cid:200)d(cid:283) nauczycielem 231 Wy(cid:239)(cid:200)cz ekrany i znajd(cid:283) sposób na rodzinn(cid:200) rozrywk(cid:218) 231 Nigdy nie id(cid:283) spa(cid:202) w z(cid:239)o(cid:258)ci 232 Rozdzia(cid:239) 13. Dwadzie(cid:258)cia pi(cid:218)(cid:202) rzeczy, których prawdopodobnie nie wiedzieli Twoi rodzice, gdy Ci(cid:218) wychowywali Refleksje na zako(cid:241)czenie O autorach 235 265 269 8 Poleć książkęKup książkę Rozdzia(cid:239) 4. Nauczenie dziecka odpowiedzialno(cid:258)ci Regu(cid:239)a 100 odpowiedzialno(cid:258)ci W rozdziale 2. szczegó(cid:239)owo omówili(cid:258)my piramid(cid:218) Maslowa i wyja- (cid:258)nili(cid:258)my, dlaczego najpierw musimy zaspokoi(cid:202) potrzeby z ni(cid:285)szych poziomów, (cid:285)eby móc przej(cid:258)(cid:202) do wy(cid:285)szych potrzeb. Wyobra(cid:283) sobie piramid(cid:218), która wygl(cid:200)da troch(cid:218) inaczej ni(cid:285) piramidy egipskie o g(cid:239)adkich bokach. Pomy(cid:258)l np. o typowej (cid:258)wi(cid:200)tyni Majów sk(cid:239)adaj(cid:200)cej si(cid:218) z serii wyrze(cid:283)bionych stopni, po których mo(cid:285)na si(cid:218) wspi(cid:200)(cid:202) a(cid:285) na sam(cid:200) gór(cid:218). Ten obrazek przypomina troch(cid:218) to, jak kszta(cid:239)tuje si(cid:218) odpowie- dzialno(cid:258)(cid:202). Dzieci tu(cid:285) po narodzinach maj(cid:200) 0 odpowiedzialno(cid:258)ci. S(cid:200) male(cid:241)kie i bezradne, wi(cid:218)c nie mo(cid:285)na od nich wymaga(cid:202), aby by(cid:239)y za cokolwiek odpowiedzialne. Jednak gdy dzieci troch(cid:218) podrosn(cid:200), musimy stopniowo zwi(cid:218)ksza(cid:202) ich odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) — nak(cid:239)ania(cid:202) je, aby wspina(cid:239)y si(cid:218) po kolejnych stopniach tej piramidy. 79 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Dzieci nie s(cid:200) w stanie zaakceptowa(cid:202) zbyt du(cid:285)ego przyrostu obowi(cid:200)z- ków. To zrozumia(cid:239)e. Gdyby(cid:258) mia(cid:239) po raz pierwszy w (cid:285)yciu podnie(cid:258)(cid:202) sztang(cid:218) i od razu dosta(cid:239) pi(cid:218)(cid:202)dziesi(cid:218)ciokilogramowe obci(cid:200)(cid:285)enie, praw- dopodobnie naci(cid:200)gn(cid:200)(cid:239)by(cid:258) sobie mi(cid:218)(cid:258)nie. To by(cid:239)oby bolesne. Poczu(cid:239)by(cid:258) si(cid:218) jak nieudacznik i straci(cid:239)by(cid:258) ch(cid:218)(cid:202) do dalszych (cid:202)wicze(cid:241). Zamiast przydziela(cid:202) dziecku zbyt wiele obowi(cid:200)zków, zwi(cid:218)kszaj stop- niowo ich zakres, tak aby dziecko by(cid:239)o w stanie im sprosta(cid:202). Dzi(cid:218)ki temu nie poczuje si(cid:218) przyt(cid:239)oczone i b(cid:218)dzie odnosi(cid:202) sukces za sukcesem. To dlatego tak wa(cid:285)ne jest, aby cz(cid:218)sto dokonywa(cid:202) rewizji rodzinnych planów. Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) osobista Czy masz w(cid:258)ród znajomych albo wspó(cid:239)pracowników osoby, które lubi(cid:200) si(cid:218) bawi(cid:202) w obwinianie? To mo(cid:285)e by(cid:202) naprawd(cid:218) frustruj(cid:200)ce — przebywa(cid:202) w(cid:258)ród ludzi, którzy stale wskazuj(cid:200) na siebie palcami, mówi(cid:200)c: „To nie moja wina; to by(cid:239)o jego zadanie” albo: „Nie obwiniaj mnie, ona mnie do tego zmusi(cid:239)a”. Czy zdarzy(cid:239)o si(cid:218) kiedykolwiek, (cid:285)eby w takiej atmosferze osi(cid:200)gni(cid:218)to co(cid:258) produktywnego? My(cid:258)l(cid:218), (cid:285)e ka(cid:285)dy z nas czasami gra w t(cid:218) zabaw(cid:218). To nie znaczy od razu, (cid:285)e jeste(cid:258)my z(cid:239)ymi lud(cid:283)mi — wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) z nas zosta(cid:239)a nauczona, (cid:285)eby zrzuca(cid:202) win(cid:218) na innych. Gdy wina le(cid:285)y po naszej stronie, czu- jemy si(cid:218) (cid:283)le i niekomfortowo. Jeste(cid:258)my za(cid:285)enowani, zawstydzeni i nie chcemy wyj(cid:258)(cid:202) na g(cid:239)upców. To nas przera(cid:285)a. Nie chcemy bra(cid:202) na siebie odpowiedzialno(cid:258)ci, bo mo(cid:285)emy si(cid:218) okaza(cid:202) s(cid:239)abi i bezradni. Prawda jest jednak zupe(cid:239)nie inna: nie bior(cid:200)c na siebie odpowie- dzialno(cid:258)ci, odmawiamy sobie w(cid:239)adzy, która daje kontrol(cid:218). Osobista odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) to co(cid:258), co daje si(cid:239)(cid:218) zarówno dzieciom, jak i doros(cid:239)ym. 80 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Zaakceptowanie odpowiedzialno(cid:258)ci oznacza zaakceptowanie faktu, (cid:285)e kontrolujesz swoje (cid:285)ycie i wszystko, co si(cid:218) w nim dzieje. Im wi(cid:218)ksz(cid:200) odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) b(cid:218)dziesz bra(cid:239) za swoje (cid:285)ycie, tym lepiej b(cid:218)dziesz je kontrolowa(cid:239). A to wspaniale wp(cid:239)ynie na Twoje poczucie w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci. To jest co(cid:258), co psychologowie nazywaj(cid:200) wewn(cid:218)trznym (cid:283)ród(cid:239)em kontroli. Osi(cid:200)gniesz ten stan dopiero wtedy, gdy b(cid:218)dziesz umia(cid:239) za- akceptowa(cid:202) osobist(cid:200) odpowiedzialno(cid:258)(cid:202). Dlatego tak wa(cid:285)ne jest, aby ka(cid:285)dy cz(cid:239)onek rodziny mia(cid:239) wyra(cid:283)nie okre(cid:258)lony zakres osobistej od- powiedzialno(cid:258)ci. Nauka odpowiedzialnego zachowania Wyobra(cid:283) sobie, (cid:285)e dosta(cid:239)e(cid:258) now(cid:200) prac(cid:218). B(cid:218)dziesz w niej robi(cid:202) co(cid:258), czego jeszcze nigdy nie robi(cid:239)e(cid:258). Na razie jeste(cid:258) sta(cid:285)yst(cid:200). Nie masz poj(cid:218)cia, na czym b(cid:218)dzie polega(cid:202) Twoja nowa praca, wi(cid:218)c uwa(cid:285)nie czytasz instrukcj(cid:218), któr(cid:200) dosta(cid:239)e(cid:258) od prze(cid:239)o(cid:285)onego. W tej instrukcji jest wyra(cid:283)nie napisane, co i jak nale(cid:285)y robi(cid:202), krok po kroku. W pierwszym dniu jeste(cid:258) gotowy do pracy zgodnie z zasa- dami przedstawionymi w instrukcji. A potem rozgl(cid:200)dasz si(cid:218) dooko(cid:239)a. Patrzysz na innych pracowników, którzy s(cid:200) specjalistami w swojej dziedzinie. Okazuje si(cid:218), (cid:285)e te osoby, maj(cid:200)ce ogromn(cid:200) wiedz(cid:218) i do(cid:258)wiadczenie w swoim zawodzie, robi(cid:200) co(cid:258) zupe(cid:239)nie innego, ni(cid:285) nakazuje instrukcja. Czujesz si(cid:218) zdezorientowany, prawda? Gdy instrukcja mówi jedno, a ludzie, od których powiniene(cid:258) si(cid:218) uczy(cid:202) i których chcesz na(cid:258)lado- wa(cid:202), robi(cid:200) co(cid:258) zupe(cid:239)nie odwrotnego. Nic dziwnego, (cid:285)e dzieci czuj(cid:200) si(cid:218) podobnie! Psycholog Albert Bandura, który wniós(cid:239) ogromny wk(cid:239)ad w rozwój psychologii spo(cid:239)ecznej, stworzy(cid:239) teori(cid:218) spo(cid:239)ecznego uczenia si(cid:218). Prze- prowadzone przez niego badania potwierdzi(cid:239)y jego tez(cid:218), która mówi, (cid:285)e ludzie ucz(cid:200) si(cid:218) od siebie nawzajem. 81 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Co to oznacza? To znaczy, (cid:285)e dzieci ucz(cid:200) si(cid:218) g(cid:239)ównie poprzez co(cid:258), co psychologowie nazywaj(cid:200) „modelowaniem” lub „na(cid:258)ladowaniem”. Obserwuj(cid:200) zacho- wanie innych osób (zarówno dobre, jak i z(cid:239)e) i próbuj(cid:200) je na(cid:258)ladowa(cid:202). Dlatego nie wystarczy mówi(cid:202) dzieciom, (cid:285)e trzeba by(cid:202) odpowiedzial- nym. Musimy by(cid:202) dla nich wzorem do na(cid:258)ladowania. Nie mo(cid:285)esz po prostu powiedzie(cid:202) dziecku, (cid:285)e ma dotrzymywa(cid:202) obiet- nic i nie powinno (cid:239)ama(cid:202) danego s(cid:239)owa. Musisz sam zachowywa(cid:202) si(cid:218) w taki sposób. Je(cid:258)li obiecasz dziecku, (cid:285)e co(cid:258) z nim zrobisz, zrób to. Je(cid:258)li masz je odebra(cid:202) z jakiego(cid:258) miejsca, przyjed(cid:283) na czas. Je(cid:258)li chcesz, (cid:285)eby dziecko odrabia(cid:239)o zadania domowe albo wykonywa(cid:239)o swoje obowi(cid:200)zki do- mowe bez narzekania i szukania wymówek, Ty musisz prezentowa(cid:202) podobn(cid:200) postaw(cid:218) w stosunku do swojej pracy i swoich obowi(cid:200)zków domowych. To bardzo wa(cid:285)ne, jak si(cid:218) zachowujesz przy dzieciach, poniewa(cid:285) one b(cid:218)d(cid:200) Ci(cid:218) na(cid:258)ladowa(cid:202). Na(cid:258)ladowanie „zabawy w obwinianie” Powiedzieli(cid:258)my przed chwil(cid:200), dlaczego zabawa w obwinianie ozna- cza rezygnacj(cid:218) z w(cid:239)adzy i kontroli. Jest to kwintesencja nieodpowie- dzialnego zachowania. Jednym z kluczy do udanej socjalizacji wi(cid:218)(cid:283)niów jest zaakceptowanie odpowiedzialno(cid:258)ci za pope(cid:239)nione przest(cid:218)pstwo. Jest to jedna z g(cid:239)ów- nych rzeczy, jakie bierze si(cid:218) pod uwag(cid:218) przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu warunkowym. Je(cid:258)li u skazanego nie wida(cid:202) gotowo(cid:258)ci do tego, (cid:285)eby wzi(cid:200)(cid:202) na siebie odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) za pope(cid:239)nione czyny, prawdopodobie(cid:241)stwo recydywy znacz(cid:200)co ro(cid:258)nie. Co to ma wspólnego z dzie(cid:202)mi? Có(cid:285), ma(cid:239)pa widzi, ma(cid:239)pa robi. Gdy zrzucamy na kogo(cid:258) win(cid:218), uchylaj(cid:200)c si(cid:218) od odpowiedzialno(cid:258)ci, uczymy tego zachowania nasze dzieci. Je(cid:258)li nie chcemy si(cid:218) przyzna(cid:202) 82 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności do b(cid:239)(cid:218)du (mówili(cid:258)my o tym w podrozdziale „Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) oso- bista”) albo wytykamy palcami innych, to nie ma znaczenia, jakie podamy argumenty i jak b(cid:218)dziemy si(cid:218) usprawiedliwia(cid:202). Liczy si(cid:218) tylko to, jaki komunikat wysy(cid:239)amy. Ten komunikat brzmi nast(cid:218)puj(cid:200)co: przyznanie si(cid:218) do winy jest czym(cid:258) z(cid:239)ym; je(cid:258)li znajdziemy dobr(cid:200) wymówk(cid:218), wszystko b(cid:218)dzie w porz(cid:200)dku. Efekt jest taki, (cid:285)e gdy nasze dzieci zaczynaj(cid:200) mie(cid:202) problemy w szkole albo nie chc(cid:200) przestrzega(cid:202) jakich(cid:258) regu(cid:239), przypominaj(cid:200) sobie nasze zachowanie i próbuj(cid:200) je na(cid:258)ladowa(cid:202) w relacjach z nami. Zrzucaj(cid:200) win(cid:218) na innych i unikaj(cid:200) odpowiedzialno(cid:258)ci. Dlatego Twoim najwa(cid:285)niejszym zadaniem jest przekazanie dziecku nast(cid:218)puj(cid:200)cego komunikatu (parafrazuj(cid:200)c Thomasa Huxleya): odpo- wiedzialno(cid:258)(cid:202) to co(cid:258), czym si(cid:218) wykazujesz bez wzgl(cid:218)du na to, czy tego chcesz, czy nie. Poci(cid:200)gni(cid:218)cie dziecka do odpowiedzialno(cid:258)ci Odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) i obowi(cid:200)zkowo(cid:258)(cid:202) id(cid:200) ze sob(cid:200) w parze. Gdyby nauczyciele w szkole mówili, (cid:285)e zadania domowe s(cid:200) tylko dla ch(cid:218)tnych, czy odrabia(cid:239)by(cid:258) je? Gdyby egzaminy nie by(cid:239)y obowi(cid:200)zkowe, czy podchodzi(cid:239)by(cid:258) do nich? Gdyby nauczyciele dawali tylko dwie oceny: „pozytywn(cid:200)” i „negatywn(cid:200)” — (cid:285)eby dosta(cid:202) t(cid:218) pierwsz(cid:200), wy- starczy(cid:239)oby pojawi(cid:202) si(cid:218) na sali — czy wykona(cid:239)by(cid:258) jak(cid:200)kolwiek dodat- kow(cid:200) prac(cid:218)? Niektórzy ludzie odpowiedz(cid:200) na te pytania twierdz(cid:200)co. Ja bym tak zrobi(cid:239) — prawdopodobnie nawet postanowi(cid:239)bym wykona(cid:202) okre(cid:258)lone zadanie po prostu po to, (cid:285)eby si(cid:218) czego(cid:258) nauczy(cid:202). Bardzo mo(cid:285)liwe jednak, (cid:285)e co(cid:258) przeszkodzi(cid:239)oby mi w realizacji tego planu i ostatecznie nie zrobi(cid:239)bym nic, podobnie jak wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) pozosta(cid:239)ych uczniów. Dobrymi ch(cid:218)ciami piek(cid:239)o jest wybrukowane. Tak samo jest z dzie(cid:202)mi: je(cid:258)li dajemy im woln(cid:200) r(cid:218)k(cid:218), wykorzystuj(cid:200) to. Otrzymanie czego(cid:258) w zamian za nic jest zbyt kusz(cid:200)ce, zw(cid:239)aszcza dla dzieci. 83 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Je(cid:258)li komu(cid:258) uda(cid:239)o si(cid:218) zda(cid:202) egzamin mimo braku podstawowej wiedzy, to gdy zacznie kurs dla zaawansowanych albo znajdzie prac(cid:218) w swojej bran(cid:285)y, nie b(cid:218)dzie wiedzia(cid:239), co robi(cid:202). B(cid:218)dzie bezradny, poniewa(cid:285) nie wykona(cid:239) niezb(cid:218)dnej pracy. Nikt mu nie powiedzia(cid:239), (cid:285)e to jest jego obowi(cid:200)zek. Gdy rodzice dodaj(cid:200) dzieciom nowe obowi(cid:200)zki, a te narzekaj(cid:200) i p(cid:239)a- cz(cid:200), mówi(cid:200)c, (cid:285)e nie chc(cid:200) albo nie mog(cid:200) tego zrobi(cid:202), czasami rodzice uginaj(cid:200) si(cid:218) pod ich pro(cid:258)bami. To rodzi dwa problemy: 1. Dziecko nie uczy si(cid:218), jak nale(cid:285)y wype(cid:239)nia(cid:202) obowi(cid:200)zki. 2. Dziecko zostaje nagrodzone za nieodpowiedzialne zachowanie, a to zach(cid:218)ca je do tego, aby by(cid:202) jeszcze bardziej nieodpowiedzialnym. Dlatego dzieciom trzeba dawa(cid:202) obowi(cid:200)zki, ale równie(cid:285) wymaga(cid:202) od nich, aby je wype(cid:239)nia(cid:239)y. A co wa(cid:285)niejsze: my, jako rodzice, mu- simy by(cid:202) dla nich wzorem do na(cid:258)ladowania, pokazuj(cid:200)c, jak bierzemy na siebie obowi(cid:200)zki i jak si(cid:218) z nich wywi(cid:200)zujemy. Wzmocnienie — co to jest? Je(cid:258)li kiedykolwiek czyta(cid:239)e(cid:258) jak(cid:200)(cid:258) ksi(cid:200)(cid:285)k(cid:218) na temat rodzicielstwa albo odwiedzi(cid:239)e(cid:258) stron(cid:218) po(cid:258)wi(cid:218)con(cid:200) tej tematyce, a nawet ogl(cid:200)da(cid:239)e(cid:258) pro- gram telewizyjny taki jak Superniania, prawdopodobnie spotka(cid:239)e(cid:258) si(cid:218) z poj(cid:218)ciem „wzmocnienia”. Zazwyczaj mówimy o wzmocnieniu pozytywnym albo wzmocnieniu negatywnym. Jednak co w(cid:239)a(cid:258)ciwie to oznacza? Wielu ludzi uwa(cid:285)a, (cid:285)e wzmocnienie pozytywne oznacza nagrody, a wzmocnienie negatywne kojarzy im si(cid:218) z kar(cid:200) — jednak to nie jest do ko(cid:241)ca prawda. Zrozumienie pot(cid:218)gi wzmocnienia pozytywnego i negatywnego jest niezb(cid:218)dne do tego, aby(cid:258)my mogli sta(cid:202) si(cid:218) lepszymi rodzicami. 84 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Oto prawdziwe znaczenie tych s(cid:239)ów przedstawione w formie krót- kich hase(cid:239): (cid:120) Ze wzmocnieniem pozytywnym mamy do czynienia wtedy, gdy dane zachowanie jest nasilone, poniewa(cid:285) co(cid:258) zosta(cid:239)o dodane; pozytywne wzmocnienie to dodawanie czego(cid:258). (cid:120) Ze wzmocnieniem negatywnym mamy do czynienia wtedy, gdy dane zachowanie jest ograniczane, poniewa(cid:285) co(cid:258) zosta(cid:239)o zabrane; wzmocnienie negatywne to odbieranie czego(cid:258). Zarówno wzmocnienie pozytywne, jak i negatywne mog(cid:200) by(cid:202) sto- sowane w formie kary: (cid:120) Wzmocnienie pozytywne polega na tym, (cid:285)e dajesz (albo dodajesz) co(cid:258) po to, aby ograniczy(cid:202) okre(cid:258)lone zachowanie. (cid:120) Wzmocnienie negatywne polega na tym, (cid:285)e zabierasz (albo odejmujesz) co(cid:258) po to, (cid:285)eby ograniczy(cid:202) okre(cid:258)lone zachowanie. Teraz, gdy ju(cid:285) rozumiemy definicje, zastanówmy si(cid:218), jak to wygl(cid:200)da w praktyce w naszych relacjach z dzie(cid:202)mi? Omówimy to w nast(cid:218)p- nym podrozdziale. Jak to dzia(cid:239)a? Je(cid:258)li dajesz dziecku ciastko za ka(cid:285)dym razem, gdy posprz(cid:200)ta swój pokój, by(cid:202) mo(cid:285)e b(cid:218)dzie chcia(cid:239)o robi(cid:202) to cz(cid:218)(cid:258)ciej. Dajesz mu co(cid:258), czego chce, aby wzmocni(cid:202) zachowanie, na którym Ci zale(cid:285)y. To jest wzmoc- nienie pozytywne. Je(cid:258)li zwalniasz dziecko z obowi(cid:200)zku wynoszenia (cid:258)mieci za ka(cid:285)dym razem, gdy posprz(cid:200)ta swój pokój, by(cid:202) mo(cid:285)e b(cid:218)dzie chcia(cid:239)o robi(cid:202) to cz(cid:218)(cid:258)ciej. Zabierasz mu co(cid:258), czego nie chce robi(cid:202), aby wzmocni(cid:202) za- chowanie, na którym Ci zale(cid:285)y. To jest wzmocnienie negatywne. W obu tych sytuacjach dziecko dostaje jak(cid:200)(cid:258) nagrod(cid:218), która zach(cid:218)ca je do okre(cid:258)lonych zachowa(cid:241). Pierwsza nagroda jest pozytywna (dajesz dziecku co(cid:258), czego chce). Druga jest negatywna (zabierasz mu co(cid:258), czego nie chce). 85 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Teraz przyjrzyjmy si(cid:218) drugiej stronie medalu (jest to obszar, w któ- rym wielu rodziców pope(cid:239)nia b(cid:239)(cid:218)dy): Je(cid:258)li Twoje dziecko dostaje sza(cid:239)u, gdy prosisz je o posprz(cid:200)tanie po- koju, a Ty dajesz mu cukierka, (cid:285)eby je uciszy(cid:202) albo przekupi(cid:202) — co takiego robisz? W(cid:239)a(cid:258)nie! Reagujesz wzmocnieniem pozytywnym na jego napad z(cid:239)o(cid:258)ci! Nagradzasz jego zachowanie (atak z(cid:239)o(cid:258)ci), dopro- wadzaj(cid:200)c do tego, (cid:285)e dziecko b(cid:218)dzie cz(cid:218)(cid:258)ciej zachowywa(cid:202) si(cid:218) w ten sposób w przysz(cid:239)o(cid:258)ci. Je(cid:258)li Twoje dziecko wpada w z(cid:239)o(cid:258)(cid:202), gdy prosisz je o posprz(cid:200)tanie pokoju, a Ty mu obiecujesz, (cid:285)e je(cid:258)li to zrobi, to nie b(cid:218)dzie musia(cid:239)o wykonywa(cid:202) swojego codziennego obowi(cid:200)zku w postaci wynoszenia (cid:258)mieci, po raz kolejny nagradzasz je za napad z(cid:239)o(cid:258)ci. Zach(cid:218)casz je, (cid:285)eby wpada(cid:239)o w sza(cid:239) za ka(cid:285)dym razem, gdy poprosisz je o posprz(cid:200)- tanie pokoju. Dziecko b(cid:218)dzie liczy(cid:202) na to, (cid:285)e dzi(cid:218)ki temu zostanie zwolnione z innych obowi(cid:200)zków. Zarówno wzmocnienie pozytywne, jak i negatywne mo(cid:285)e by(cid:202) sto- sowane jako kara, gdy chcesz wyeliminowa(cid:202) okre(cid:258)lone zachowanie u dziecka. Ró(cid:285)nica polega na tym, (cid:285)e zamiast dawa(cid:202) lub zabiera(cid:202) co(cid:258) dziecku, (cid:285)eby je zadowoli(cid:202), dajesz albo zabierasz co(cid:258), (cid:285)eby je ukara(cid:202). Oto przyk(cid:239)ad: dziecko wpada w sza(cid:239), gdy ka(cid:285)esz mu posprz(cid:200)ta(cid:202) pokój. Dlatego nak(cid:239)adasz na nie dodatkowe obowi(cid:200)zki. Dodajesz co(cid:258) no- wego, dlatego mówimy tutaj o karze pozytywnej. Poniewa(cid:285) dziecko nie ma ochoty wykonywa(cid:202) dodatkowych prac, w przysz(cid:239)o(cid:258)ci powa(cid:285)nie si(cid:218) zastanowi, zanim wpadnie w z(cid:239)o(cid:258)(cid:202), gdy b(cid:218)dzie mia(cid:239)o posprz(cid:200)ta(cid:202) swój pokój. I druga opcja: dziecko dostaje napadu z(cid:239)o(cid:258)ci, gdy prosisz je o posprz(cid:200)- tanie pokoju. W reakcji na jego zachowanie zabierasz mu telefon komórkowy. Odejmujesz co(cid:258), dlatego mówimy tu o karze nega- tywnej. Poniewa(cid:285) Twoje dziecko uwielbia rozmawia(cid:202) przez telefon, w przysz(cid:239)o(cid:258)ci powa(cid:285)nie si(cid:218) zastanowi, zanim wpadnie w z(cid:239)o(cid:258)(cid:202), gdy b(cid:218)dzie mia(cid:239)o posprz(cid:200)ta(cid:202) swój pokój. 86 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Gdy rodzice rozmawiaj(cid:200) o dyscyplinowaniu dzieci, zazwyczaj sku- piaj(cid:200) si(cid:218) na karach. Jednak Burrhus Frederic Skinner, wybitny psy- cholog behawioralny, odkry(cid:239), (cid:285)e pozytywne wzmocnienie jest naj- skuteczniejszym (cid:258)rodkiem sk(cid:239)aniaj(cid:200)cym do po(cid:285)(cid:200)danego zachowania. Co to oznacza? To, (cid:285)e kara za z(cid:239)e zachowanie nie jest tak skutecz- na jak nagroda za dobre zachowanie. Dlatego karanie powinno by(cid:202) ostatni(cid:200) desk(cid:200) ratunku, gdy idzie o dyscyplinowanie dzieci. Sytuacja, w której obie strony s(cid:200) wygrane Ka(cid:285)dy lubi sytuacje, w których obie strony wygrywaj(cid:200). Je(cid:258)li masz dobre relacje z ogrodnikiem albo fryzjerk(cid:200), to oboje na tym korzysta- cie: Ty cieszysz si(cid:218) dobrze wykonan(cid:200) prac(cid:200), a oni maj(cid:200) zadowolonego klienta, który ch(cid:218)tnie do nich wróci i poleci ich swoim znajomym. Wyobra(cid:283) sobie, jak (cid:258)wietnie móg(cid:239)by funkcjonowa(cid:202) Twój dom, gdyby takie relacje panowa(cid:239)y w Twojej rodzinie! Potraktuj obowi(cid:200)zki jak inwestycj(cid:218): (cid:120) Bierzesz na siebie obowi(cid:200)zki i wywi(cid:200)zujesz si(cid:218) z nich. (cid:120) Dajesz dziecku obowi(cid:200)zki i pilnujesz, (cid:285)eby si(cid:218) z nich wywi(cid:200)zywa(cid:239)o. (cid:120) Dajesz dziecku wzmocnienie pozytywne (pochwa(cid:239)y, nagrody, przywileje, swój czas). (cid:120) Dziecku zale(cid:285)y na tym, aby stan(cid:200)(cid:202) na wysoko(cid:258)ci zadania. (cid:120) Dziecko staje si(cid:218) pewniejsze siebie i ma wi(cid:218)ksze poczucie w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci, gdy widzi, (cid:285)e co(cid:258) osi(cid:200)gn(cid:218)(cid:239)o. (cid:120) Dziecko uczy si(cid:218) odpowiedzialno(cid:258)ci, a to w przysz(cid:239)o(cid:258)ci zaowocuje podobnym zachowaniem. Stosuj(cid:200)c wzmocnienie pozytywne, osi(cid:200)gasz pozytywne rezultaty. W ten sposób tworzysz cykl, w którym obie strony s(cid:200) wygrane. 87 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Uniwersalna maksyma Pami(cid:218)tasz, jak w poprzednim rozdziale stworzy(cid:239)e(cid:258) w(cid:239)asn(cid:200) utopi(cid:218)? Poprosi(cid:239)em Ci(cid:218), (cid:285)eby(cid:258) wyobrazi(cid:239) sobie, jak wygl(cid:200)daliby ludzie (cid:285)yj(cid:200)cy w tej utopii. Niemiecki filozof Immanuel Kant stworzy(cid:239) teori(cid:218) na temat formu- (cid:239)owania moralnych imperatywów — zasad, które powinny stanowi(cid:202) nasze kredo. Chodzi o zbiór maksym maj(cid:200)cych uniwersalne zastoso- wanie. Wyró(cid:285)nia je to, (cid:285)e s(cid:200) zawsze prawdziwe — jak prawa natury. Parafrazuj(cid:200)c nieco s(cid:239)owa Kanta: powinni(cid:258)my (cid:285)y(cid:202) tak, jak gdyby ka(cid:285)dy nasz czyn mia(cid:239) si(cid:218) sta(cid:202) prawem uniwersalnym. Jednym ze sposobów, aby to osi(cid:200)gn(cid:200)(cid:202), jest zadawanie sobie pytania: „Jaka by(cid:239)aby moja rodzina, gdyby wszyscy byli tacy jak ja?”. Pomy(cid:258)l nad tym, jak post(cid:218)pujesz, jak si(cid:218) zachowujesz, jak si(cid:218) od- nosisz do innych, co mówisz, robisz itd., a potem si(cid:218) zastanów, jak wygl(cid:200)da(cid:239)yby relacje w Twojej rodzinie, gdyby wszyscy inni byli tacy jak Ty? Czy by(cid:239)oby lepiej? Nie ograniczaj si(cid:218) tylko do siebie. Naucz dziecko przeprowadza(cid:202) ten eksperyment my(cid:258)lowy. Niech zada sobie pytanie: „Jaka by(cid:239)aby moja dru(cid:285)yna, gdyby wszystkie dzieci by(cid:239)y takie jak ja?” albo: „Jaka by(cid:239)aby moja klasa, gdyby wszyscy inni uczniowie zachowywali si(cid:218) tak jak ja?”. Celem tego (cid:202)wiczenia nie jest stworzenie utopii, lecz sprawienie, (cid:285)eby dziecko zechcia(cid:239)o narzuci(cid:202) sobie wy(cid:285)sze standardy. Popro(cid:258) je, (cid:285)eby stara(cid:239)o si(cid:218) dorówna(cid:202) wy(cid:285)szym standardom, nawet gdy nikt nie patrzy ani z niczego si(cid:218) go nie rozlicza. Naucz je, aby bra(cid:239)o na siebie odpowiedzialno(cid:258)(cid:202) za swoje czyny i zachowanie. A skoro ju(cid:285) mówimy o wielkich filozofach, Gandhi powiedzia(cid:239): „Musisz by(cid:202) zmian(cid:200), któr(cid:200) chcesz zobaczy(cid:202) na (cid:258)wiecie”. To dotyczy nie tylko (cid:258)wiata, ale równie(cid:285) Twojej rodziny. 88 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Uczenie dziecka skutecznego rozwi(cid:200)zywania problemów Zdarzy(cid:239)o Ci si(cid:218) kiedy(cid:258), (cid:285)e nagle Twój komputer albo inne urz(cid:200)dzenie domowe przesta(cid:239)y dzia(cid:239)a(cid:202)? Mam na my(cid:258)li sprz(cid:218)t, na którym w ogóle si(cid:218) nie znasz — którego(cid:258) dnia w(cid:239)(cid:200)czy(cid:239)e(cid:258) urz(cid:200)dzenie, a ono zacz(cid:218)(cid:239)o si(cid:218) dziwnie zachowywa(cid:202). Je(cid:258)li nie jeste(cid:258) typem z(cid:239)otej r(cid:200)czki, praw- dopodobnie przez kilka minut ogl(cid:200)da(cid:239)e(cid:258) sprz(cid:218)t, potrz(cid:200)sa(cid:239)e(cid:258) nim i dra- pa(cid:239)e(cid:258) si(cid:218) po g(cid:239)owie w zamy(cid:258)leniu. Je(cid:258)li nie znasz si(cid:218) zupe(cid:239)nie na danym sprz(cid:218)cie, masz dwie opcje do wyboru: pój(cid:258)(cid:202) do kogo(cid:258), kto rozwi(cid:200)(cid:285)e problem za Ciebie albo nauczy(cid:202) si(cid:218) rozwi(cid:200)zywa(cid:202) go samemu. Nikt nie rodzi si(cid:218) z wiedz(cid:200) na temat tego, jak naprawi(cid:202) klimatyza- cj(cid:218) albo piec konwekcyjny — to samo dotyczy równie(cid:285) innych pro- blemów. Umiej(cid:218)tno(cid:258)ci zwi(cid:200)zane z rozwi(cid:200)zywaniem problemów nie s(cid:200) wro- dzone. Trzeba je naby(cid:202). Jest takie powiedzenie, (cid:285)e je(cid:258)li dasz cz(cid:239)owiekowi ryb(cid:218), to b(cid:218)dzie sy- ty przez jeden dzie(cid:241). Ale je(cid:258)li nauczysz go korzysta(cid:202) z w(cid:218)dki, b(cid:218)dzie syty do ko(cid:241)ca (cid:285)ycia. Najgorsze, co mo(cid:285)emy zrobi(cid:202) naszym dzieciom, to przez osiemna(cid:258)cie lat dawa(cid:202) im ryby. Musimy nauczy(cid:202) je (cid:239)owi(cid:202), (cid:285)eby mog(cid:239)y si(cid:218) same wykarmi(cid:202). To jest nasze zadanie jako rodziców: nauczy(cid:202) dzieci sku- tecznego rozwi(cid:200)zywania problemów. Osi(cid:200)gniemy ten cel, je(cid:258)li damy im potrzebne narz(cid:218)dzia, a tak(cid:285)e na- uczymy ró(cid:285)nych technik i umiej(cid:218)tno(cid:258)ci. Dzi(cid:218)ki temu, gdy stan(cid:200) przed nowym wyzwaniem, b(cid:218)d(cid:200) aktywnie szuka(cid:202) rozwi(cid:200)zania. Nie po- czuj(cid:200) si(cid:218) bezradne i nie poddadz(cid:200) si(cid:218) bez walki. Cztery etapy procesu oceny problemu Jedn(cid:200) z najwa(cid:285)niejszych rzeczy, jakie rodzic mo(cid:285)e nauczy(cid:202) swoje dziecko, jest rozwi(cid:200)zywanie problemów. Tak jak za(cid:239)o(cid:285)enie firmy wymaga planu, a zbudowanie budynku solidnej konstrukcji, tak dzieci 89 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE potrzebuj(cid:200) systemu generowania alternatyw, który u(cid:239)atwi im roz- wi(cid:200)zanie ka(cid:285)dego problemu. Maj(cid:200)c taki plan, ch(cid:218)tniej zaanga(cid:285)uj(cid:200) si(cid:218) w szukanie rozwi(cid:200)zania. Ten proces mo(cid:285)na podzieli(cid:202) na cztery etapy. Naucz dziecko umie- j(cid:218)tno(cid:258)ci rozwi(cid:200)zywania problemów za pomoc(cid:200) serii pyta(cid:241): 1. Na czym polega problem? Zamiast od razu traci(cid:202) grunt pod nogami i dawa(cid:202) si(cid:218) ponie(cid:258)(cid:202) emocjom, nale(cid:285)y zidentyfikowa(cid:202) natur(cid:218) problemu. 2. Co mog(cid:218) zrobi(cid:202), (cid:285)eby go rozwi(cid:200)za(cid:202)? Zach(cid:218)(cid:202) dziecko, (cid:285)eby uwierzy(cid:239)o w siebie i przemy(cid:258)la(cid:239)o mo(cid:285)liwe rozwi(cid:200)zania, gdy stanie przed jakim(cid:258) problemem. 3. Jaki jest mój plan? Znów wracamy do tego, jak wa(cid:285)ne jest przygotowanie planu — musimy wiedzie(cid:202), dok(cid:200)d i(cid:258)(cid:202), (cid:285)eby odnie(cid:258)(cid:202) sukces (nawet je(cid:258)li tym sukcesem jest znalezienie rozwi(cid:200)zania problemu). 4. Jak mi posz(cid:239)o? Nie lekcewa(cid:285) warto(cid:258)ci procesu oceny swoich dzia(cid:239)a(cid:241). Dziecko musi si(cid:218) zastanowi(cid:202) nad tym, co zrobi(cid:239)o i jaki rezultat osi(cid:200)gn(cid:218)(cid:239)o, aby mog(cid:239)o wyci(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) z tego odpowiednie wnioski. Bez wzgl(cid:218)du na to, czy odniesie sukces, czy jego starania zako(cid:241)cz(cid:200) si(cid:218) pora(cid:285)k(cid:200), konieczne jest, aby nabra(cid:239)o nawyku oceniania swoich dzia(cid:239)a(cid:241). Kiedy dziecko wierzy w to, (cid:285)e jest w stanie rozwi(cid:200)za(cid:202) swoje pro- blemy i dylematy, cz(cid:218)(cid:258)ciej zachowuje si(cid:218) w sposób odpowiedzialny, co przejawia si(cid:218) tym, (cid:285)e sumiennie wype(cid:239)nia swoje obowi(cid:200)zki. Proste jak abecad(cid:239)o Ludzkie zachowanie nie jest dzie(cid:239)em przypadku. Nierzadko pytamy dzieci albo innych doros(cid:239)ych — a czasami, nie ma co ukrywa(cid:202), nawet samych siebie — „Dlaczego to zrobi(cid:239)e(cid:258)?”. Jak(cid:285)e cz(cid:218)sto w odpowiedzi widzimy wzruszenie ramion albo s(cid:239)yszymy „Nie wiem”. Prawda jest jednak taka, (cid:285)e nasze zachowanie wcale nie jest dzie(cid:239)em przypadku. Istnieje wiele czynników motywuj(cid:200)cych — wewn(cid:218)trznych 90 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności i zewn(cid:218)trznych, (cid:258)wiadomych i pod(cid:258)wiadomych — które wp(cid:239)ywaj(cid:200) na nasze zachowanie. Znany jest pewien uproszczony model ludzkiego zachowania: model ABC. Pomaga on nam zrozumie(cid:202), dlaczego ludzie post(cid:218)puj(cid:200) w taki, a nie inny sposób. „A” symbolizuje to, co si(cid:218) dzieje przed wyst(cid:200)pieniem danego za- chowania. „B” symbolizuje samo zachowanie. „C” symbolizuje konsekwencje albo rezultat tego zachowania. Psychologowie obliczyli, (cid:285)e 85 zachowania dziecka to rezultat tego, jakich konsekwencji si(cid:218) spodziewa, je(cid:258)li zrobi dan(cid:200) rzecz. Osiemdziesi(cid:200)t pi(cid:218)(cid:202) procent! Tylko 15 zachowania jest motywo- wane tym, co mówimy dziecku albo co ka(cid:285)emy mu zrobi(cid:202). Ca(cid:239)e 85 (ponad ¾) jego zachowania jest oparte na jego przypuszczeniach do- tycz(cid:200)cych tego, jakie konsekwencje mo(cid:285)e przynie(cid:258)(cid:202) dane zachowanie. Nieco wcze(cid:258)niej mówili(cid:258)my o Skinnerze i nauce behawioralnej, a tak- (cid:285)e o tym, (cid:285)e wzmocnienie pozytywne jest najskuteczniejsz(cid:200) metod(cid:200) wp(cid:239)ywania na zachowanie drugiego cz(cid:239)owieka. Je(cid:258)li dziecko wie, jakie konsekwencje przyniesie okre(cid:258)lone dzia(cid:239)anie, ta wiedza stanowi 85 motywacji do podj(cid:218)cia tego dzia(cid:239)ania. Je(cid:258)li obiecujesz mu nagrod(cid:218) (albo nawet kar(cid:218)), a pó(cid:283)niej nie spe(cid:239)nisz swojej obietnicy, dziecko to zapami(cid:218)ta. Dlatego konsekwencja jest kluczem do sukcesu! Konsekwencja nadal jest kluczem Czy wzi(cid:200)(cid:239)by(cid:258) udzia(cid:239) w grze w bingo albo poszed(cid:239)by(cid:258) do kasyna, gdyby(cid:258) wiedzia(cid:239), (cid:285)e masz 75 szans na zwyci(cid:218)stwo? A co, gdyby(cid:258) mia(cid:239) 50 szans na wygran(cid:200)? Zagra(cid:239)by(cid:258) kilka partyjek? A gdyby szansa na zwyci(cid:218)stwo wynosi(cid:239)a 25 ? Czy nadal chcia(cid:239)by(cid:258) podj(cid:200)(cid:202) ryzyko, gdyby nagroda by(cid:239)a wysoka? 91 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE A co, gdyby(cid:258) mia(cid:239) 0 szans na wygran(cid:200) — czy zagra(cid:239)by(cid:258) cho(cid:202) jeden raz? Chcia(cid:239)by(cid:258) spróbowa(cid:202)? Gdy mamy szans(cid:218) na nagrod(cid:218), jeste(cid:258)my gotowi podj(cid:200)(cid:202) ryzyko. Im wi(cid:218)ksze korzy(cid:258)ci, tym bardziej jeste(cid:258)my gotowi zaryzykowa(cid:202), nawet je(cid:258)li szanse na zwyci(cid:218)stwo s(cid:200) nik(cid:239)e. Jednak nikt nie b(cid:218)dzie chcia(cid:239) ryzykowa(cid:202), je(cid:258)li b(cid:218)dzie wiedzia(cid:239), (cid:285)e nie czeka go (cid:285)adna nagroda. To samo dotyczy Twojego dziecka! Je(cid:285)eli uwa(cid:285)a, (cid:285)e potencjalna wygrana jest warto(cid:258)ciowa, podejmie ryzyko. Je(cid:258)li obiecasz mu nagrod(cid:218) — np. dodatkowe kieszonkowe — za to, (cid:285)e nauczy si(cid:218) do sprawdzianu albo posprz(cid:200)ta swój pokój, a ono b(cid:218)dzie wiedzia(cid:239)o na 100 , (cid:285)e dotrzymasz s(cid:239)owa, nie ma mowy o ryzyku. To po prostu warto(cid:258)ciowa inwestycja. Je(cid:258)li jednak dziecko z do(cid:258)wiadczenia wie, (cid:285)e cz(cid:218)sto nie dotrzymu- jesz s(cid:239)owa; je(cid:258)li szanse na zrealizowanie obietnicy wynosz(cid:200) tylko 50 albo nawet 25 , dziecko mo(cid:285)e uzna(cid:202), i(cid:285) nie warto jest ryzykowa(cid:202) ci(cid:218)(cid:285)k(cid:200) prac(cid:200) w zamian za niepewn(cid:200) nagrod(cid:218). Podobnie wielu rodziców stosuje gro(cid:283)by. „Popraw swoje oceny albo dostaniesz zakaz wychodzenia z domu; zabior(cid:218) ci komputer; nie po- zwol(cid:218) ci wyj(cid:258)(cid:202) z kolegami w ten weekend”. Wypowiadasz gro(cid:283)b(cid:218), ale jej nie realizujesz. W rezultacie dziecko mo(cid:285)e uzna(cid:202), (cid:285)e warto podj(cid:200)(cid:202) ryzyko — po co traci(cid:202) czas na nauk(cid:218), skoro s(cid:200) spore szanse na to, (cid:285)e nawet je(cid:258)li nie poprawi swoich ocen, Ty nie spe(cid:239)nisz swojej gro(cid:283)by? Je(cid:258)li nie jeste(cid:258) konsekwentny, Twoje relacje z dzieckiem zamieniaj(cid:200) si(cid:218) w gr(cid:218) hazardow(cid:200). Czy to je zach(cid:218)ca do lepszego zachowania? Ani troch(cid:218). Konsekwencje konsekwencji Gdyby(cid:258) mieszka(cid:239) w kraju rz(cid:200)dzonym przez okrutnego tyrana, w któ- rym obowi(cid:200)zywa(cid:239)yby surowe, niemo(cid:285)liwe do przestrzegania przepisy, 92 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności a ka(cid:285)de odst(cid:218)pstwo od nich by(cid:239)oby surowo karane, w pewnym mo- mencie sta(cid:239)by(cid:258) si(cid:218) oboj(cid:218)tny. Je(cid:258)li dostajesz kar(cid:218) bez wzgl(cid:218)du na to, czy zrobisz dan(cid:200) rzecz, czy nie, przestajesz si(cid:218) zastanawia(cid:202) nad tym, co jest dobre, a co z(cid:239)e. Inni ludzie przestaj(cid:200) Ci(cid:218) interesowa(cid:202) — uczysz si(cid:218) dba(cid:202) tylko o w(cid:239)asny interes. Konsekwencje maj(cid:200) sens tylko wtedy, gdy s(cid:200) sprawiedliwe i reali- styczne. Nieco wcze(cid:258)niej mówili(cid:258)my o przypadkach, w których obie strony s(cid:200) wygrane. Twoje dziecko nigdy nie powinno poczu(cid:202), (cid:285)e znalaz(cid:239)o si(cid:218) w sytuacji, w której obie strony s(cid:200) przegrane, poniewa(cid:285) straci wszelk(cid:200) motywacj(cid:218), aby zachowywa(cid:202) si(cid:218) tak, jak Ty tego chcesz. Zarówno dziecku, jak i doros(cid:239)emu wykonanie obowi(cid:200)zku nie spra- wia (cid:285)adnych trudno(cid:258)ci, je(cid:258)li w danym momencie ma na to ochot(cid:218). Prawdziw(cid:200) odpowiedzialno(cid:258)ci(cid:200) wykazujemy si(cid:218) wtedy, gdy nie mamy ochoty czego(cid:258) zrobi(cid:202), ale wiemy, (cid:285)e taka jest nasza powinno(cid:258)(cid:202), wi(cid:218)c zmuszamy si(cid:218) do tego. Nawet je(cid:258)li jeste(cid:258)my zm(cid:218)czeni, zaj(cid:218)ci czym(cid:258) innym, znu(cid:285)eni albo mamy inne obowi(cid:200)zki, robimy to, co nale(cid:285)y. To jest oznaka prawdziwego charakteru. To w(cid:239)a(cid:258)nie jest obszar, na którym rodzice maj(cid:200) du(cid:285)e pole do popisu. Mog(cid:200) zach(cid:218)ca(cid:202) dziecko nagrodami i innymi atrakcjami, konsekwent- nie realizuj(cid:200)c swoje obietnice. Powinni ukszta(cid:239)towa(cid:202) w dziecku tak silny nawyk, (cid:285)e nawet gdy nie b(cid:218)dzie mia(cid:239)o ochoty wykona(cid:202) jakie- go(cid:258) obowi(cid:200)zku, zmusi si(cid:218) do tego. Na tym w(cid:239)a(cid:258)nie polega budowanie charakteru. Cykle wzmocnienia Pisali(cid:258)my o sytuacjach, w których obie strony s(cid:200) wygrane, a tak(cid:285)e o inwestycjach, hazardzie i atrakcyjnych nagrodach. O tych wszyst- kich sprawach mówili(cid:258)my w kontek(cid:258)cie zachowania. Wszystko spro- wadza si(cid:218) do jednego: wzajemnego wzmocnienia. Jak dzia(cid:239)a wzajemne wzmocnienie? Polega ono na stworzeniu cyklu, w którym ka(cid:285)dy element wzmacnia wszystkie pozosta(cid:239)e. 93 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Mo(cid:285)e to by(cid:202) cykl pora(cid:285)ki — np. im wi(cid:218)cej krzyczysz na swoje dziec- ko, tym wi(cid:218)ksz(cid:200) niech(cid:218)(cid:202) ono do Ciebie czuje. A im wi(cid:218)ksz(cid:200) czuje niech(cid:218)(cid:202), tym bardziej Ci si(cid:218) stawia. Im bardziej Ci si(cid:218) stawia, tym bardziej na nie krzyczysz. Prawdziwe b(cid:239)(cid:218)dne ko(cid:239)o! W(cid:239)a(cid:258)nie takiego cyklu chcesz unikn(cid:200)(cid:202). Mo(cid:285)esz jednak odwróci(cid:202) sytuacj(cid:218) i stworzy(cid:202) cykl sukcesów. Im bar- dziej chwalisz i nagradzasz dziecko za to, (cid:285)e jest odpowiedzialne, tym bardziej ono chce Ci sprawi(cid:202) przyjemno(cid:258)(cid:202). Im bardziej dziecko chce Ci sprawia(cid:202) przyjemno(cid:258)(cid:202), tym lepiej wype(cid:239)nia swoje obowi(cid:200)zki. A im lepiej wype(cid:239)nia swoje obowi(cid:200)zki, tym cz(cid:218)(cid:258)ciej je chwalisz. W ko(cid:241)cu dziecko dorasta i przestaje my(cid:258)le(cid:202) tylko w kategoriach po- chwa(cid:239) i nagród. Cykl przybiera form(cid:218) wewn(cid:218)trzn(cid:200). Im cz(cid:218)(cid:258)ciej dziecko jest odpowiedzialne i zdyscyplinowane, tym lepsz(cid:200) ma sa- moocen(cid:218). A im lepsz(cid:200) ma samoocen(cid:218), tym bardziej stara si(cid:218) by(cid:202) zdy- scyplinowane. Pozytywne nawyki dziecka oraz jego poczucie w(cid:239)asnej warto(cid:258)ci to dwa elementy, które si(cid:218) nawzajem wzmacniaj(cid:200). Seria trzech wydarze(cid:241) Wzajemne wzmacnianie, tworzenie cyklów — to wszystko brzmi wspaniale, ale jak si(cid:218) za to zabra(cid:202)? Istnieje pewien model, który mog(cid:200) wykorzysta(cid:202) rodzice, (cid:285)eby roz- pocz(cid:200)(cid:202) taki cykl i wprawi(cid:202) w ruch ko(cid:239)o, by ju(cid:285) zawsze si(cid:218) kr(cid:218)ci(cid:239)o. Model sprowadza si(cid:218) do serii trzech wydarze(cid:241). PO PIERWSZE: oce(cid:241) sytuacj(cid:218) dziecka. Opisz jego sytuacj(cid:218); zrób to w sposób pozytywny i zach(cid:218)caj(cid:200)cy do dzia(cid:239)ania. Zamiast mówi(cid:202): „Twój pokój wygl(cid:200)da jak chlew”, postaraj si(cid:218) o bardziej obiektywn(cid:200) ocen(cid:218). Unikaj wyg(cid:239)aszania ocen. Powiedz: „Prosz(cid:218), posprz(cid:200)taj swój pokój”. Twoje polecenia powinny by(cid:202) konkretne, np.: „Na pod(cid:239)odze le(cid:285)(cid:200) ubrania — pozbieraj je”, „Zabawki musz(cid:200) wróci(cid:202) na pó(cid:239)k(cid:218)”, „Musisz po(cid:258)cieli(cid:202) swoje (cid:239)ó(cid:285)ko”. 94 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Pami(cid:218)taj, (cid:285)e gro(cid:283)by, które zaczynaj(cid:200) si(cid:218) od s(cid:239)ów: „Je(cid:258)li nie…”, nie sk(cid:239)oni(cid:200) dziecka do wspó(cid:239)pracy! PO DRUGIE: sprawdzaj post(cid:218)py i dawaj dziecku konkretne wska- zówki. Unikaj ogólnych stwierdze(cid:241), takich jak: „Posprz(cid:200)taj ten ba(cid:239)agan” albo: „Od(cid:239)ó(cid:285) rzeczy na miejsce”. Zamiast tego mów: „Chc(cid:218), (cid:285)eby(cid:258) podniós(cid:239) te wszystkie rzeczy i powiesi(cid:239) je w szafie” albo: „Chcia(cid:239)bym, (cid:285)eby(cid:258) zebra(cid:239)a z pod(cid:239)ogi wszystkie zabawki i w(cid:239)o(cid:285)y(cid:239)a je do odpowied- nich pude(cid:239)ek”. PO TRZECIE: wyg(cid:239)aszaj pozytywn(cid:200) opini(cid:218) na temat post(cid:218)pów dziecka. Zagl(cid:200)daj czasami do pokoju, (cid:285)eby sprawdza(cid:202) post(cid:218)py. Zrób z tego zabaw(cid:218) — ma(cid:239)e dzieci to uwielbiaj(cid:200). Powiedz: „No nie wierz(cid:218), to niemo(cid:285)liwe, (cid:285)e wszystko posprz(cid:200)ta(cid:239)e(cid:258) sam! Kogo tam chowasz? Twój pokój wygl(cid:200)da tak pi(cid:218)knie, (cid:285)e chyba kto(cid:258) ci w tym pomaga(cid:239)”. A potem rozejrzyj si(cid:218) po pokoju i zajrzyj pod (cid:239)ó(cid:285)ko, jakby(cid:258) oczekiwa(cid:239), (cid:285)e kto(cid:258) musi si(cid:218) tam chowa(cid:202). Dziecko b(cid:218)dzie si(cid:218) (cid:258)mia(cid:239)o i p(cid:218)ka(cid:239)o z dumy, (cid:285)e tak doceni(cid:239)e(cid:258) jego ci(cid:218)(cid:285)k(cid:200) prac(cid:218). W ten sposób wywo(cid:239)asz pozytywn(cid:200) reakcj(cid:218), a im cz(cid:218)(cid:258)ciej b(cid:218)dziesz to robi(cid:202), tym bardziej zach(cid:218)cisz dziecko do wykonywania Twoich polece(cid:241). Problem z gro(cid:283)bami Gdy by(cid:239)em m(cid:239)odszy i pracowa(cid:239)em w sklepie spo(cid:285)ywczym, nieraz przychodzili do mnie niezadowoleni klienci, którzy mieli pretensje, (cid:285)e cena jakiego(cid:258) produktu nie zgadza si(cid:218) z t(cid:200) na etykiecie albo (cid:285)e na rachunku wyst(cid:200)pi(cid:239) b(cid:239)(cid:200)d. Niektórzy pracownicy wdawali si(cid:218) z nimi w dyskusj(cid:218), co cz(cid:218)sto ko(cid:241)czy(cid:239)o si(cid:218) k(cid:239)ótni(cid:200), a nawet pyskówk(cid:200). Wtedy nauczy(cid:239)em si(cid:218) pewnej sztuczki, która zawsze mi pomaga(cid:239)a skutecznie uspokoi(cid:202) zirytowanych klientów. Zamiast si(cid:218) z nimi sprzecza(cid:202), zamienia(cid:239)em si(cid:218) w ich adwokata. Mówi(cid:239)em: „Cena jest inna ni(cid:285) na etykiecie? O nie, musimy to sprawdzi(cid:202). Nie chcemy, (cid:285)eby nasi klienci niepotrzebnie przep(cid:239)acali. Prosz(cid:218) chwil(cid:218) poczeka(cid:202)”. 95 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE W ten prosty sposób sprawia(cid:239)em, (cid:285)e klient zamienia(cid:239) si(cid:218) z wroga w cz(cid:239)onka mojej dru(cid:285)yny. Razem pracowali(cid:258)my nad rozwi(cid:200)zaniem problemu. A gdy si(cid:218) okazywa(cid:239)o, (cid:285)e klient pomyli(cid:239) dwa produkty, mó- wi(cid:239)em: „Aha, widzi pan, promocja dotyczy tej marki, a nie tamtej. Na tym polega(cid:239) problem. Chce pan wymieni(cid:202) produkt na ten, który jest w promocji, czy woli pan go zachowa(cid:202)?”. Jeden z moich wspó(cid:239)pracowników zawsze si(cid:218) irytowa(cid:239), gdy przycho- dzili do niego niezadowoleni klienci. Przekonywa(cid:239) ich, (cid:285)e s(cid:200) w b(cid:239)(cid:218)dzie. Kiedy(cid:258) zupe(cid:239)nie straci(cid:239) panowanie nad sob(cid:200) i powiedzia(cid:239) klientce, która cz(cid:218)sto przychodzi(cid:239)a do nas z reklamacj(cid:200), (cid:285)e je(cid:258)li nie przestanie si(cid:218) z nim k(cid:239)óci(cid:202), to nie ma co liczy(cid:202) na jego pomoc. Nie musz(cid:218) dodawa(cid:202), (cid:285)e to si(cid:218) dobrze nie sko(cid:241)czy(cid:239)o. Mój kolega zosta(cid:239) zwolniony, a klientka ju(cid:285) nigdy do nas nie wróci(cid:239)a. Czy agresja i gro(cid:283)by s(cid:200) skuteczne w realnym (cid:258)wiecie? Nie — one tylko powoduj(cid:200) eskalacj(cid:218) problemu. Czy kiedykolwiek gro(cid:283)ba spra- wi(cid:239)a, (cid:285)e poczu(cid:239)e(cid:258) si(cid:218) bardziej zach(cid:218)cony do zrobienia czego(cid:258)? Je(cid:258)li nie, dlaczego s(cid:200)dzisz, (cid:285)e dzieci b(cid:218)d(cid:200) bardziej ch(cid:218)tne do zrobienia czegokolwiek po us(cid:239)yszeniu gro(cid:283)by? Problem z gro(cid:283)bami polega na tym, (cid:285)e stawiaj(cid:200) Ciebie i dziecko na przeciwnych pozycjach. Chcesz wspó(cid:239)pracy, a nie k(cid:239)ótni. Dlatego odmie(cid:241) sytuacj(cid:218). Popro(cid:258) dziecko, (cid:285)eby zrobi(cid:239)o to, o co je prosisz, i przypomnij mu konsekwen- cje, które ju(cid:285) wcze(cid:258)niej okre(cid:258)li(cid:239)e(cid:258). Dziecko powinno ju(cid:285) zna(cid:202) kon- sekwencje nieodpowiedzialnego zachowania i niezastosowania si(cid:218) do Twoich polece(cid:241). Zamiast formu(cid:239)owa(cid:202) gro(cid:283)by — stawiaj(cid:200)c si(cid:218) w pozycji silniejszego i gro(cid:285)(cid:200)c atakiem w(cid:258)ciek(cid:239)o(cid:258)ci, gdy dziecko nie zrobi tego, co chcesz — poka(cid:285), (cid:285)e jeste(cid:258) zatroskany. B(cid:200)d(cid:283) jego adwokatem. Zamiast mówi(cid:202): „Je(cid:258)li nie posprz(cid:200)tasz pokoju, dostaniesz szlaban na ten weekend!”, odwró(cid:202) sytuacj(cid:218). Przypomnij: „Kochanie, pami(cid:218)tasz, (cid:285)e dostaniesz szlaban, je(cid:258)li w twoim pokoju b(cid:218)dzie ba(cid:239)agan? Nie chcia(cid:239)abym, (cid:285)eby(cid:258) mia(cid:239) zepsuty weekend. Mo(cid:285)e lepiej we(cid:283) si(cid:218) za sprz(cid:200)- tanie, (cid:285)eby to si(cid:218) (cid:283)le nie sko(cid:241)czy(cid:239)o?”. 96 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Dzi(cid:218)ki temu nie jeste(cid:258) ju(cid:285) wrogiem. Nie grozisz i nie epatujesz swoj(cid:200) w(cid:239)adz(cid:200). Sta(cid:239)e(cid:258) si(cid:218) adwokatem. Dotrzymujesz obietnic i jeste(cid:258) konsekwentny, dzi(cid:218)ki czemu sk(cid:239)adasz los dziecka w jego r(cid:218)ce. Ty ju(cid:285) nie rz(cid:200)dzisz. W ten sposób równie(cid:285) tworzysz system nagradzania za osi(cid:200)gni(cid:218)cia. Jak sobie radzi(cid:202) z nieodpowiedzialno(cid:258)ci(cid:200)? Metoda pi(cid:218)ciu etapów Jak dot(cid:200)d powiedzieli(cid:258)my, co zrobi(cid:202), (cid:285)eby dziecko zachowywa(cid:239)o si(cid:218) bardziej odpowiedzialnie, i jak je do tego zach(cid:218)ci(cid:202)… Co jednak zro- bi(cid:202), gdy dziecko zachowuje si(cid:218) nieodpowiedzialnie? Jak to zmieni(cid:202)? Zazwyczaj rodzice musz(cid:200) przej(cid:258)(cid:202) pi(cid:218)(cid:202) etapów, (cid:285)eby nauczy(cid:202) dziec- ko odpowiedzialno(cid:258)ci. Powiedzmy np., (cid:285)e dziecko nie odrabia zada(cid:241) domowych. Robi to na chybcika, nie przyk(cid:239)adaj(cid:200)c si(cid:218) do nauki, a potem dostaje z(cid:239)e oceny w szkole. Pierwszy etap to zwrócenie uwagi na problem. Bardzo cz(cid:218)sto dzieci — a nawet doro(cid:258)li — ignoruj(cid:200) problemy. Udaj(cid:200), (cid:285)e nic si(cid:218) nie dzieje. Nie ma o czym mówi(cid:202). Gdy u(cid:258)wiadamiasz dziecku, (cid:285)e ma problem, nadchodzi drugi etap: dziecko wszystkiemu zaprzecza. Mówi, (cid:285)e to nieprawda, (cid:285)e to nic wa(cid:285)nego, (cid:285)e wszyscy inni robi(cid:200) to samo albo (cid:285)e to nie jest jego wina. Potem dziecko przechodzi do trzeciego etapu, jakim jest przerzu- canie winy. To jest wina kogo(cid:258) innego — kole(cid:285)anki gadu(cid:239)y z (cid:239)awki, deszczu, który zamoczy(cid:239) podr(cid:218)cznik, albo niesprawiedliwego na- uczyciela. Musisz przej(cid:258)(cid:202) ka(cid:285)dy z tych etapów: ignorowanie, zaprzeczanie, obwinianie. Wreszcie dziecko przechodzi do etapu czwartego i akceptuje fakt, (cid:285)e jest odpowiedzialne. Gdy ju(cid:285) dojdziecie do tego etapu i us(cid:239)yszysz od niego s(cid:239)owa: „Jestem za to odpowiedzialne”, postaraj si(cid:218), (cid:285)eby 97 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE zapami(cid:218)ta(cid:239)o te s(cid:239)owa. Potwierd(cid:283) dobitnie i wyra(cid:283)nie: „Tak, jeste(cid:258) za to odpowiedzialne”. Dopiero po tym, jak dziecko we(cid:283)mie na siebie odpowiedzialno(cid:258)(cid:202), mo(cid:285)ecie przej(cid:258)(cid:202) do pi(cid:200)tego etapu i podj(cid:200)(cid:202) dzia(cid:239)anie. Teraz dziecko jest gotowe, aby us(cid:239)ysze(cid:202) od Ciebie, co ma robi(cid:202). Zach(cid:218)(cid:202) je do pracy, stosuj(cid:200)c wzmocnienie pozytywne albo przypominaj(cid:200)c o konsekwen- cjach niew(cid:239)a(cid:258)ciwego zachowania, i postaraj si(cid:218), (cid:285)eby dziecko dotrzy- ma(cid:239)o danego Ci s(cid:239)owa. Czyszczenie brudnych plam W poprzednim rozdziale mówili(cid:258)my o krowach, które po wyj(cid:258)ciu na pastwisko szukaj(cid:200) dziur w p(cid:239)ocie. Przemierzaj(cid:200) ca(cid:239)e pole, a gdy uda im si(cid:218) znale(cid:283)(cid:202) jakie(cid:258) przej(cid:258)cie, id(cid:200) na drug(cid:200) stron(cid:218) i badaj(cid:200) teren. Ta fantastyczna analogia pomaga zrozumie(cid:202) rodzicom, dlaczego warto wytycza(cid:202) sztywne granice swoim dzieciom. Musimy pami(cid:218)- ta(cid:202), (cid:285)e dyscyplina odgrywa ogromn(cid:200) rol(cid:218) w procesie uczenia odpo- wiedzialno(cid:258)ci, poniewa(cid:285) zbyt cz(cid:218)sto „czy(cid:258)cimy” z(cid:239)e zachowanie. Czekamy, a(cid:285) dziecko zrobi co(cid:258) z(cid:239)ego, a potem szybko je poprawiamy: „Nie! Nie rób tego!”. To troch(cid:218) tak, jakby(cid:258)my u(cid:285)ywali elektrycznego pastucha, zamiast zrobi(cid:202) to, co jest naprawd(cid:218) potrzebne: naprawi(cid:202) dziur(cid:218) w p(cid:239)ocie, czyli stworzy(cid:202) dla dziecka sztywne ramy, daj(cid:200)c mu jasne i zrozu- mia(cid:239)e wskazówki. Je(cid:285)eli w p(cid:239)ocie jest jedna dziura, jedna otwarta brama prowadz(cid:200)ca na pastwisko o wielko(cid:258)ci kilkuset akrów, krowy na pewno j(cid:200) znajd(cid:200) i przejd(cid:200) na to drugie pastwisko. Dziecko zachowa si(cid:218) podobnie — b(cid:218)dzie sprawdza(cid:202) wszystko, czego wystarczaj(cid:200)co jasno nie okre(cid:258)li(cid:239)e(cid:258). B(cid:218)dzie bada(cid:239)o swoje granice, aby si(cid:218) przekona(cid:202), co mo(cid:285)e robi(cid:202), a czego nie. Na zewn(cid:200)trz dziecko narzeka i sprawdza granice, jednak wewn(cid:200)trz czuje si(cid:218) pewne, warto(cid:258)ciowe i kochane. 98 Poleć książkęKup książkę Nauczenie dziecka odpowiedzialności Pomys(cid:239)y, które przynosz(cid:200) efekt przeciwny do zamierzonego: bezstresowe wychowanie Kiedy(cid:258) ludzie doszli do wniosku, (cid:285)e najlepszym sposobem na wycho- wanie spontanicznych, kreatywnych, my(cid:258)l(cid:200)cych dzieci jest zastosowa- nie stylu, który dzi(cid:258) jest nazywany bezstresowym wychowywaniem. Chodzi o to, aby dzieci mog(cid:239)y wyci(cid:200)ga(cid:202) wnioski z w(cid:239)asnych do(cid:258)wiad- cze(cid:241) i uczy(cid:202) si(cid:218) na w(cid:239)asnych b(cid:239)(cid:218)dach. Rodzice maj(cid:200) zach(cid:218)ca(cid:202) je do eksperymentowania, stosowania metody prób i b(cid:239)(cid:218)dów, nie narzu- caj(cid:200)c im (cid:285)adnych regu(cid:239), granic, a tak(cid:285)e nie stosuj(cid:200)c wobec nich kar. By(cid:202) mo(cid:285)e, gdyby(cid:258) by(cid:239) dzieckiem, uzna(cid:239)by(cid:258), (cid:285)e to jest idealna sytuacja. Mo(cid:285)e nawet kiedy(cid:258) zastanawia(cid:239)e(cid:258) si(cid:218), dlaczego rodzice nie pozwol(cid:200) dzieciom samodzielnie odkrywa(cid:202) (cid:258)wiata? Dlaczego nie wspieraj(cid:200) ich w poszukiwaniu w(cid:239)asnej (cid:258)cie(cid:285)ki? Niestety, ku zmartwieniu wielu dzieci, okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e ta metoda nie dzia(cid:239)a. Dzieci wychowywane w ten sposób by(cid:239)y bardziej neuro- tyczne, mia(cid:239)y niespójne osobowo(cid:258)ci, by(cid:239)y niepewne siebie i bardziej niestabilne emocjonalnie ni(cid:285) te, którym rodzice stawiali sztywne, ale jasne granice. Susie Lamborn wraz ze wspó(cid:239)pracownikami (Lamborn i in., 1991) zbada(cid:239)a 4000 ameryka(cid:241)skich nastolatków wychowywanych metod(cid:200) bezstresow(cid:200). Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e te dzieci cz(cid:218)(cid:258)ciej dostawa(cid:239)y z(cid:239)e oceny w szkole, chodzi(cid:239)y na wagary i nadu(cid:285)ywa(cid:239)y szkodliwych substancji. Inne badania wykaza(cid:239)y, (cid:285)e takie dzieci cz(cid:218)sto maj(cid:200) zwi(cid:218)kszony po- ziom agresji (Underwood i in., 2009) i (cid:285)e istnieje powi(cid:200)zanie mi(cid:218)dzy bezstresowym wychowaniem a alkoholizmem w(cid:258)ród nastolatków (Weiss i Schwartz, 1996; Reimuller i in., 2011). Zaobserwowano równie(cid:285) wp(cid:239)yw bezstresowego wychowania na wag(cid:218) dzieci — odkryto u nich wy(cid:285)szy indeks BMI (Sleddens i in., 2011). Te dzieci równie(cid:285) cz(cid:218)(cid:258)ciej ni(cid:285) ich rówie(cid:258)nicy ogl(cid:200)da(cid:239)y telewizj(cid:218) przez ponad cztery godziny dziennie (Jago i in., 2011). Ten eksperyment ewidentnie si(cid:218) nie uda(cid:239). Gdy dzieci znaj(cid:200) swoje granice, czuj(cid:200), (cid:285)e mog(cid:200) bezpiecznie funkcjonowa(cid:202) w ich ramach. Sprawiedliwie wytyczone ramy s(cid:200) dla nich dowodem naszej mi(cid:239)o(cid:258)ci. 99 Poleć książkęKup książkę RECEPTA NA DORASTANIE Destruktywna krytyka — to te(cid:285) nie dzia(cid:239)a Wszyscy znamy poj(cid:218)cie konstruktywnej krytyki — czy to jednak oznacza, (cid:285)e ka(cid:285)da krytyka jest konstruktywna? Otó(cid:285) nie; istnieje bowiem co(cid:258) takiego jak destruktywna krytyka. Niestety spotykamy si(cid:218) z ni(cid:200) cz(cid:218)(cid:258)ciej ni(cid:285) z t(cid:200) konstruktywn(cid:200). Wyobra(cid:283) sobie, (cid:285)e jeste(cid:258) studentem akademii sztuk pi(cid:218)knych. Na- malowa(cid:239)e(cid:258) obraz, który nie jest zbyt (cid:239)adny. Wyk(cid:239)adowca mówi Ci, (cid:285)e bardzo si(cid:218) post
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Recepta na dorastanie. Wychowaj dziecko na szczęśliwego nastolatka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: