Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00037 001313 12921204 na godz. na dobę w sumie
Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce w debacie publicznej. Bilans dyskusji o uniwersytetach - ebook/pdf
Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce w debacie publicznej. Bilans dyskusji o uniwersytetach - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8235-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Książka dotyczy procesu reformowania szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1990-2015 w kontekście toczonej na ten temat debaty publicznej. Scalenie socjologicznej analizy debaty publicznej inspirowanej analizami dyskursu publicznego oraz polityki publicznej (i procesami deliberacji) pozwala na wskazanie najważniejszych uwarunkowań reformy szkolnictwa: ideologicznych, instytucjonalnych oraz bezpośrednio związanych z prowadzeniem polityki publicznej. W wymiarze empirycznym autorka omawia trzy wymiary debaty poświęconej reformowaniu uniwersytetów: naukowy/akademicki (oparty na analizie treści tekstów naukowych), rządowy strategiczno-ustawodawczy (oparty na analizie treści dokumentów strategicznych i aktów prawnych), publicystyczny (oparty na analizie treści artykułów pochodzących z dzienników i tygodników). Takie kompleksowe podejście pozwala na wskazanie odmiennych funkcji każdego z wymiarów debaty publicznej. Wszystkie te analizy wieńczy ukazanie reformy szkolnictwa wyższego w dwóch kontekstach: merytorycznym (treść reformy) i formalnym (sztuka reformowania). Autorka stara się w ten sposób podkreślić, iż dla sukcesu reformy szkolnictwa wyższego konieczne jest sprzęgnięcie przedmiotowej koncepcji reform ze zdolnością decydentów do ich przygotowania (i ostatecznie implementowania).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Dziedziczak-Foltyn – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Edukacji, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Marek Kwiek REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Katarzyna Gorzkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright Agnieszka Dziedziczak-Foltyn, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07352.16.0.M Ark. wyd. 21,0; ark. druk. 18,25 ISBN 978-83-8088-234-8 e-ISBN 978-83-8088-235-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych 1.1. O interdyscyplinarnych i socjologicznych badaniach szkolnictwa wyższego 1.2. Tradycja myślenia o rozwoju i reformowaniu szkolnictwa wyższego w Polsce 1.3. Transformacje szkolnictwa wyższego w perspektywie teoretyczno-metodologicznej 1.4. Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce w zwierciadle debaty publicznej 1.4.1. Inspiracja socjologiczną i krytyczną analizą dyskursu publicznego 1.4.2. Inspiracja naukami o polityce publicznej i procesem deliberacji 1.4.3. Główne założenia przyjętej strategii badawczej Rozdział 2 Przemiany szkół wyższych w debacie naukowej 2.1. Polaryzacja dyskusji akademickiej o szkolnictwie wyższym i jego instytucjach 2.1.1. Koronne racje na gruncie stanowiska idealistyczno-humanistycznego 2.1.2. Kluczowa argumentacja na gruncie stanowiska pragmatyczno-rynkowego 2.2. Konsekwencje polaryzacji debaty naukowej dla polityki szkolnictwa wyższego Rozdział 3 Polityka i działania strategiczne wobec szkolnictwa wyższego 3.1. Polityka unijna wobec szkolnictwa wyższego jako ponadnarodowy kurs rozwoju 3.2. Krajowa polityka wobec szkolnictwa wyższego jako translacja polityki unijnej 3.3. Państwo a interesariusze środowiskowi w polityce wobec uniwersytetów 3.4. Uwagi o tworzeniu polityki – teoria versus praktyka 7 13 15 21 30 35 39 45 51 59 61 69 74 78 85 87 95 111 137 Rozdział 4 Legislacyjny wymiar polityki i reformy systemu – obraz in statu nascendi 4.1. Ramy prawne dla systemu szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1990–2005 4.2. Historia nowelizowania Prawa o szkolnictwie wyższym w latach 2005–2011 4.3. Dopełnianie czy naprawianie Prawa o szkolnictwie wyższym w latach 2011–2015? 4.4. Uwagi o tworzeniu prawa – teoria versus praktyka 145 148 153 163 176 6 Spis treści Rozdział 5 Oblicze reformy szkolnictwa wyższego w debacie publicystycznej 5.1. Komentarz do działań reformatorskich rządu w latach 1990–2005 5.2. Relacjonowanie procesu nowelizowania ustawy w latach 2005–2011 5.3. Odwołania do dalszych nowelizacji prawa w latach 2011–2015 5.4. Uwagi o roli publicystyki i specyfice debaty medialnej 189 193 206 219 225 Rozdział 6 Recenzja reformy szkolnictwa wyższego – próba analizy in statu praesenti 6.1. Konceptualizacja jakości reformy – dylematy metodologiczne 6.2. Dwukierunkowa propozycja oceny jakości reformy 6.2.1. Analiza merytoryczna reformy w kontekście domen neoliberalnej logiki 6.2.2. Analiza formalna reformy w kontekście neoliberalnych kanonów reformowania Postscriptum Wkład i niedostatki debaty o reformowaniu Bibliografia Spis tabel i ramek O autorce 229 230 232 233 237 253 255 289 291 Wprowadzenie […] socjolog powinien także siebie i  to, co robi, interpretować w sposób socjologiczny – jako wytwór społecznych warunków, produkt i  zarazem wkład do debaty, która właśnie się toczy1. Jako socjolog szkolnictwa wyższego czuję się zobowiązana do zabrania głosu w debacie o szkolnictwie wyższym toczonej na gruncie polskim, gdyż boleję nad jej stosunkowo niewielką rolą w projektowaniu polityki i w reformowaniu pol- skiego szkolnictwa wyższego. Jest to zatem głos nie tylko o jakości reformy, ale też o jakości debaty na temat szkolnictwa wyższego w Polsce. Zarządzanie (czy szerzej – rządzenie) przez państwo tak ważnym z perspektywy cywilizacyjnej sek- torem, zwłaszcza w warunkach odrodzonej po 1989 r. demokracji, nie powinno odbywać się jedynie pod dyktando polityków i urzędników, zwłaszcza dopiero nabierających wprawy w prowadzeniu polityki i reformowaniu zgodnie z zasada- mi sprawdzonymi w krajach wysoko rozwiniętych. Społeczeństwo reprezentowa- ne przez interesariuszy szkolnictwa wyższego (czyli wszystkich tych, którym losy tego sektora nie są obojętne i mają z nim jakieś związki) także może mieć realny wpływ na kształt i przebieg reform, właśnie poprzez aktywny i merytorycznie za- sadny udział w debacie publicznej. Stąd pomysł, by przedmiotem badań socjo- loga szkolnictwa wyższego stała się debata wokół reformowania i jej potencjalny wpływ na kształt tych reform. Problematyka szkolnictwa wyższego od lat stanowi pole zainteresowań przed- stawicieli nauk społecznych i humanistycznych w Polsce, w większym bądź mniej- 1 I. Białecki, Potencjał implementacyjny, rozmowa z dr. hab. Ireneuszem Białeckim, prof. UW, dyrektorem Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu War- szawskiego, „Forum Akademickie” 2010, nr 4, https://forumakademickie.pl/fa/2010/04/po- tencjal-implementacyjny [dostęp: 2.03.2015]. 8 szym zakresie, rzadko jednak podejmowane były próby badania debaty publicznej na ten temat. Jeśli istnieją takowe przykłady, są dość detalicznej natury: wąskie, ograniczone do krótkiego przedziału czasowego i dotyczące zazwyczaj jednego jej wymiaru – głównie akademickiego, czasami publicystycznego, rzadko zaś stricte polityczno-legislacyjnego. Tymczasem procesy reformowania szkolnictwa wyższego prowokują szereg dyskusji nie tylko w zakresie głównych przesłanek reform, które komentowane są przez reprezentantów świata akademickiego w ra- mach debaty o mniej lub bardziej naukowej konwencji. Interesujący dla badacza szkolnictwa wyższego może być również sam proces bardziej i mniej formalnego zaangażowania interesariuszy w projektowanie zmian. Umieszczając ów proces w szerszych ramach debaty publicznej, wraz z jej polityczno-legislacyjnym, aka- demickim i  publicystycznym wydaniem, otrzymujemy komplementarny obraz tego, jak postrzegana jest reforma szkolnictwa wyższego przez wszystkich zain- teresowanych przemianami tego sektora w Polsce. Możliwe na tej podstawie jest również zdiagnozowanie, na ile debata ta jest konstruktywna dla polityki szkol- nictwa wyższego, nie tylko w zakresie proponowanych rozwiązań, ale i równie ważnych sposobów komunikowania tych rozwiązań w  ramach mechanizmów typowych dla danego wymiaru debaty. Celem proponowanej rozprawy jest zatem socjologiczna (aczkolwiek zorien- towana interdyscyplinarnie) egzemplifikacja i  ocena procesów reformowania szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1990–2015 poprzez pryzmat debaty pu- blicznej. Z racji wielowątkowości obranej problematyki i bogactwa materiału wy- generowanego w debacie, świadomie uwaga badawcza skoncentrowana została na samym sektorze szkolnictwa wyższego, z uwzględnieniem spraw nauki tam, gdzie to było najbardziej zasadne. Przyświecały jej trzy generalne tezy: (1) o po- trzebie dostrzeżenia w  procesie formułowania polityki szkolnictwa wyższego fundamentalnej roli debaty publicznej; (2) o znaczeniu dla polityki wielowymia- rowości debaty ze względu na odmienne funkcje poszczególnych jej wymiarów; (3) o konieczności sprzęgnięcia w ramach toczonej debaty publicznej przedmio- towej koncepcji reform ze sztuką reformowania. Przyjęcie powyższych tez przy jednoczesnym połączeniu różnych podejść inter- i intradyscyplinarnych pozwo- liło na kompleksową, a przy tym skrupulatną analizę debaty publicznej wokół re- formowania szkolnictwa wyższego w Polsce. Jest to zatem swego rodzaju historia reformowania – jednak z przewagą wymiaru procesualnego nad przedmiotowym – obejmująca ćwierć wieku funkcjonowania Polski w warunkach demokracji i go- spodarki rynkowej, w tym dekadę członkostwa w UE. Na książkę składa się sześć rozdziałów. W rozdziale pierwszym, zatytułowa- nym Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych, starałam się przede wszystkim zarysować własne pole zainteresowań naukowych i opisać przyjętą strategię badawczą. Wcześniej jednak skoncentrowałam się na interdy- scyplinarności badań nad szkolnictwem wyższym i roli socjologii w tym nurcie tematyczno-badawczym. Podjęłam też próbę wskazania ram teoretyczno-meto- Wprowadzenie 9 dologicznych dla problematyki transformacji szkolnictwa wyższego, z uwzględ- nieniem perspektywy neoinstytucjonalnej – najbliższej konceptualnie socjo- logicznej analizie polityki publicznej oraz stanowiącej tło dla analizy procesów reformowania szkolnictwa wyższego. Za ważny aspekt badań nad szkolnictwem wyższym w  Polsce uznałam myśl socjologiczną czasów PRL dotyczącą bezpo- średnio tego sektora, przede wszystkim w  rozważaniach Jana Szczepańskiego. Pomimo innych warunków ustrojowych, a zatem i społeczno-polityczno-gospo- darczych, wskazówki dotyczące reformowania ówczesnego systemu szkolnictwa wyższego pozostają zadziwiająco aktualne i – w moim przeświadczeniu – nie- zwykle przydatne współcześnie. Rozdział pierwszy stanowi również klasyczną platformę dla zaprezentowania własnego podejścia badawczego. Wychodzę tu od dwóch rodzajów inspiracji, które motywowały mnie do podjęcia się analizy debaty publicznej wokół szkolnictwa wyższego. Pierwsza z nich to socjologiczna i krytyczna analiza dyskursu publicznego jako przykład badań skoncentrowanych na debacie publicznej, przydatny zwłaszcza w analizie debaty medialnej. Drugi obszar, który mnie zainspirował do poszukiwań ram koncepcyjnych dla analizy procesu reformowania i, szerzej, polityki szkolnictwa wyższego, to stosunkowo nowa w Polsce dyscyplina naukowa – nauki o polityce publicznej i nieco polito- logiczna kwestia procesu deliberacji w ramach polityki publicznej. Te dwa nurty stworzyły swoistą kanwę dla przyjętej przeze mnie strategii badawczej ukierunko- wanej na zaprezentowanie reformy szkolnictwa wyższego w Polsce przez pryzmat debaty publicznej – w jej trzech wymiarach: naukowym/akademickim, rządowym (strategicznym i ustawodawczym) oraz publicystycznym. Przyjęłam przy tym, że debata publiczna nie tylko odzwierciedla pewne działania polityczne (w sensie polityki szkolnictwa wyższego), ale też oddziałuje na nie niejako zwrotnie. Poza tym starałam się udowodnić, iż każdy z wymiarów debaty ma swoją specyfikę i ze względu na nią należy upatrywać nieco innego wpływu danego rodzaju debaty na politykę oraz procesy reformowania. Rozdział drugi, zatytułowany Przemiany szkół wyższych w debacie naukowej, dotyczy wyłącznie debaty wokół szkolnictwa wyższego, a przede wszystkim uni- wersytetów (jako instytucji, która przechodzi najbardziej widoczną ewolucję od tradycyjnego modelu Humboldta do modelu uczelni typu przedsiębiorczego). Ów akademicki punkt widzenia stanowi bowiem – a w zasadzie stanowić powi- nien – fundament dla głównych założeń polityki szkolnictwa wyższego i wytyczać kierunki reformowania sektora uczelni. Polska debata akademicka nie do koń- ca spełnia tę rolę, ogniskując się zbyt mocno na podkreślaniu różnic pomiędzy zwolennikami odmiennych wizji uniwersytetu, co skutkuje polaryzacją dyskursu i brakiem konsensu służącego poszukiwaniu konstruktywnych rozwiązań. Dla- tego analizie poddana została argumentacja stronników orientacji idealistycz- no-humanistycznej oraz osobno stronników formacji pragmatyczno-rynkowej. Nazywam owe orientacje formacjami, gdyż w debacie nie dostrzegam zbyt wie- lu przesłanek świadczących o  dialogu pomiędzy nimi, jest natomiast wyraźna Wprowadzenie 10 opozycja stanowisk. Niemniej jednak w debacie akademickiej można odnaleźć świadectwa poszukiwania kompromisu pomiędzy formacjami, na które zwra- cam uwagę w końcowej części rozdziału. Jest to relatywnie krótka (w porównaniu z pozostałymi rozdziałami) rekonstrukcja rodzimej debaty, która ma głównie sta- nowić tło dla dalszych analiz stricte związanych z polityką szkolnictwa wyższego. Debata rządowa, podzielona na odłam strategiczny i odłam ustawodawczy, wy- magała ode mnie omówienia w ramach dwóch osobnych rozdziałów. Pierwszemu odłamowi poświęciłam rozdział trzeci pt. Polityka i działania strategiczne wobec szkolnictwa wyższego, w którym chciałam pokazać, jaki kurs obrała w Polsce po- lityka szkolnictwa wyższego pod wpływem polityki unijnej. Rozdział obejmuje zatem analizę najważniejszych dokumentów wytyczających kierunki rozwoju szkolnictwa wyższego, w  tym uniwersytetów, w  polityce unijnej. Jego zasadni- czym zadaniem jest jednak pokazanie ewolucji podejścia do myślenia strategicz- nego o szkolnictwie wyższym w Polsce, przy zasygnalizowaniu kosztów zanie- chania, a  następnie opóźnienia w  kształtowaniu krajowej polityki szkolnictwa wyższego. Do rozdziału dołączyłam część poświęconą dialogowi z interesariusza- mi środowiskowymi szkolnictwa wyższego, aby nawiązać do wiodącej osi sporu pomiędzy rynkowymi pragmatykami i  idealistycznymi humanistami z  debaty akademickiej. W analizowanej przeze mnie debacie pomiędzy rządem (a dokład- nie Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego) a interesariuszami – owymi interesariuszami są przedstawiciele środowiska akademickiego. Ich wypowiedzi nie mają tu naukowego charakteru ani nie spełniają typowo poznawczej roli, stąd umiejscowienie tego fragmentu w ramach rozdziału trzeciego. Stanowiska intere- sariuszy zreferowałam zgodnie z etapami prac nad ustawami związanymi bezpo- średnio ze szkolnictwem wyższym. W ostatniej części rozdziału zaprezentowane zostały uwagi na temat tworzenia polityki, łączące strategiczny imperatyw rozwo- ju społeczno-gospodarczego z politycznym kursem na dobre rządzenie. Odłam ustawodawczy debaty rządowej jest przedmiotem analiz w ramach roz- działu czwartego, zatytułowanego Legislacyjny wymiar polityki i reformy – obraz in statu nascendi. Przyjęłam w nim chronologiczną konstrukcję dla omówienia przebiegu angażowania interesariuszy w proces ustawodawczy w ramach konsul- tacji społecznych. Wyróżniłam trzy okresy: 1990–2005 (od czasu pierwszej po- transformacyjnej ustawy do Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r.), 2005–2011 (od ustawy z 2005 r. do dużej i głośnej jej nowelizacji z 2011 r.) oraz 2011–2015 (kolejne niewielkie nowelizacje Prawa o szkolnictwie wyższym). Rozdział zwień- czają uwagi o tworzeniu prawa, które nawiązują nie tylko do socjologii prawa, lecz także nauk o polityce publicznej. Rozdział piąty, Oblicze reformy szkolnictwa wyższego w debacie publicystycznej, odwołuje się do przyjętej wyżej struktury chronologicznej. Obejmuje analizę ar- tykułów prasowych i publicystycznych z lat 1990–2015 pogrupowanych według wiodących w owym czasie wątków tematycznych. W ostatniej części rozdziału dokonuję próby podsumowania debaty publicystycznej, wskazując na jej koloni- Wprowadzenie 11 zację przez dyskurs rządowy. Kolonizację tę traktuję jako swoiste dopełnienie ty- powej dla MNiSW narracji proreformatorskiej, a nie tylko przykład krytykowanej przez analityków dyskursu hegemonii narracji neoliberalnej. Dobór tekstów do analizy, celowo zorientowany na media sprzyjające ideologii neoliberalnej, miał posłużyć zilustrowaniu tych samych ujęć reformy, co w debacie rządowej, jednak w tym lżejszym i bardziej subiektywnym publicystycznym wydaniu. Ostatni, szósty rozdział książki, pt. Recenzja reformy szkolnictwa wyższego – próba analizy in statu praesenti, ma ambitne zadanie dokonania swego rodzaju oceny reformy. Jednak nie jest to typowa ewaluacja, na co wskazują przywołane dylematy metodologiczne w konceptualizacji jakości reformy. Określenie „recen- zja” reformy szkolnictwa wyższego to metafora recenzji swego rodzaju spektaklu o reformie, jaki proponuje debata publiczna. Recenzja koncentruje się na dwóch aspektach reformy widzianej przez pryzmat debaty: analizie merytorycznej oraz analizie formalnej, jednak z przewagą tej drugiej (praktycznie pomijanej w ro- dzimych naukowych analizach). To propozycja połączenia dwóch obszarów za- gadnień, które analizowane każde z osobna niosą niepełną wartość praktyczną dla powodzenia reform i polityki szkolnictwa wyższego. Jednak ujęte jako kom- plementarne pokazują, że opanowana sztuka reformowania może prowadzić do bardziej optymalnych dla szkolnictwa wyższego rozwiązań merytorycznych dzię- ki wykorzystanemu w niej procesowi deliberacji, służącemu konsensusowi tam, gdzie bez rzeczowego dialogu nie byłoby możliwości uzgodnienia przeciwieństw. W Postscriptum wskazuję wkład poszczególnych omawianych wymiarów de- baty w ogólną debatę i niedostatki każdego z nich – ze względu na potencjalne powodzenie reform. *** Na treść i kształt niniejszej książki pośrednio, bo za sprawą poznawczych emanacji, wpływ miały trzy osoby. W pierwszej kolejności chciałabym podziękować za 8 lat inspiracji i merytorycznych konsultacji dr. hab. Kazimierzowi Musiałowi, prof. UG, który miał nieoceniony wpływ na ukierunkowanie moich poszukiwań naukowych. Dziękuję mu szczególnie za liczne okazje do wymiany intelektualnej i  owocną współpracę publikacyjną, która wpływała na postępy moich własnych prac. Równie ważny wkład w kształtowanie mojego postrzegania kwestii reformowa- nia szkolnictwa wyższego w Polsce miał prof. Marek Kwiek z UAM, którego liczne artykuły i książki nie tylko zagrzewały mnie intelektualnie, lecz także wyznacza- ły drogę poszukiwań badawczych i stanowiły doskonały grunt dla kształtowania własnego, choć bardziej socjologicznego podejścia. Jestem ogromnie wdzięczna Profesorowi za zgodę na podjęcie się recenzji wydawniczej niniejszej książki. Podobną rolę w  ewolucji mojego podejścia do badań szkolnictwa wyższego odegrał dr Dominik Antonowicz, który stanowił dla mnie wzór godny naśla- Wprowadzenie 12 dowania w socjologicznym podejściu do zagadnień szkolnictwa wyższego. Na- tomiast jego książka Między siłą globalnych procesów a lokalną tradycją. Polskie szkolnictwo wyższe w dobie przemian2 ugruntowała mnie w przekonaniu, jak waż- na – z perspektywy zarówno socjologicznej, jak i interdyscyplinarnych badań nad szkolnictwem wyższym – jest analiza debaty publicznej wokół procesów reformo- wania szkolnictwa wyższego. Sądzę, że moja książka stanowi niezwykle potrzebną socjologiczną ilustrację owego „lokalnego” ujęcia przemian szkolnictwa wyższe- go, o których wspomina on w swojej rozprawie. Oczywiście praca nad książką nie byłaby możliwa bez codziennej obecności przy mnie mojego męża Roberta i syna Kajetana. Wsparcie psychiczne w tym trudnym czasie pracy nad publikacją dawało mi też wiele osób z kręgu mojej ro- dziny, przyjaciół, znajomych i współpracowników, za co serdecznie im dziękuję. 2 D. Antonowicz, Między siłą globalnych procesów a lokalną tradycją. Polskie szkolnictwo wyż- sze w dobie przemian, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2015. Wprowadzenie Rozdział 1 Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych Ukonstytuowaniu się powszechnemu współcześnie – wielodyscyplinarnemu – rozumieniu problematyki szkolnictwa wyższego podwaliny dała przede wszyst- kim myśl filozoficzna XVIII w. Chodzi o idee zaszczepione przez Wilhelma Hum- boldta, których XIX i XX-wieczna recepcja intelektualna, zwłaszcza w Niemczech (Gadamer, Jaspers, Habermas, Weber), dostarczyła wielu inspiracji dla współcze- snych afirmatywnych i krytycznych rozważań dotyczących „mitu” Humboldta. Co interesujące, linię afirmatywną mieli reprezentować głównie filozofowie, na- tomiast linię krytyczną przede wszystkim socjologowie. Niezależnie od uwypu- klanej w tych dyskusjach kwestii potencjału krytycznego instytucji akademickiej w warunkach zależności od władzy1 – historycznie rzecz ujmując – przedmio- tem pierwszych pogłębionych naukowych refleksji o szkolnictwie wyższym była przede wszystkim problematyka uniwersytetu. Zdaniem Dominika Antonowicza (socjologa szkolnictwa wyższego) dyskurs filozoficzny sprowadzał się do trzech zasadniczych kwestii: (1) idei uniwersytetu i jego misji, (2) relacji między nowożytnym państwem a uniwersytetami, (3) zmian wewnątrz uniwersytetu, które jednak były pochodną szerszych przemian społecz- no-ekonomicznych XX w.2 Być może z  tej przyczyny pojęcie „uniwersytet” jest traktowane przez niektórych akademików zajmujących się obecnie w Polsce bada- niami w zakresie szkolnictwa wyższego (Antonowicz, Kwiek) jako synonim insty- tucji publicznej szkoły wyższej, która stanowi immanentny, ugruntowany długo- wiekową tradycją, element systemu szkolnictwa wyższego (higher education). Filozoficzne ujęcie nie było jednak w stanie sprostać wymogom coraz bardziej problematyzującej się i jednocześnie atomizującej się, także naukowo, rzeczywi- stości instytucji uniwersytetów – zwłaszcza że jako reprezentujące „zatroskany 1 P. Sosnowska, Idea niemieckiego uniwersytetu. Mit Humboldta?, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2012, nr 4 (60), s. 128, 141. 2 D. Antonowicz, Problem interdyscyplinarności na przykładzie rozwoju oraz instytucjonaliza- cji badań nad szkolnictwem wyższym, [w:] A. Chmielewski, M. Dudzikowa, A. Grobler (red.), Interdyscyplinarnie o interdyscyplinarności. Między teorią a praktyką, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2012, s. 312–313. 14 głos uczonych” o kondycję uniwersytetu, jego tożsamość i jego przemiany, spro- wadzało się do wypowiedzi w duchu publicystyki akademickiej, silnie normatyw- nej, nawet moralizatorskiej. Ów głos uczonych nie wynikał z  systematycznych studiów nad instytucją uniwersytetu3. Kuszące jest, by powiedzieć, że charakte- ryzowała go swego rodzaju proklamacyjność i postulatywność w miejsce anali- tycznych dociekań. Ogromną potrzebę, więcej nawet – konieczność takich docie- kań dostrzega Marek Kwiek (z wykształcenia filozof, pod względem aktywności naukowej – polski badacz szkolnictwa wyższego o międzynarodowej renomie), wprost krytykujący często amatorskie, publicystyczne, pozbawione mocnej me- todologii i zamknięte w krajowych ramach naukowych badania uniwersytetów, które co najwyżej mogą być przydatne w podtrzymywaniu debaty publicznej, nie zaś w powiększaniu wiedzy o szkolnictwie wyższym4. Trudno wykazać, jakie do- kładnie badania czy treści autor ma na myśli, jednak można domniemywać, iż chodzi mu najczęściej o wypowiedzi natury bardziej ideologicznej, formułowane okazyjnie, pozostające na marginesie nauki, których głównym celem jest deklara- cja obrony tradycyjnej wizji uniwersytetu. Jako takie, zdaniem autora, mogą być jednak ważne z socjologicznego punktu widzenia5. Za jedynie słuszne w bada- niach szkolnictwa wyższego na poziomie światowym Marek Kwiek uznaje takie myślenie o szkolnictwie wyższym, które nie tylko jest godne naukowej racji bytu ze względu na warsztat badacza, ale nie jest też monodyscyplinarne6. W prze- konaniu autora świadoma metodologiczna decyzja uczonych, aby zrezygnować z podejścia jednostronnego na rzecz interdyscyplinarności pozwala na indywidu- alne i niespotykane do tej pory ujęcie tematu z wielu perspektyw. Sam temat jest bowiem wielopłaszczyznowy i żadna z tradycyjnych dyscyplin pojedynczo nie jest w stanie uchwycić istoty zmian instytucji uniwersytetu (publicznego uniwersyte- tu), który funkcjonuje obecnie w nowych kontekstach (konkurencyjności ekono- micznej) i ulega nowego rodzaju presjom (globalnym presjom, którym podda- wane są wszelkie instytucje publiczne)7. W swojej otwartości na inne dyscypliny Marek Kwiek nie pozostaje odosobniony, gdyż w międzynarodowych badaniach szkolnictwa wyższego od lat promowana jest optyka wielodyscyplinarna, ale taka, której nie da się sprowadzić do prostej sumy studiów prowadzonych w ramach 3 D. Antonowicz, Problem interdyscyplinarności…, s. 313. 4 M. Kwiek, Uniwersytet w dobie przemian. Instytucje i kadra akademicka w warunkach rosną- cej konkurencji, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2015, s. 46 oraz idem, Trans- formacje uniwersytetu. Zmiany instytucjonalne i ewolucje polityki edukacyjnej w Europie, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2010, s. 40. 5 M. Kwiek, Transformacje uniwersytetu…, s. 40. 6 M. Kwiek, Dokąd zmierzają międzynarodowe badania porównawcze szkolnictwa wyższego, [w:] P. Orlik, K. Przybyszewski (red.), Filozofia a sfera publiczna, Wydawnictwo Naukowe In- stytutu Filozofii UAM, Poznań 2012. 7 M. Kwiek, Transformacje uniwersytetu…, s. 183. Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych O interdyscyplinarnych i socjologicznych badaniach... 15 istniejących już dyscyplin8. Wystarczy wspomnieć Ronalda Barnetta, który w ar- tykule The purpose of higher education and the changing face of Academia, pytając o aktualny stan i rolę „filozofii szkolnictwa wyższego” (the philosophy of higher education), akcentował zainteresowanie innych nauk (socjologii, teorii organiza- cji czy analiz polityki) transformacjami szkolnictwa wyższego oraz konieczność współpracy filozofów z badaczami reprezentującymi inne dziedziny i obszary ba- dań (historię szkolnictwa wyższego, socjologię edukacji, psychologię, lingwisty- kę, studia nad dyskursem, studia kulturowe, studia w zakresie polityki, filozofię nauki, filozofię ogólną, studia porównawcze, studia organizacyjne itp.)9. Wyda- je się zatem, że tak typowa dla badań nad szkolnictwem wyższym perspektywa interdyscyplinarna uwypukla szczególnie silną w tym obszarze potrzebę dialogu i współpracy pomiędzy dyscyplinami. Taka potrzeba jest szczególnie wyraźna na gruncie socjologii. Powyższe wprowadzenie filozoficzno-historyczne ma za zadanie nakreślić tło dla proponowanego w tym rozdziale szkicu na temat znaczenia badań szkolnic- twa wyższego i roli socjologii w tych badaniach, z uwzględnieniem jej rodzimego dorobku w tej dziedzinie. Z kolei osadzenie transformacji szkolnictwa wyższego w szerszej perspektywie teoretyczno-metodologicznej służy uzasadnieniu przy- jętej w pracy strategii badawczej, która wyrosła z zainteresowania procesami in- stytucjonalizacji polityki publicznej, widzianymi wszakże przez pryzmat debaty publicznej. 1.1. O interdyscyplinarnych i socjologicznych badaniach szkolnictwa wyższego A propos interdyscyplinarności w socjologii, Piotr Sztompka wyraźnie podkreślił, że „socjologia nie może izolować się, odgradzać się murem od innych nauk o czło- wieku, przeciwnie, musi korzystać z ich osiągnięć i ofiarowywać im własne”10. Elż- bieta Tarkowska, pisząc o otwartości polskiej socjologii na dorobek innych dyscy- plin, wprowadziła przydatne dla rozważań o złożoności badań nad szkolnictwem wyższym rozróżnienie na interdyscyplinarność dystrybutywną i  atrybutywną. Pierwsza oznacza interdyscyplinarność w słabszym sensie, tj. „od ogólnej wzajem- nej akceptacji i otwartości do prób pogłębienia wiedzy i utrwalenia współpracy, przenikania prowadzącego być może do stworzenia nowej perspektywy”. Drugi 8 D. Antonowicz, Problem interdyscyplinarności…, s. 322. 9 R. Barnett, The purpose of higher education and the changing face of Academia, „London Review of Education” 2004, vol. 2, no. 1, s. 67, 69. 10 P. Sztompka, Dziesięć tez o socjologii, „Nauka” 2012, nr 2, s. 13. 16 rodzaj interdyscyplinarności, bardziej pogłębiony, zakłada, że podejście wielody- scyplinowe konieczne jest z racji występowania szczególnych cech samego przed- miotu badań, który jest na tyle rozległy, złożony i trudny, iż wymaga otwarcia się na dorobek i inspiracje płynące ze strony innych nauk11. W odniesieniu do pro- blematyki szkolnictwa wyższego można mówić o zasadności zastosowania obu wymiarów interdyscyplinarności, aczkolwiek większym i  bardziej pożądanym wyzwaniem badawczym jest zapewne podejście atrybutywne. Według Barbary Fatygi większa otwartość socjologii na inne dyscypliny stanowi istotny jej atut w zderzeniu z nowoczesnością. Autorka dodaje przy tym, iż mówiąc o zapożycze- niach z innych dyscyplin, „socjologia więcej (od)daje niż bierze: najwięcej biorą od niej pedagogika, psychologia (społeczna), wszelkie subdyscypliny związane z  zarządzaniem i  tzw. kulturą organizacji oraz praktyką społeczną”12. Pomimo tego, badaczom interdyscyplinarnym stale grożą zarzuty wynikające ze sztywnego biurokratycznego podziału na dyscypliny naukowe i ocena awansowa pod kątem „czystości dyscyplinarnej”13, a wskazujące, że ich analizy są w niedostatecznym stopniu socjologiczne, ulegające modzie czy będące przejawem chwytu marke- tingowego14. Tymczasem, jak twierdzi Dominik Antonowicz, rozpiętość nurtów prowadzonych badań w  zakresie szkolnictwa wyższego przebiega „kompletnie w poprzek istniejącej systematyki dyscyplin akademickich”15. Dlatego badacz zaj- mujący się tym obszarem dociekań socjologicznych, a korzystający z podejść czy dorobku innych dyscyplin, powinien prezentować swego rodzaju „systematyzują- cy eklektyzm”, który miałby służyć dopełnieniu naukowego wejrzenia w omawia- ną problematykę. W Polsce najwięcej socjologicznej uwagi poświęcił problematyce interdyscy- plinarności w badaniach nad szkolnictwem wyższym właśnie Dominik Antono- wicz, który podkreślił przy tym wkład socjologii edukacji w szerszy nurt badań edukacyjnych. Jego zdaniem droga do emancypacji badań nad szkolnictwem wyższym była niełatwa, gdyż szkolnictwo wyższe musiało rywalizować o uwagę badaczy z edukacją elementarną, natomiast poza nurtem badań edukacyjnych pra- ce z zakresu szkolnictwa wyższego były nieliczne i powstawały w izolacji16. Do- 11 E. Tarkowska, Między izolacją a współpracą. Socjologia polska wobec innych dyscyplin, [w:] A. Chmielewski, M. Dudzikowa, A. Grobler (red.), Interdyscyplinarnie o interdyscyplinar- ności…, s. 135–137. 12 B. Fatyga, Socjologia między inter- a transdyscyplinarnością, [w:] J. Kurczewska, M. Lejzero- wicz (red.), Głosy w sprawie interdyscyplinarności. Socjologowie, filozofowie i inni o pojęciach, podejściach i swych doświadczeniach, Wydawnictwo IFiS PAN, Polska Akademia Nauk – Ko- mitet Socjologii, Warszawa 2014, s. 48–49. 13 E. Kulczycki, Ocena humanistyki w świetle wyzwań Narodowego Programu Rozwoju Humani- styki, „Zagadnienia Naukoznawstwa” 2016, nr 1 (207), s. 152. 14 K. Jaskułowski, O interdyscyplinarności kilka uwag sceptycznych, [w:] J. Kurczewska, M. Lej- zerowicz (red.), Głosy w sprawie interdyscyplinarności…, s. 170–171. 15 D. Antonowicz, Problem interdyscyplinarności…, s. 323. 16 Ibidem, s. 313–314. Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych O interdyscyplinarnych i socjologicznych badaniach... 17 piero w drugiej połowie XX w. ujawniać się zaczęło zapotrzebowanie na wiedzę o szkolnictwie wyższym i jego instytucjach. Zaczęto odnotowywać dynamiczny rozwój tego obszaru badawczego oraz wzrost liczby badaczy szkolnictwa wyższe- go, spowodowany pojawieniem się nowego fenomenu społecznego – gwałtownego umasowienia szkolnictwa wyższego. Ulrich Teichler, pisząc w 2005 r. o tego typu badaniach prowadzonych w Europie, stwierdził, iż owe higher education research postrzegane są przez niektórych (P. G. Altbach) jako w pełni rozwinięta dyscyplina naukowa (gdzie termin „dyscyplina” pojawia nie w sensie klasycznego podziału na nauki humanistyczne, społeczne czy przyrodnicze, lecz w  znaczeniu obsza- rów, które określa jednolita baza teoretyczna i metodologiczna). Szczególny wkład w rozwój tej dyscypliny ma pedagogika, psychologia, socjologia, nauki politycz- ne, prawo i administracja, ekonomia i nauki o biznesie17. Z kolei w Encyklopedii szkolnictwa wyższego (The Encyclopedia of Higher Education) zredagowanej przez nestorów badań szkolnictwa wyższego – Burtona Clarka i Guya Neave’a w 1992 r. –  wśród dyscyplin i  subdyscyplin zajmujących się problematyką szkolnictwa wyższego wymieniono następujące obszary tematyczne: antropologię, edukacyj- ne studia porównawcze, ekonomię, historię, prawo, studia w zakresie lingwistyki i retoryki, literatury, makrosocjologię, teorie organizacji, filozofię, analizę polityki, ekonomię polityczną, nauki polityczne, administrację publiczną, naukoznawstwo, psychologię społeczną, a nawet studia kobiece (women studies)18. Dyskusja na te- mat tego, czy definiować higher education research raczej jednak jako temat analiz czy jako odrębną dyscyplinę była wśród reprezentantów tej problematyki dość sze- roka. Alberto Amaral i António Magalhães, przytaczając stanowiska wielu znanych w tym środowisku autorów (Altbach, Brennan, Teichler, Tight), w ciekawy sposób przedstawili ewolucję stanowiska Ulricha Teichlera, który w 1992 r. napisał o ba- daniach szkolnictwa wyższego, iż są „polem wiedzy, studiów i badań”, w 2003 r. dodał, że są one „blisko przeplatające się z polityką i praktyką”, natomiast w 2006 r. stwierdził, że stanowią one pole oparte na określonych tematach i relatywnie sfrag- mentaryzowane oraz pole o ogromnie zróżnicowanej bazie instytucjonalnej19. Owa instytucjonalna baza często była jednak związana z naukami społecznymi, w tym z szerzej traktowaną socjologią (tj. nie tylko socjologią edukacji). W  kontekście rozważań lokowanych w  obszarze zainteresowań socjologicz- nych szczególnego znaczenia dowodzą próby wyszczególnienia całej subdyscy- pliny – socjologii szkolnictwa wyższego. Pisał o tym w latach 70. XX w. Burton 17 U. Teichler, Research on Higher Education in Europe, “European Journal of Education” 2005, vol. 40, no. 4, s. 448–449. 18 U. Teichler, The initial objectives of CHER to form a professional organisation of higher educa- tion researchers, [w:] B. M. Kehm, Ch. Musselin (eds.), The Development of Higher Education Re- search in Europe. 25 Years of CHER, Sens Publishers, Rotterdam–Boston–Taipei 2013, s. 10–11. 19 A. Amaral, A. Magalhães, Higher education research between policy and practice, [w:] B. M. Kehm, Ch. Musselin (eds.), The Development of Higher Education Research in Europe…, s. 46. 18 Clark w swoim artykule zamieszczonym w czasopiśmie „Sociology of Education”, zatytułowanym Development of the sociology of higher education20. Według Patri- cii Gumport, redaktorki tomu poświęconego socjologii szkolnictwa wyższego, Sociology of Higher Education. Contributions and Their Contexts, subdyscyplina ta była przez Clarka traktowana niezwykle poważnie, aczkolwiek w tamtych cza- sach nazwał ją relatywnie młodą i nieuformowaną. Mimo to dostrzegał w niej potencjał na wzbogacenie teorii i metod socjologicznych, a także podkreślał jej rolę w zrozumieniu problemów szkolnictwa wyższego, zwłaszcza poprzez krytycz- ny namysł nad instytucjonalnym charakterem szkolnictwa wyższego i jego szero- kimi społecznymi funkcjami21. W tym samym tomie piszący o różnych ujęciach w badaniach polityki szkolnictwa wyższego Michael Bastedo podkreślił znaczenie socjologicznych koncepcji i ram badawczych jako okazji do pozyskania nowego i ważnego wglądu w proces formowania polityki22. Podobnie, inna badaczka szkol- nictwa wyższego, Rosemary Deem, opisując relacje pomiędzy socjologią a socjolo- gią edukacji i kreśląc wizję rozwoju socjologii szkolnictwa wyższego, podkreślała, iż subdyscyplina ta jest doskonałym obszarem dla współpracy pomiędzy socjo- logami i reprezentantami innych nauk społecznych. Dzięki temu może również ułatwiać zaangażowanie w tworzenie polityki szkolnictwa wyższego23. O związkach pomiędzy badaniami szkolnictwa wyższego (higher education re- search) a  polityką szkolnictwa wyższego (higher education policy), a  także prak- tyką szkolnictwa wyższego (higher education practice) pisali też inni badacze. W  2000 r. Ulrich Teichler postrzegał te relacje jako „dalekie od optymalnych”, wskazując po stronie badaczy albo na zbyt otwarcie utylitarne zaufanie do badań szkolnictwa wyższego czy brak zainteresowania realnymi problemami szkolnic- twa wyższego i poszukiwaniem rozwiązań służących poprawie, albo – po stronie polityków i  praktyków – na brak zainteresowania systematyczną wiedzą w  tym zakresie24. Mówiąc o podejściu badaczy do tej kwestii, trzeba mieć na względzie rozróżnienie, na które zwrócili uwagę Amaral i Magalhães, czyli badania szkolnic- twa wyższego oraz badania dla szkolnictwa wyższego. Pierwszy typ koncentruje się bowiem na analizach procesów i przemian w szkolnictwie wyższym oraz ich 20 B. R. Clark, Development of the sociology of higher education, “Sociology of Education” 1973, vol. 46, no. 1, s. 2–14. 21 P. J. Gumport, Sociology of higher education: An evolving field, [w:] P. J. Gumport (ed.), Soci- ology of Higher Education. Contributions and Their Contexts, The Jones Hopkins University Press, Baltimore 2007, s. 20–21. 22 M. N. Bastedo, Sociological frameworks for higher education policy research, [w:] P. J. Gum- port (ed.), Sociology of Higher Education. Contributions…, s. 309. 23 R. Deem, Sociology and the sociology of higher education: A missed call or a disconnection?, “International Studies in Sociology of Education” 2004, vol. 14, no. 1. 24 U. Teichler, The relationships between higher education research and higher education policy and practice: The researchers’ perspective, [w:] U. Teichler, J. Sadlak (eds.), Higher Education Research: Its Relationship to Policy and Practice, Emerald Group Publishing, Pergamon 2000, s. 4–5. Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych O interdyscyplinarnych i socjologicznych badaniach... 19 efektów, drugi zaś – na potrzebie formułowania rekomendacji i dostarczania ak- torom polityki (policy-makers), administratorom i menadżerom danych przydat- nych w procesach rządzenia25. Z tego powodu przywoływana przez autorów Elaine El-Khawas zidentyfikowała trzy osobne sfery badań nad szkolnictwem wyższym (badawczą, polityczną i praktyczną), wskazując na badania reprezentowane przez instytucje akademickie, badania reprezentowane przez agencje czy rządy oraz ba- dania z  zakresu zarządzania szkolnictwem wyższym. Zbliżone trójdzielne ujęcie zaproponowali Amaral i  Magalhães, według których badania nad szkolnictwem wyższym odzwierciedlają trzy różne podejścia: podejście nauk społecznych, po- dejście związane z konsultowaniem oraz podejście związane z zarządzaniem. To pierwsze, rozwijane przez naukowców, nie ma na celu rozwiązywania problemów ani doradzania w kwestiach polityki, lecz raczej odnajdywanie prawidłowości, tren- dów i sprzecznych perspektyw w społecznej rzeczywistości. W ramach drugiego podejścia chodzi o polityczne doradzanie ministrom edukacji oraz Komisji Euro- pejskiej, w którym cele badawcze powiązane są z implementacją rozwiązań. Trzecie podejście wynika z międzynarodowych badań nad organizacjami uwzględniający- mi takie zagadnienia i cele badawcze, jak ich wyniki, efektywność, skuteczność itp. Według przytaczanych autorów ostatecznie jednak badania te skoncentrowane są na instytucjonalnym poziomie, a wspomniane trzy podejścia przenikają się wza- jemnie26. Na większą jeszcze złożoność powiązań pomiędzy badaniami szkolnictwa wyższego i polityką zwraca uwagę Åse Gornitzka. Zdaniem autorki związki te mają charakter multimodalny i można je postrzegać na sześć różnych sposobów: (1) in- strumentalne wykorzystanie badań – badania jako instrument w rozwoju polityki skoncentrowane na treści polityki i mające przy tym pomagać w rozwiązywaniu problemów; (2) strategiczne wykorzystanie badań – badania gromadzone nie na potrzeby rozwiązywania problemów, ale w celu legitymizowania pozycji agencji czy aktorów polityki (niekoniecznie odwołujące się do treści polityki); (3) konceptualne wykorzystanie badań – badania kształtujące światopogląd decydentów i przez to mające wpływ na procesy konstytuowania polityk publicznych, wiodące koncep- cje i język; (4) monitorujące wykorzystanie badań – zorientowane długotermino- wo badania służące obserwacji środowiska w celu wzmacniania zdolności aktorów polityki (policy makers) do reagowania na przyszłe zmiany, problemy i zdarzenia, nie zaś do podejmowania bieżących decyzji w partykularnych problemach (choć mogą być przydatne w wymiarze instrumentalnym); (5) wykorzystanie badań do tworzenia agendy – badania zwracające uwagę aktorów polityki na pewne kwestie, które mogą być postrzegane jako warte uwzględnienia w agendzie polityki (nawet poprzez wskazywanie rozwiązań dla problemów, które jeszcze nie zostały ziden- tyfikowane i rozpoznane jako problemy polityki); (6) symboliczne wykorzystanie 25 A. Amaral, A. Magalhães, Higher education research perspectives, [w:] P. B. Richards (ed.), Global Issues in Higher Education, Nova Science Publihers Inc., New York 2007, s. 185. 26 Ibidem, s. 48. 20 badań – badania uzasadniające racjonalność polityki, świadczące bardziej o „rytu- alnym” charakterze konsumowania wiedzy i informacji w procesach prowadzenia polityki w celu potwierdzania własnej adekwatności27. Na polskim gruncie o obszarze higher education research jako obejmującym m.in. badania nad polityką edukacyjną w odniesieniu do szkolnictwa wyższego, a przez to niezbędne do kształtowania optymalnej polityki szkolnictwa wyższe- go i polityki naukowej, pisał Jerzy Woźnicki w 2000 r. Jego zdaniem obejmują one m.in. badania instytucjonalne nad uniwersytetem – służą bowiem opraco- wywaniu i wdrażaniu nowych zasad, regulacji i rozwiązań modelowych, analizie tendencji i trendów rozwojowych w szkolnictwie wyższym oraz ich prognozo- waniu28. Na taki aplikacyjny rodzaj wiedzy o szkolnictwie wyższym na potrze- by władz publicznych zwraca ponadto uwagę Dominik Antonowicz, opisując hi- storię różnych europejskich centrów badań. Jest to bowiem wiedza typu mode 2, tworzona w ramach interdyscyplinarnej współpracy, w zróżnicowanym otoczeniu instytucjonalnym (często poza strukturą wydziałową), poddawana często ewalu- acji i społecznej rozliczalności29. Również książka Marka Kwieka pt. Transforma- cje uniwersytetu. Zmiany instytucjonalne i ewolucje polityki edukacyjnej w Europie łączy perspektywę badań akademickich z perspektywą polityki publicznej, acz- kolwiek autor unika podkreślania aplikacyjnego charakteru swoich badań30. Au- tor wyraźniej jeszcze odcina się od rekomendacyjnego czy konsultacyjnego prze- słania najnowszej swojej książki Uniwersytet w dobie przemian. Instytucje i kadra akademicka w warunkach rosnącej konkurencji31. Niemniej jednak, jak sam pisze, „część analiz i wniosków może znaleźć przełożenie na politykę publiczną w obsza- rze szkolnictwa wyższego”, choć naturalnymi odbiorcami tej publikacji są przede wszystkim zawodowi badacze szkolnictwa wyższego32. 27 Å. Gornitzka, The interface between research and policy – a note with potential relevance for higher education, „European Journal of Higher Education” 2013, vol. 3, no. 3, s. 257–259. 28 J. Woźnicki, Dylematy modelowe w kształtowaniu systemu szkolnictwa wyższego u progu XXI wieku, „Nauka” 2000, nr 4, s. 55–56, 58. 29 D. Antonowicz, Problem interdyscyplinarności…, s. 318–319. 30 M. Kwiek, Transformacje uniwersytetu…, s. 37. 31 W odbiorze komentatora tej publikacji, pedagoga Bogusława Śliwerskiego, badania i ana- lizy dyskursów naukowych Marka Kwieka „prowadzone są tylko i wyłącznie z perspektywy nauk o polityce publicznej”, aczkolwiek „nie były prowadzone na zamówienie elit politycz- nych”, co stanowi o ich wyjątkowej wartości. Śliwerski zastanawia się przy tym, czy resort nauki i szkolnictwa wyższego wykorzysta tę lekturę na potrzeby zarządzania szkolnictwem wyższym i finansowania nauki. Doceniając wysiłek naukowy autora Uniwersytetu w dobie przemian, Śliwerski zaznacza jednak, że opisane w książce wyniki badań odzwierciedlają rywalizacyjne, antagonistyczne, odwołujące się do neoliberalnej polityki państw demo- kratycznych wobec instytucji publicznych, podejście do nauki: http://sliwerski-pedagog. blogspot.com/2015/12/o-miedzynarodowych-badaniach.html, http://sliwerski-pedagog. blogspot.com/2015/12/o-miedzynarodowych-badaniach_29.html [dostęp: 1.02.2016]. 32 M. Kwiek, Uniwersytet w dobie przemian…, s. 45. Szkolnictwo wyższe jako przedmiot badań i rozważań naukowych
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce w debacie publicznej. Bilans dyskusji o uniwersytetach
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: