Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00606 003503 18665906 na godz. na dobę w sumie
Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.7.2019 r. zmieniającej KPC - ebook/pdf
Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.7.2019 r. zmieniającej KPC - ebook/pdf
Autor: , , , , , , Liczba stron: 306
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-462-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejszy zbiór stanowi owoc przemyśleń referentów Konferencji naukowej z 19.5.2019 r., która odbyła się na Wydziale Prawa i Administracji UW. Artykuły zostały jednak przygotowane już po wejściu w życie i po pewnym czasie obowiązywania ustawy z 4.7.2019 r. Nie jest to zatem jedynie zbiór referatów tam wygłoszonych, ale pogłębiona refleksja nad dokonanymi zmianami ustawodawczymi i pierwszymi doświadczeniami praktycznymi przy uwzględnieniu przewidywanych skutków noweli. Zamiarem autorów było przedstawienie w sposób przekrojowy dokonanych zmian i ich ocena z punktu widzenia postawionego w tytule tego zbioru pytania, czy nowelizacja z 4.7.2019 r. może być uznana za reformę KPC, czy też za kolejną nowelizację Kodeksu.

Tematyka zbioru jest zróżnicowana, tak jak zróżnicowany zakres ma ustawa z 4.7.2019 r. Dobór tematów jest jednak stosunkowo szeroki, umożlwiający spojrzenie na nowelizację z szerszej perspektywy. Czytelnik odnajdzie w nim zatem zarówno rozważania o definicji nadużycia prawa procesowego i potrzebie jej wprowadzenia, posiedzeniu przygotowawczym i planie rozprawy, kwestii gromadzenia materiału procesowego po nowelizacji, zmian w postępowaniu dowodowym oraz w zakresie obowiązywania zasady jawności, czy nowym postępowaniu w sprawach gospodarczych oraz zmianach w postępowaniu uproszczonym.

Ze wstępu dr. hab. Piotra Rylskiego


Poszczególni autorzy skupili się na niektórych z kluczowych elementów zmian wprowadzonych ustawą z 4.7.2019 r., obejmujących takie zagadnienia jak nadużycie prawa procesowego, zasada jawności postępowania cywilnego, posiedzenie przygotowawcze i plan rozprawy, koncentracja materiału procesowego, nowe rozwiązania prawa i postępowania dowodowego, reaktywacja postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych i modyfikacje postępowania uproszczonego. Taki dobór zagadnień dobrze obrazuje tytułowy dylemat – czy mamy do czynienia z przemyślaną reformą prawa postępowania cywilnego, czy też z kolejną jego nowelizacją, stanowiącą jedynie zestawienie mniej lub bardziej potrzebnych lub udanych cząstkowych zmian. - Z recenzji prof. dr. hab. Karola Weitza

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

O potrzebie definicji nadużycia prawa procesowego na gruncie art. 41 KPC Piotr Rylski 1. Wprowadzenie Ustawą z 4.7.2019 r. wprowadzono definicję nadużycia prawa proceso- wego, a także, jak przyznano w uzasadnieniu projektu ustawy, skonkrety- zowano najczęstsze przypadki tego nadużycia, ustanawiając w sytuacji jego stwierdzenia zróżnicowane sankcje. Była to jedna z istotniejszych nowości uchwalonej nowelizacji1. Największe wątpliwości w dotychczasowych wypo- wiedziach doktryny budzą właśnie poszczególne przypadki uznane za naduży- cie prawa procesowego, a także sankcje za nadużycie określone w art. 2262 § 2 KPC i w przepisach szczególnych2. Mniejsze zainteresowanie i kontrower- sje wzbudza zaś definicja nadużycia prawa procesowego zawarta w nowej jed- nostce redakcyjnej art. 41 KPC oraz sama zasadność stworzenia tej definicji3. W związku z bogatą literaturą powstałą na temat nadużycia prawa proceso- wego cywilnego w ostatnim czasie celem niniejszego opracowania jest jedynie analiza treści wprowadzonej regulacji o charakterze definicyjnym i ocena po- trzeby takiej zmiany. Wskazane zostaną także konsekwencje, do jakich może 1 Por. P. Rylski, O nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawą z 4.07.2019 r. w ogól- ności, Pal. 2019, Nr 11–12, s. 15 i n. 2 Por. m.in. A. Jakubecki, Sankcje za nadużycie uprawnień procesowych w Kodeksie postępo- wania cywilnego, Pal. 2019, Nr 11–12, s. 181 i n.; E. Gapska, Przeciwdziałanie nadużyciom prawa procesowego w znowelizowanym Kodeksie postępowania cywilnego. Cz. II – Powództwo oczy- wiście bezzasadne, MoP 2019, Nr 16, s. 865 i n.; eadem, Przeciwdziałanie nadużyciom prawa pro- cesowego w znowelizowanym Kodeksie postępowania cywilnego. Cz. III – szczegółowe przejawy nadużycia prawa procesowego, MoP 2019, Nr 17, s. 918 i n. 3 Por. E. Gapska, Przeciwdziałanie nadużyciom prawa procesowego w znowelizowanym Ko- deksie postępowania cywilnego. Cz. I – Klauzula generalna, MoP 2019, Nr 15, s. 813 i n.; K. Weitz, Nadużycie „prawa” procesowego cywilnego, PPC 2020, Nr 1, s. 7 i n. 1 O potrzebie definicji nadużycia prawa... prowadzić stworzenie pierwszej znanej mi definicji nadużycia prawa proceso- wego w ramach Kodeksu postępowania cywilnego. 2. Poglądy doktryny i orzecznictwa na definicję nadużycia prawa procesowego W dotychczasowym stanie prawnym pojęcie nadużycia prawa proceso- wego lub nadużycia uprawnienia procesowego było obecne w doktrynie i orzecznictwie. Pojęcie nadużycia prawa procesowego nie zostało zaś dotąd skodyfikowane w KPC mimo tego, że pierwotne projekty z 1955 i 1960 r. to przewidywały4. Jak wskazywano w doktrynie, zagadnienie nadużycia prawa procesowego jest bardzo złożone i zdefiniowanie go z uwzględnieniem wszyst- kich jego elementów jest bardzo trudne5. Wskazywano jednak, że można by taką ogólną normę wprowadzić, choć tylko wtedy, gdyby dawała ona sądowi możliwość usuwania ujemnych skutków nadużyć prawa procesowego6. Osta- tecznie norma taka nie została wprowadzona do Kodeksu. W stanie prawnym sprzed 3.5.2012 r. pojęcie nadużycia prawa (uprawnie- nia)7 procesowego występowało raczej jako określenie doktrynalne, rzadziej zaś odwoływano się do niego w orzecznictwie8. Zmiana nastąpiła po wpro- wadzeniu nowego brzmienia art. 3 KPC, zgodnie z którym strony i uczest- nicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgod- nie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Regu- lację taką w doktrynie i orzecznictwie uznano za potwierdzenie obowiązywa- nia zakazu nadużycia prawa procesowego9, choć zarzucano brak konkretnej 4 Por. J. Gudowski, Nadużycie prawa procesowego cywilnego w postępowaniu rozpoznaw- czym (in ampliore contextu), [w:] P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler (red.), Nadużycie prawa procesowego cywilnego, Warszawa 2019, s. 29. 5 K. Piasecki, Nadużycie praw procesowych przez strony, Pal. 1960, Nr 11, s. 27. 6 Ibidem, s. 28. 7 W doktrynie posługiwano się wymiennie oboma pojęciami. 8 Por. jednak post. SN z 4.9.2009 r., III CZ 36/09, OSNC-ZD 2010, Nr 2, poz. 60. Przeglądu stanowisk doktryny w tym zakresie dokonuje M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w po- stępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 71–77 i cytowana tam literatura. 9 K. Weitz, System koncentracji materiału procesowego według projektu zmian Kodeksu po- stępowania cywilnego, [w:] K. Markiewicz (red.), Reforma postępowania cywilnego w świetle pro- jektów Komisji Kodyfikacyjnej, Warszawa 2011, s. 17–18. 2 2. Poglądy doktryny i orzecznictwa na definicję... sankcji za nadużycie10. W stanie prawnym obowiązującym do 6.11.2019 r. nie było wielu przepisów szczególnych sankcjonujących nadużycie prawa proce- sowego. Wyjątkowo za takie można było uznać art. 531 KPC w ówczesnym brzmieniu (ponowny wniosek o wyłączenie sędziego)11, art. 103 KPC (koszty postępowania), art. 155 § 2 KPC (nadużycie udzielonego głosu na posiedze- niu), art. 255 KPC (grzywna przy lekkomyślnym zarzucie fałszu). Mimo wpro- wadzenia w art. 3 KPC klauzuli dobrych obyczajów w nauce pojawiły się głosy, że konieczne jest odrębne uregulowanie zakazu nadużywania prawa proceso- wego cywilnego w sposób ogólny, mimo że analiza tych wypowiedzi wska- zuje, iż krytyka ta była kierowana bardziej pod adresem braku realnych sankcji za nadużycie niż samej wadliwości art. 3 KPC12. W orzecznictwie, które istotnie rozwinęło znaczenie art. 3 KPC dla poję- cia nadużycia prawa procesowego13, zwrócono uwagę, że podejmowanie przez stronę czynności procesowych niezgodnie z ich celem i funkcją stanowi dzia- łanie sprzeczne z dobrymi obyczajami14. Uznano zatem, że wielokrotne skła- danie przez stronę wniosków o wyłączenie sędziego, opartych na tych samych ogólnikowych zarzutach, niedających się zweryfikować i w sposób oczywisty godzących w powagę sądu, jest nadużyciem praw procesowych15. W orzecz- nictwie przyjęto także, że nieobecność strony wywołana długotrwałą chorobą nie uzasadnia odroczenia rozprawy, jeżeli w okolicznościach sprawy wniosek o odroczenie rozprawy stanowi nadużycie praw procesowych16. Wskazano jed- nak, że sama sprzeczność czynności z jej celem nie wystarczy dla uznania, że mamy do czynienia z nadużyciem prawa procesowego, a ponadto musi do tego dojść na podstawie wszechstronnej oceny. Według SN korzystanie przez stronę z uprawnień procesowych nie może powodować ograniczenia uprawnień pro- cesowych strony przeciwnej. Przyjęcie przez sąd, że skorzystanie przez stronę 10 R. Obrębski, Nadużycie uprawnień procesowych w zakresie środków zaskarżenia w po- stępowaniu cywilnym, [w:] P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler, Nadużycie prawa, s. 118–121; M.G. Plebanek, Nadużycie, s. 64; A. Łazarska, Rzetelny proces cywilny, Warszawa 2012, s. 547. 11 Do 6.11.2019 r. zgodnie z art. 531 KPC ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach podlegał odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, któ- rego dotyczył. 12 Por. M. G. Plebanek, Nadużycie, s. 537. 13 Por. K. Weitz, Nadużycie, s. 13–14. 14 Wyrok SN z 24.6.2015 r., II CSK 487/14, Legalis; post. SN z 22.5.2018 r., III CZ 16/18, Legalis; post. SN z 3.9.2018 r., III CSK 165/18, OSNC-ZD 2019, Nr 4, poz. 51; post. SN z 13.9.2018 r., II CSK 37/18, Legalis. 15 Postanowienie SN z 16.6.2016 r., V CSK 649/15, Legalis. 16 Uchwała SN z 11.12.2013 r., III CZP 78/13, Legalis. 3 O potrzebie definicji nadużycia prawa... z uprawnienia procesowego stanowi nadużycie praw procesowych, może na- stąpić tylko na podstawie dogłębnej oceny okoliczności sprawy, w pełni uza- sadniającej ustalenie, że działanie strony jest podyktowane nierzetelnym ce- lem, a w szczególności zamiarem utrudnienia lub przedłużenia postępowa- nia, czego można dokonać przez porównanie celu uprawnienia procesowego ze znaczeniem wykorzystania go w konkretny sposób. Odmowa skorzystania przez stronę z uprawnienia procesowego, jako wyjątek od zasady realizowa- nia go, wymaga wystąpienia w sprawie szczególnych okoliczności17. Sąd Naj- wyższy wskazał też, że jakkolwiek obowiązek dokonywania czynności proce- sowych zgodnie z dobrymi obyczajami nie został powiązany z żadną ogólną sankcją, to jednak trzeba uznać, że czynności rażąco niezgodne z tymi obycza- jami są nadużyciem praw (uprawnień) procesowych i nie wywołują (nie mogą wywoływać) oczekiwanych przez ich autora skutków procesowych18. Według SN w braku wyraźnego unormowania sankcji procesowej dla takiej czynno- ści niezbędne jest jej poszukiwanie w przepisach kodeksowych, stosowanych choćby w drodze analogii, po to, aby doprowadzić do unicestwienia skutków procesowych tej czynności19. Analiza powyżej przytoczonego orzecznictwa SN prowadzi do następują- cych wniosków dotyczących istoty nadużycia prawa procesowego: – art. 3 KPC obejmuje także zakaz nadużywania uprawnień procesowych przez strony dokonujące czynności procesowych; – nadużycie praw procesowych to podejmowanie czynności niezgodnie z jej celem, jeśli skutkiem jest naruszenie praw drugiej strony lub efek- tywności postępowania; – ocena tego, czy doszło do nadużycia musi być oparta na wszechstronnej ocenie wszystkich okoliczności sprawy i być uzasadniona szczególnym przypadkiem; – skutkiem stwierdzenia nadużycia prawa procesowego jest możliwość uznania czynności za bezskuteczną. Warto wskazać, że powyższe konkluzje i wnioski zostały przez orzecznic- two wyprowadzone na tle całokształtu regulacji prawa procesowego i ogólnego obowiązku działania w zgodzie z dobrymi obyczajami, przy braku ustawowej definicji nadużycia prawa procesowego w KPC. W tej sytuacji powstaje pyta- 17 Wyrok SN z 25.3.2015 r., II CSK 443/14, Legalis. 18 Postanowienie SN z 21.7.2015 r., III UZ 3/15, Legalis. 19 Wyrok SN z 27.7.2018 r., V CSK 384/17, Legalis z krytyczną glosą F. Zedlera, OSP 2019, Nr 6, poz. 56. 4 3. Uzasadnienie wprowadzenia art. 41 KPC nie, na ile ustawodawca, przygotowując ZmKPC19, uwzględnił stan orzecznic- twa i doktryny oraz na ile dotychczasowe orzecznictwo może zachować swoją aktualność. 3. Uzasadnienie wprowadzenia art. 41 KPC Jak wynika z uzasadnienia ZmKPC19 przyczyną wprowadzenia definicji nadużycia prawa procesowego była potrzeba znalezienia wspólnego mianow- nika dla wszystkich wprowadzonych tą ustawą przypadków nadużycia prawa procesowego „by było wiadomo, jaki konkretnie czynnik powoduje podda- nie danego zachowania sankcji”20. Według projektodawcy znamię nadużycia należy określić w sposób syntetyczny, a jednocześnie możliwie najściślejszy. Wskazano przy tym, że kluczowe będzie tu odwołanie się do abstrakcyjnego celu danej instytucji prawa procesowego. Wedle uzasadnienia ocena, że dana czynność strony stanowi nadużycie uprawnienia procesowego, powinna więc opierać się na ustaleniu celu, który strona chce osiągnąć, podejmując daną czynność i na ocenie, czy cel ten jest usprawiedliwiony w świetle procesowego przeznaczenia danej instytucji, czyli – innymi słowy – czy cel działania strony in concreto jest zgodny z celem danej instytucji procesowej in abstracto21. Z powołanego celu ustawodawcy wynika, że chciał on objąć definicją z art. 41 KPC wszystkie postacie nadużycia prawa procesowego, niezależnie od tego, czy w przepisach szczegółowych pewne zachowanie wyraźnie uważa się za nadużycie czy nie. Jak podniesiono jednak w doktrynie zabieg ten się nie powiódł, gdyż ustawodawca nie objął definicją wszystkich możliwych zacho- wań stron o charakterze fraudulentnym, zapominając np. o wyzyskaniu przez stronę sytuacji procesowej, którą ona sama w sposób nierzetelny stworzyła22. Mimo tego w doktrynie pozytywnie odniesiono się do wprowadzenia w tytule wstępnym KPC definicji nadużycia prawa procesowego jako konstrukcji po- trzebnej i wymagającej doprecyzowania23. W takim przypadku nie można jednak pomijać obowiązującego brzmienia art. 3 KPC, zgodnie z którym strony i uczestnicy postępowania obowiązani 20 Uzasadnienie ZmKPC19, s. 32. 21 Ibidem, s. 33. 22 K. Weitz, Nadużycie, s. 12. Sytuacje taką powołuje też m.in. M. Allerhand, Podstęp w pro- cesie, Lwów 1907, s. 314 i n. 23 E. Gapska, Przeciwdziałanie, cz. I, s. 915. 5 O potrzebie definicji nadużycia prawa... są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania cze- gokolwiek oraz przedstawiać dowody. Jak wskazano, w doktrynie i w orzecz- nictwie, nie budziło wątpliwości, że przywołany przepis stanowi przejaw zwal- czania przez ustawodawcę nadużycia prawa procesowego, nawet jeśli istniały rozbieżności co do potrzeby regulacji tej kwestii w art. 3 KPC. W uzasadnie- niu ZmKPC19 wskazano jedynie, powołując się na pogląd jednego z przedsta- wicieli doktryny24, że nie należy łączyć klauzuli nadużycia uprawnienia pro- cesowego z klauzulą sprzeczności z dobrymi obyczajami (art. 3 KPC), gdyż mimo podobieństwa podstawa wyróżnienia czynności podlegających działa- niu jednej i drugiej klauzuli jest inna. Są one niezależne od siebie25. Jak widać ustawodawca w żadnym stopniu nie odwołał się do najnowszego orzecznictwa SN i tych wypowiedzi doktryny, które ewidentnie dopuszczają możliwość wy- prowadzenia zakazu nadużywania uprawnień procesowych z obowiązku stron i uczestników do działania zgodnie z dobrymi obyczajami. Inna sprawa, że w żaden sposób nie wyjaśniono także, na czym ma polegać rzekoma inna pod- stawa wyróżnienia czynności, które są przejawem nadużycia prawa proceso- wego lub pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Główną kwestią jest jednak brak w uzasadnieniu omawianej zmiany wska- zania, dlaczego poza samą definicją nadużycia prawa procesowego nie wpro- wadzono ogólnej sankcji związanej ze skutecznością danej czynności stano- wiącej nadużycie. Jak wiadomo pierwotnie ustawodawca planował taki zabieg, ale ostatecznie się z niego wycofał, pozostawiając możliwość zastosowania je- dynie sankcji finansowej (art. 2262 § 2 KPC)26. W uzasadnieniu wskazano la- konicznie, że obecne rozwiązanie celowo jest zachowawcze w związku z po- trzebą oceny jego praktycznego funkcjonowania w przyszłości. Ocena uzasadnienia wprowadzenia art. 41 KPC nie wypada jednolicie, po- nieważ nie można ukryć, że celem ustawodawcy było zwalczanie nadużyć stron i uczestników postępowania. Kluczowe znaczenie przypisano zatem określonym przepisom szczególnym, sankcjonującym zachowania stron, które uznano za najbardziej dokuczliwe w praktyce27. Samej potrzeby wprowadzenia 24 M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym – zagadnienia ogólne, SP 2012, Nr 1 (190), s. 83–85. 25 Uzasadnienie ZmKPC19, s. 32; M. Plebanek, Nadużycie, s. 83–85. 26 A. Kubas, Nadużycie praw procesowych – próba oceny ostatnich zmian legislacyjnych, Pal. 2019, Nr 11–12, s. 173–174. 27 W uzasadnieniu także rozpoczęto analizę problemu nadużycia prawa procesowego od pre- zentacji przypadków szczególnych, a nie ogólnej normy (por. Uzasadnienie ZmKPC19, s. 30 i n.). 6 4. Treść i zakres art. 41 KPC regulacji ogólnej szerzej nie uzasadniono. Analizując motywy wprowadzenia art. 41 KPC, nie można zatem nie odnieść wrażenia, że ustawodawca nie przy- pisywał jej szczególnego znaczenia normatywnego, uznając, że główne znacze- nie mają przepisy regulujące stypizowane zachowania uznane za nadużycie. 4. Treść i zakres art. 41 KPC Już w prawie rzymskim podkreślano, że tworzenie definicji normatywnych w prawie jest zadaniem niełatwym, a wręcz może być niebezpieczne28. Stąd często wskazane jest unikanie takich definicji i pozostawienie tego doktrynie i praktyce sądowej. Tak też jest w większości systemów prawnych na świe- cie, gdzie trudno doszukać się definicji nadużycia prawa procesowego, gdyż pozostawiono to ocenie judykatury, regulując co najwyżej przypadki zacho- wań sankcjonowanych przez ustawodawcę29. Inną drogę w tym zakresie wy- brał polski ustawodawca, decydując się na zdefiniowanie tego pojęcia w art. 41 KPC. Jak wskazywano zamiarem ustawodawcy było stworzenie możliwie syn- tetycznej definicji nadużycia prawa procesowego. Tak też się stało, gdyż usta- wodawca w art. 41 KPC uregulował jedynie wskazanie, wobec jakich zacho- wań można mówić o nadużyciu prawa procesowego (wykonywanie uprawnień przewidzianych przepisami postępowania cywilnego), kogo zakaz ten dotyczy (strony i uczestnicy), a także przesłankę uznania danego działania za naduży- cie (sprzeczność z celem uprawnienia). Artykuł 41 KPC posługuje się pojęciem uprawnienia przewidzianego w przepisach postępowania. Już samo to ujęcie budzi zaskoczenie z dwóch po- wodów. Po pierwsze KPC raczej nie posługuje się pojęciem uprawnień proce- sowych30, gdyż jest to określenie doktrynalne i dość nieostre. Po drugie skoro przedmiotem nadużycia są uprawnienia, to dlaczego wskazana instytucja na- 28 Znana jest paremia rzymska: Omnis definitio in iure civili periculosa est: parum est enim, ut non subverti potest (D. 50.17.202). Na ten temat por. szerzej D. Ibbetson, The danger in definition: contrectatio and appropriation, [w:] A.D.E. Lewis, D.J. Ibbetson (red.), The Roman Law Tradition, Cambridge 1994, s. 54 i n. 29 Por. przedstawione systemy procesowe w zbiorczym opracowaniu M. Taruffo (red.), Abuse of Procedural Rights: Comparative Standards of Procedural Fairness, The Hague 1999, passim. 30 W Kodeksie z reguły pojęcie uprawnienia wiąże się przepisami prawa materialnego (art. 45811, 476 § 5 pkt b, art. 4771a, 69110, 788, 8041, 8042 KPC) lub jest używane w znaczeniu legity- macji (art. 514 § 2, art. 656, 685 KPC). Inne użycia tego pojęcia są zróżnicowane (np. art. 604 KPC) i – wyjątkowo – wprost dotyczą czynności procesowych (por. art. 635, 1891, 8901 KPC). 7 O potrzebie definicji nadużycia prawa... zwana została nadużyciem prawa procesowego, mimo spotykanego w doktry- nie ekwiwalentnego sformułowania nadużycia uprawnienia procesowego31. Odnosząc się do pierwszej kwestii, trzeba wskazać, że pojęcie uprawienia procesowego – choć obecne w doktrynie prawa procesowego – na pierwszy rzut oka wydaje się czym innym niż pojęcie czynności procesowej. Czynność procesowa jest po prostu sposobem wykonywania uprawnień i obowiązków procesowych przez strony i uczestników. W doktrynie podniesiono wręcz, że jedynym sposobem wykonywania uprawnień jest właśnie dokonywanie czyn- ności procesowych32. Warto wskazać, że art. 3 KPC wiąże obowiązek działa- nia zgodnie z dobrymi obyczajami z czynnościami stron i uczestników, a nie z uprawnieniami. Jest to trafne dlatego, że art. 3 KPC odnosi się do pozytyw- nego aspektu działania stron i uczestników postępowania, a te zawsze przyj- mują postać czynności procesowej. Powstaje zatem pytanie, czy rzeczywiście zakres przedmiotowy art. 41 KPC może być uznany za szerszy niż określony w art. 3 KPC. Wyrażono pogląd, że w praktyce art. 41 KPC mówiąc o czynieniu użytku z uprawnienia odnosi się przede wszystkim do dokonywania czynno- ści procesowych33. Brzmienie przepisu jest jednak niejasne i można w doktry- nie spotkać stanowisko, że na gruncie art. 41 KPC jako nadużycie może zostać zakwalifikowane każde zachowanie polegające na skorzystaniu z uprawnienia procesowego. Chodzi tu zwłaszcza o zaniechania i czynności stricte faktyczne. Podobnie wątpliwości budzi, czy skoro ustawodawca posługuje się pojęciem uprawnienia procesowego sankcjonowane mogą być fraudulentne zachowa- nia wynikające także z wykonania ciężaru lub obowiązku procesowego34. Nie- stety żaden z przedstawicieli doktryny nie podaje w rzeczywistości przykładów takich zachowań lub zaniechań stron, które mogą być uznane za naruszenie art. 41 KPC i nie stanowią dokonywania czynności procesowych. Świadczy to raczej o teoretycznie szerszym zakresie art. 41 KPC wobec art. 3 KPC, niż rze- 31 Nadużycie prawa procesowego może błędnie sugerować, że chodzi tu – podobnie jak na gruncie art. 5 KC – o jakieś prawo podmiotowe, które w prawie procesowym cywilnym nie istnieje. 32 K. Weitz, Nadużycie, s.18. 33 Ibidem. 34 Por. Ł. Błaszczak, [w:] T. Zembrzuski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Koszty są- dowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przej- ściowe. Komentarz do zmian, t. 1, Warszawa 2019, art. 41, Nb 4, s. 34; E. Gapska, Przeciwdziałanie, cz. I, s. 815; A. Torbus, [w:] A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego, t. 1, Komentarz art. 1–205, Warszawa 2019, art. 41, Nb 12–13, s. 106–107 oraz K. Weitz, Nadużycie, s. 19. 8 4. Treść i zakres art. 41 KPC czywistym poszerzeniu obowiązywania zakazu35. Trzeba ponadto wskazać, że autor, na którego poglądach opierał się projektodawca art. 41 KPC, dostrzega- jąc zbyt wąski zakres przedmiotowy art. 3 KPC wskazywał na potrzebę objęcia zakazem nadużycia wszelkich przejawów zachowań uczestników, także nie- stanowiących wykonywania uprawnień procesowych36. Jak widać treść art. 41 KPC nie została ukształtowana aż tak szeroko. Z tych powodów wydaje się, że definicja zawarta w art. 41 KPC – mimo pozornie szerszego ujęcia niż art. 3 KPC – może w praktyce okazać się nie- wystarczająca dla zwalczania fraudulentnych zachowań stron i uczestników. Z pewnością bardziej właściwe byłoby wyraźne połączenie nadużycia prawa procesowego z samą czynnością procesową i jej treścią37. Wymagałoby to jed- nak skonstruowania tej definicji od strony pozytywnej tak jak uczyniono to na gruncie art. 3 KPC. Wydaje się wręcz, że regulacja art. 3 KPC jest z tego punktu widzenia zupełnie wystarczająca, gdyż trudno sobie wyobrazić sytu- ację, w której czynności strony stanowiłyby nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 41 KPC, a nie były jednocześnie czynnościami dokonanymi sprzecznie z dobrymi obyczajami38. Każda bowiem czynność dokonana nie- zgodnie z ogólnym celem czynności procesowej musi być kwalifikowana jako sprzeczna z dobrymi obyczajami. Wynika to zresztą z zaszłości historycznych, ponieważ na pewnych obszarach Polski zła wiara była utożsamiana ze swawolą procesową (nadużyciem procesowym)39. Oczywiście w żadnym przypadku nie daje się bronić pogląd, że do 6.11.2019 r. artykuł 3 KPC definiował pojęcie nadużycia prawa procesowego lub je wyczerpywał. Jest on jedną z regulacji, która współtworzy reżim prze- ciwdziałania i zwalczania nadużycia prawa procesowego i w ten sposób wkom- ponowuje się w zakaz nadużywania uprawnień procesowych. Odmiennie jest jednak z art. 41 KPC, z którego samego brzmienia i założeń ustawodawczych 35 Według K. Weitza zakres art. 3 KPC jest szerszy niż art. 41 KPC, por. K. Weitz, Nadużycie, s. 18. 36 Por. M.G. Plebanek, Nadużycie, s. 83. 37 W ten sposób wyglądały projektowane przepisy wedle projektów KPC z lat 1955 i 1960. 38 W ten sposób P. Feliga, [w:] T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego, t. 1, Ko- mentarz art. 1–50539, Warszawa 2019, art. 41, Nb 8, s. 31; K. Weitz, Nadużycie, s. 18. Odmiennie jednak Ł. Błaszczak, [w:] T. Zembrzuski (red.), Komentarz ZmKPC19, t. I, 2019, art. 41, Nb 55, s. 51 39 J. Gudowski zwraca uwagę, że w Królestwie Polskim posługiwano się pojęciem złej wiary, a w pozostałych zaborach swawolą procesową, por. J. Gudowski, Nadużycie, s. 21, a także A. Bála- sits, Rzecz o swawoli i pieniactwie na tle procedury cywilnej, Czasopismo Prawnicze i Ekono- miczne 1901, z. 3–4, s. 265 oraz r.l., Zła wiara w procesie cywilnym, Gazeta Sądowa Warszawska 1910, Nr 32, s. 491. 9 O potrzebie definicji nadużycia prawa... wynika, że zupełnie niepotrzebnie rości on sobie prawo do kompletnego i cał- kowitego zdefiniowania pojęcia nadużycia prawa procesowego przez wprowa- dzenie definicji nawiasowej. Jest to jednak zabieg dość niebezpieczny i daje asumpt do postawienia pytania o potrzebę takiej definicji i sposób wykona- nia tego zamierzenia przez ustawodawcę. Wprowadza także chaos przy ocenie tego, jakie zachowania mogą, a jakie nie mogą być uznane za nadużycie prawa procesowego. Nie sposób zatem nie odnieść wrażenia, że treść art. 41 KPC nie wnosi nic nowego do dyskusji o zdefiniowaniu nadużycia prawa procesowego40, gdyż sa- modzielnie nie wyznacza nawet dotychczas ujmowanego zakresu tego poję- cia. Dyskusja nad zakresem pojęcia nadużycia wciąż musi być zatem prowa- dzona wokół poszczególnych regulacji szczególnych, przewidujących naduży- cie prawa procesowego, a nie samego brzmienia art. 41 KPC. Normatywne znaczenie art. 41 KPC ogranicza się zaś jedynie do przesłanek zastosowania sankcji określonych w art. 2262 § 2 KPC41. Jak wiadomo w literaturze zaproponowano, aby uznać, że wprowadzenie art. 41 KPC było od strony teoretycznej wadliwe, gdyż zakaz nadużywania praw procesowych wcześniej należało wywodzić z art. 3 KPC42. Można też spotkać pogląd, że wprowadzenie art. 41 KPC było zbędne, a lepiej byłoby, gdyby usta- wodawca, jeżeli chciał wprowadzić regulację sankcji określoną w art. 2262 § 1 i 2 KPC, poprzestał na jej powiązaniu z naruszeniami dobrych obyczajów we- dług art. 3 KPC i zaniechał wprowadzenia art. 41 KPC43. Są to poglądy zasłu- gujące na pełną akceptację. Tworzenie definicji tak ważkiego pojęcia nie może służyć jedynie celom technicznym (możliwość stosowania sankcji finansowej). Tym bardziej, że – jak wskazano – sam ustawodawca nie przywiązywał szcze- gólnej wagi i znaczenia do wprowadzenia normy ogólnej. Ustanowienie art. 41 KPC wprowadza także istotne wątpliwości co do wy- kładni i interpretacji poszczególnych przypadków uznawanych przez usta- wodawcę za nadużycie prawa procesowego. Przykładowo zgodnie z art. 3943 § 1 KPC niedopuszczalne jest zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w postę- powaniu. To niezwykle słuszne rozwiązanie zostało jednak wyraźnie ograni- 40 W ten sposób A. Kubas, Nadużycie, s. 172. 41 Tak K. Weitz, Nadużycie, s. 17. 42 A. Torbus, [w:] A. Marciniak (red.), Komentarz KPC, t. I, 2019, art. 41, Nb 9, s. 105–106. Por. także J. Jankowski, Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego mocą ustawy z 4.7.2019 r. (cz. I – Przepisy ogólne; Właściwość sądu; Skład sądu; Pisma procesowe i Doręczenia; Posiedzenia sądowe; Pozew), MoP 2019, Nr 18, s. 979. 43 K. Weitz, Nadużycie, s. 17. 10 4. Treść i zakres art. 41 KPC czone tylko do dwóch postaci takiego działania na zwłokę precyzyjnie okre- ślonych w art. 3943 § 2 KPC44. Oznacza to, że pozostałe przypadki zażale- nia wniesionego jedynie dla zwłoki, choć nawet stanowiące nadużycie prawa procesowego, nie mogą spotkać się z sankcją w postaci pozostawienia pisma w aktach sprawy, a jedynie mogą wiązać się z sankcjami finansowymi, o któ- rych mowa w art. 2262 § 2 KPC. Jest to od strony teoretycznej i praktycz- nej regres wobec dotychczasowego rozwiązania, gdzie stwierdzenie naduży- cia prawa procesowego uprawniało – wedle orzecznictwa SN – do pominię- cia takiej czynności jako bezskutecznej. Kwestią jest zatem, czy w przypadku, gdy do nadużycia przy wniesieniu zażalenia dojdzie w inny sposób niż okre- ślony w art. 3943 § 2 KPC, sąd będzie mógł stwierdzić bezskuteczność czyn- ności (np. odrzucając zażalenie z innych przyczyn niedopuszczalne), czy też może sięgnąć do analogii pozostawiając takie zażalenie w aktach sprawy, czy też w końcu pozostanie mu jedynie możliwość sankcjonowania takiego zacho- wania karami finansowymi. Wydaje się, że ostatnie rozwiązanie jest najmniej właściwe, choć chyba preferowane w uzasadnieniu ZmKPC1945. Więcej wątpliwości budzi rozwiązanie zawarte w art. 531 § 1 pkt 1 KPC, wedle którego niedopuszczalny jest wniosek o wyłączenie sędziego oparty wy- łącznie na okolicznościach związanych z rozstrzygnięciem przez sąd o dowo- dach. W tym przypadku nie da się bowiem bronić poglądu, że chodzi o wyko- rzystanie uprawnienia sprzecznie z celem czynności, skoro strona składa wnio- sek o wyłączenie sędziego i do tego zmierza jej działanie, a uzasadnia to jedynie okolicznościami związanymi z rozstrzygnięciem przez sąd o dowodach. Abs- trahując już od nieprecyzyjności tego zwrotu, z pewnością nie każde takie za- chowanie może być uznawane za nadużycie prawa procesowego, nawet w wą- skim rozumieniu art. 41 KPC46. Podobnie rzecz ma się z oddaleniem powódz- 44 Za zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w postępowaniu uważa się: 1) drugie i dalsze zażalenie wniesione przez tę samą stronę na to samo postanowienie, 2) zażalenie na postanowie- nie wydane w wyniku czynności wywołanych wniesieniem przez tę samą stronę wcześniejszego zażalenia – chyba że okoliczności sprawy wykluczają tę ocenę. 45 W uzasadnieniu podkreśla się zakaz analogii i ścisłe stosowanie wprowadzonych sankcji za nadużycie. 46 Jeśli sędzia przy oddalaniu wniosku dowodowego strony pozwoli sobie na komentarze pod adresem tej strony, a niezwiązane z treścią wniosku dowodowego, może wchodzić w grę rozważe- nie podstawy do wyłączenia sędziego z art. 49 KPC. Wniosek taki nie powinien być zatem uznany za niedopuszczalny, mimo że został oparty wyłącznie na „okolicznościach związanych z rozstrzy- gnięciem przez sąd o dowodach”. 11 O potrzebie definicji nadużycia prawa... twa na podstawie art. 1911 KPC, które niewiele ma wspólnego ze zwalczaniem nadużycia prawa procesowego w rozumieniu art. 41 KPC47. Jak się powszechnie przyjmuje nadużyciem nie jest sytuacja, w której czyn- ność jest zabroniona przez prawo, gdyż takie zachowanie nie powinno w ogóle spotkać się z oceną w sferze nadużycia, a w sferze niedopuszczalności48. Z pew- nością zatem nadużyciem nie jest ubliżenie sądowi49, które jest czynnością za- kazaną przez prawo. Stronę muszą zatem spotkać z tego tytułu odmienne sank- cje za naruszenie prawa. W doktrynie postawiono też pytanie, czy skoro ustawodawca wprost uznał za niedopuszczalne w pewnych przypadkach złożenie wniosku o wyłączenie sędziego (art. 531 § 1 KPC), wnoszenie zażalenia (art. 3943 §1 KPC), ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 1172 § 2 KPC) czy wniosek rektyfikacyjny (art. 3501 KPC), to czy tym samym wyłączył te zagadnienia z zakresu nadużycia prawa procesowego50. W przypadku nad- użycia nie chodzi bowiem o czynności niedopuszczalne, a w pełni zgodne z prawem. Choć pogląd ten może budzić wątpliwości, jako zrównujący ro- dzaj sankcji z przyczynami jej stosowania, to z pewnością oddaje istotę pro- blemu wynikającego z braku w art. 41 KPC ogólnej sankcji umożlwiającej są- dowi pomijanie czynności dokonanej w konkretnym przypadku. Trzeba bo- wiem zwrócić uwagę, że powołane normy mają charakter generalny, w których wskazuje się, jakie grupy czynności są niedopuszczalne (zażalenie, wniosek o wyłączenie sędziego, wniosek o pełnomocnika czy wniosek rektyfikacyjny), podczas gdy zwalczanie nadużycia powinno wiązać się z konkretną reakcją na dane zachowanie strony, które co do zasady jest dopuszczone przez prawo. Taki też cel powinno mieć ogólne zdefiniowanie nadużycia prawa proceso- wego. Obecnie sprowadza się zaś, jak wskazano, tylko do możliwości zasto- sowania sankcji finansowej, bez wpływu na skuteczność samego zachowania strony. Pewnym jednak przejawem indywidualnego podejścia do kwestii nad- użycia jest pozostawienie w części omawianych przypadków pewnej dyskre- cjonalności w ocenie sądu, tzn. wprowadzenie klauzuli, że dana czynność nie może być uznana za niedopuszczalną, jeśli „okoliczności sprawy wykluczają tę 47 P. Rylski, O nowelizacji, s. 30. 48 A. Marciniak, Nadużycie prawa procesowego w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, [w:] P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler (red.), Nadużycie, s. 353; P. Rylski, Wnioski wierzyciela złożone „w celu szykany dłużnika” (art. 801 § 2 i 3 KPC), [w:] J. Jagieła (red.), Sądowe postępowanie egzekucyjne – nowe wyzwania i perspektywy, Warszawa 2020, s. 127. 49 Uzasadnienie ZmKPC19, s. 46. 50 A. Kubas, Nadużycie, s. 176. 12 4. Treść i zakres art. 41 KPC ocenę” (por. art. 3501 § 2 in fine KPC oraz art. 3943 § 2 in fine KPC). Rozwiąza- nia te, choć nie zostały wprowadzone w każdym przypadku, uzasadniają prze- konanie, że trafniejsze byłoby umożliwienie dokonania takiej oceny w ogólnej normie poświęconej nadużyciu prawa procesowego. Warto też pamiętać, że w prawie procesowym nie jest także dopusz- czalne dokonywanie czynności nieprzewidzianych przez prawo procesowe, gdyż o czynności można mówić wtedy, gdy jest ona dopuszczona w przepisach ustawy. Brak tu bowiem charakterystycznego dla prawa prywatnego założe- nia o możliwości dowolnego ukształtowania czynności (reguła numerus clau- sus czynności procesowych). Dokonanie zatem takiej czynności nie jest nad- użyciem, a jest niedopuszczalne i powinno spotkać się z sankcją bezskutecz- ności. Trudno w takim przypadku także mówić o działaniu sprzecznie z celem uprawnienia, skoro ono nie przysługuje. Zgodnie z art. 41 KPC dla stwierdzenia nadużycia nie jest wymagane zwe- ryfikowanie niczego innego, jak tylko sprzeczności między celem działania strony lub uczestnika postępowania a ogólnym celem czynności. Jak widać ustawodawca posłużył się w art. 41 KPC kryterium celu czynności proceso- wej, tak jak czyniła to dotąd doktryna i orzecznictwo sądowe51. Z dotychcza- sowego orzecznictwa wynikał jednak nakaz ostrożnej oceny i wymaganie, aby skutkiem takiego działania było pozbawienie lub ograniczenie uprawnień dru- giej strony postępowania lub niekorzystny wpływ takiego działania na efek- tywność postępowania. Wydaje się, że także obecnie tylko takie działanie jest w istocie nadużyciem prawa procesowego. Trudno bowiem mówić o naduży- ciu w sytuacji, gdy zachowanie strony co do skutku nie może być ocenione na- gannie. Stąd w doktrynie postulowano, aby oceny celu działania strony doko- nywać nie tyle jedynie w kontekście poszczególnych czynności procesowych, ile z punktu widzenia celu całego procesu52. Wydaje się, że kwestię tę dostrzegł ustawodawca, gdyż w przypadku wielu sankcji określonych w art. 2262 § 2 KPC – oprócz stwierdzenia samego nadużycia w rozumienie art. 41 KPC – wy- maga dalej idącej przesłanki (np. zwłoki w postępowaniu – art. 2262 § 2 pkt 2 51 M. G. Plebanek, Nadużycie, s. 54 i n.; T. Ereciński, Nadużycie prawa procesowych w po- stępowaniu cywilnym. Tezy i wstępne propozycje do dyskusji, [w:] P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler (red.), Nadużycie, s. 17. W judykaturze zob. uchw. SN z 11.12.2013 r., III CZP 78/13, OSNC 2014, Nr 9, poz. 87; wyr. SN z 25.3.2015 r., II CSK 443/14, Legalis; wyr. SN z 11.05.2018 r., II CSK 457/17, OSNC-ZD 2019, Nr B, poz. 22 i wyr. SN z 27.7.2018 r., V CSK 384/17, OSNC-ZD 2019, Nr B, poz. 28, oraz post. SN z dnia 21.07.2015 r., III UZ 3/15, niepubl. 52 Por. T. Ereciński, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym. Tezy i wstępne propozycje do dyskusji, [w:] P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler (red.), Nadużycie, s. 16. 13 O potrzebie definicji nadużycia prawa... i 3b KPC lub zwiększonego nakładu pracy strony przeciwnej – art. 2262 § 2 pkt 3a KPC). W związku z powyższym pojawia się pytanie o potrzebę wprowadzenia de- finicji nadużycia prawa procesowego, skoro nie obejmuje ona ani wszystkich postaci takich zachowań, a część wprowadzonych do KPC przypadków ma- jących stanowić przejaw nadużycia prawa procesowego nie może podpadać pod tę definicję. Wskazuje to na stworzenie tej definicji jedynie jako podstawy do zastosowania art. 2262 KPC, co jest rozwiązaniem wątpliwym z systemo- wego punktu widzenia. Jak była o tym mowa w obcych systemach prawnych ustawodawcy nie zdecydowali się na definiowanie tego pojęcia, pozostawiając to doktrynie i orzecznictwu. Przykładowo tak stało się w prawie francuskim. W ogólnej regulacji zawato jedynie normę art. 32-1 francuskiego KPC, że ten, kto występuje z roszczeniem o udzielenie ochrony prawnej jedynie dla zwłoki lub w sposób abuzywny może być skazany na grzywnę do 10 000 euro nieza- leżnie od kwestii odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę53. Podobne rozwią- zania przewidziano także przy dokonywaniu dla zwłoki lub abuzywnie kon- kretnych czynności procesowych54. Jednocześnie nie podjęto się jednak zdefi- niowania ani działania dla zwłoki, ani zachowań abuzywnych, pozostawiając to praktyce orzeczniczej. 5. Wnioski Wprowadzając definicję w art. 41 KPC, ustawodawca chciał stworzyć moż- liwie szerokie ujęcie nadużycia prawa procesowego cywilnego celem objęcia nim wszystkich możliwych działań stron i uczestników postępowania. Niestety tak się jednak nie stało, nawet wobec instytucji szczególnych, wprowadzonych ZmKPC19 (np. oddalenie powództwa oczywiście bezzasadnego), nie mówiąc już o wszystkich możliwych potencjalnych sposobach zachowań stron i uczest- ników postępowania o charakterze fraudulentym. Norma z art. 41 KPC ma charakter normy technicznej, a wprowadzona de- finicja wiąże się w praktyce jedynie z art. 2262 KPC, który jako jedyny w Ko- deksie posługuje się skonstruowanym w art. 41 KPC pojęciem nadużycia prawa 53 Celui qui agit en justice de manière dilatoire ou abusive peut être condamné à une amende civile d un maximum de 10 000 euros, sans préjudice des dommages-intérêts qui seraient réclamés. 54 Por. przy wniesieniu apelacji (art. 559 fr. KPC), przy nadzwyczajnych środkach zaskarżenia (art. 581 fr. KPC), przy skardze kasacyjnej (art. 628 fr. KPC). 14 5. Wnioski procesowego cywilnego. Budzi to poważne wątpliwości, czy rzeczywiście ko- nieczne było tworzenie definicji nadużycia prawa procesowego tylko po to, aby sąd mógł zastosować sankcje finansowe z art. 2262 KPC. Równie dobrze można było w tym ostatnim przepisie wskazać, że zachowanie, o którym tu mowa uprawnia sąd do zastosowania sankcji. Wpisywałoby się to obok art. 3 KPC w cały system zwalczania nadużyć, nie prowadząc do wątpliwości, jakie zacho- wania i zaniechania w rzeczywistości mogą być uznane za nadużycie w ścisłym sensie. W większości systemów prawnych brak ogólnej normatywnej definicji nadużycia prawa procesowego. Ze względu na rozmaitość zachowań stron i uczestników oraz potrzebę adekwatnej reakcji raczej wskazuje się w poszcze- gólnych przepisach na zachowania, które są penalizowane przez ustawodawcę. Powoływana w doktrynie potrzeba wprowadzenia zakazu nadużycia prawa procesowego mogła zostać zrealizowana, choć zupełnie zbędne było definio- wanie w ustawie tego pojęcia. Ma to tym większe znaczenie, że w orzecznictwie od kilku lat zaczęło się już kształtować rozumienie zakazu nadużywania prawa procesowego i wprowadzenie tak ograniczonej definicji, pozbawionej ogólnej sankcji może postawić pytanie o możliwość jego dalszego rozwoju. Wadą regulacji z art. 41 KPC jest jedynie negatywne ujęcie nadużycia prawa procesowego, zamiast wskazania – podobnie jak czyni to art. 3 KPC – na obo- wiązek zachowania rzetelnego i uczciwego. Samo wprowadzenie zakazu bez jednoznacznej sankcji odnoszącej się do skuteczności czynności strony musi być uznane za niewystarczające. Największą wadą definicji zawartej w art. 41 KPC jest całkowity brak odnie- sienia się w niej do skutku działania strony jako skutku negatywnie oddziału- jącego na uprawnienia stron lub sprawność postępowania. Ocena taka zostaje przesunięta dopiero na etap stosowania sankcji finansowej przez sąd. Prowa- dzi to do wniosku, że mimo wyraźnego zakazu nadużycia strona nie stosująca się do niego, może nie spotkać się z żadną sankcją ze strony sądu. Oczywiście wprowadzenie definicji nadużycia prawa procesowego byłoby zasadne w przypadku, gdyby miało za tym pójść przyznanie sądowi upraw- nienia do oceny skuteczności czynności dokonanej w warunkach nadużycia. Jak widać ustawodawca na to się nie zdecydował, mimo że dopuszczało to orzecznictwo w stanie prawnym sprzed 7.11.2019 r. Mimo kontrowersyjności tej kwestii należy z całą mocą opowiedzieć się za poglądem, że sąd wciąż po- siada uprawnienie do uznania bezskuteczności czynności w sytuacji stwierdze- nia nadużycia prawa procesowego w dotychczasowym rozumieniu, niezależnie 15 O potrzebie definicji nadużycia prawa... od katalogu sankcji wprowadzonych ZmKPC1955. W razie odmiennego sta- nowiska trzeba by przyjąć, że wprowadzona definicja nadużycia, jako norma techniczna, nie tylko nie poprawiła stanu normatywnego służącego zwalcza- niu nadużycia prawa procesowego, lecz także stanowi znaczący krok wstecz. 55 W ten sposób K. Weitz, Nadużycie, s. 35–36; odmiennie jednak A. Jakubecki, Sankcje, s. 196. 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.7.2019 r. zmieniającej KPC
Autor:
, , , , , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: